<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Aliyeva Elmira on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Aliyeva Elmira on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@elmiraliyeva?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*zt0egC12nQFTFb9Q4AQonQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Aliyeva Elmira on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@elmiraliyeva?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 02:43:15 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@elmiraliyeva/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Kerberos]]></title>
            <link>https://medium.com/@elmiraliyeva/kerberos-11e45a280da4?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/11e45a280da4</guid>
            <category><![CDATA[kerberos-authentication]]></category>
            <category><![CDATA[kerberos]]></category>
            <category><![CDATA[active-directory]]></category>
            <category><![CDATA[tgt]]></category>
            <category><![CDATA[authentication]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Aliyeva Elmira]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 13 Jul 2025 15:07:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-13T15:07:02.423Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Kerberos Microsoft Active Directory kontekstində istifadə edilən authentification protokoludur. Onun necə işlədiyi barədə ətraflı məlumatın olmaması bu prosesi anlamağımız üçün çətinlik yaradır.</p><p>Bu yazıda Kerberos autentifikasiya protokolunun prinsipini və işini izah edəcəyik:</p><ol><li>İlk olaraq Kerberos-un nə olduğunu tam anlamalıyıq.</li></ol><p>Kerberos şəbəkə authentification protokoludur və ilk növbədə şəbəkədəki istifadəçilərə və xidmətlərə öz şəxsiyyətlərini yoxlamaq imkanı vermək üçün istifadə olunur. Kerberos yeni şəxsiyyətləri təsdiqləmək və xidmətlərə giriş imkanı verən biletləri yaymaq üçün mərkəzləşdirilmiş autentifikasiya serverindən istifadə edir.</p><p>Kerberos haqda danışacağıqsa bilməli olduğumuz əsas anlayışlar:</p><p><strong>KDC (Key Distribution Center)</strong> —kimi tanınan Kerberos protokolunun mərkəzi komponentidir və şəbəkədə istifadəçilərin və xidmətlərin kimliyini doğrulamaq (autentifikasiya etmək) üçün biletlər (tickets) və sessiya açarları (session keys) verir.</p><p><strong>TGT (Ticket Granting Ticket)</strong> — istifadəçinin Kerberos sistemində uğurla identifikasiya olunduğunu sübut edən bir biletdir. Bu bilet istifadəçinin digər xidmətlərə (məsələn, fayl serveri, e-mail server və s.) daxil olmaq üçün ayrıca bilet almaq hüququnu təmin edir.</p><p><strong>KRBTGT</strong>— bu xüsusi bir sistem hesabıdır və Kerberos autentifikasiya sistemində TGT (Ticket Granting Ticket) yaratmaq və imzalamaq üçün istifadə olunur.Bu hesab Active Directory-də avtomatik yaranır, siz domen yaratdığınız zaman.Onun şifrəsi (password) və açarları (encryption keys) KDC tərəfindən TGT-lərin və Service Ticket-lərin şifrələnməsi və yoxlanması üçün istifadə olunur.</p><p><strong>AS (Authentication Service) </strong>— Kerberos sistemində istifadəçinin ilk autentifikasiyasını həyata keçirən hissədir. İstifadəçi login etmək istəyəndə AS onun təqdim etdiyi məlumatları (ad + timestamp) yoxlayır.<br> Əgər məlumatlar düzgündürsə, AS istifadəçiyə TGT (Ticket Granting Ticket) və session key göndərir.</p><p><strong>TGS (Ticket Granting Service) </strong>— TGT təqdim edən istifadəçilərə konkret xidmətlər üçün xidmət bileti (Service Ticket) verən sistem hissəsidir.<br> İstifadəçi bir xidmətə (məsələn, fayl serverə) daxil olmaq istəyəndə TGT-ni TGS-ə təqdim edir.</p><p><strong>NTDS.dit </strong>— Windows Active Directory-nin əsas verilənlər bazası (database) faylıdır. Bu fayl istifadəçilər, qruplar, parollar, group policy-lər və digər directory məlumatlarını saxlayır.</p><p>2. Növbəti addım isə Windows-da İstifadəçi Girişi: Winlogon və Kerberos Əlaqəsini anlamaqdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/634/1*DX_xI-a_VlhI0j8TZ2KmSw.png" /></figure><p>Komputerə daxil olmaq istədiyimiz zaman bizə giriş etməyimiz üçün belə bir interfeys açılır:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/598/1*RT2_W8dIFmvSLc2dTANgbQ.png" /></figure><p>Bu gördüyünüz interfeys LogonUİ tərəfindən təmin edilir. <strong>LogonUI.exe (Logon User Interface)</strong> — Windows-da istifadəçinin <strong>giriş (logon) zamanı qarşılaşdığı qrafik pəncərəni</strong> (məsələn, ad və parolun yazıldığı ekranı) göstərən sistem prosesidir.</p><p><strong>-LogonUI.exe</strong> Credential Provider modulunu çağırır.</p><p>-Credential Provider istifadəçidən <strong>username və password</strong> daxil etməsini istəyir.Bu məlumatlar müvəqqəti olaraq RAM-da saxlanılır.</p><p>İstifadəçi öz username və password-unu yazıb ENTER butonuna basdığı zaman Credential Provider bu dataları yığır. <strong>Credential Provider(dll)</strong>, Windows əməliyyat sistemində <strong>istifadəçi giriş məlumatlarını (məsələn, ad və parol, PIN, smartcard və s.) toplayan moduldur.</strong> Bu modul <strong>LogonUI.exe</strong> ilə inteqrasiya şəklində işləyir və istifadəçidən məlumatları qrafik formada toplayır.</p><p>3. LogonUİ.exe -&gt;Winlogon.exe</p><p>LogonUİ.exe həmin credential-ları ALPC (Advanced Local Procedure Call) vasitəsilə ötürülür. ALPC-eyni sistemdə işləyən 2 proses arasında təhlükəsiz kanal üzərindən əlaqə qurmağa kömək edir.</p><p>LogonUI.exe -&gt;[ALPC]-&gt;Winlogon.exe</p><p>4. Credential Provider-dən Winlogon.exe-ə gələn datanı qəbul edir və içindən:</p><ul><li>Username</li><li>Domain name</li><li>Password</li><li>Authentication Package ID</li></ul><p>Winlogon-un işləmə qaydası:</p><ul><li>Logon növü təyin edilir. (Unlock, Remote, Service Logon)</li><li>Security Package təyin olunur. (Kerberos, NTLM)</li><li>LsaLogonUser() funksiyası çağırılır. Bu funksiya LsaSrv.dll daxilində icra olunur.</li></ul><p>5. Bu dəfə ALPC yardımı ilə Lsass.exe-yə ötürülür. Lsass.exe-də isə:</p><ul><li>Authentication Package İd-yə baxılır.(NTLM və ya Kerber olduğunu təyin edə bilmək üçün)</li><li>Məlumatı uyğun dll-ə LogonCallback() funksiyası vasitəsilə ötürülür.(Bu o deməkdir ki, məsələn Kerberosdursa kerberos.dll-ə müraciət edilir)</li><li>Kerberos olduğu təyin edildikdən sonra şifrə doğrulaması başlayır.</li></ul><p>Kerberosda: Paroldan simmetrik açar yaradılır.(S2K)</p><p>6. AS_Request mesajının hazırlanması:</p><p>Bu mesaj Lsass.exe ilə kerberos.dll də icra edilir. As_Req mesajı:</p><p>Client Principles-Username</p><p>Realm-Domain</p><p>Pre-authentication data-timestamp</p><p>nonce-Replay attackların qarşısını almaq üçün istifadə olunan random rəqəm</p><p>KDC option-Request mesajının məqsədi(Ticket yeniləmək, yaratmaq və s)</p><p>7. AS_Request mesajının çatdırılması.</p><p>AS_Request mesajı iki üsulla ötürülə bilər:</p><ul><li>UDP/TCP 88 portu ilə (İlk öncə UDP istifadə olunur əgər cavab uzun olarsa və ya parçalanarsa TCP istifadə olunur). AS_Replay da eyni yol ilə qayıdır.</li><li>Netlogon RPC (nadir hallarda istifadə olunur məs: VPN istifadə olunarsa və s.)</li></ul><p>8. AS_Request mesajı AS-ə çatdıqda gedən proseslər:</p><p>Request mesajı lsasss.exe tərəfindən bind olunur (listen). Proses həmin port tərəfindən listen hüququnu alır və gələn trafikləri qəbul etmək məsuliyyəti daşıyır. Bind() funksiyası vasitəsilə icra olunur.</p><p>AS_Request zamanı KDC (kdcsvc.dll):</p><ul><li>KdcHandleRequest() funksiyası ilə As_req mesajı ilə gələn packet-i oxuyur. (decode edir)</li><li>Client və Realm yoxlanılır. İstifadəçi adı və domain məlumatı SamLib.dll vasitəsilə istifadəçi hesabı AD(NTDS.dit) data bazasında axtarılır.</li></ul><p>kdcsvc.dll-&gt;samlib.dll-&gt;lsasrv.dll-&gt;NTDS.dit</p><p>9. Pre-Authentication yoxlanılır.</p><p>Lsass.exe vasitəsilə NTDS.dit data bazasından şifrələnmiş hash-i götürür. AES128/AES256 ilə açar çıxarılır. Daha sonra həmin açar ilə timestamp deşifrə olunur. KerbVerifyEncryptedTimestamp() funksiyası vasitəsilə real vaxtı müqayisə edir. Əgər uyğundursa TGT və session key verilə bilir. Aşağıdakı şəkillərdən aydın formada bu prosesi görə bilərik:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/808/1*PK1H5E3aODLFeMlO-fJdww.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/789/1*rbrK6j6JfypQ5xhtSo-qdw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/804/1*LugtiA2uROU-bkzseBnO9A.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/787/1*ankgeQvs5qG7PzvFl-dNDw.png" /></figure><p>10. AS_Replay:</p><p>Replay mesajı üçün Session key və TGT yaradılır. <strong>Session Key</strong>, istifadəçi ilə KDC (daha sonra TGS) arasında <strong>təhlükəsiz rabitəni təmin etmək üçün</strong> yaradılan və müvəqqəti istifadə olunan <strong>kriptoloji açardır</strong>. Yaradılan TGT:</p><ul><li>Client_id</li><li>Expiry date/time</li><li>Session key</li><li>PAC</li><li>KRBTGT signature -dən ibarətdir.</li></ul><p>Burada session key Client tərəfindən açıla bilir lakin, TGT KDC-də KRBTGT-nin şifrəsi əasasında encrypt olunduğu üçün Client onu aça bilmir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/832/1*dz-Q5806Qx9MsJBegRvYvQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/846/1*5XiJS94DRCcrmdix6YANuw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/827/1*RGcDnVfvwr9QWdkxx2iSTQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/1*kBJi1ZK9XddqXDqY3APX2g.png" /></figure><p>Şəkildən də göründüyü kimi TGT və Session key AS_Replay mesajı daxilində client-ə göndərilir. <strong>Bu iki element növbəti mərhələdə onun kimliyini sübut etmək üçün istifadə olunacaq.</strong></p><p>11. Client-ə bu datalar çatdıqda lsass.exe Credential Provider-dən aldığı user key vasitəsilə session key-i decrypt edir. TGT isə yadda saxlanılır (RAM-da Kerberos Ticket Cache).</p><p>12. Növbəti proses isə TGS_Request mesajının göndərilməsidir. TGS — <strong>istifadəçi artıq TGT (Ticket Granting Ticket)</strong> əldə etdikdən sonra, <strong>xidmətə (məsələn, fayl server, email, veb) daxil olmaq</strong> üçün <strong>TGS-REQ</strong> göndərdiyi mərhələdir. Bu mərhələdə istifadəçi <strong>servis üçün bilet (service ticket)</strong> alır.</p><p><strong>— İstifadəçi TGT-ni alıb</strong> (AS mərhələsində).</p><p>— İndi o, konkret bir xidmətə (məsələn HTTP/server1) daxil olmaq istəyir.</p><p>— İstifadəçi <strong>TGS-REQ</strong> adlı sorğu göndərir. Bu sorğuda aşağıdakılar yer alır:</p><p>— Əvvəlki mərhələdə əldə olunmuş <strong>TGT</strong></p><p>— Yeni yaradılmış <strong>Authenticator</strong> (timestamp ilə)</p><p>— İstədiyi xidmətin adı</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/899/1*Rfiuh-4DzzvzQfgAcN3iaQ.png" /></figure><p><strong>KDC (TGS hissəsi)</strong> bu sorğunu alır, TGT-ni öz gizli açarı ilə deşifrə edir və istifadəçini yoxlayır. Authenticator içindəki <strong>timestamp</strong> yoxlanılır. Əgər hər şey düzgündürsə: <strong>Yeni session key</strong> yaradılır (istifadəçi ilə xidmət arasında istifadə ediləcək). <strong>Service Ticket</strong> yaradılır və xidmətin gizli açarı ilə şifrlənir.</p><p>13. TGS_Replay:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/861/1*1l6A1Y-KNOSDDmoErIWqbg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/909/1*FiYRoVIizHE-cuVxgI4gQg.png" /></figure><p>Service Ticket və Session key əldə edilir. Artıq lazımi Service-ə müraciət edə bilərik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/897/1*Odlsa9SjSU4gYlRI2R0W-Q.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/736/1*D6-6zCS1vJnUuhePOdZN_A.png" /></figure><p>Bu mərhələdə istifadəçi artıq KDC-dən əldə etdiyi <strong>Service Ticket</strong> ilə konkret bir xidmətə (məsələn, HTTP, SMB, FTP) müraciət edir. Məqsəd — sistemdə əlavə identifikasiya olmadan xidmətə giriş əldə etməkdir.</p><p>İstifadəçi xidmət serverinə aşağıdakı iki hissədən ibarət <strong>AP-REQ</strong> paketini göndərir:</p><ol><li><strong>Service Ticket</strong> — KDC tərəfindən xidmətin gizli açarı ilə şifrlənmiş bilet.</li><li><strong>Authenticator</strong> — Client tərəfindən session açarı (SK_c,s) ilə şifrlənmiş və içində istifadəçi adı və cari timestamp saxlanılan məlumat.</li></ol><p>Xidmət serveri əvvəlcə <strong>öz gizli açarı ilə Service Ticket-i deşifrə edir</strong>, session key-i və istifadəçi məlumatını çıxarır. Daha sonra həmin session key vasitəsilə <strong>Authenticator-u açır</strong> və timestamp ilə istifadəçi adını yoxlayır.</p><p>Əgər:</p><ul><li>Service Ticket etibarlıdır,</li><li>Authenticator təzə və unikal timestamp daşıyırsa,</li><li>Məlumatlar uyğundursa, o zaman <strong>istifadəçi tanınır və xidmətə icazə verilir</strong>. Bu prosesdə <strong>təhlükəsizlik və identifikasiya</strong> birbaşa session key və timestamp-lar üzərindən təmin olunur.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=11e45a280da4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[DR və BDR nədir?]]></title>
            <link>https://medium.com/@elmiraliyeva/dr-v%C9%99-bdr-n%C9%99dir-cdd121a02052?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cdd121a02052</guid>
            <category><![CDATA[broadcast]]></category>
            <category><![CDATA[ospf]]></category>
            <category><![CDATA[rds]]></category>
            <category><![CDATA[nbma]]></category>
            <category><![CDATA[rbd]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Aliyeva Elmira]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 23 Apr 2025 05:54:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-04-23T05:54:17.643Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>DR və BDR, Open Shortest Path First (OSPF) routing protokolunda istifadə olunan router rollarıdır. Bu rollar, broadcast və NBMA kimi çox şəbəkələrdə routing məlumatlarının mübadiləsini daha effektiv idarə etmək üçün təyin edilir.</p><ul><li><strong>Designated Router (DR):</strong> Bu şəbəkədəki digər bütün OSPF routerları ilə routing məlumatlarını mübadilə etməklə məsul olan routerdir.</li><li><strong>Backup Designated Router (BDR):</strong> DR sıradan çıxdığı təqdirdə onun yerini alacaq olan yedək routerdir.</li></ul><p>Seçilə bilən şəbəkələr:</p><ul><li><strong>Broadcast və NBMA şəbəkələri:</strong> Bu tip şəbəkələrdə birdən çox router eyni fiziki media üzərindən ünsiyyət qura bilir. DR və BDR, burada routing güncəlləmələrinin sayını azaltmaq və şəbəkənin daha stabil işləməsini təmin etmək üçün seçilir. Hər routerin bütün digər routerlarla ayrı-ayrılıqda məlumat mübadiləsi etməsinin qarşısı alınır.</li></ul><p>Seçilə bilməyən şəbəkələr:</p><ul><li><strong>Point-to-Point şəbəkələri:</strong> Bu tip şəbəkələrdə yalnız iki router birbaşa bir-birinə bağlıdır. Buna görə də DR və BDR kimi rollara ehtiyac yoxdur, çünki routing məlumatları yalnız bu iki router arasında mübadilə edilir.</li><li><strong>Point-to-Multipoint şəbəkələri:</strong> Bu tip şəbəkələrdə bir mərkəzi router bir neçə digər routerlə əlaqə saxlayır, lakin bu əlaqələr ümumiyyətlə broadcast deyil. DR və BDR-a ehtiyac olub-olmaması şəbəkənin xüsusiyyətlərindən asılıdır, lakin ümumiyyətlə Point-to-Point kimi daha sadə əlaqələr olduğu üçün seçilməyə bilər.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/975/1*N3EI-UPnc7iGFAm-nL2m7w.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cdd121a02052" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Multilayer Switch ilə Vlan-ların əlaqəsi.]]></title>
            <link>https://medium.com/@elmiraliyeva/multilayer-switch-il%C9%99-vlan-lar%C4%B1n-%C9%99laq%C9%99si-87ce9f43d369?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/87ce9f43d369</guid>
            <category><![CDATA[intervlan]]></category>
            <category><![CDATA[vlan]]></category>
            <category><![CDATA[cisco]]></category>
            <category><![CDATA[cisco-packet-tracer]]></category>
            <category><![CDATA[multilayer]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Aliyeva Elmira]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 27 Mar 2025 11:05:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-03-27T11:05:52.024Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>İlk öncə göstərilmiş topologiyanı qurmalıyıq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/868/1*zSZBJLLTDVAIa2xBL2Abxw.png" /></figure><p>Daha sonra verilən İp addresləri PC-lərə əlavə edirik.</p><p>PC0 –192.168.20.1 Gateway — 192.168.20.100</p><p>PC1 –192.168.10.1 Gateway — 192.168.10.100</p><p>PC2 — 192.168.30.1 Gateway — 192.168.30.100</p><p>PC3–192.168.30.2 Gateway — 192.168.30.100</p><p>PC4–192.168.10.2 Gateway — 192.168.10.100</p><p>PC5–192.168.20.2 Gateway — 192.168.20.100</p><p>Bunu etdikdən sonra isə Switch-ləri konfiqurasiya edirik. Bunun üçün hər iki switch-ə eyni prosesi tətbiq edirik:</p><p>Switch&gt;en</p><p>Switch#conf t</p><p>Switch(config)#hostname SW1</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/751/1*JyfY-xMTZ-ENg4l9a6iK-Q.png" /></figure><p>Sonda wr əmri ilə prosesi yaddaşa yazırıq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/338/1*HmVxdM0NpWRSCdi02Q1FhA.png" /></figure><p>Sırada Multilayer Switch-in konfiqurasiyası var:</p><p>Switch&gt;en</p><p>Switch#conf t</p><p>Switch(config)#hostname MSW</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/523/1*Wc5MK26X4MNhHK7tIIZ-VA.png" /></figure><p><strong><em>MSW(config)#ip routing</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/647/1*gsBJm4fbHda79ZqQyb8nrw.png" /></figure><p>Vlan interfeys-lərinə ip addresləri də assign etdikdən sonra ping ataraq əlaqəni yoxlaya bilərik(həm eyni , həm də müxtəlif Vlanlar arasında).</p><p>ping PC0 — PC5 və PC0 — PC2</p><p>və s.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*xYiclpvqC8inw5LzKQnNUg.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=87ce9f43d369" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[VLAN qurulması. İki VLAN arasında əlaqənin təmin edilməsi (Router-on-a stick üsulu ilə)]]></title>
            <link>https://medium.com/@elmiraliyeva/vlan-qurulmas%C4%B1-i%CC%87ki-vlan-aras%C4%B1nda-%C9%99laq%C9%99nin-t%C9%99min-edilm%C9%99si-router-on-a-stick-%C3%BCsulu-il%C9%99-055a26343987?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/055a26343987</guid>
            <category><![CDATA[vlan]]></category>
            <category><![CDATA[configuration]]></category>
            <category><![CDATA[vlan-configuration]]></category>
            <category><![CDATA[router-on-a-stick]]></category>
            <category><![CDATA[vlan-trunk]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Aliyeva Elmira]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 24 Mar 2025 22:16:09 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-03-24T22:16:09.419Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>VLAN (Virtual Local Area Network) — şəbəkədə məntiqi olaraq ayrılmış seqmentlər yaratmağa imkan verən texnologiyadır. VLAN-lar fiziki avadanlığı dəyişdirmədən fərqli şəbəkələr yaratmağa kömək edir və bu, təhlükəsizliyi, idarəetməni və performansı yaxşılaşdırır.</p><h3>VLAN-ın əsas xüsusiyyətləri:</h3><ol><li><strong>Şəbəkənin seqmentasiyası</strong> — VLAN-lar bir şəbəkəni məntiqi olaraq bir neçə hissəyə bölür, beləliklə, fərqli şöbələr və ya funksional qruplar üçün ayrıca seqmentlər yaradıla bilər.</li><li><strong>Təhlükəsizlik</strong> — Müəyyən VLAN-lar arasında birbaşa əlaqə olmadığı üçün həssas məlumatların qorunması asanlaşır.</li><li><strong>Yük balanslaması və performansın artırılması</strong> — Trafik müəyyən VLAN-lar arasında bölündüyü üçün ümumi şəbəkə yükü azalır.</li><li><strong>Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə</strong> — VLAN-lar switch-lər üzərindən idarə olunur və konfiqurasiya dəyişiklikləri rahat şəkildə tətbiq edilir.</li></ol><p>VLAN-lar Layer 2 (Data Link Layer) səviyyəsində işləyir və <strong>IEEE 802.1Q</strong> standartı vasitəsilə idarə olunur. VLAN-lar arasında rabitə yaratmaq üçün <strong>Layer 3 switch</strong> və ya <strong>router</strong> istifadə olunur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/822/1*FSr-sD6BWT0Tb3T9zYG3Xg.png" /></figure><p>Bunun üçün ilk öncə PC-lərə ip adress daxil edirik:</p><p>PC üzrinə klikləryirik, daha sonra açılan pəncərədə <em>Desktop-&gt;İp configuration</em> bölməsinə keçid edirik. Eyni qayda ilə bütün PC-lərə İP əlavə olunur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/829/1*OrggDS6Zes2LcXdQO35USg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/720/1*DvLUCte_V6THk6NAxOvQqQ.png" /></figure><p>Daha sonra isə Switch-ləri konfiqurasiya etməliyik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/888/1*XIpDj9qJDUBRDzwvaz7j7g.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/675/1*a9EW9LGqQxXUze1YKeHqQw.png" /></figure><p>switchport mode access əmri, bir switch portunu tək bir VLAN-a bağlayır. Bu, son istifadəçi cihazlarının bağlanması üçün istifadə olunan əsas konfiqurasiyadır.</p><p>Bu konfiqurasiyanı hər iki switch-də edirik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/489/1*6VzwrvAkd8Hkw5Dn7yExtQ.png" /></figure><p>Növbəti addım isə <strong><em>fa0/3 </em></strong>interfeysinə trunk konfiqurasiyası etməkdir. Trunk vasitəsi ilə bir neçə VLAN-ın trafikini daşımaq mümkündür. Bunun üçün:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/777/1*gk5m62eYmP1WMrLNmgP2Cg.png" /></figure><p>Router-on-a-stick kimi tanınan bir yönləndirmə texnikası istifadə edərək, fərqli Virtual Yerli Şəbəkələr (VLAN’lar) arasındakı əlaqəni konfiqurasiya etmək üçün istifadə olunur.</p><p>Routerə daxil olub CLİ-ı açırıq və <strong><em>g0/0/0 </em></strong>interfeysini VLAN 10 və VLAN 20 üçün:</p><p><strong>Router(config)#interf g0/0/0.10</strong> — GigabitEthernet 0/0/0 interfeysində 10 nömrəli alt interfeysi yaradır.</p><p><strong>Router(config-subif)#encapsulation dotlQ 10</strong> — VLAN 10 trafikini bu alt interfeys üzərindən yönləndiriciyə ötürəcəyini göstərir.</p><p><strong>Router(config-subif)#ip address 192.168.10.1 255.255.255.0</strong> — VLAN 10-dakı cihazlar üçün gateway vəzifəsini yerinə yetirəcəkdir.</p><p>Bu prosesi g0/0/0.20 interfeysi üçün də eyni qayda ilə (ip address 192.168.20.1 255.255.255.0)icra edirik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/459/1*kf1CVRFy5-8lAoXRp1KQWg.png" /></figure><p>Fiziki olaraq g0/0/0 interfeysini “no shutdown” əmri ilə aktiv etməliyik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/255/1*tEh9Rs6g7Jj4805Iv6S9jA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/872/1*4HJ6YFtkpdcLcJD1FN9JFA.png" /></figure><p>Son olaraq əlaqəni pc-lərə ping ataraq yoxlaya bilərik.</p><p>PC0 — PC3</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/473/1*T8gtA067tCUhhsj7a5se3g.png" /></figure><p>Diqqətiniz üçün təşəkkürlər!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=055a26343987" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Downloading plan9 operating system]]></title>
            <link>https://medium.com/@elmiraliyeva/downloading-plan9-operating-system-6439826435e2?source=rss-89fefa2ec078------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6439826435e2</guid>
            <category><![CDATA[downloading-plan-9-os]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Aliyeva Elmira]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 17 Dec 2023 10:41:09 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-12-17T10:41:09.722Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<ol><li>Firstly we must instal plan9 and 7-zib file.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/778/1*ii9EkjRdSMNkyYurnAGqbg.png" /></figure><p>Click Cd image and download file. Also 7-zip.</p><p>2. Next step is opening Virtual Box and use new button.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/426/1*NNcPuPNKYQhFYsHiL0pRmA.png" /></figure><p>Then we meet page like this. We must fill the empty cells.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/379/1*dNMVt-t5q9klEfLlfJJ5BQ.png" /></figure><p>3. You have to click iso image and add plan 9 file there. By the way Type:Other and Version: other/Unknown must choosen like this. The other way you cant open it.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/589/1*L9yz1i21eLKnndNSVVN1Iw.png" /></figure><p>4. So we must do all the configuration.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/582/1*T_ANC7YqBH9FVagv8OBvvw.png" /><figcaption>ready!</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/594/1*Ow-FTW2CVPE7chiblAD9Xg.png" /><figcaption>we must add plan9 iso file .</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/599/1*VT1yQWGWcGZRfQpwQZp9dw.png" /></figure><p>5. Then we face a page like this.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/587/1*tBGKpk87t1c8ewuK95ZyIA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/578/1*7Nzs-YRqZfvjkAlo6QGIew.png" /></figure><p>6. Write 1024x768x32(write it with x not *)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/588/1*mVzRSzjXlYGGDeFrAl5psw.png" /><figcaption>then we can see this main page of yhe plan9.</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/585/1*Xda71-DEJFv6Y2suqFOCUw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/579/1*se9b_GPZMZ0Wx2x04Ns39Q.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/582/1*zVLHNpq-Ym6cCk7UGsxenA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/591/1*45bLXQqb-6eCi1DzKAuIMA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/577/1*FTTVr8hhglIW-SBIEXAj2A.png" /></figure><p>7. We use this ip address: 10.0.2.15</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/360/1*Lrd7MSGXbc60dS86EZkKAQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/596/1*z2RKbemL9gExq7ajY4zkyg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/590/1*Tl6aE_l0BUDHeo7JFiFeEw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/559/1*dwt9bAxyUI78KxAK7fBO-Q.png" /></figure><p>8. Then must write here <a href="http://www.google.com/">www.google.com</a> and search what do you want about.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/471/1*fvCJc5LIiJ_F_IGDlznKJg.png" /></figure><p>9. There we have to use mouse scroll, on the first side. Then enter the name of web page.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/456/1*p9QGNYm5Sd5mKjuot-tU4g.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/485/1*rT_RwBFHgNAybzlA5ucOiQ.png" /><figcaption>that is all!</figcaption></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6439826435e2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>