<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Elif Okan Gezmiş on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Elif Okan Gezmiş on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@elifokangezmi?source=rss-18bed9533db------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*1XdjskE6UTmEZW7CDQUkAQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Elif Okan Gezmiş on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@elifokangezmi?source=rss-18bed9533db------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 00:08:57 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@elifokangezmi/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Neden (güzel) yazamıyoruz?]]></title>
            <link>https://medium.com/@elifokangezmi/neden-g%C3%BCzel-yazam%C4%B1yoruz-8aaa4c7d97c4?source=rss-18bed9533db------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8aaa4c7d97c4</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Elif Okan Gezmiş]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 03 Sep 2025 06:13:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-09-03T06:13:03.614Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>YouTube algoritması bana bir mesaj vermeye çalıştığından mıdır, bilinmez, son dönemde önüme “Nasıl yazılır?”, “Nasıl daha iyi yazılır?”, “Yazarlar sırlarını paylaşıyor” temalı çok sayıda video düşer oldu. Ben de makbul tüketici olarak gereğini yapıp izledim.</p><p>Meğer Amerika’daki üniversitelerde öğrencilere nasıl yazılacağını öğreten ciddi dersler varmış (“yaratıcı yazarlık” derslerini değil, kurgu dışı yazıları kastediyorum). Benzerleri bizde de var aslında ama en azından kendi okuduğum okuldaki hâli üzerinden düşünürsem görece cılız kaldığını söylemek herhalde çok yanlış olmaz. Zira Amerika’daki örneklerde “yazı departmanları” bu işe çok ciddi kafa yoruyorlar; öyle ki, anlaşılan, buralarda ders veren hocalar büyük büyük şirketlere dahi danışmanlık veriyor, akademik ve akademi dışı her tür yazma eylemine teknik müdahalelerde bulunuyorlar. Biz yazıyı her ne kadar “ilham perileri” ile, bir tür romantizmle ilişkilendirsek de yazı teknik bir mesele, nihayetinde. İyi yazmanın bir formülü var, ki Amerikalıların bu formülü kullanmadaki başarısı herhalde çevrilen kitap sayısından da bellidir.</p><p>Aslında bize de bir formül öğretiliyor: giriş, gelişme, sonuç (veya serim, düğüm, çözüm). Güçlü bir giriş yaparsın (nedense burada, ekseriyetle, ele alınan konunun sözlük tanımını tercih ediyoruz), sonra argümanlarını sıralarsın, konuyu toparlayıp varsa bazı önerilerde bulunarak bitirirsin. Tipik kompozisyon akışı. “Normal hayatta”, yani biz yetişkinlerin okuduğu yazılarda hiçbir karşılığı olmayan, denk gelsek ilk paragrafta okumayı bırakmamıza yol açacak bu teknik esas olarak kompozisyonun okuruna, yani öğretmene, yazarın (öğrencinin) konuyu anladığını, biraz da derli toplu bir şeyler yazabileceğini göstermesi amacı taşıyor. Amerika’nın ortaöğretim sisteminde de aşağı yukarı aynı format kullanılıyormuş.</p><p>Dolayısıyla, zorunlu eğitim hayatınız boyunca belli bir şekilde yazmayı öğreniyorsunuz. Üniversitede de bu benzer şekilde devam ediyor (çünkü hâlâ hocanıza konuyu anladığınızı göstermeniz gerekli) fakat tabii dil biraz değişiyor, belki “giriş” bölümünün adı “literatür taraması” oluyor, ama nihayetinde hocaya zaten bildiği ve çok da umursamadığı (sadece <em>işi bu olduğu için</em> okumak zorunda kaldığı) şeyleri en baştan anlattığınız sıkıcı, teknik metinler yazıyorsunuz. Yine, gerçek hayatta hiçbir karşılığı olmayacak metinler. Zira öğrendiğiniz bu format bırakın akademi dışına hitap etmeyi, akademik diyaloğa girmenizi bile sağlamıyor. İzlediğim hocalardan biri, öğrencilerin standart literatür taraması aktardığı makalelerin hiçbir şekilde yayınlanmayacağına çünkü doğru okur kitlesine hitap edilerek yazılmadığına dikkat çekiyordu. Günümüzde her alanın belli başlı otoriteleri var, diyordu, süregelen diyalogda başı onlar çekiyorlar: büyük hocalar, akademik dergilerin editörleri, vs. Siz bu insanların sofrasına oturmaya çalışıyorsunuz, özetle. Bunun için de yazınızın belli “kodlar” taşıması gerekiyor; örneğin, onların çalışmalarını zımnen övüp sonrasında kibarca “ama yanıldığınız bir nokta var” diyebilmeniz. Oysa literatürü “evren bir toz bulutuydu”dan alıp anlatmaya başladığınızda bu insanların ilgisini kaybediyorsunuz; sizi ciddiye almıyorlar.</p><p>Akademi dışı yazılarda da benzer bir faktör hep gözden kaçıyor: “Bu yazıyı kime hitaben yazıyorum?” sorusunu pek çok yazar pas geçip doğrudan kendi düşüncelerini doğru aktarabilmeye odaklanıyor. Halbuki, bu yazı videolarında sıkça vurgulandığı üzere, çok önemli biri olmadığınız sürece ne düşündüğünüz kimsenin umrunda değil — acı da olsa gerçek bu. Haliyle, yapılması gereken, fikirleri ifade etmek için değil, karşı tarafın fikrini değiştirmek için yazmak, diyorlar. Bu da öncelikle bir “karşı taraf” tespit etmeyi gerektiriyor. Bütün bunları kime, neden anlatıyorsunuz? Bunu okuyan kişinin yazıdan nasıl bir düşünceyle ayrılmasını umuyorsunuz?</p><p>Bu hocalara kısmen katılsam da, deneme türüne gönül vermiş bir insan olarak illa belli bir hedef doğrultusunda yazmak gerektiğine ikna olamıyorum. Bence öncelikle güzel yazmak gerekiyor. Dil güzel olduktan sonra, ne anlatıldığı tali bir konu. Dahası, güzel yazmak için muhakkak teknik bir eğitim almak gerektiğini de sanmıyorum. Veya belki şöyle demeli: Güzel yazmayı öğrenmenin tek yolu, dersini almak değil. Hatta dersini almak en iyi yol bile değil. Bence güzel yazmak öncelikle ve en çok, güzel yazılmış metinlerle haşır neşir olarak öğreniliyor. Güzel yazmanın ön koşulu güzel okumak, sonrasında da metinle mümkün mertebe farklı biçimlerde de etkileşime girmek. Metin üzerine yazmak, örneğin, metni daha yakından incelemek… ve tabii çevirmek. Çevirmenin tecrübesi arttıkça yazı dilinin de geliştiğine, ballandığına çokça şahit oldum. Yazmaya zaten yatkın kişilerin çevirmenliğe meylettiği de iddia edilebilir elbette, ama bu verilen emeğin bir geri dönüşünün olduğu gerçeğini değiştirmiyor.</p><p>Dolayısıyla “teknik” ancak bu tür bir metin mesaisi yapacak durumunuz yoksa faydalı bir yöntem olabilir gibi geliyor bana. Bizim okullarda da bu eğitim verilse fena olmazdı, bu açıdan. Fakat teknik öğrenmenin “kendiliğinden” güzel yazanları ketleme ihtimalini göz ardı etmemek gerek. Dahası, teknik denen şeyin altın standardını Amerika belirlediği için, tüm metinlerin Amerikanlaşması riski de var. Amerikalılar güzel yazıyor, doğru, ama akış ve dil bakımından metinlerin çoğu aynı tornadan çıkmış hissi uyandırıyor bende. İçeriği nitelikli de olsa çok satan kitaplar nihayetinde hep aynı formülle yazılıyor: Çarpıcı bir hikâyeyle giriş yap, okuru yavaşça esas konuya getir; samimi ama özgüvenli bir üslup kullan; argümanlarını doğru sırala; vurucu bir paragrafla bitir. Bu tıkır tıkır işleyen bir formül kuşkusuz, tabii iyi kullanmayı becerebiliyorsanız. Öte yandan iyi yazıların hepsi bu formüle uymuyor, iyi ki de uymuyor. Herhangi bir “sonuç” paragrafı olmadan pat diye biten veya ilgimi çekme kaygısı gütmeden söze ortadan dalan bazı yazıların şahsen büyük hayranıyım, örneğin.</p><p>Bir de şu var: Güzel yazmak için çok değilse bile görece düzenli yazmak gerekiyor. Buna vaktimiz pek az, vakit bulsak bile bizi motive edecek unsurlar sınırlı. Diyelim yazdık, nerede yayınlayacağız? Kiminle (ve neden) paylaşacağız? Her mektup kendine bir okur arıyor, nihayetinde. Etkileşim bağımlısı olmasak dahi sesimizin iyi kötü duyulmasını, birilerinin yazdığımız bu şeyi okuyup bir karşılık vermesini umuyoruz. Oysa yazılara yer veren mecra sayısı sınırlı, Blog platformlarında yazılarınızı doğrudan paylaşabilseniz dahi yazılanları pek az insan sahiden de okuyor (çünkü vakti az olan sadece biz değiliz). Güzel yazılmışsa okunur, denebilir elbette. Ancak insan bir günde güzel yazmaya başlamıyor sonuçta; “ışığı” olan insanların daha çok yazmaya teşvik edilmesi gerekiyor.</p><p>Dön dolaş iş her şeyde olduğu üzere paraya dayanıyor gibi: Bazı ülkelerde, diyelim ki <em>Guardian, New Yorker</em> vb. okuru bol mecralarda yazınızı yayınlatırsanız sahiden okunacağını biliyorsunuz, üstüne bir de telif ücreti alıyorsunuz. Hatta yeterince popüler olduğunuzda kitabınız çıkabilir, farklı dillere dahi çevrilebilir. Bu da elbette insanları daha güzel yazma gayretine sevk ediyor. Bizde ise yazmak değilse de yayınlamak biraz denize şişe bırakmak gibi: Belki biri bulur, bulursa belki okur, okusa ne olacağı da belirsiz. Hal böyle olunca, güzel yazmak ancak insanın iç saikleri ölçüsünde mümkün hâle geliyor. Sırf yazasınız geldiğinden, yazmadan duramadığınızdan yapıyorsunuz bu işi; önü sonu fark etmiyor. Gerçi içten gelerek yazılan pek çok metnin çiğ melodramdan ibaret olduğu da malum, adı da edebiyat oluyor güya.</p><p>Her şeye rağmen motivasyonların en güzeli, en şahanesi içten gelen. Ama daha çok güzel yazı okumak istiyorsak, dış teşvikleri de artırmak gerekeceğe benzer. Bunu da, en azından, okuduğumuz yazılara iyi kötü karşılık vererek, yazanın sesini havada bırakmayarak yapmayı denemek fena fikir olmayabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8aaa4c7d97c4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sus(ama)mak üzerine]]></title>
            <link>https://medium.com/@elifokangezmi/sus-ama-mak-%C3%BCzerine-a5ce60a36e82?source=rss-18bed9533db------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a5ce60a36e82</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Elif Okan Gezmiş]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 27 May 2024 12:40:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-05-27T12:40:17.883Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Yıllar önce kıdemli bir terapist biz genç meslektaşlarına şöyle bir öneride bulunmuştu: <em>Seansta aklınıza söylemeye değer bir şey gelmiyorsa, susun. Susamıyorsanız, soru sorun. </em>Terapi ilişkisinin sosyal hayatta alıştığımız teamülleri eğip büken mahiyetinin en zorlayıcı yanlarından biridir bu sessizlik meselesi. Başka herhangi bir ortamda biriyle karşılıklı otururken bir taraf sustuğunda siz de susmazsınız genelde; sessizlikler çoğumuzu gerer, boş konuşmak pahasına da olsa bozmak isteriz, en olmadı telefonumuza bakar, başka bir şeyle oyalanırız. Oysa terapide böyle bir şansınız yoktur veya böyle yapmamanız gerekir. Sözün kendisi kadar yokluğunu da paylaşmak için ordasınızdır.</p><p>Başta kolay olmuyor tabii ama insan susa susa susmaya alışıyor, en azından seans odasında. Ama bu kabiliyet mesai dışındaki sessizliklere ne kadar sirayet ediyor, emin değilim. Başka birinin belki içine dönme, belki biraz durma isteğine saygıdan ona bu alanı tanıma maksatlı susmak tamam, fakat suskunluğun tek yüzü bu değil. Terapi bağlamındaki tecrübesi ne düzeyde olursa olsun, “sivil”de susmak bazen seans odasındaki sessizlikte onlarca dakika beklemekten çok daha güç gelebiliyor insana. Hal böyle olunca ister istemez düşünüyorum: Susmak hangi koşullarda zor? Çenemizi tutmakta ne zaman zorlanıyoruz?</p><p>Aklıma gelen ilk yanıt, ortada açık bir yanlış olduğu durumlar. Karşımızdaki kişi yalan yanlış bir şeyler anlatıyorsa, diyelim, iftira atıyorsa, gerçekleri çarpıtıyorsa, ortam buna müsait olmasa, tepkimiz şu veya bu sebeple uygunsuz kaçacak veya işleri daha da kötüye sürükleyecek olsa bile içimizde bir kazan fokurdamaya başlıyor, geriliyoruz, kalbimiz çarpıyor, “Yok,” diyoruz kendi kendimize, “yok ben bir şey söylemezsem çatlarım.” Bu tür durumlarda her şeye rağmen ses çıkarmak bilakis desteklenecek, alkışlanacak bir cesaret örneği addedilebilir, kuşkusuz. Oysa alternatifi, yani susmak, çok daha büyük bir çaba ve beceri gerektiriyor. İnsanın kendi koluna yapışıp “Dur şimdi, dur yapma,” demesi kolay değil; susmuş olmayı sonrasında sindirebilmesi de öyle. Üstelik zamanında verilmeyen yanıtların sonradan hükmü de kalmıyor çoğu durumda. Daha büyük bir yarar uğruna, birine zarar gelmesini engellemek için örneğin, susmanın bir bedeli oluyor — hafif de bir bedel değil bu. Dolayısıyla belki bu tür durumlarda cesaretimizden, dobralığımızdan, haklılığımızdan değil, o bedeli ödemeyi göze almak bize zor geldiğinden de tutmuyoruz, tutamıyoruz çenemizi. Veya şöyle de denebilir: Bazen sırf kendimizi iyi hissedebilmek (ya da kötü hissetmemek) uğruna, birileri veya bir şeyler pahasına da olsa, konuşmadan edemiyoruz.</p><p>Bazen de rasyonel zihnimiz askıya alındığından susamıyoruz; acı, öfke, hayal kırıklığı çok şiddetli olduğunda insanın çenesine vurabiliyor, malum. Müşkül durumdaki insanın derdini anlatması az çok empati kabiliyetine sahip kimseyi rahatsız etmeyecekse de bazen söz maksadını aşabiliyor, saldırganlığa dönüşebiliyor, kişinin kendisine ve çevresine zarar vermeye başlayabiliyor. Diğer bir deyişle insan çenesini başta değilse de gelinen aşamada artık, bir zahmet tutması gereken bir yerde bulabiliyor kendini (tabii bunu fark ederse). Bu tür durumlarda da susmak kolay değil çünkü son sürat giderken aniden frene basmaya benziyor biraz, fizik kanunlarına takılıyorsunuz, fren ne kadar sert de olsa durmak yine bir vakit alıyor (kaza riski de cabası). Hararetli tartışmalarda sık yaşanmaz mı bu? Bir taraf uzaklaşmak ister, ara vermek ister, ortamın ateşini biraz düşürmeye çalışır ama diğer taraf hızını alamaz, devam eder, vites yükseltir, giderek daha fazla, daha ağır konuşur — çoğu zaman artık onmaz bir hasar verinceye, bir bakıma duvara çarpıncaya kadar. Sonrası, çoğu durumda, pişmanlık. İnsanın duracağı yeri bilmesi gerekiyor.</p><p>Kavga bahsi bir şeyi daha getiriyor akla: İnsan bazen karşısındaki çok fazla konuşuyorsa da susmakta zorlanabiliyor. Çoğu durumda verdiği huzursuzluktan dolayı kaçınılan sessizlik bu tür sözlü işgallerde arzulanan, eksikliği hissedilen bir şeye dönüşebiliyor; sırf karşı tarafı susturmak için konuşma ihtiyacı duyabiliyoruz. Alternatifi ise şarjör boşalana kadar delik deşik olmaya sabretmek, ki böyle ifade edildiğinde hiç de akıllıca bir seçim gibi durmuyor kuşkusuz. Ölü taklidi yapmak şanslıysanız bazı durumlarda işe yarasa da yine burada da bir bedel ödemeyi (mevzubahis geveze bir insanla girilen sosyal etkileşim hafifliğindeyse bile, ölesiye sıkılmayı) göze almak mecburiyetinde kaldığınızdan bazen “en iyi savunma saldırıdır” şiarıyla, daha fazla hasarı engellemek adına, çenenizin iplerini salabiliyorsunuz.</p><p>Öte yandan, tüm bu örneklerde iyi kötü bir tercih söz konusuyken, bir de dayatılan sessizlikler var, ki en zoru da bunlar bana kalırsa: belki resmi veya gayrıresmi koşullar bunu gerektirdiği için, belki de kimse dinlemek istemediğinden susmak, sessiz kalmak; başka seçeneğinizin olmaması veya en azından öyle hissetmeniz. Neyse ki insan bu sessizliği delmenin bir yolunu buluyor er geç; karısını vahşice öldürmüş bir adam bile kendisine verilmeyen söz hakkını zorla alabiliyor ne de olsa. Çünkü susmak, söyleyecek sözünüz olmadığı anlamına gelmediği gibi, sözünüzü değersiz, hükümsüz de kılmıyor. Bazen konuşmak için doğru zamanı beklemek gerekiyor sadece; o güne kadar sözü başka biçimlerde akıtarak, hiç olmadı kör kuyulara haykırarak diri tutuyor, sussanız da unutmuyor, sabırla tahammül ediyorsunuz.</p><p>Kıdemli meslektaşımın önerisine geri dönelim. Bu tavsiyeden çıkarılacak birkaç ders var gibi geliyor bana. Birincisi, söylediğimiz şeyin <em>söylemeye değer </em>olduğundan emin olmak. Pekâlâ susmamız gerekirken ağzımızın ayarını tutturamadığımız zamanlarda boğazın kırk boğum olduğunu hatırlamanın, sözü o malum üç kapıdan geçirmenin yararı aşikâr. Ama bir de ikinci kısmı var tavsiyenin: Susamıyorsak, soru sormak. İnsanın kendi sesinden başka bir şey duymaz hale geldiği durumlarda en iyi alternatif bu gibi geliyor bana. Belki yanlışı düzeltmenin tek yolu doğrudan yanıt vermek, çıkışmak, had bildirmek değildir; doğru soruları sormak da arzu edilen sonucu doğurabilir. Veya belki konuşmaktan yorulduysanız, ne yapsanız hızınızı alamıyorsanız, beklediğiniz yanıt bir türlü gelmiyorsa sadece söyleyip hiç sormadığınız içindir. Belki karşınızdaki kişinin de söyleyecekleri vardır ama fırsat bulamamıştır, vermiyorsunuzdur. Belki de susturulmuş hissediyordur kendini, ya da konuşmayı tehlikeli buluyordur, bir şeylerden çekiniyordur; sormadan, bilemezsiniz. Bazen sorsanız da bilemezsiniz tabii, ama en azından konuşmaya hazır olmadığını anlamış olursunuz ki bu da, tecrübelerim beni yanıltmıyorsa, sessizliği en azından tahammül edilebilir kılar. Öte yandan soru sormanın da tacizkâr, saldırgan kaçabileceğini unutmamak gerek. Bu da bizi meslektaşımın önerisinin alt metnine getiriyor: Sözün gerçek bile olsa ne gerekli ne de nazik sayılabileceği koşulda dahi insan kırk farklı bahaneyle kendini konuşmaya ikna edebildiğine göre, aslında çoğu durumda yapılacak en iyi şey, hiçbir şey yapmamak; susmak, durmak, konuşmayı bırakmak, zihnin durulmasına ve karşı tarafın, şayet istiyorsa, söz almasına izin vermek. Ve tabii bu süreyi karşı tarafa değil, kendimize doğru soruları sorarak değerlendirmek: <em>Ben neden konuşmadan duramıyorum? O neden susuyor?</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a5ce60a36e82" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Karanlık, eski dostum]]></title>
            <link>https://medium.com/@elifokangezmi/karanl%C4%B1k-eski-dostum-abcbb20132f0?source=rss-18bed9533db------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/abcbb20132f0</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Elif Okan Gezmiş]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 01 May 2023 09:22:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-05-01T09:45:14.334Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Büyümek, yaşamanın iyi kötü bir yolunu bulmak demek. Doğduğumuzda çaresiz, nereye düştüğümüzden bihaberken önce bizi büyütenlerin yönlendirmeleriyle, sonra akranlarımızdan, öğretmenlerden, ileride okuduklarımızdan, izlediklerimizden etkilenerek, epey bir deneyip yanılarak, bol bol düşüp kalkarak bugün olduğumuz yetişkinin hayata dair temel kabullerini, yöntemlerini oluşturuyoruz. Aklımızda nasıl bir insan olmak istediğimize dair kabaca da olsa bir fikir var. Kendimizi tanıdığımız ölçüde bizi nelerin rahatsız ettiğini, neyi nasıl yaparsak başımızı yastığa huzurla koyduğumuzu biliyor ve bunlara göre yaşamaya çalışıyoruz. Elbette hayat sabit bir çizgide ilerlemediği gibi biz de katı kişiliklere sahip olmadığımızdan yıllar geçtikçe bu kabullerimizi gözden geçirmemiz, istisnalara yer açmamız, kendimize anlattığımız hikâyede yer yer değişikliğe gitmemiz gerekebiliyor. Yine de, genel anlamda, nasıl yaşamak istediğimizi bulduğumuzda (veya öğrendiğimizde) buna büyük ölçüde sadık kalmaya çaba gösterdiğimiz söylenebilir.</p><p>Hem de ne çaba. Bugün olumsuz bir bağlamda kullanılan “konfor alanı”nı oluşturmanın ve korumanın ne kadar emek gerektirdiği çoğu zaman gözden kaçıyor. O konfor alanının öncesini, örneğin gençliğin ilk yıllarının kaosunu hatırlamak belki değerini teslim etmemize yardımcı olabilir. Her şeyin mümkün olduğuna, elimizden her şeyin geleceğine inandığımız “delikanlı” çağlarımızda dünyasın sillesini yedikçe kendine güvenli bir sınır çizmeyi öğreniyoruz ne de olsa. Olasılıkların sonsuz olduğu bir dünyada tümgüçlü bir varlık sürdürme fikri insana, büyüdüğünde, bırakın cezbedici olmayı, aksine hayli ürkütücü görünmeye başlıyor. Evet, hırslarımız, hayallerimiz var hâlâ. Evet, bazen bazı şeyler için gözümüzü karartmaya ihtiyaç duyduğumuz da oluyor. Ama büyük oranda huzur istiyoruz: hem ilişkilerimizde hem de iç dünyamızda. Bunu sağlamak için de pek çok arzumuzdan vazgeçmeyi, bazı kayıpları peşinen kabullenmeyi göze alıyoruz.</p><p>Ancak dünyamızı böyle emek emek kurmuş, hayatı bize iyi geldiği şekilde yaşamayı benimsemişken gün geliyor, kendimizden hiç beklemeyeceğimiz bir şey yapıveriyoruz. Yıkıcı bir şey. Belki bir anlık zayıfla, belki hararetli bir tartışmada ağızdan çıkan bir sözle, belki bir gafla, belki dikkatsizlikle, belki bencilce bir ihtiyaçtan, bazen de tren kazası gibi göstere göstere gelen hatalar silsilesiyle… Olan olduktan, hasar meydana geldikten sonra da pişmanlık, kaygı, kendimize yönelik öfke gibi türlü duygunun pençesine düşünüyoruz: Nasıl olabildi bu? Ben bunu nasıl yaptım? Neden yaptım? Bu duyguların ortaya çıkan hasardan kaynaklanan üzüntüyle ilişkisi muhakkak, fakat daha da büyük bir kısmının kendimize dair bir şeyle karşılaşmış olmaktan kaynaklandığını düşünüyorum. Buna ister karanlık yanımız diyelim, ister yıkıcı yanımız: Büyük bir zaman ve emek vakfederek kurduğumuz bir yaşama dozerle dalabilecek kadar güçlü, kontrolsüz, sınır tanımaz bir parçamız olduğunu gördüğümüzde büyük bir utanç yaşıyoruz çünkü bu, kendimize dair kabullerimize, kurgumuza hiçbir şekilde oturmuyor. Süte düşen siyah bir damla misali önce içimize, sonra da hayatı yorumlayışımıza yayılıyor; sandığımız gibi biri olmama, hayatta doğru sandığımız pek çok şeyi belki de yanlış yapıyor olma, kendimize dair bildiğimiz her şeyin sahte bir imajdan ibaret olması gibi ihtimallerle kıvranmaya başlıyoruz. Ve elbette, bu benzer duygularla ilk karşılaşmamız değilse, önceki deneyimleri hatırlayıp kendimize bir de “Hani bir daha böyle yapmayacaktım?”la eziyet ediyoruz. “Ben dersimi almıştım, artık böyle davranmayacaktım, nasıl oldu da yine aynı yerde buldum kendimi?”</p><p>Modern psikoloji bize bu tür durumlarda hatamızı kabullenmemizi, gerekirse özür dilememizi ve bundan ders çıkararak yola devam etmemizi öneriyor. Bunda yanlış bir şey yok kuşkusuz. Sonuçta, yıkıma daha fazla yıkımla değil, onarma çabasıyla yaklaşmak en mantıklısı. Peki kendimizi affetmek? Vicdan azabını dindirmek? Genellikle buralarda bocalıyoruz. Özşefkat pratikleri yaraya merhem oluyor belki ama kapatmaya da çoğu zaman yetmiyor. Dahası, bundan sonra daha da dikkatli yaşamaya yemin bile etsek, bu karanlık yanımız er geç kendini yeniden gösteriyor. Ve onarma çabası ne kadar baki de kalsa, böyle bir eğilimimiz olduğunu bastırmak, inkâr etmek, o parçamızı kafese kapatmak uzun vadede sonuç vermediği gibi her yeni hatada pişmanlıkları derinleştiriyor. Uğraşıyoruz, daha çok uğraşıyoruz, daha da çok uğraşmaya söz veriyoruz ama sonuç değişmiyor.</p><p>Burada bilişsel bir hata yaptığımız söylenebilir tabii: Kötü bir şey yapmış olmak, kötü bir insan olduğumuz anlamına gelmiyor. Hatta belki aksine, yaptığımız kötü şeylerden ders çıkardıkça daha da iyi bir insan oluyoruz. Dolayısıyla yol açtığımız bu irili ufaklı yıkımları uzun vadede daha iyi bir hayat kurabilmek için fırsat olarak görmek belki teknik olarak mümkün. Sonuçta, bugünkü hayatımızı da önceki hatalardan ders çıkara çıkara kurmuştuk. Öte yandan, hassas benliklerimiz konuya her zaman bu kadar olgun yaklaşamıyor. Karanlıktan yükselen sesler, ne kadar korkunç bir insan olduğumuzu söyleyen o sesler, hayata ve kendimize bu kadar ölçülü bir yerden bakmamıza engel oluyor. Önerilen bakış açısı “teknik olarak” doğru da olsa, aklımıza da yatsa, içerideki yangını söndürmeye yetmiyor.</p><p>Bu durumda başka yöntemlere başvurabiliyoruz. Suçu karşı tarafa yükleyebiliyor veya hiç değilse arada pay edebiliyoruz, örneğin: “Tamam, benim öyle yapmam doğru değildi, ama o da beni kışkırttı/çileden çıkardı/mecbur bıraktı…” Veya bazen de yanlışa bambaşka anlamlar yükleyip onu yüceltebiliyor, neredeyse gurur nişanı haline getirebiliyoruz. Patavatsızlığımız dobralığa yahut içi dışı bir olmaya, bencilliğimiz hayatı dolu dolu yaşama gayesine dönüşebiliyor. Kimi zaman da yaşananları önemsizleştirmeye çalışıyoruz: “Aman canım, millet neler yapıyor. Yaptıysam yaptım, nedir?” Bu bıkkın omuz silkmelere kendimiz de inanmıyoruz belki ama şanslıysak kanamayı geçici olarak durdurmaya yetiyorlar.</p><p>Yanlış bir şey yapmış olmak neden bu kadar zor? Hatasız kul olmayacağını, beşerin bazen şaşacağını yüzlerce yıldır herkes bilirken, kabul de ederken, insanın olmanın bu kadar olağan bir parçası bize neden bu kadar yabancı geliyor? Başkalarını affetmek neden kendimizi affetmekten çok daha kolay? Kendimizi, bu anlamda, diğerlerinden ayıran nedir?</p><p>Burada mesele katı bir süperego ise, örneğin, süperegoyu tam olarak ne kadar yumuşatırsak o karanlık yanımızla barış içinde yaşayabiliriz? Süperegosu ideal kıvamdaki biri, tabii eğer öyle biri varsa, bir densizlik ettiğinde kendine ne diyor? Pişmanlığın, suçluluk duygularının olmadığı bir yaşam ancak sosyopatide mümkün olduğuna göre, bunlardan kurtulmak söz konusu değil. O halde bu duyguların “sağlıklı” dozları olmalı. Belki de kendimizi çok da kırıp dökmeden hırpalayacağımız, dayağı günlere yaymadan belki bir iki okkalı tokatla bitireceğimiz bir senaryoyu görece ideal sayabiliriz. Süperegomuzdan bekleyip bekleyebileceğimiz en fazla insaf da bu olsa gerek.</p><p>Yine de tüm bu hasar yönetimi çabaları asıl sorunu aşmaya yeterli değil: Bir yanımız bir şey inşa etmek için canhıraş uğraşırken diğer bir yanımız onu yıkmak için pusuda bekliyor. Elbette Freud’la ve kendi uçurumuna bakma cesareti göstermiş diğer düşünürlerle ucundan kıyısından temas etmiş herhangi biri için banal bir bilgi bu. İnsanın yıkıcı yanı çok uzun süredir düşünce dünyamızın malumu. Ve bu büyük zihinlerin ufuk açan tespitleri bir yana, bu derdin bir devasının olmadığı anlaşılıyor. Yıllarca kendinizle de uğraşsanız, psikanalizden de geçseniz, kendinizi dünyadan soyutlayıp keşişler gibi de yaşasanız o yanınız orada durmaya devam ediyor. Kendini daha az gösteriyor belki, etki gücü de hafifleyebiliyor, ama nihayetinde güçten düşmüş de olsa canavarlığı baki kalıyor.</p><p>Peki ne yapacağız? Canavarımızla barışmak, sulh içinde yaşamak mümkün mü? “Canım canavarım”, gerçekçi bir tutum olabilir mi? Yoksa onunla ömür boyu savaşmaya mecburuz da aslolan bu savaşta kullanacağımız yöntemlere kafa yormak mı? Bana kalırsa, öncelikle yıkıcılığın önlenemez (veya bir yere kadar önlenebilir) olduğu gerçeğini kabullenmek gerekiyor. Ve yıkıcı bir şey yaptığımızda kendimizi karşımıza alıp “Ne oldu şimdi? Neden böyle oldu?” diye sorma merhametini, ardından da bu soruya dürüst bir yanıt verme cesaretini gösterebildiğimizde karanlığa hiç değilse bir mum yakmış oluyoruz. Ancak en zoru, bu iç diyaloğun yaşananları değilleyen hızlı bir uzlaşıya doğru seyretmesine engel olmak. Kendimizle öpüşüp barışıp hiçbir şey olmamış gibi yaşamaya devam edeceğiz tabii uzun vadede, ama bugün bu acıyı çekmek zorundayız; illa bir şeyle barışacaksak bu fikirle barışmayı deneyebiliriz. Zira buna inanmayı ne kadar istesek de, yarın hayatımızın ilk günü değil, hiçbir zaman da olmayacak. Yarın hayatımızın baştan ve sondan kim bilir kaçıncı günü. Vardık, var olmaya devam ediyoruz, bir müddet daha var olacağız. Hikâyemiz bitmedi, baştan da yazamayız. Beğenmediğimiz bölümlerin sayfalarını yırtıp atma lüksüne sahip değiliz. Onları da hikâyeye yedirmeyi öğrenmemiz, yaşamanın bir yolunu yeniden bulmamız gerekiyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=abcbb20132f0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Fasa Fiso”nun Düşündürdükleri]]></title>
            <link>https://medium.com/@elifokangezmi/fasa-fiso-nun-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnd%C3%BCrd%C3%BCkleri-4fe22be27cb2?source=rss-18bed9533db------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4fe22be27cb2</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Elif Okan Gezmiş]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 11 Aug 2022 00:08:31 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-08-11T00:08:31.464Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Umberto Eco’ydu sanırım, yazarların sadece alışveriş listelerini kendileri için yazdığını söylüyordu. Hâlâ hayatta olan popüler bir ismin otobiyografisi üzerine bir şeyler söylemenin, hele ki sözün sahibi psikolog kimliği taşıyorsa, tehlikeli bir yanı olduğu aşikâr: Kimsenin hayatını masaya yatırıp uyduruk bir analize tâbi tutmak haddim değil, arzum hiç değil. Ama nihayetinde bir şey okudum, okuduklarım bende bir şeyler çağrıştırdı, içimde bir yerlere temas etti, zihnimi başka başka sorulara götürdü. Bu soruları sorma, aklımdakileri kâğıda dökme cesaretini işte Eco’nun bu sözünden alıyorum. Sonuçta yazar, yargılanmak için değil herhalde, ama illaki duyulmak için yazıyor. Ben de bu yazıda kendi duyduklarımı anlatma hakkımı kullanacağım, bunu da hiçbir tanışıklığım olmayan Teoman’ın şahsı üzerinden değil, kitabında anlattığı adam üzerinden yapacağım.</p><p><strong>Fasa Fiso’yu neden okudum?</strong></p><p>Psikolojiyi bir çalışma alanı olarak antropolojiden ayıran en temel unsurlardan biri, bana göre, araştırmacının kendisini araştırma sürecinde bir etken olarak ele alış biçimi. Antropoloji araştırmacıları, bulgularını raporlarken kendi duygularını, geçmişlerini, önyargılarını da işin içine katıp özneli olabildiğince çırılçıplak soyuyor, böylelikle bir tür objektiflik elde ediyorlar. Psikolojide ise araştırmacılar kendilerinin de bir etken olabileceği bilinciyle kendilerini tüm süreçten çıkarmaya, etkisiz hale getirmeye, bunu başardıklarını da bilimsel olarak ispat etmeye çalışıyorlar. Ben antropolog değilim ama sanırım bu defalık ilk yöntemi tercih etmek daha isabetli olacak. Yani söze, Teoman’ın kendi hayatımdaki yerinden ve bu kitabı neden okuduğumdan başlayacağım. Bir otobiyografi üzerine konuşurken bu tür bir mütekabiliyetin şart değilse de adil olacağına inanıyorum.</p><p>Teoman’ın kuşağının sefasını fazlasıyla sürdüğü Beyoğlu’nun o efsane yıllarını ucundan kaçırdım fakat Teoman’ın kariyerinin en parlak kısımları ergenliğime ve üniversite yıllarıma denk geldiğinden aslında trene fena bir yerden de binmedim. Özellikle Teoman hayranı olduğum bir dönem hatırlamıyorum. Şebnem Ferah, Teoman, Özlem Tekin, Kargo, Vega, Mor ve Ötesi… bunlar paket halinde dinlediğimiz isimlerdi. Onları canlı olarak anca okul festivallerine gelirlerse izliyorduk, bir de RocknCoke gibi yerlerde. Gece performanslarına yaşımız tutmadığından gidemiyorduk, yaşımız tuttuktan sonra da gitmedik gerçi. Belli ki o kadarı yetiyordu bize.</p><p>Teoman’ın herhangi bir şarkısıyla özel bir anım yoksa da şarkılarının çoğunu ezbere bilirim. Onun albümleri hayatımın önemli bir kısmının fonunda çaldı, tıpkı İstiklal’de (eskiden tabii) dört bir yandan çalınan ve o günlerin bir nevi soundtracki haline gelen şarkılar gibi. Dolayısıyla Teoman’la fark etmeden kurduğum güçlü bir bağım var(mış meğer). Ama otobiyografisini okumamın sebebi bu değildi; doğrusu tüm bunları, kitabı okuduktan sonra fark ettim.</p><p>Bu kitabı okumayı tercih ettim çünkü 1) otobiyografi en sevdiğim türdür ve 2) Türkiye’nin bence tek (erkek) rock yıldızı olan kişinin anlatacaklarını merak ediyordum. Dünyadaki akımların aksine Türkiye’de rock yıldızı olarak gösterilen erkekler “efendi çocuk” imajından çıkmıyor ve ağırlıklı olarak melankolik ayrılık şarkıları yapıyorlar. Teoman ise, bilindiği gibi, hem medyaya yansıyan tavrıyla hem de şarkı sözleriyle bu gruba dahil değil (hatta bir ara yine bir psikolog arkadaşımla bu konuyu masaya yatıran bir şeyler yazmaya niyetlenmiştik, belki yazarız da bir gün).</p><p>Fasa Fiso’yu işte böyle bir bağlamda, 3 günde okudum.</p><p><strong>Kişisel bir özet</strong></p><p>Fasa Fiso’yu okumamış olanlar için kitabı bende kaldığı kadarıyla şöyle özetleyebilirim: Her nasılsa insana yine de sıcak gelen yalnız ve fakir bir çocukluk, bol kitap, bol çizgi roman, sonradan müzik, bunların açtığı irili ufaklı pencerelerden kurulan büyük büyük hayaller, o hayallerin peşinde koşma olarak yorumlanabilecek ama aslında kopuk uçurtma gibi geçen bir hayat, fırtınalı bir aşk hikâyesi, karanlık odalar, nefessizlik, buruk gülümsemeli anılar, itlik serserilik, hep heves, çok vazgeçiş, detaycılık, öfke, yine yeniden arayışlar ve nihayet bir tür zoraki olgunlaşma…</p><p><strong>Bana kalanlar</strong></p><p>Fasa Fiso, Teoman’la bir şekilde temas etmiş, hiç değilse onunla aynı dönemde benzer yerlerde dolanmış insanların kendinden pek çok şey bulabileceği bir kitap, ki Ekşi Sözlük’teki ilgili başlıklara bakarsanız bunun örneklerini siz de görebilirsiniz. Göreceğiniz bir diğer şey de herkesin bu kitapta başka bir şey bulduğu olacaktır. Ben de kendiminkileri anlatacağım.</p><p>Kitabı bitirdikten sonra içimde bir şeylerin yerinden oynadığını hissederek epey bir müddet “durdum”. Bir şeyler okudum, bana bir şeyler oldu. Peki ne? Yeterince psikoterapi tecrübeniz varsa (terapist olarak değil, hasta olarak) bu tür durumlarda doğru soruları sormayı öğreniyorsunuz: Bu kitap beni neden bu kadar etkiledi? Bana hangi kısmı dokundu? Üstüne bir müddet düşündükten sonra bir ana temaya varmayı başardım.</p><p><strong>Başka bir hayat mümkün mü(ydü)?</strong></p><p>Ergenlik, doğasında barındırdığı isyan ve bireylik arzusuyla rock müziği mıknatıs gibi çekme potansiyeline sahip. Öte yandan, her ergen rock müziğe ilgi duymuyor. Duyanlar, yani benim gibiler, “sistem” dedikleri şeyin kölesi olmayacakları “başka bir dünya”nın hayallerine tutunarak geçiriyorlar bu fırtınalı dönemi. Evet, hayat zor, kimse sizi anlamıyor, dünya kocaman ve sizin çok potansiyeliniz var ama üniversite sınavına hazırlanmanız lazım, olsun, girersiniz üniversiteye, mezun olduktan sonra bir yıl dünyayı gezersiniz mesela. Evlilik mi? Devletin sizin aşkınızı tasdiklemesine ihtiyacınız yok. Mesaili iş? Asla. Çocuk? Gündem dışı. Benim yaşıtlarım, yani benim rockçı yaşıtlarım, aşağı yukarı bu düşüncelerle geçirdi ergen yıllarını. Şimdi dönüp bakınca, haksız da değilmişiz hani. Peki ne oldu da dönüp dolaşıp herkesin seçtiği yollara girdik? Ve en önemlisi, girmekle hata mı ettik?</p><p>Fasa Fiso, tam da bu soruya yanıt vererek Frost’un o “gidilmeyen yol”una göz atma imkânı sunuyor. Şüphesiz, bizler farklı bir yol seçseydik de yüksek ihtimalle rock yıldızı olmayacaktık. Ama zaten mesele bu değil; mesele, ergenliğimizin öngördüğü rocknroll hayatı yaşayıp yaşayamayacağımız ve eğer yaşarsak şimdikinden daha mutlu olup olmayacağımız. Teoman, kitabın bir yerinde evli çiftlerin (mealen aktarıyorum) tutkusuz bir hayat sürdüklerini bıyık altından gülümseyerek anlatıyor, örneğin. Vakti geldiği için evlenmek, vakti geldiği için çoluk çocuğa karışmak… Evli ve çocuklu bir insan için bile can sıkıcı bir ifade. Üstelik bunları söyleyen, her şeye rağmen evlenmiş ama sonra boşanmış, çocuklu bir rock yıldızı. Ve onun bir zamanlar ergen olan hayran kitlesi, artık büyük oranda evli ve çocuklu.</p><p>Fakat evlilik işin sadece ufak bir parçası. Teoman’ın hayatında kendimizden çok şey bulabilmemiz boşa değil: Boğaziçi Üniversitesi’ni kazanan, sonra tam atılacakken aynı bölümü tekrar kazanan bir adamdan bahsediyoruz. Sıradan bir beyaz yakalının hayatını hem bir anlamda defalarca yaşamış hem de hiç yaşamamış birinden. Bugün üniversiteye hazırlanan pek çok öğrencinin hayallerini kurduğu imkânları bir tür hobi gibi arka plana atmış, başka şeylerin peşinden koşmuş, şöhretinin zirvesindeyken bilgisayar kullanmayı bile doğru dürüst bilmediğinden sırf kendini oyalamak için özel hocalar tutan biri. Aynı zamanda benim diyen yayıncıdan fazla kitap okuyan, okumakla kalmayıp yazan, besteleyen, veya hepsini kendine saklayan biri bu kitapta anlatılan. Bir kadını seviyor, hem de nasıl seviyor, yıllar sürüyor bu aşk, ama ilişkide dikiş tutturamıyor bir türlü. Önüne inanılmaz fırsatlar çıkıyor, “haydi kabul et!” diyor içinizdeki ortalama refleks, ama o eften püften bir sebeple elinin tersiyle itiyor. Çok aç kalıyor, çok canı sıkılıyor, yine dönüp dolaşıp dört ayağının üstüne düşüyor. Ve yıllar sonra geldiği noktada bu saatten sonra on Grammy alsa da fark etmeyeceğini, şarkılarını bir barda bağıra çağıra söyleyen üç dört genç kızı duyduğu ilk andaki o heyecanı aradığını, bulamayacağını bildiğini, artık hevesle beklediği tek tük şeyden birinin haftada üç gün spora gitmek olduğunu söylüyor.</p><p>Müziği bırakması da böyle bir yere denk düşüyor: Kendisini çocuksu bir uğraşla ömür geçirmiş biri olarak tanımlıyor Teoman. Gençken pek çok insanın kurduğu hayali gerçekten yaşamış, ama sonuçta şarkı söyleyen bir adam, keyfi için bir de film yapmış ve bu da çocuksu bir şey ona göre. Kendini gerçekten yetişkin hissedemediğini, pek çoğumuz için banal olan o yetişkin hayatını hiç yaşamadığını, bundan dolayı da bir şeyleri kaçırdığını ve mutlu olamadığını düşünüyor, veya en azından ben öyle anlıyorum. Öbür yakada ise bizler, herhalde, tam tersine, ona bakıp asıl bir şeyler kaçıranın biz olduğunu düşünüyoruz. Ergenliğimizde kendimize verdiğimiz sözlerin hemen hemen hiçbirini tutmadık. On altı yaşımızdaki halimiz şimdi dönüştüğümüz şeyi görse herhalde yüzümüze tükürürdü.</p><p>O halde soru şu: Teoman mıydı doğru yolu seçen, yoksa biz miydik?</p><p>Shakespeare’den ilhamla hikâyenin sonunu peşinen vereyim: Bu soru karşısında, çok yanlış anlaşıldığı için deterministik olmakla suçlansa da, Freud’un açtığı yolda teselli buluyorum. Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ndeki o meşhur replikte ifade edildiği üzere, psikanaliz çıktığından beri hepimiz az çok hastayız ne de olsa. Bu kötü bir şey değil, bunu kabullenince kanatlanıyor insan. Dolayısıyla doğru veya yanlış bir yol yok belki de; hepsi aynı yere çıkıyor. O yerin adı da gidilmeyen yollara anlamlar yükleyerek mevcut yolda bata çıka ilerleyerek geçen bir ömür. Veya daha Lacancı bir dille ifade edersek, oyunun baki kalması.</p><p>Biraz açalım. Görece iyi bir nevrotik, yani Freud’un gözünde bir insanın varıp varabileceği en sağlıklı hale erişmiş kişi, dünyayla iyi bir pazarlık yapmış kişidir. Dünyanın kurallarını anlar, düzene biat eder, ama azıcık nefes alabilmek için kendi yasak arzularından bazılarını makul ölçülerle sistemin deliklerinden kaçırmayı da bilir. Başka bir deyişle, sağlıklı olmak biraz sinsi, biraz da asi olmayı gerektirir… ama biraz, çok değil. Biz nevrotikler okulda öğle teneffüsünde izbe bir yer bulup sağı solu kollayarak bir dal sigara tüttürürüz, bundan haz alırız, biraz da korkarız, korkudan da haz duyarız, ama ayak sesleri gelince o sigara hemen söndürülür. Hayatımızın kalanı da aşağı yukarı bu şekilde geçer.</p><p>Oysa bir rock yıldızı, sigarasını öğretmenin karşısında yakıp herkesi dehşete düşüren, bir o kadar da kıskandıran kişidir. Disipline gider, araya birileri girer, okuldan atılmaz, ufak bir ceza alır belki, her şeye rağmen mezun olur. Canımız sıkılır: Bilsek biz de içerdik, diye düşünürüz. Oysa içmezdik, içemezdik, içmedik de. Bizi ondan ayıran şey de budur zaten.</p><p>Dünyanın olağan işleyişine elbette bir şekilde ayak uyduran ama kuralları çok da umursamayan bir insanın hayatının ergenliğin ötesinde nasıl seyredebileceğini anlatan Fasa Fiso’da ben pek çoğumuzun aksine arzularını, hayallerini gerçeğe dönüştürmüş bir insanla karşılaştım. Ve bunun başımıza gelebilecek en kötü şeylerden biri olduğunu düşündüm.</p><p>Çocukken ya da gençken kurduğunuz hayalleri rafa kaldırıp dünyaya biat ettiğinizde, elinizde hiç değilse “ah aslında o hayallerimi gerçekleştirseydim ne de mutlu olurdum” düşüncesi kalıyor. Bir fanteziye sığınabiliyor, aslında şöyle şöyle olsa çok daha mutlu olabileceğiniz ama koşulların bunu gerektirdiği fikrinde teselli bulabiliyorsunuz. Hatta o alternatif hayatı dolambaçlı yollardan, farklı formatlara büründürüp ufak ufak tadabiliyorsunuz. Düşününce bu, büyük nimet.</p><p>Çünkü diğer senaryoda tam da sizi çok mutlu edeceğini düşündüğünüz yoldan gidiyor, hayallerinizi gerçekleştiriyor ve sonunda hiç de öyle mutlu olmadığınızı fark ediyorsunuz. İşin kötüsü, geriye başka hayal de kalmamış; ne istediyseniz yapmışsınız zaten. Veya daha doğrusu, belli bir ölçekte yapmışsınız ama fazlasını zaten olduramayacağınızla yüzleşmişsiniz. Yaşayacak 20–30 yılınız var daha, içinizde kalmış bir şey yok, geleceğe dair bir hayaliniz yok… ne yapacaksınız?</p><p>Türkiye’de yaşayan insanlar olarak geleceğe dair pek bir hayalimizin olmaması konusunda büyük oranda ortaklaşıyoruz belki ama en azından çoğumuzun içimizde kalmış şeyler var (teselliye bakın!), zorda kalırsak onlara sığınıp alternatif yaşamlar kurgulabiliyoruz zihnimizde. Bir rock yıldızının içinde ne kalmıştır acaba, diye düşünmeden edemiyorum. Keşke üniversiteyi bitirince evlenseydim? Keşke bir şirkette işe girseydim? Hiç sanmıyorum.</p><p>Fasa Fiso’da anlatılan Teoman’ın yaptıklarından pişman olduğunu düşünmüyorum ama hayat onu bir tür Yunan tragedyasına sürüklemiş gibi geliyor bana: Arzularının gerçekleşmesiyle lanetlenmiş bir adam. Bizler sığ sularda iyi kötü yüzerken Teoman fırtınalı denizlerde maceralara atılıyor atılmasına ama denizler deniz değil, çabuk bitiyor, birden karada buluyor kendini ve tam manasıyla sudan çıkmış balık gibi soluğu kesiliyor. Kendi denizini sil baştan yaratmaya çalışıyor, hem de ne büyük emeklerle… ta ki sular bir kez daha hızla çekilene dek.</p><p>Hayat sahiden de ileri dönük yaşanıp geriye dönük anlaşılıyorsa, ki öyle görünüyor, 35 yaşımdan geri dönüp hem Teoman’ın hayatına hem de kendi hayatıma baktığımda biz insanların seçebileceği bir “doğru yol” olmadığını görüyorum nihayetinde. Hatta neyi ne kadar “seçiyoruz”, ondan da emin değilim. Ama Fasa Fiso’dan benim çıkardığım, ki belki de görmek istediğim bu olduğu içindir, öyle de yapsaydık böyle de yapsaydık nihayetinde girdiğimiz yolla barışmaya mecbur kalacağımız. Lisede hayalini kurduğum hayatı yaşasam şimdikinden daha mutlu mu olurdum? Muhtemelen hayır. Bu benim doğru karar verdiğimi mi gösteriyor? O da hayır.</p><p>Şu oluyor, bu oluyor, bir şeyler yapıyoruz, bir yerlere varıyoruz, sonra biraz daha ittiriyoruz kendimizi çünkü her şeye rağmen seviyoruz yaşamayı. Teoman da seviyor. O da herkes gibi çabalıyor. Çabada ortaklaşıyoruz. Bir de arzuya muhtaçlığımızda.</p><p>“limon kimyon zorro” rumuzlu bir sözlük yazarı Fasa Fiso’yu okuduktan sonra “teoman” başlığına şöyle yazmış:</p><blockquote>(…) asıl olan biyografisini okurken bana hissettirdikleri. samimiyetle anlattığı içindeki teoman çok kırılgan, korkmuş, güçsüz bir çocuk. kendini yıkmak için gösterdiği inanılmaz çaba şimdi şarkılarını daha iyi anlamamı sağladı. açık konuşmak gerekirse bugüne kadar kendisini çok sevsem de şarkı sözlerindeki ergenlikten hafifçe irite oluyordum. ancak şimdi öyle hissetmiyorum.</blockquote><blockquote>hatta mümkün olsa gelsin yanımızda güven içinde dinlensin kendisini toparlasın istiyorum. çok eski bir dostumun bilmediğim bir derdini çok geç keşfetmiş olmanın utancı var içimde.</blockquote><p>Burada erişilen farkındalık ve empati, herhalde farklı yollardan aynı umut ve çabayla yürüdüğümüzü görmekten geliyor. Ne de olsa çocukluğun yalnızlığı ve hayalleri, bir türlü oldurulamayan aşklar, depresyon, gelecek kaygısı, yaşarken trajik ama anlatırken komik anılar hiçbirimize yabancı değil.</p><p>Yine de biz bir Teoman olamayız tabii, ne yazık ki Teoman da bizim gibi olamıyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4fe22be27cb2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Fi, uzmanlar, önyargılar…]]></title>
            <link>https://medium.com/@elifokangezmi/fi-uzmanlar-%C3%B6nyarg%C4%B1lar-70a0702dd24f?source=rss-18bed9533db------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/70a0702dd24f</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Elif Okan Gezmiş]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 09 May 2017 20:45:45 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2017-05-10T06:12:17.976Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Son dönemin popüler dizisi Fi, sebebi henüz belli olmamakla birlikte geçmişinde Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları’nda 3 yıl tedavi görmüş olmak gibi ‘karanlık’ bir sır bulunan, halihazırda bazı psikolojik sorunları da olduğu aşikâr, ünlülerle canlı yayında yaptığı ‘seanslarla’ popülerlik kazanmış hayli eksantrik bir psikoloğun hikâyesini anlatıyor.</p><p>Dizi aşk, ilişkiler, cinsellik, intikam ve kimi hayat felsefeleri gibi izleyiciyi cezbedecek nice unsur barındırmakla beraber, alttan alta işlenen psikiyatrik hastalıklara yönelik önyargılar teması kendi adıma özellikle ilgi çekici. Üstüne üstlük bu önyargı bu defa bir ruh sağlığı uzmanının çevresinde toplanıyor.</p><p>Bu, hiç konuşmadığımız bir konu. Psikologlar, psikiyatristler, psikiyatri hemşireleri, psikolojik danışmanlar… Yani başka insanların ruh sağlığına tekrar kavuşmasına yardımcı olmak üzere eğitim almış, hayatını buradan kazanan insanlar hiç mi bu rahatsızlıklardan mustarip olmuyorlar? Mesela depresyona karşı özel bir bağışıklıkları mı var? Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya çapında her yaş grubundan 300 milyondan fazla insanı etkileyen bu hastalık onlara uğramıyor mu? Peki ya diğer hastalıklar? Kaygı bozuklukları? Uyum sorunları? Bağımlılık?</p><p>Kılıçdaroğlu gibi soralım: Olabilir mi böyle bir şey?!</p><p>Ruh sağlığı uzmanları, gerek bu alanda hizmet verdikleri dönemde, gerekse öncesinde veya emeklilik sonrasında, kimi zaman yardım almalarını gerektirecek düzeyde olmak üzere psikolojik sorunlar yaşama riski taşıyorlar. Hatta çalıştıkları alan itibariyle bu riskin bir miktar daha fazla olabileceğini söylemek de mümkün.</p><p>Peki biz kaç ruh sağlığı uzmanından bununla ilgili bir paylaşım duyuyoruz? Geliyor mu aklınıza bir örnek?</p><p>Her hastalık gibi, psikiyatrik hastalıklar da kişinin mahremi elbette. Kimse paylaşmak zorunda değil, gizli tutmak hepimiz en doğal hakkı.</p><p>Öte yandan, sosyal medyada giderek daha fazla yer almaya başlayan ruh sağlığı uzmanlarının -ki buna kendimi de dahil etmeliyim- belki fark etmeden de olsa, genel bir ‘bu durumlardan soyutlanmışlık’ izlenimi yarattığına inanıyorum. Bu meseleyi de ağırlıklı olarak terapi odasının içinden ziyade, sosyal medya üzerinden tartışmak istiyorum zaten:</p><p>Bilgi kirliliğinin had safhada olduğu bir ortamda nesnel, net bilgiler vermenin değerini yadsıyacak değilim elbette. Öte yandan, uzman sıfatıyla yaptığımız bazı paylaşımlarda kullandığımız dil itibariyle, biraz amiyane bir tabirle ifade edecek olursam, ‘valla öyle oluyormuş, bizimle hiç alakası yok ama işte okuyoruz kitaplarda falan…’ gibi bir mesaj verdiğimizi hissediyorum yer yer. Hatta yeri geliyor bazı meslektaşlarımın kendi hayatlarına ilişkin paylaşımlarında katıksız bir mutluluk tablosu çizdiğini görüyorum.</p><p>Ve bu beni rahatsız ediyor.</p><p>Ama beni daha da rahatsız eden bir şey var ki o da tüm bunları yaparken bir yandan da ruh sağlığı alanındaki önyargılarla mücadele etmeye çalışmamız.</p><p>Dediğim gibi, mahremiyet hakkı biz uzmanlar için de geçerli kuşkusuz, ama başka insanları paylaşmaya, bu konularda açık olmaya teşvik ederken kendimizin konuyla hiiiiç alakası yokmuş gibi davranmamızda yanlış bir şeyler var gibi geliyor bana.</p><p>Tabii burada bazı başka kaygılar var. Haklı da kaygılar. Terapistin kendi hayatından ne kadar şey paylaşması gerektiği meselesi, öncelikle ve mutlak şekilde karşımızdaki insana sağlayacağı olası katkı üzerinden değerlendiriliyor ve bu soru teorik yönelimlere göre farklı yanıtlandırılıyor. Bazı ekoller, mesela psikanalitik ekol, hastaya evli olup olmadığınız dahil hiçbir kişisel bilgi vermemenizi tembihliyor. Burada detayını tartışmayacak olmakla birlikte, bunun elbette kendi içinde bir mantığı var. Bazı diğer ekollere mensup terapistler ise, ki bunların belki en meşhuru Irvin Yalom, yeri geliyor kendi babasını kaybetmenin onda uyandırdığı duygulara kadar paylaşabiliyor. Bu paylaşım bir iç dökme değil tabii ki; danışana yarar sağlayacağı, ona daha iyi yardımcı olmaya vesile olacağı düşünülen noktalarda yapılıyor. Ve bu değerlendirmeyi isabetli bir biçimde yapabilmek hiç de kolay iş değil. Dolayısıyla, tüm bunlardan yola çıkarak, uzman kimliği taşıyan birinin vaktiyle yaşadığı veya, daha da zoru, halihazırda yaşamakta olduğu bir sorunu yanlış bir noktada paylaşmasının faydadan çok zararı olabilir. Bu, birinci kaygı.</p><p>İkinci ve oldukça temel bir diğer kaygı ise kendi deneyimimizi açıkça paylaşmamız halinde danışanların, hastaların güvenini yitirme ihtimali. Gerek psikoterapide gerekse hekim-hasta ilişkisinde güvenli, iyi bir ilişki kurulması hayati önem taşıyor. Hatta pek çok araştırma, tedavide iyi bir sonuç alınmasındaki asli unsurun, kullanılan yöntemlerden çok terapist-danışan veya hasta-hekim arasındaki ilişkinin niteliği olduğunu gösteriyor. Peki kendisi de zamanında bazı sorunlar yaşamış bir hekime, bir terapiste ne kadar güvenilir?</p><p>Böyle düşünüyor ve bunun yaratabileceği kayıplardan haklı olarak çekiniyoruz. Gelin görün ki, geçen gün Twitter üzerinden bu konuda yaptığım ufak anket bambaşka bir tablo ortaya koydu.</p><p>Anketin bilimsel bir geçerliliği olduğunu, yanıtlayanların yüzde yüz dürüst davrandığını, veya bu yanıtların salt önyargılar üzerinden yorumlanması gerektiğini vs. iddia etmem elbette mümkün değil. Yine de ben hiç böyle bir sonuç beklemiyordum:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/619/1*33-aCJGWriKfKwQBGnk-Vw.png" /></figure><p>Bu sonuca göre, yanıtlayanların %40&#39;ı terapistinin geçmişte bu tür bir rahatsızlık yaşamış olmasının kendi düşüncelerini etkilemeyeceğini, %32&#39;si ise olumlu yönde etkileyeceğini söylüyor. Yani %72&#39;lik bir oran bundan rahatsız olmayacağını söylüyor diyebiliriz.</p><p>Bir an için bu sonuçların %100 geçerli olduğunu ve toplumun genelini yansıttığını varsayalım: Şimdi biz uzmanlar, bu bilgiyle ne yapacağız?</p><p>Yani, kendimize dair bu tür bir paylaşımda bulunmamızın güvenilirliğimizi zedelemeyeceğinin ve hatta sesimizin ulaştığı insanlara faydalı bile olabileceğinin garantisi verilebilse, bu adımı atar mıydık? Önyargılarla mücadele uğruna, bu cesareti göstermek ister miydik? Uzman kimliğimizle insan kimliğimiz arasındaki sınır, esnemeye ne denli açık?</p><p>İşte bu alelade Twitter anketi bende bu soruları uyandırdı. Üstüne tekrar düşünmeme vesile oldu. Öyle havada asılı kalmasına da gönlüm razı olmayınca, böyle ufak bir not düşmek istedim.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=70a0702dd24f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>