“Kriptodolarizasyon”

Dünya ekonomisinin en kırılgan yönlerinden birisi şüphesiz küresel dolar yoksunluğu.

İhtiyacın 13 trilyon dolar gibi bir seviyeye ulaşmış olmasının altında yatan en büyük sebep şüphesiz son 20 yıl içerisinde gelişmekte olan ve hatta belli başlı birkaç gelişmiş ülkenin dolar cinsinden borçlanma oranında görülen artış.

Bu artışın en yalın anlatıma sahip nedeni ise, herhangi olumsuz bir senaryoda ilgili merkez bankası eliyle devalüasyona konu edilebilecek bir para birimi ile işlem yapmak istemeyen yerli ve uluslararası yatırımcıların yerel para birimi ile yüksek miktarda işlem gerçekleştirerek risk almak istememesinden kaynaklanmakta.

Ayrıca son 10 yıl içerisinde düşük seyreden ihracat rakamları ve azalan GSMH gibi faktörler Çin, Avrupa bölgesi ve gelişmekte olan ülkelerin ödemekle yükümlü olduğu dolar cinsinden borcun çevrilebilmesi noktasında tabloya katkı sunmadığı gibi ilave dolar talebini de beraberinde getirmekte.

Dünya ticaret hacmi içerisinde önemli bir yere sahip ve ihracat ekonomisine dayalı Çin’in 3 trilyona ulaştığı düşünülen dolar rezervi ile dolar likidite krizine en hazırlıklı ülkelerden birisi olduğu düşünülebilir.

Lakin bu rakam Çin’in dolar taahhütlerinin ancak yaklaşık %60 oranında yerine getirebilmesine müsaade edecek gibi gözüküyor. Covid Pandemisi sonucu daha da düşmesi muhtemel ihracat hacimleri mevcut olan dolar yoksunluğunu ise körükleyecek.

Bu sorun ile mücadele eden bir çok ülkenin taahhütlerini yerine getirilebilmesi noktasında başvurabileceği bir diğer adres elbette altın rezervleri. Ancak bu rezervlerin de toplam lokal para arzının ortalamada %2’sine tekabül ettiğini görmekteyiz.

Altına endeksli para birimi uygulamasının 1970’li yılların başında terkedilmiş olması, %9 ile en yüksek “altın rezervi & lokal para arzı” oranına sahip ve dolar karşısında para birimi değerini nispeten stabil kılabilmiş Rusya gibi ülkeler için dahi uzun süredir büyük sorun.

Bu noktada mercek tutulması gereken nokta Amerikan Dolarının, FED’in yüksek miktarda para basması ve parasal genişleme hamlesi içerisine girmesine karşın anlamlı bir değer kaybı yaşamamış olması.

Sebebi ise şüphesiz Amerikan doların halen dünyanın rezerv parası statüsünde olması.

Ancak dünyanın geri kalanının da durumun bu şekilde gelişmesinde belki isteksiz de olsa payı var ; zira rezerv para birimi statüsünde olmamasına rağmen diğer merkez bankalarının da eş zamanlı parasal genişleme kararları aldığını görüyoruz.

Vaziyete lokal parasal genişleme hızının gerisinde kalan altın rezervi artışı da eklendiğinde tablo bu ülkeler için vahim bir hal alıyor.

Diğer bir deyişle yeterli yasal, finansal alt yapısı ve hazırlığı bulunmayan ülkelerin FED’in parasal genişleme hamlesini uyarlıyor olması günün sonunda yeni dolar talep ve bağımlılığına dönüşüyor.

Bu bağımlılığın küresel bir likidite krizi ile tetiklenen bir dollar rallisine dönüşüp dönüşmeyeceğine dair düşüncelere farklı bir yazıda yer vereceğiz.

Diğer taraftan, bilindiği üzere bahsi geçen ve her geçen dün derinleşen dolar talebinin karşılanabilmesi için FED’in belli kriterleri var.

Özellikle yerel para birimi değerinin çökmesi ve gerçekleştirilecek işlemlerde para biriminin dolar ile yer değiştirmesi şeklinde tanımlanabilecek “dolarizasyon” riski taşıyan ve FED’in belirlediği kriterlere uymayan ülkelerin dolar borç yükümlülüklerini yerine getirme noktasında sorunlar yaşayacak olması artık bir tahminin ötesine geçmiş durumda.

Baş edilebilmesi güç gözüken bu sorunun çözümü için ilgili ülkelerin artık değerlendirmeye almayı düşünebileceği seçeneklerden birisi şüphesiz kripto para teknolojisi.

Rusya, Çin vb. ülkelerin bu doğrultuda gayretler içerisinde olduğunu, Ruble ve Renbinmi gibi lokal para birimlerini dijitalleştirmek ve dolar bağımlılığı bulunmayan alternatif bir ekonomi yaratabilmek amacıyla belli adımlar attığını biliyoruz.

Ancak rezerv para statüsüne ulaşamadığı sürece bir para biriminin dijitalleşse dahi ne ölçüde dolara alternatif olabileceği soru işareti olmaya devam edecek.

Dolayısıyla bu ülkelerin ilk aşamada yerel para birimini dijitalleştirirken eş zamanlı olarak dolara erişim noktasında, şu hali ile kriter engeli olmayan, kripto para teknolojisi üzerine inşa edilmiş ve değeri dolara endeksli “sentetik dolar” ya da bilinen adı ile stabil kripto paralardan faydalanmanın yollarını aramak istemesi sürpriz olmayacaktır.

Durumun bu şekilde ve başlangıç seviyesinde dahi gelişmesi ise halihazırda piyasa büyüklüğü 10 milyar USD civarı olan ve farklı modellere dayanan dolar stabil kripto para işlem hacimlerinin hızla artması, piyasa değerinin katlanarak büyümesi ve bizleri “kriptodolarizasyon” ile tanıştırması muhtemeldir.

Bitcoin ve Revizyonist Savrulmalar Üzerine

Düşünce tarihi bize, çeşitlilik sunma iddiası ile ortaya çıkan fraksiyonların devrimsel bir düşüncenin özünü gölgelemek, sinsice temellerini sarsmak ve devinim gücünü kısıtlamak adına en tehlikeli kırılmalar olduğunu göstermiştir.

Tam anlamıyla görüş ayrılığından ziyade bir tür düşünsel revizyonizmdir bu.

Fikrin temeline sadık kalır gibi gözükürken zaman zaman biraz da farkında olmadan hoyrat meydan okumalar içerir.

Fraksiyonlar varlık sebeplerinin orijinal fikir olduğunu unutur ve bu fikri ayakta tutan sütunlara vurduğu darbeler ile sembolize ettiği devrimsel yaklaşımın tam zıttında ellerini ovuşturarak bekleyen “karşı devrimci” odağa bilinçli ya da bilinçsizce hizmet eder.

Fraksiyonel kopuş Frankfurt Okulu ile tarih sahnesinde yerini alan “Eleştirel Teori”den farklıdır.

Zira eleştiri, orijinal fikri tartarak olumlu yönde dönüştürme üzerine kafa yormayı merkeze koyarken, fraksiyon, bir statükonun ortaya atılmış olan devrimsel düşünce içerisinde nasıl eritilebileceği tartışmasını masaya getirir.

Keskin uçları törpüleyerek normalleştirme gayretine girer. Tam da bu özelliği itibarıyla tehlikelidir.

Durum her düşünsel yenilik için ne ise kripto para fikri için de odur.

Önceki yazıda kripto para fikrinin arka planı ve tarihçesi hakkında bilgi vermeye çalışmış, merkezi otoriteye karşı hak ve özgürlüklerini savunmak üzere yola çıkan bireylerin yüzyıllara yayılan hikayesinden bahsederken, bu kazanımların finansal anlamda ne tür yansımaları olması gerektiğine dair Avusturya Ekolü gibi düşünce gruplarının geliştirdiği teorileri anlatmıştık.

Bitcoin(ve kripto paralar), teknolojinin de olanak sağlar hale gelmesi ile kolektif ve tarihsel finansal özgürlük fikrinin vücud bulmuş şekli olarak yaklaşık 10 yıl evvel karşımıza çıktı.

O tarihten bu yana Bitcoin başta olmak üzere kripto paraların ilgi görmesinin sebebi dağıtık temelde, geri döndürülemez parasal işlemlere ev sahipliği yapan bir network oluşturması ve yarı anonim olma özelliği ile kişiye özel gizlilik ve özgürlük sağlaması oldu.

Kripto anarşistler, liberaller, “2008 Ekonomik Krizi”nde canı yananlar ve benzer felaketlerin kurbanı olmaktan çekinen kitleler nihayet kendilerini özgür ve güvende hissedebilecekleri bir araca kavuşmuşlardı. Kripto paralar aracılığı ile birikimlerini kendilerine ait bir saklama alanında muhafaza edebilecek ve oluşması muhtemel yeni bir finansal krizde yatırımlarını koruyabileceklerdi.

Bitcoin’in tüm dünyada bu denli ilgi görmesinin sebebi bu ürünü oluşturan fikirlere uzun yıllar boyunca özlem duyulmuş olmasıydı.

Bir başka erdem “açık kaynak koduna sahip olma” özelliği Bitcoin’e yeni alternatiflerin oluşmaya başlamasına da imkan sağladı. Daha hızlı, daha anonim olma iddiaları ile kodlanan çeşitli kripto paralar piyasada hızlı yerini aldı.

Bu noktada hangi kripto paranın teknik özelliklerine göre Bitcoin’e kıyasla daha efektif(hız, ölçeklendirme, transferde ücretlendirme vb.) olmasına rağmen Bitcoin’in akla gelen ilk tercih olması konusuna girmeyeceğiz.

Zira “schelling noktası” ve oyun teorisi dinamikleri derinlemesine ayrıca kaleme alınması gereken bir konu. Fakat kripto para piyasasının çeşitli ihtiyaçlara yönelik alternatifler oluşturduğu bir gerçek.

Diğer taraftan Bitcoin belli tarihlerde çetin tartışmalara da konu oldu. İşin meraklısı bir çok kişi tarafından yakın takip edildiği üzere örneğin mevcut ölçeklendirme limitinin Bitcoin’i işlevsel olmaktan uzaklaştırdığı düşüncesi, topluluğun ayrılmasına ve sert çatallanma(hard fork) yolu ile yeni Bitcoin zincirlerinin oluşmasına sebep oldu.

Ancak günün sonunda bu ayrışmalar fikrin özündeki taahhüdün yerine getirilmesine yönelik “Eleştirel Teori” kapsamında değerlendirilebilecek hareketler olarak kaldı ve bu hareketlerin amacı hiçbir zaman Bitcoin’i ve temsil ettiği finansal özgürlük fikrini zedelemek olmadı.

Gelinen noktada zaman zaman karşılaştığımız ve bu yazının işaret etmek istediği şey ise Bitcoin’i evcilleştirme niyetleri.

Evcilleştirme ile kastedilen fiyat/değer bağımsız, temsil edilen fikirlerin karşısında duran ve finansal özgürlük fikri ile tümüyle çelişebilecek figürleri kıyısından resme dahil etme niyeti. Bu figürleri merkezi, finansal korumacı ve hatta otoriter yönetim anlayışları şeklinde tanımlayabiliriz.

Kişi bu sarmala girdiği andan itibaren Bitcoin’i önceler gibi gözüküyor olsa bile, merkezi bir yönetimin Bitcoin’i çeşitli yollar ile himayesine alarak tekelleştirmesi (ve dolayısıyla fiyatı speküle edebilir hale getirmesi) riskini gözlerden belki de kasıtlı şekilde kaçırır hale gelir.

Ya kripto paranın özgürlükçü motivasyonunu ve kişiyi finansal açıdan özgürleştirme misyonunu akılda tutarak topluluğa katkı ne olabilir üzerine kafa yorulmaya devam edilmeli ya da nihai hedefin merkezi otoriteyi güçlendirme noktasında Bitcoin’e bir kaldıraç olma görevi atfedildiği itiraf edilmeli.

Zira iki zıt görüş aynı potada erimiyor ve ana fikrin altı normalleştirme manevraları ile ne kadar boşaltılmaya çalışılsa da kolektif hafıza tarafından tarih önünde yargılanmak üzere not ediliyor.

“Parasız Toplum” Üçlemesi (3)

“Eski Garabet, Yeni Normal”

Üçlemenin ilk kısmında Sovyetler Birliği kuruluş döneminde ve 1970’li yıllarda Kamboçya’da tanık olunduğu gibi ideolojik temelde uygulanan ekstrem parasız toplum örneklerini ikinci kısımda ise hükümetlerin teoride oldukça mümkün gözüken ancak pratiklerin beklentiyi karşılamaktan uzak olabileceği sınırsız para basma seçeneğini tanımlayan “Modern Para Teorisi”ne göz atmıştık.

Son bölümde ise tüm bu tartışmalar paralelinde Bitcoin örneğinden hareketle kripto paraların olası yakın vade finansal türbülansta konumu ve hangi özellikler ile fark yaratabileceği konusunu ele almaya çalışacağız.

Mevcut yapıyı, mevcut yapının araçları ile ayağa kaldırma gayretindeki kısır ve gürültü sebebi günlük tartışmalar bir yana bırakılırsa büyük resimde iki temel yeni disiplinin tartışmaları şekillendirmeye başladığı görülebilir ; Kripto para ve Sınırsız Para.

Daha evvelki yazılarımızda bahsetmiştik; kripto para fikrinin bireye ait ve özel bir finansal özgürlük talebine yanıt amacıyla teknolojinin de olanak sağlaması ile şekil aldığını ve düşünsel temellerinin genelde klasik liberalizm, özelde ise Avusturya Ekolü’nde yattığını biliyoruz.

Bu fikre göre paranın üç temel özelliği (takas/değişim aracı, değer saklama aracı ve hesap birimi) kripto para fonksiyonu potasında eritilirken, teknolojinin de resme dahil olması paranın sahibi haricindeki kişilere erişim kapısını kapatır ve kişiye özel olmasını sağlar. Kişi böylece

Tartışmanın diğer cephesini oluşturan teori paranın arz ve dolaşımının Merkez Bankaları eliyle kontrol edilmesi ve gerekli hallerde (kamusal harcamaların fonlanması, ekonominin canlandırılması, enflasyon kontrolü vb.) para basma yetkisinin uç şiddete kullanılması gerekliliğine işaret eder.

Avusturya Ekolü ya da bu ekolün öğrencisi olan günümüz ekonomistleri gevşek finansal politikaların kısa vadede sonuç veriyor gibi gözükse de uzun vadede büyük hasarlar oluşturacağı konusunda mutabıktırlar.

Modern Para Teorisyenleri ise kripto paraların deneysel olduğunu, Bitcoin örneğinin diğer yatırım araçlarından farklı olarak içsel bir değer taşımadığına iddia eder.

Geçmiş örnekler Avusturya Ekolü’nün haklılığına işaret eder; artan ya da umarsızca arttırılan borçların takip eden süre içerisinde görülebilecek hiperenflasyon ile neden sonuç ilişkisi içerisinde olduğunu tarih bize gösterir.

Son yüzyıl içerisinde çeşitli dönemlerde Zimbabwe, Venezuela, Sovyetler Birliği, Weimar Cumhuriyeti ve Yugoslavya gibi örnekler hiperenflasyon altında ezilen kitlelerin hikayelerini yazar.

Asli vasifesinin ülke parasının kıymetinin korumak olan Merkez Bankasının hükümet yörüngesine girdiği ve alınan kararların bağımsızlığını yitirildiği dönemlerde, varılan noktanın hedeflenen adresin tam zıttında olduğu görülür; çeşitli sebeplerden (kamusal harcama, bütçe açıkları vb.) hareketle başvurulan parasal genişleme ülke parasını değersizleştirmiştir.

Bitcoin ve kripto para, teorik olarak yerel para birimi değersizleşen ve alım gücünü korumak niyetinde olan kimseler için geleneksel seçeneklerden(yüksek faiz getirisi aramak, döviz yatırımı vb.) farklı bir alternatif sunmaktadır.

Bu noktada kripto para ekosisteminde son 1–2 yıl içerisinde hüküm sürmüş algının değişmesi önem taşımaktadır;

Zira okuma doğru yapıldığında görülecektir ki kripto paralar bireye servet edinebilmesini sağlamak amacıyla değil, bireyin cebindeki alım gücünü yüksek enflasyon karşısında koruyabilmesi amacıyla sıra dışı bir alternatif olarak ortaya çıkmıştır.

Satoshi Nakamoto’nun Bitcoin’e dair vizyonu oluştururken “zengin olabilme fırsatı” söylemini değil, 2008 Ekonomik Krizini referans alması bu durumu fazlasıyla teyit eder niteliktedir.

Diğer taraftan, kripto para fikri her ne kadar son yüzyıl içerisinde kemikleşmiş gözüken Keynes ekolüne ait para politikasını yerinden etmek gayesini taşıyor da olsa, mevcut sistemin Bitcoin maksimalistlerinin beklentisinin aksine kolayca değişmeyeceği açıktır.

Dolayısıyla hükümetlerin dönemsellik taşıdığı artık netleşmiş gözüken ekonomik darboğazlarda (henüz limitli fakat yakın zamanda belki de tümüyle Modern Para Teorisinin işaret ettiği şekilde) parasal genişleme yoluyla yerel para birimlerini orta/uzun vadede değersizleştirecek olan hamleleri hayatımızın yeni bir normali olacak ise Bitcoin ve kripto para’lar şu aşamada herhangi bir servet elde edebilmenin bir aracı değil, tümüyle alım gücünün korunabilmesine yönelik cezbeden doğaya sahip bir seçenek olarak kalacaktır.

“Parasız Toplum” Üçlemesi (2)

“Modern Para Teorisi” Üzerine Bir Okuma

Modern Para Teorisi, özellikle son 2–3 yıl içerisinde ABD’de şu sıralar muhalefet pozisyonundaki Sosyal Demokrat cenah tarafından, yaşanan ve yaşanabilecek tüm finansal sorunlara ilaç olacak, her derde deva bir çözüm mahiyetinde kamuoyu ile paylaşılan bir kavram.

Ekonomik kriz zamanlarında geleneksel teorilerin yanıtsız kalacağı düşünüldüğünde gündeme getirilen bir fikir ; “ülkenize ait para, küresel rezerv para statüsüne sahip (ülke borçları ödenebiliyor ve ülke dışında da ödeme aracı olarak kabul ediliyor) ise bütçe açığını göze alarak alınan para basma kararı enflasyon yaratmayacağı gibi ekonomiyi düzlüğe çıkartabilecek bir tercihe de dönüşür.”

Yazı girişinde bahsedildiği üzere her ne kadar Sosyal Demokrat’ların diline pelesenk haline gelmiş gözükse de düşünsel kökenleri 1900’lü yılların başına dayanan Modern Para Teorisi, 2008 yılından bu yana büyük ekonomilerde açıktan olmasa da parasal genişleme politikaları (hazine, şirket tahvilleri satın alınması vb.) yolu ile aslında sınırlı şekilde uygulama alanı bulan ve parası rezerv para statüsüne sahip ülkeler için dönemsel de olsa sonuç vermiş olduğu görülen(stabil seyreden enflasyon rakamları) bir yöntem.

Modern Para Teorisi, özünde Marksizm’den tutun Keynes sonrası döneme işaret eden birçok farklı eleştirel bakış açısına sahip disiplinden beslenmekte, bu durum ise teorinin bir bütün görüntü sergilemesine ve küresel genel geçer bir teori haline dönüşmesine engel oluşturmakta.

Zira parasal genişleme, gelişmiş ekonomilerde henüz kayda değer bir enflasyon oluşturmamış iken, gelişmekte olan ve parası rezerv para statüsünde olmayan, dış ticaret için farkı ülke parasına ihtiyaç duyan ülkelerde (hiper)enflasyona yol açma potansiyeli taşımaktadır. Bu yönü ile her coğrafya için göz kapalı başvurulan bir alternatif olmaktan uzaktır.

Dolayısıyla teoriyi belki de şu şekilde derlemek doğru olacaktır;

Modern Para Teorisi sadece egemen ülkelerin borçlanması, bütçe açıkları gibi vakalarda kendilerinin finansal açıdan serbest bırakılmalarını tavsiye eder. Zira teoride (henüz uygulamanın tam anlamıyla görüldüğü bir örnek bulunmaması itibarıyla) paranın temel değeri toplum zihnindedir ve esas kıymetini devletin gücüne dayandırır. Para basma yetkisi sadece devlette bulunduğu için ödeme güçlüğü çeken şirketlerin akıbeti olan iflas söz konusu olamaz, para basılır ve borçlar kolayca ödenir. Sınırsız para basma yolu ile aynı zamanda vergi toplama ihtiyacı da ortadan kalkacaktır.

Varsayım “önce vergi, sonra kamusal harcama” yerine “önce kamusal harcama, sonra vergi” fikrini ileri sürer. Ayrıca basılacak (sınırsız) para ile devasa kamusal harcamalar ile ABD’de bir dönem gündem olmuş “Green New Deal” gibi çevreci projeler benzeri devasa işler için finansman kaynağı oluşturulabilirken, bu vesile ile istihdam dahi yaratılabilecektir.

Muazzam varsayım, fakat varsayım.

Bu noktada kritik soru serisi şudur ;

Bir ülkede para basma kararını hangi merci, hangi sebep ile nasıl alacak ve hedeflenecek sınır ne olacak ?

Para birimi rezerv para statüsünde olan ABD gibi “egemen” ülkelerin egemen sayılmalarının ve (örneğin Dolar’ın) güvenli liman şeklinde anılmasının altında yatan sebepler var.

ABD’nin ekonomik ve askeri gücü elbette bu sebeplerden birisi.

Farklı ülkeler ile gerçekleştirilen ticari faaliyetlerde lokal para birimini kullanabilme imkanı bir başka akla gelen sebep.

Fakat en az bu sebepler kadar önemli olan bir diğeri, para politikasını yöneten Merkez Bankasının tarihte özerk / bağımsız tavrı ile dönemsel değişen siyaset karşısında tarafsız, ülke parasının kıymetini korumayı önceleyen başarılı bir performans sergileyebilmiş olmasıdır.

FED, işsizlik, enflasyon, sanayi üretimi, tarım dışı istihdam vb. bir çok veri setini belli dönemlerde temel alarak Amerikan Doları’nın yönünü tayin etmektedir. Devlet harcamalarının finanse edilmesi noktasında FED son döneme kadar temkinli duruşunu korumuştur.

Bu mekaniğe, topoloji haricinde yapılacak bir müdahale, FED’in bağımsızlığı noktasında kırılganlık yaratacak ve diğer birçok sebebe ek, Dolar’ın rezerv para olma tercihini tartışmaya açan sebeplerden birisi olacaktır.

Yukarıda bahsedilenler ışığında şu söylenebilir ki Modern Para Teorisi’nin efektif şekilde hayata geçirilmesinde coğrafya başta olmak üzere belli kısıtlar mevcut. Ayrıca yapısal bir çok engel ile de sınırlandırılmış vaziyette. Dolayısıyla mesele pratiğe dönüşmeden bir süre daha teori niteliğinde kalmaya ve tartışma konusu olmaya devam edecek gözüküyor.

Üçlemenin son kısmında Modern Para Teorisi’nin tam anlamıyla uygulamaya geçmesi halinde Bitcoin başta olmak üzere kripto para ekosistemi üzerinde oluşturabileceği potansiyel etkilerini inceliyor olacağız.

“Parasız Toplum” Üçlemesi (1)

Zizek, Savaş Tedbirleri ve Zamanın Ruhu Üzerine

Dünya genelini etkisi altına alan ve bu yazının yazıldığı tarihte yaklaşık 2 milyonu aşkın kişinin hasta sıfatı ile konu olduğu “Covid — 19” salgını, dünyanın çeşitli bölgelerinde ve farklı zaman dilimlerinde tecrübe edilmiş üzeri tozlu kavramları tekrar önümüze getiriyor.

Özellikle Batı Medeniyeti’nin salgın ile başa çıkabilme noktasında başvurduğu, yönetim anlayışını konsolide etme niyetindeki tedbirler, bu olağanüstü zamanlara tanık olan bizlerin tarihte uygulamaya konulmuş sıra dışı pratikleri hatırlamamıza birer sebep.

“Felaket” süresince toplum dirliği ve sağlığını önceleyen kamusal bir anlayış, kişisel hak ve özgürlüklerin korunması ya da kazanımına tercih edilirken, “felaket” koşullarının sona ermesi ile aynı anlayışın özünde güvenlikçi ya da idealist politikaların bir parçasına dönüşebileceğini tarih bize göstermekte.

Bu doğrultuda bir benzetme geçtiğimiz haftalarda Sloven popüler düşünür Slavoj Zizek tarafından yapıldı ;

Zizek röportajında bir soru üzerine salgın ve etkilerinin, liberal anlayışı benimsemiş ve politikalarını bu eksende belirleyen batı dünyası hükümetlerinin bir parçası olduğu kapitalist işe ait kimyayı bozduğunu ve bu bozulmanın özünde yanlış inşa edilmiş sağlık sektörünü çökme noktasına taşıdığından bahseder.

Durumun tespitini yapan Zizek’e göre bu aşamadan sonra çözüm mahiyetinde başvurulması gereken(ve aslında şu sıralarda başvurulmuş olan) yöntem, toplumsal dönüşüm ya da tarihsel kırılma zamanlarında ortaya çıkan ve yönetimde olanlar tarafından uygulamaya konulan “Savaş Tedbirleri”dir.

Dünya hükümetleri, salgın ile başa çıkabilmek amacıyla salgın tarihine kadar özel sektörün tekelinde olan sağlık hizmetini geçici olup olmayacağı belirsizliği ile kamulaştırma ve durma noktasına gelen ekonomiyi Merkez Bankası eliyle (parasal genişleme vb. yöntemler izleyerek) canlandırma yoluna gitmektedirler. Bu yöntemler tek adresten uygulanır olması itibarıyla “Savaş Tedbirleri”nin milenyum versiyonuna işaret eder.

Diğer taraftan “Savaş Tedbirleri”nden bahsederek Zizek’in gönderme yapmak gayretinde olduğu dönemin, kendisinin dünya görüşünü bilenler için Sovyetler Birliği’nin kuruluş yılları olduğu açıktır.

1.Dünya Savaşı öncesi ve (1917 yılına kadar)süresince her açıdan hırpalanmış olan Çarlık Dönemi’nin yapısal çöküşü ve zorlu koşulların dayattığı toplumsal hareket, iktidarın Bolşevik’lerce teslim alınmasına sebep olmuş ve yeni yönetim hakimiyetini geçerli ve kalıcı kılabilmek amacıyla olağanüstü koşulları ülke sınırları içerisinde uygulamaya geçirmiştir.

Bu yönü ile Zizek, içerisinde bulunduğumuz koşulları Sovyetler Birliği’nin kuruluşu esnasında karşılaştığı çetin koşullara benzetirken kamulaştırma vb. merkezi tedbirler arasındaki benzerliklere dikkate çekmektedir.

Bahsi geçen tedbirlerin ne oldukları detayına tek tek yer vermeye bu yazıda lüzum bulunmuyor.

Ancak Sovyetler Birliği kuruluşu döneminde alınan “Savaş Tedbirleri” arasında okuyucuyu ilgilendirmesi muhtemel “sınırsız para basma” kararının neden ve sonuçlarından bahsetmekte fayda var.

1.Dünya Savaşı’na 3 yıl süre ile katılmış olan ve ekonomik krizin hayatın bir normali kabul edilmekte olduğu Rusya İmparatorluğu, Ekim 1917 tarihinde Bolşeviklerin yönetimi devir alması ile kendini yeniden yapılandırma süreci içerisinde bulmuştur.

İdeolojik gereksinimler çerçevesinde hızlı bir kamulaştırma aşamasına giren yeni yönetim, 1918 yılında İç Savaş’ın da patlak vermesi ile ülke genelinde daralan talep sorunu ile boğuşmaya başlarken, birçok üretici değer kaybetmiş olan para birimi karşılığında üretimlerini askıya alma kararı vermiştir.

Yönetim, karşı hamle olarak grevlerin yasaklanması, işçi sıfatı taşımayan kişilerin zorla çalıştırılması, açlık görülmemesi amacıyla köylüye ait fazla ürüne el konulması, dağıtımın merkezileştirilmesi ve talebin canlanması amacıyla ilave para basılması (lokomotif motivasyonun ideolojik yaklaşımlar olduğunu söylemek gerek) gibi kararları peş peşe uygulamaya koymuş ancak bu durum öngörülemeyen ve teorik olarak gerçekleşmesi beklenmeyen sonuçları da beraberinde getirmiştir.

1917 ile 1920 yılları arasında dolaşımdaki para miktarı yaklaşık 20 kat artış gösterirken ülke genelinde tedbiren uygulamada olan el koyma / kamulaştırma politikası, kredi ve bankacılık sisteminin de var olma sebebini ortadan kaldırmıştır.

Merkez Bankasının (o yıllardaki adı ile “Halkın Bankası”) 1920 yılında lağvedilmesi ve yapının “Narkomfin” olarak anılan Finans Bakanlığına devri, paranın dolaşımda olma ihtiyacını tümüyle ortadan kaldırırken, yönetimin dolaşıma girecek yeni değer değişim aracı mahiyetinde bir alternatif tasarlamamış olması kısa süreli bir kaos ortamı yaratmıştır.

Bu durumdan kurtulmak amacıyla, bir dizi farklı başarısız deneme sonucu, yönetim ürüne zorla el koyma politikasından vazgeçme kararını yumuşatarak vergilendirme sistemini devreye almış ve bu kararın bir parçası olarak 1922 yılında altına endeksli ruble fikrinin hayata geçirilmesi ile yıllarca yaşanan ekonomik türbülans nihayete ermiştir.

Sınıfsız ve parasız toplum fikrinin temelindeki teori ile pratiğin ortaya koyduğu fark, ideolojik açıdan yönetici sınıfın isteksiz de olsa geri adım atmasına yol açarken Sovyetler Birliği bu düşünceden tekrar gündeme almamak üzere zaman içerisinde tümüyle uzaklaşmıştır.

Benzer ve belki de daha radikal bir örnek yıllar sonra soykırım ile suçlanacak Kızıl Kmer rejiminin yönetimde olduğu dönemde Kamboçya’da görülmüş, Sovyetler Birliği’nde görülen benzer ideolojik yaklaşımlardan hareket ile 1975 ile 1979 yılları arasında ülke Merkez Bankası kapatılmış, bankacılık sistemi yok edilmiş ve banknot kullanımı fiziksel takas sistemi ile ikame edilmek üzere yasaklanmıştır.

Anlatıldığı üzere, tarihte çeşitli ülkelerde test edilmiş “sınırsız para basma”, “parasız toplum” ve benzeri fikirlerin başarısız olmasının altında yatan sebepleri anlayabiliyoruz.

Ancak bu fikirler zamanın ruhuna uymadığı ya da kullanılan yöntemler insan doğası ile çeliştiği için mi meyve vermedi, yoksa henüz doğru an ve koşul oluşmadığı için mi başarı görülemedi kesin bir kanaat oluşturmak pek olası değil.

Bu belirsizlik belli ki uç sol dışındaki ideolojik yaklaşımlarda da sınırsız para basma fikrinin “ekonomik dar boğaza çözüm” mahiyetinde yaşatılmasını ve bu sefer tümüyle farklı motivasyonlar ile tekrar başvuru adresi olmasını sağlıyor gözüküyor.

Batı Dünyasının(ve özellikle ABD’nin) iktidar ve muhalefetiyle farklı vesileler ile kucaklamaya hazır göründüğü Modern Para Teorisi bu belirsizliğe son verecek mi bilinmez ancak bu yazı ile başladığımız üçlemenin bir sonraki yazısında bu teori üzerine bizlerin de karalayacağı bir iki cümle olacak.

Yarılanma Sonrası “Yapıbozum”

11 Mayıs akşamı saat 22.00 sularında yaklaşık 4 yıllık uzun bir bekleyiş sona erdi.

Network üzerinde 630.000 sayılı bloğun kazılması ile Bitcoin ekonomik modelinin temel taşlarından birisini oluşturan periyodik madenci ödül yarılanması gerçekleşti ve yaklaşık her 10 dakikada 1 üretilen Bitcoin adedi, son 4 yıldır 12.5 iken 6.25 rakamına revize oldu.

Ödül yarılanması Bitcoin network’ü için yeni bir etkinlik değil. 2012 ve 2016 yıllarında tanık olunduğu üzere kodlanan ilk kurgu, ödül oranının belli periyodlarda yarı yarıya azaltılmasını şart koşuyor. Mekanizma 2140 yılında toplam 32 adet yarılanma etkinliği tamamlanmış olana kadar işlevselliğini sürdürecek.

Bu işlevselliğin bugüne kadar herhangi bir bozguna uğramadan korunuyor olmasına dair yapılan övgü dolu nitelemelere katılmamak mümkün değil.

Zira Bitcoin’i, finansal kolektif hafızada ilk sırada yer alan itibarı para anlayışından ayıran ve kısa sürede yüzbinler için bir fenomene dönüştüren özelliklerinden birisi networkün çimentosunu oluşturan 30.000 satırlık kod ve bu kodun yazıldığı niyete sadık şekilde uzun süredir işliyor olması.

Yarılanma meselesine dönelim ; Blok ödülü network’ün güvenliği için kritik öneme sahip. Önümüzdeki yıllar içerisinde ödül oranı sıfıra yaklaştıkça networkün güvenliğini sağlamakla görevli olan madenciler için gelir kapısı network üzerinde gerçekleşen Bitcoin transferlerinden elde edilecek komisyonlar olacak.

11 Mayıs akşamında yaşanan yarılanma ile bu komisyonlar artık daha fazla önem taşımaya başladı. Bu yönü ile 3. yarılanma öncekilere kıyasla daha farklı. Zira komisyon gelirinin toplam madenci geliri içerisindeki payının artacağı bir döneme giriliyor ve madencilerin Bitcoin networkünde kalmaya devam etmesi için ana motivasyon(blok ödülü) azalırken diğer teşvik (komisyonlar) artıyor olmalı.

Her şey Yolunda mı ?

Ne mutlu ki 11 Mayıs’tan bu yana görüntü tam da yukarıda tasvir edildiği şekilde ;

Ortalama işlem/transfer ücreti yaklaşık 1 USD seviyesinde iken 6 USD seviyesine kadar artmış ve madenci toplam geliri(ödül + komisyon) içerisinde komisyon gelirinin payı %20 seviyesine ulaşmış gözüküyor. %20’lik oran Ocak 2018 tarihinden bu yana görülen en yüksek figür.

Bahsi geçen artışın en önemli sebebi 11 Mayıs’ta gerçekleşen yarılanmayı hemen takiben hash rate madencilerin network’ü terk etmesi itibarıyla %40’a yakın düşerken, planlı 20 Mayıs tarihinde gerçekleşen zorluk derecesindeki düşüşün sadece %6 seviyesinde kalması.

Diğer bir deyişle kazı zorluk derecesindeki değer değişimi, hash oranındaki düşüş oranının gerisinde kalmış durumda.

Bu veriden hareketle zorluk derecesinde yaşanacak (muhtemelen Haziran ayının ilk haftası) yeni değişimin %6’nın oldukça üzerinde gerçekleşmesini, bu tarihe kadar “bekleyen işlem havuzundaki”(mempool) yığılmaların kalıcı olmasını ve bunun sonucunda işlem ücretlerinin yüksek devam etmesini bekleyebiliriz.

Bu durumun Bitcoin’in bir “cüzi masraf karşılığında kişiden kişiye(P2P) değer/para transfer” aracı olma iddiası ile ters düşüyor ya da hash oranındaki düşüşün öngörülemez bir oranda ve zorluk değişiminden önce bir tarihte gerçekleşmesi sonucu network’ün tıkanıyor olmasının belli yapısal konuları tartışmaya açacağını söylemek mümkün.

Orijinal denklemde gözden kaçırılmış ya da networkü olumsuz etkileyecek bir değişkenin varlığından bahseden cephelerin seslerini yükseltmeye başladığını söyleyebiliriz.

Ancak içerisinde bulunduğumuz ana odaklanıldığında oluşan kanaat odur ki ki yüksek ücretler bir süre Bitcoin transferlerinde “yeni normal” olabilir.

Temel Sorular

Diğer taraftan gerçekleşen yarılanmanın getirdiği / getireceği etkilerin öncekilerden farklı olduğunu ve artık madencilerin ana gelir kaynağının blok ödülü değil işlem ücreti olmaya başlayacağını söylemiştik.

Bu noktada da başka bir takım sorular akla geliyor ;

1- Madenci komisyon gelirinin toplam gelir içerisindeki artış hızı ne olmalı ki madencinin network’te kalmaya devam etme noktasındaki motivasyonu eksilmesin. Mevcut artış hızı tatmin edici mi ? Ya da madenci için tatmin edici ise dahi kullanıcı deneyimi nasıl şekillenecek.

2- Bitcoin fiyatının, madenci blok ödülünün üzerindeki direkt etkisi itibarıyla; fiyatın düşmesi halinde o vakte kadar ödül gelirini işlem ücreti geliri ile ikame edebilmiş olan madenciler daha karlı olduğu bilinen farklı zincirlere kalıcı şekilde geçiş yapacaklar mı?

3- Transfer ücretlerinin bir önceki döneme kıyasla yüksek seyretme ihtimalinin averaj kullanıcıyı “off-chain” transfer çözümlerine yöneltmesi mümkün mü? Mümkün ise bu çözümler her yönüyle (yalınlık, işlevsellik vb.) ne kadar hazır ?

4- On-chain transferlerin sadece yüksek işlem ücretlerini ödeme noktasında itirazı olmayan hacimli işlem sahiplerince tercih edilecek olması, Bitcoin Core ekibinin 1 MB’lık blok boyutunu daha da küçültme niyeti ve averaj kullanıcının “Lightning” platformunu kullanmaya teşvik edilmesi ile birlikte okunduğunda ne kadar gerçekçi ?

5- Ethereum vb. platformlarda oluşturulabilen ve değeri 1 Bitcoin’e eşit fakat Bitcoin blokzincirinde dönemsel görülen hantallığa mahkum olmayan sentetik Bitcoin seçeneklerinde (wBTC vb.) görülen hacim artışı orta/uzun vadede Bitcoin için bir tehdit oluşturabilir mi ?

Önemli bir döneme girdiğimiz açık.

Tüm bu sorular yanıt beklerken Bitcoin’in madenci ve kullanıcının ilk tercihi olup olmayacağını birlikte gözlemleyeceğiz.

Ancak kriptopara’nın gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere dünyanın bir çok bölgesinde talep görüyor olmasının altında yatan sebep, bir değer saklama aracı olduğu kadar işlevselliktir de.

İşlevselliğin yitirildiği noktada ise oyun teorisi temelinde pazar dinamiklerinin devreye gireceği ve en ideal tercihi belirleyeceği akılda tutulmalıdır.

…

“A Beatiful Mind”

Cama yazılan formüller

Bar sahnesi

Şizofrenik ilüzyonlar

Princeton Üniversitesi

…

Tahmin ediyorum bir ışık yandı.

Bir çoğumuz bu ismi Oscar adaylığı getiren performansı ile Russel Crowe’ın canlandırması ile tanıdık.

Sorun şu ki bu tanışma, “Akıl Oyunları” isimli yapımın John Nash’in iktisat dinamikleri üzerine çığır açan görüşlerinden ziyade, ömür boyu peşini bırakmayan rahatsızlığını, görsel bir aktarım dili kullanmayı tercih etmesi itibarıyla hoş geçirilen bir kaç popüler kültür saatinden öteye geçemedi.

Şizofreninin dahilik sınırlarında dolaşıyor olmanın bir tezahürü olup olmadığı tartışmasına müdahil olmadan biz Nash ve literatürde evveliyatı bulunsa da Nash ile daha sık anılır olan Oyun Teorisi’ne odaklanmaya çalışalım

Nedir bu “Oyun Teorisi”?

Oyun teorisi özetle bir grup oyuncunun hamlesine karşılık diğer oyuncular tarafından yapılacak hamlelerin hesaba katıldığı durumları ve davranışları modellemeyi hedefler.

Teori, farkında olmamamıza karşın öylesine gündelik yaşam ile iç içe geçmiştir ki yukarıda bahsi geçen “bir grup oyuncu” karşımıza kimi zaman parkta oynayan çocuklar , kimi zaman çoklu diplomasi temelinde pozisyon alan ve hamle yapan ülkeler, kimi zaman da rekabet halindeki şirketler olarak karşımıza çıkar.

Oyun teorisinin temelinde “bir oyuncunun kaybı diğerinin kazancıdır”.

Elbette oyuncu sayısında artış o oyun içerisinde oluşabilecek senaryoların da çoğalmasına sebep olacaktır.

İşte bu noktada “Nash Dengesi”şeklinde adlandırılan durumdan bahsetmekte fayda bulunmaktadır; Nash’e göre oyuncular tarafından yapılacak seçimler tüm taraflar için nihai çıktıyı şekillendirir.

Oyuncu, seçim esnasında oyunun tarafları ve koşullarını dikkate alır ve tüm taraflar için en iyi getiriyi sağlayacak sonuca meyleder.

Diğer bir deyişle oyuncu, diğer oyuncuların kendileri için en doğru sonucu verecek eylemi gözeterek tercihini yapıyor ve bu tercih diğer oyuncuların da tercihleri için zarar oluşturmuyor ise oyun Nash dengesinde denilebilecektir.

Nash Dengesi konusunu şimdilik bu noktada park edelim ve yapbozu oluşturmamıza yarayacak diğer parçalara, Oyun Teorisi dinamiklerine göz atalım.

Schelling Noktası

Varsayalım İstanbul’da ikamet ediyorsunuz ve yarın daha önce hiçbir şekilde iletişiminizin olmadığı bir yabancı ile buluşacaksınız.

Buluşma için akıla getireceğiniz ilk lokasyon neresi olurdu?

Soruya verilecek yanıtların çoğunluğu kuvvetle muhtemel “Taksim Meydanı” olacaktır. Zira Taksim Meydanı, İstanbul’da ikamet edenler için bir odak (Schnelling) noktası görevi görür.

Schelling noktasını, evveliyatı olan bir iletişimin gelişmediği bir vaziyette(yukarıdaki yabancı örneği gibi) insanların akıllarına özel ya da doğal olması görülmesi itibarıyla ilk sırada gelen tercih olarak tanımlanabilir.

Meşhur bir Schelling noktası örneği ise “korkak tavuk”tur;

İki sürücü karşılıklı olarak birbirlerine doğru araçlarını 180 KM hızla sürerler. Çarpışmaları halinde ikisinin de canlı kurtulma şansı yoktur. Direksiyonu kırarak çarpışmayı engelleyecek kişi ise korkak tavuk olarak adlandırılacaktır.

Bu oyunda kaza iki şekilde gerçekleşebilir ;

İki tarafın direksiyonu hiç kırmaması ya da ters yönlere (birisi sola, diğeri sağa) kırması halinde kaza kaçınılmazdır.

“Schelling noktası” kuramına göre; kazayı önlemenin en doğru yolu, araçlar birbirine doğru yaklaşırken karşı taraf ile iletişimi (göz kontağı) kesmek ve dürtülere güvenmek olacaktır.

Zira iletişimin kesilmesi ile devreye girecek dürtü, sürücüyü direksiyonu sağa kırmaya yönlendirecektir. Günlük hayatta araçla seyir halinde kullanılan sağ şerit, yine kişinin doğal “Schelling noktası” olacaktır.

Sınırlandırılmış Akılcılık

Her gün markete giderek bir kutu süt aldığınızı varsayalım. Ancak markete her girişinizde market sahibi acil bir iş için marketten çıkmak zorunda kalıyor. Sütü kolaylıkla çantanıza atabilir ve ödemeyi yapmayı beklemeden çıkabilirsiniz. Fakat bunu hiçbir zaman yapmıyorsunuz.

İşte bu eylemsizlik hali“Sınırlandırılmış Akılcılık”ı tanımlar.

“Sınırlandırılmış Akılcılık”, fırsat dahilinde yüksek getiri elde etme imkanı olsa dahi insanların yalın, güvenli ve alıştığı davranışı göstermeye devam edeceğini farz eder.

Sütü çantanıza atmazsınız zira bu her gün tekrarlanan ve alışkanlık halindeki davranışın dışına çıkıyor olmanız ve günlük rutininizde plan dışı komplike bir durum yaratmanız anlamına gelecektir.

Grim Tetiği

Yukarıda bahsedilmiş olan Nash Dengesi durumuna ulaşmış ve tekrar eden oyunlarda oyuncular, dengenin etkisiyle birbiriyle işbirligi halinde olmaya meyleder.

Lakin taraflardan birinin tek seferlik dahi olsa dengeyi bozması, diger tarafların yeni oyunlarda “denge bozan ile” tekrar işbirligine yanaşmaması ve bu oyuncuyu cezalandirması Oyun Teorisinde “Grim Tetiği” olarak adlandırılır.

Gücünü Tanrı’dan aldığını söyleyen bir Firavun’un bir isyanda öldürülmesi halinde gücünün ilahi olmadığı ortaya çıkacak, ilahi olmadığı artık bilinen veliahtların da öldürülmesi halinde ülkenin yönetilemez hale gelmesi ihtimali ortaya çıkacak, o vakte kadar huzur içerisinde yaşayan ülke vatandaşları tüm bu gelişmeler sonucu bir nevi cezalandırılmış olacaktır.

Dolayısıyla en doğru seçim Firavunu öldürmemek / ölümünü engellemek (Grim tetiğini çekmemek) olacaktır. Zira ancak bu şekilde ülkedeki denge durumu muhafaza edilebilir ve sonsuz ceza döngüsünün önüne geçilebilir.

Oyun Teorisi içerisindeki belli başlı modellere göz attık.

Pekala, bu modellerin / Oyun Teorisinin, blokzinciri, madenciler ve coin kullanıcıları / sahipleri ile olan ilişkisi nedir?

En kıymetli bilgiyi en sona saklıyoruz.

Blokzinciri : Ezberbozan

Crypto dinamiklerine vakıf birçokları tarafından en yalın şekilde anlatılabileceği şekliyle ; madencinin görevi bir dizi hesaplama gücü aracılığıyla blok keşfederek/yaratarak blokzincirine eklemek ve karşılığında ödül kazanmaktır.

Ancak madencinin var ise elindeki yüksek hesaplama gücünü kötüye kullanarak daha çok ödül (örneğin Bitcoin) kazanmayı istemek olasılığı her zaman mevcuttur; bu ihtimal tüm sistem için bir tehdit oluşturur. Bu tehdidi bertaraf etmek amacıyla blokzinciri, oyun teorisi mekaniklerine başvurur.

Madencileri dürüst kalmaya yönlendiren Oyun Teorisi’ni daha iyi anlamak üzere öncelikle bir başka popüler fakat farklı P2P (kişiden kişiye) data transferi modeline bakmakta fayda var; Torrentler.

Pirate Bay, ISOHunt, RARBG gibi popüler olanlar başta olmak üzere geneli itibarıyla torrent sitelerinin iki ana özelliği bulunmakta ; download ve upload/seed.

Model, download edilen dosyanın (film, müzik, oyun vb.) yine torrent programı aracılığı ile diğer kullanıcılar ile paylaşılması(seed) üzerine kurulu. Lakin yapılması öngörülen bu paylaşım için modelin kullanıcıya herhangi bir ödül sunmuyor olması itibarıyla kullanıcılar her geçen gün dosya paylaşımı yapmak konusunda isteksiz davranmaya başlamakta ve aslında modeli herhangi bir cezai yaptırım ile karşılaşmadan “kandırmaktadırlar”. Model süreklilik sunmaktan artık uzaktır.

Blokzinciri ise temellerinde taşıdığı Nash Dengesi ile blok madencilerinin benzeri bir sahtekarlığa yönelmesini engeller;

Kurnaz bir madencinin geçerli olmayan bir bloğu kazmaya/yaratmaya karar vermesi halinde, blokzinciri dinamikleri diğer madencilerin bu bloğu takip etmesinin önüne geçer, zira “geçerli olmayan” blok üzerine eklenecek yeni bloklar yine “geçerli olmayan” yeni bloklar niteliğinde olacaktır ve kurnaz madenci, diğer madenciler tarafından destek görmeyecek, yeni bloklar ana (orijinal) zincir üzerine eklenmeye devam edecektir.

Diğer bir deyişle madenciler en istikrarlı, yani Nash Dengesi vaziyetinde olan zinciri takip edecektir.

Pekala kurnazlık yapmak isteyen madenci sayısı birden fazla olur ise durum nasıl gelişir?

Blokzincirinin dağıtık, merkezi olmayan yapısı bu sorunsal için de bir yanıt üretir ; dünya geneline yayılmış madencilerin bir kartel vari çoğunluk oluşturarak koordine hareket etmesi mümkün gözükmemektedir.

Ayrıca Oyun Teorisi’ne göre bir grup içerisinde çoğunluk, mevcut vaziyetini değiştirmediği sürece, kurnazlık peşindeki azınlığın kurnazlığı sürdürmesi için herhangi bir motivasyonu olmayacaktır. Durum bu iken bir madenci grubu elindeki hesaplama gücünü beyhude bir çaba için neden harcamak istesin?

Ancak biz bir an için düşünsel sınırları zorlayarak kurnaz madenci sayısının çoğunluk sağladığını ve hesaplama gücünde baskın vaziyete ulaşmak istediğini varsayalım.

Oyun Teorisi, “Grim Tetiği” önermesi ile yine bu noktada madencileri yeni / korsan bir zincir oluşturmaktan alıkoyar. Zira bir defa yok edilen ana zincir, (öldürülen Firavun) ana zincir iddiasında olan yeni korsan zincirlerin de(Firavun veliahtları) yok edilmesi ihtimalini beraberinde getirir, mevcut sistem lanetlenir, uzun vadede çökecek şekilde form değiştirir ve oyun sıfır toplamlı şekilde sona erer.

Son olarak, madenci gözlüğünü çıkartarak konuya bir de kullanıcı gözlüğü ile bakalım;

Crypto para sahipleri/kullanıcılar neden azınlık tarafından yaratılan bir zincire ait coin’i değilde, ana zincir üzerinde transfer edilen coin’i değerli görmeye devam eder ?

Cevap basittir : “Schelling Noktası”

Kullanıcıların çoğunluğu tarafından ana zincir doğal ve özel bir Schelling noktası olarak görülür.

Ayrıca yukarıda Oyun Teorisi modellerinden birisi olarak bahsi geçirilen “Sınırlandırılmış Akılcılık”, kullanıcının alışkanlıkları / rutini dışına çıkma konusunda isteksiz olduğunu tekrar akla getirir. En yalın seçim en risksiz seçimdir. Ortada bir ihtiyaç yok iken yeni bir zincire yatırım yapmak yoktan var edilen ve istenmeyen bir risk anlamına gelecektir.

Şafak Vakti

Blokzincirinden bahsedilirken mevcut sistemi sonsuza kadar değiştirecek yönlerinin sıkça vurgulanıyor olması tesadüf değildir.

Zira yukarıda anlatılmaya çalışıldığı üzere dinamikler, bir nevi eşsiz ve açık kapı bırakmayacak şekilde insan doğasını, isteklerini ve davranışlarını gözeterek hareket eden bir model üzerine kuruludur.

Ve bu model hayatın her alanında ve en devrimsel haliyle tahmin edilenden daha kısa süre içerisinde yer bulmaya hazırdır.

Bitcoin özelinde ise ölçeklendirme tartışması, başta Bitcoin çekirdek ekibi olmak üzere cryptography camiası bünyesindeki çeşitli yazılım ekiplerince(gizemli isim Satoshi Nakamoto paylaşımları dahil) uzun süredir ve çeşitli evrelerde gündeme getirilmesine karşın, artan kullanıcı sayısı ve bir parçası olan kullanıcı deneyiminin yankısı niteliğinde ve Bitcoin karşısında pozisyon alan cephelerin yüksek tondan yaptığı eleştirileri itibarıyla son 1 yıl içerisinde en kolaya kaçan tabiri ile zirve yaptı.

En yalın anlatımı ile ölçeklendirme sorunu, kullanım alanının yaygınlaşması itibarıyla artan transfer hacimleri sebebiyle Bitcoin blok büyüklüğünün(ölçeğinin) yetersiz kalması ve transferin yavaşlaması ya da bir transfer için network’e ödenen komisyonların artması problemini ifade eder.

Ölçeklendirmenin ateşli tartışmaların merkezinde yer almasının sebebi ise kişiden kişiye aracısız, güvenli ve hızlı dijital para olma iddiasındaki herhangi bir coinin ölçeklendirme sorununu çözemediği sürece bu iddiasından uzaklaşma ihtimalini barındırmasıdır; diğer bir deyişle soruna kalıcı bir çözüm getirilmediği sürece Visa ya da Paypal benzeri bugüne kadar yoğun kullanılan tercihlerin ortadan kaldırma/yerini alma hedefi anlamsızlaşacaktır.

Hedefleri anlamlı kılmaya devam etmek amacıyla ve ölçeklendirme sorununun aşılabilmesi yolunda bir soft fork niteliğinde devreye alınan Segwit, 2017 yılı içerisinde Bitcoin için “kritik önemde bir yenilik” başlığı altında sık sık çeşitli platformlarda karşımıza çıktı.

Bu makalenin ana konusu olmaması sebebiyle üzerinde durulmayacak lakin teknik detaylara girmeksizin özetle Segwit (Segregated Witness / “ayrılmış tanık”) tek bir blok içerisinde onaylanabilir işlem/transfer adedini arttırabilmek için “tanık” imzasının ilgili bloktan ayrılması olarak ifade edilebilir; böylece işlem için alan yaratılmış olacak ve transfer hızı iyileşecektir. Ayrıca SegWit, tanık imzasını kaldırarak imza verisinin değiştirilmesini de imkansız kılar.

Bu bağlamda Segwit’in bir diğer önemi, blokzinciri üzerinde bir mikro ödeme katmanı vazifesi gören Lightning teknolojisinin de zeminini hazırlıyor olmasında yatar. Camiada büyük bir heyecan ile karşılanan ve devrimsel olarak tanımlanan Lightning özelliği, Bitcoin “gönderen” ve “gönderilen” tarafın blokzinciri dışında farklı bir kanalda yapacakları transfer üzerinde mutabakat sağlaması ve blokzincirinin sadece transfer sonunda bakiyeleri güncellemesi/kaydederek transfer hızını “anlık” kılması ile öne çıkar.

Bir süredir tartışılan uzun transfer süreleri ve yüksek madenci komisyonu (dolayısıyla ölçeklendirme) sorununun ortadan kaldırılması Segwit ve henüz test ortamında aktif Lightning ile nihayet mümkün ve blok büyüklüğünde artış tartışmaları tarih olma yönünde hızla ilerliyor gözükmektedir

Ancak görünen o ki bu durum Bitcoin yazılımcı ekibini yine de tatmin etmemekte. Zira Bitcoin’e ait 1 MB blok büyüklüğünün, Lightning ile yaratılacak transfer kanallarını desteklemek noktasında belli zafiyetler bulundurduğu görüşleri de bulunmakta. Bu doğrultuda, bir ihtimal de olsa olası sorunlara önceden çözüm bulabilmek adına bir başka katman gündeme gelmiş gözükmektedir ; “Genişletilmiş Lightning”

Genişletilmiş Lightning, özü itibarıyla Lightning ile Bitcoin protokolü üzerinde bir katman şeklinde yaratılan mikro transfer kanalının içerisinde farklı kanallar yaratılması modelini önerir. Bu model, temelde Lightning kullanan taraf sayısını arttırmak ve ayrı, izole bir alt kanal yaratma fikri üzerine inşa edilmiştir. Üstelik taraflar transfer(ler) sona ermeden blokzincirine “uğramak” zorunda dahi değildir. Blokzincirinin kayıt için ihtiyaç duyacağı yegane bilgi, bu kanal üzerinde transfer edilen paranın mutabakata konu edileceği nokta olacaktır.

…

2018 yılı, blokzinciri teknolojisi geneli ve Bitcoin özelinde bugüne kadar masada konuşulan fakat hayata geçirilememiş uygulamaların somut haliyle kullanılır hale evrileceği bir yıl olacak gibi gözüküyor.

Sık duyacağımız soru ise baş döndürücü hızla ilerleyen evrimin bu safhası başta Bitcoin olmak üzere hangi dijital para için ne getirecek, ne götürecek?

Yakından izleyeceğiz.