<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by ceren gamze yasar on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by ceren gamze yasar on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@geomanteia?source=rss-8092aba6e924------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*YVljN1PGm4pWgxVivCB1wg.jpeg</url>
            <title>Stories by ceren gamze yasar on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia?source=rss-8092aba6e924------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 02:37:44 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@geomanteia/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[11 Adımda Mekansal Analiz Nasıl Yapılır?]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/11-ad%C4%B1mda-mekansal-analiz-nas%C4%B1l-yap%C4%B1l%C4%B1r-8690e4008655?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8690e4008655</guid>
            <category><![CDATA[i̇zmir]]></category>
            <category><![CDATA[şehir-plancıları-odası]]></category>
            <category><![CDATA[mekansal-analiz]]></category>
            <category><![CDATA[şehir-planlama]]></category>
            <category><![CDATA[eğitim]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 02 Mar 2023 11:21:23 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-02T11:21:23.203Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu pazar günü meslek odam için (Şehir Plancıları Odası) kamu yararı için kullanılabilecek bir yöntem olarak mekansal analiz konusunu anlatacağım İzmir’de (Pazar günü, saat 13:00–16:00 arası Tepekule Marmara Salonu’nda). Şehir plancıları da ve öğrenci arkadaşlar</p><p><a href="https://docs.google.com/forms/d/1pUBo-FMQFkEQrF3Jd1Sjqb7jPmOfRWUH01N8Rkip4ug/viewform?pli=1&amp;fbclid=PAAab2MwvePRn2FBSVNfacxMKOWYhuv7FLbQbH5iXvJKrWzjltBHNl0nt7FOk&amp;edit_requested=true">https://docs.google.com/forms/d/1pUBo-FMQFkEQrF3Jd1Sjqb7jPmOfRWUH01N8Rkip4ug/viewform?pli=1&amp;fbclid=PAAab2MwvePRn2FBSVNfacxMKOWYhuv7FLbQbH5iXvJKrWzjltBHNl0nt7FOk&amp;edit_requested=true</a> buradan kayıt olabiliyor.</p><p>oda duyurusunu şurada görebilirsiniz: <a href="https://www.instagram.com/p/CpSG4qAtbA3/">https://www.instagram.com/p/CpSG4qAtbA3/</a></p><p>ve ekte de 11 adımda mekansal analiz nasıl yapılır konusu için hazırlamış olduğum basit infografiği görebilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*7Sd_-tTadU9y_weoL3RRsw.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8690e4008655" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Şehircilik: Buradan Nereye?]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/%C5%9Fehircilik-buradan-nereye-d52d298049e1?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d52d298049e1</guid>
            <category><![CDATA[nasıl-yapmalı]]></category>
            <category><![CDATA[deprem]]></category>
            <category><![CDATA[kentleşme]]></category>
            <category><![CDATA[şehir-planlama]]></category>
            <category><![CDATA[şehircilik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 23 Feb 2023 11:02:19 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-23T11:02:19.410Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>4 Soru 4 Cevap</p><p>Şurada Cemil Aksu’nun sorduğu sorular üzerinden cevapladığım deprem sonrası şehircilik üzerine bir söyleşi yayınlandı: <a href="https://politikahaber.com/sehir-plancisi-ceren-gamze-yasar-sehircilik-buradan-nereye/">https://politikahaber.com/sehir-plancisi-ceren-gamze-yasar-sehircilik-buradan-nereye/</a></p><p>Bu söyleşiyi, aralara ilgili görsellerle zenginleştirerek kendi yazılarımı topladığım bu ortama da eklemek istedim. Deprem sonrası sıklıkla tartıştığımız şehircilik az çok nedir, ülkemizdeki deneyim nedir, bundan sonra nasıl ilerlemeliyiz üstüne sorular ve cevaplar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/555/1*X3jrivvjTGIros2bTGjEng.jpeg" /><figcaption>Bornova Çayından İzmir, 2023, Ceren Gamze Yaşar.</figcaption></figure><p><strong>Cemil Aksu (CA):</strong> <strong>Enkaz altında binlerce insan kurtarılmayı beklerken iktidar adeta uzun zamandır krizde olan inşaat sektörünü kurtaracak bir plan yaptı ve 1 yıl içinde 105 metrekare 3+1 daireler şeklinde 10 ilde ilk etapta 30 bin konutu projelendirdiğini duyurdu. Binlerce yurttaş çadırda ya da derme çatma yerlerde kalıyor, durum acil ama çözüm bu tek kalemde 30 bin TOKİ konutu ile çözülebilir mi?</strong></p><p><strong>Ceren Gamze Yaşar (CGY)</strong>: Depremden etkilenen yerleşim yerlerinin toplam nüfusu 13,5 milyon, bunun içinde 123 şehir (10 il merkez yerleşimi ve 113 ilçe merkez yerleşimi) ve coğrafyaya dağınık halde 6000 civarı köy var.</p><p>Etkilenen kentsel yerleşimler, şehirler, eğitim, sağlık gibi kentsel toplumsal hizmetlere, açık yeşil alanlara, gündelik perakende ticaret hayatına sahip canlı merkezlere, su, kanalizasyon, katı atık toplama, toplu ulaşım, iletişim altyapısı gibi teknik altyapıya az çok sahip yerlerdi. Ayrıca tarihler boyu o bölgede birikmiş, coğrafyanın ve iklimin etkisiyle harmanlanmış, bölgede yaşayan türlü halkla şekillenmiş çeşitli ve çok katmanlı bir kent, gündelik yaşam, mimari, toplumsal doku kültürü vardı. Şehir plancısı da olsam tek bir kişi olarak benim de tamamını sıralayamayacağım bir sürü bileşenden oluşuyor şehir dediğimiz. Bizim alanın okudukça cevaplaması en zorlaşan sorularından biridir: şehir nedir? Bunun cevabını şehirlerin sakinleriyle, mimarlık ve mühendislik genel alanlarının bütün alt kollarıyla, sosyal bilimlerin bütün alt kollarıyla beraber arayıp bulabiliyoruz ancak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/1*UfMBr9bGveHT6_40XemgAQ.jpeg" /><figcaption>Şehir Nedir? Ankara, Yakupabdal, 2020, Ceren Gamze Yaşar</figcaption></figure><p>Şimdi bu çok bileşenli, çeşitli arazi kullanımlarına sahip, gündelik hayatlarımızın bütün işlev ve ihtiyaçlarını yerine getirebildiğimiz şehirler salt konuta indirgenmiş durumda bu yaklaşımla. 30 bin konut. Nerede yapılacak, altyapı, ulaşım, burada yaşayanların ihtiyaçları nasıl karşılanacak, kopyala yapıştır birörnek bu yavan alanlar yaşayanları nasıl etkiliyor gibi elzem soruları şimdilik bir kenara bıraksam bile bir şehir plancısı olarak aklım almıyor kaybedilen koca koca şehirlerin yerine sadece otopark ve bir örnek apartmanlardan ya da bir örnek iki katlı evlerden ibaret köşesine en iyi ihtimalle bir okul kondurulmuş bu alanların çözüm olarak önümüze konmasındaki rahatlığı.</p><p>6000 civarı da köy etkilendi bölgede. Bu köyler, bazıları 6360 sayılı yasa yüzünden mahalle olarak anılmak zorunda olsalar da büyükşehir olan illerin sınırları içinde kaldıkları için, kırsal nitelikli yerleşimler, dağınık biçimde kırsal bir coğrafyada yer alıyorlar. Kendilerine has ihtiyaçları var, toprağa bağımlılar, çiftçilik ya da hayvancılık yapıyorlar, tarlalarını, meralarını taşıyamacaklarına göre, bu köylerde yaşayanlar buralarda yaşamaya devam etmek durumunda. Hala çadır ve yardımın yeterince uğramadığı yerler buralar, bu köyler için uzak bir yerlere ikibin hanelik TOKİ yaptık gelin siz on köy burada toplanacaksınız 15 köy şurada diyemezsiniz. Hayvanları ile iç içe yaşıyor hayvancılık yapanlar, evleri yanlarında ahırlarıyla beraber buna uygun. Bu insana iki-üç katlı apartmanda gel bak dairen bu diyemezsiniz. Kısacası kentsel yerleşimlerin de kırsal yerleşimlerin de kendine has ihtiyaçları var. Biz insanların gündelik hayattaki ihtiyaç ve isteklerimiz ve yaşamımız için bir sürü farklı türde arazi kullanımına, hizmete, altyapıya ihtiyacımız var. 30 bin konutlu çözümler, içinde bulunduğumuz, bugünlerde en acı sonuçlarını gördüğümüz ve bu anlayışla devam edersek başka afetler ve başka şehirlerde de görmeye devam edeceğimiz kentleşme ve konut sorunumuzu yeniden üretmekten başka bir şey değil.</p><p><strong>CA: Durumun aciliyetine de derman olacak başka türlü bir şehirleşme, konut yapma imkânı yok mu? Muhalefet de hala dayanışma sorunlarını çözme arayışında. Ama inşaat şirketleri çoktan iş makinalarını, kamyonlarını deprem bölgelerine sevk etmiş durumda. İktidarın bu inşaat çılgınlığına dur demek için hemen şimdi ne yapmak gerekiyor?</strong></p><p>CGY: Şehir planlama ya da güvenli, sağlıklı, yaşanabilir kentler bir tür ütopya değil. Son derece yapılabilir ve uygulanabilir ancak bunun için iki ana bileşen var, birincisi devlette planlama yaklaşımı ve güçlü teknik olarak yetkin bir bürokrasi. İkincisi ise bunları talep edecek ve kendinden taviz vermeyecek bir kamu oyu. Bürokratik aşınma, yapıların yıkılması ve kurumsallığın yerini kişilere bırakması, teknik bilginin görmezden gelinebilmesinin önünü açtı. Konut pazarı ve inşaat sektörü tarafından esir alınmış olmamız, çoğunluğun konutu bir yatırım aracı olarak görme işini içselleştirmiş olması ile birlikte ise bu düzensizleşme, teknik bilgiden ama aynı zamanda temsiliyetten de uzaklaşma, piyasa mekanizmaları ile kontrolden çıkan şehirciliğimiz ve konut üretimimiz ile bugün bu noktadayız. İmar hakkı pek çok kesimin kutsalı haline geldi, planlama meslek alanı ciddi bir imar istiyoruz baskısı altında hala, her şeye rağmen. Hani bir söz vardır pilotların, havacıların çok kullandığı, havacılık kuralları kanla yazılmıştır diye. Aslına bakarsanız şehircilik kuralları da öyle. Salgın hastalık olmuş, bu binalar güneş ve rüzgar almıyor, hastalığı önleyemiyoruz bunları biraz ayrı yapalım şuralara pencereler koyalım demişler, kuralı konmuş. yangın olmuş bu malzemeden yapmayalım, sokakları böyle dar yapmayalım tulumbacılar geçemiyor demişler, kuralı konmuş. Deprem olmuş binalar birbiri üstüne yıkılmış biz bunların arasına yüksekliklerinin en az yarısı kadar boşluk bırakalım demişler, kuralı konmuş. Şu kadar katlı binayı şu kadar sütun şu kadar kirişle şu beton yoğunluğu ile yapınca yıkılmış, kuralını koymuşlar. Böyle böyle konan bu kurallara uymadan, bilerek ya da bilmeyerek ama imar hakkını kutsayarak yapılan yapılar, yapılara eklemeler, yapılarda değişiklikler de bugün 24.süne kadar gelmiş olan imar afları ile affedildi. Yani böyle yapamadığımız ve artık tıkandığımız bir noktadayız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/550/1*8oxNSjFJNLZjCEV5LqFUCQ.jpeg" /><figcaption>İmar Affıyla gelen 3. türden yakınlaşmalar, Iğdır, 2021, Ceren Gamze Yaşar</figcaption></figure><p>Peki ne yapmalı? Dünyanın en kolay sorulan ama en zor cevaplanan sorusu. Bize bir derste sormuştu bir hocam (Melih Ersoy) planlama araçları nelerdir diye, bu soru benim ara ara düşündüğüm sorulardan, o zaman basitçe şöyle düşünmüştüm, işte planın kendisi, çiziyoruz, baş araç bu. Sonra günler, aylar ve yıllar geçtikçe planlama araçlarının ne kadar fazla ve geniş olduğunu ancak piyasa kontrolünde bir devletin bunları kullanmaktan genelde imtina ettiğini fark ettim. Plan sadece çizimden ibaret değil, koca bir analiz, uygulama ve denetleme süreci. Düşünün, bir dünya analiz yaptıktan sonra (öyle olmasını bekliyor ve istiyoruz yani) mevcut coğrafyayı ve yerleşimleri gösterir altlık üzerine yerleşimler çiziyorsunuz, belediye meclisi ikna oluyor önce, sonra oradaki hak sahipleri, piyasa aktörleri, merkezi idarenin kamu yönetimi taşra teşkilatı ki kendileri analiz sürecinde de yer alıyor çoğunlukla (ya da alması bekleniyor), sonra önce altyapı sonra üst yapı biçiminde ve etap etap inşa ediliyor bunlar. Yani bu ideali tabii, Şehircilikte Türkiye Deneyimi de bir sonraki sorunuz için cevabım olacak zaten.</p><p>Planlama araçları nelerdir diyordum. Örneğin yapı denetim cezaları planlama araçlarıydı, büyükşehirlerde boş duran oturma ruhsatı alınmış evlere getirilecek yüksek vergiler de öyle. Ya da TODAİE’nin örneğin, ki burası da kapatıldı, belediyelere imar planının nasıl yapılması gerektiği konusunda verdiği eğitimler. Aslına bakarsanız, bugünlerde meslektaşlarımın işin doğrusunu anlatmaya çalışmaları, kamuoyunu bilgilendirmeye çalışmaları da uzun vadeli planlama araçları.<br>Hala cevaplamamışım gibi geliyordur size belki, peki ne yapmalı? Çizili plan olan ve olmayan bütün planlama bütçeleme araçları kamu yararına kullanılmalı, vergiler, cezalar, sıkı denetimler, nitelikli ve asgari standartlara uygun imar planları, başından sonuna kadar bütün adımlar tek tek düzgün ilerlemeli, ben bunu kendi meslektaşlarıma ve ilgili bütün meslek gruplarına da söylüyorum aslında, en çok da onlara, bize söylüyorum. Ancak kamu olarak, hepimiz de konutu yatırım olarak görmekten vazgeçmeli, kiralara denetim, boş evlere yüksek vergilendirme gibi araçları desteklemeliyiz. Tek başına kimse sağ çıkamaz bu depremlerden sağ çıksa da. Sizin binanız yıkılmayan TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası binası gibi hasarsız durur orada ama sağındaki solundaki binaların tamamı yıkıldığı için içine girip de kullanamazsınız, altınızdaki kanalizasyon ve su sistemi çökmüştür, bütün ulaşım kesilmiştir, tüm teknik ve sosyal altyapı yıkılmıştır, siz binanız sağlam kalsa da binadan canınızı kurtarabildiğinizle kalırsınız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/554/1*3m0wCgBgSAGJgJnjomGc3Q.jpeg" /><figcaption>Depremin sınıfsallığı, 2020 İzmir Depremi, 2021, Bayraklı, Ceren Gamze Yaşar.</figcaption></figure><p>Bundan sonrası için bu yıkılan yerlerin, başta dediğim 123 şehir ve 6000 civarı köyden hangileri etkilendiyse onların yeniden imarı için ne yapılmalı peki? Öncelikle evsiz kalanların içinde bulunduğu durumu iyileştirmek üzere konteynır kentler, geçici yerleşimler sağlık koşullarına uygun, standartlara uygun, insanca ve yaşanabilir biçimde kurulmalı. En acili bu. Bir de diğer şehirlere gidenler ve aslında Türkiye geneli için kiraların seviyesi belirlenmeli, kontrol altına alınmalı, iyi yöntemlerden biri kira miktarına göre alınan vergi oranını kademelendirip arttırmak olabilir, bu konuda çalışan vergi konusunda ve kamu yönetimi alanında uzman kişiler benden çok daha iyi önerilerde bulunacaktır muhakkak. Tüm bunlar yapılırken bütün yıkılan kentsel ve kırsal yerleşimler tek tek, evet tek tek analiz edilmeli, neler oldu, burada neler var, ihtiyaçlar neler ortaya serilmeli, bu yapılırken şehir plancıları başta olmak üzere bütün kentsel ve kırsal yapılı çevrelerle, tarım alanlarıyla, doğal alanlarla, toplumsal yapı ve sosyal bilimlerle ilgili meslek gruplarından katılımcıları içeren ekipler bu analizi yaptıktan sonra, kendi uzmanlık alanına göre kısıtlarını, önceliklerini ve olmazsa olmazlarını belirlemeli ve sonrasında her kentsel ve kırsal yerleşime özgü kendi planı ortaya konularak etaplanarak uygulamaya başlanmalıdır. Şehir kurmak aceleye getirilemez. Köyleri yeniden yerleştirmek aceleye getirilemez.</p><p><strong>CA: Türkiye’nin “çarpık kentleşme” hikâyesi oldukça uzun. Modernleşme olarak rasyonalize edilen kapitalist kentleşme yaşanmaz ve sorunları da çözülemez kentler yaratmış durumda. Hepimiz büyük, asansörlü vb. ev rüyasını paylaşıyoruz. Değişik medya ortamlarında sıkça Amerikan banliyö sistemi gibi seçenekler savunuluyor. Bir kent planlamasında birçok parametre söz konusudur muhakkak, peki demokratik, katılımcı, ekolojik bir kentin asgari müşterekleri var mıdır?</strong></p><p>CGY: Biz plancılar çarpık kentleşme tabirini hiç kullanmayız, bizim için onun adı plansız kentleşmedir. Çarpık bir sıfattır çünkü, güzel gibi, çirkin gibi, muğlak; anlamı söyleyene ve dinleyene göre değişen. Oysa plansız dediğimizde bir sürece işaret ederiz, anlamı tektir: plansız.</p><p>Şehir planları tek bir ölçekte yapılmaz. Belediyeye gittiğinizde kendi arsanızın imar durumunu öğrenebildiğiniz planlar uygulama imar planlarıdır örneğin ve 1/1000 ölçekte yapılırlar. Yani mevcut binalar ve yollar, yapı adaları, parklar, okullar binde biri büyüklüğünde kağıt üzerinde gösterilir, üzerine ön çekme mesafesi şu kadar yan çekme mesafesi bu kadar olacak, emsal bu, taban alanı kat sayısı (TAKS) bu, kat alanı kat sayısı (KAKS) şu diye yazılır ve siz de bakar görürsünüz ki arsanızda ev yaptıracaksanız sizin mahallede ve sizin sokakta ön bahçeyi en az beş metre bırakmanız, yan bahçeleri 3’er metre bırakmanız gerekiyor, ayrıca 4 kattan fazlasına izin yok. Bu bilgiler işte bu planlarda olur. Herkesin aşina olduğu ve takip ettiği planlar da çoğunlukla bunlardır. Oysa ki bunlar, yine Melih Ersoy hocamdan bir alıntı ile devam etmek gerekirse planlardaki kademeli birlikteliğin en altındaki ve en sonundaki basamaktır.</p><p>Adı üstünde uygulama imar planları uygulama aşamasının bir öncesidir. Bu planlar bütün kentsel alanların çoğunda üretilmiş durumdadır. Peki bu kadar plan varken biz neden plansız kentleşme diyoruz? Çünkü kent planlama faaliyeti, 5 yıllık kalkınma planları çerçevesine uygun biçimde, 1/250000 gibi bölge planları üretildikten sonra ve analizleri çok detaylı yaptıktan sonra üst ölçekten yani bazı kentler için kentin büyüklüğüne ve yayıldığı alana göre 1/100000 ve 1/50000 gibi ölçeklerden, orta ölçekli kentlerde ise 1/25000 gibi ölçeklerden başlar. Bunlar sırasıyla Bölge Kalkınma Planı, Çevre Düzeni Planı (ve Master Plan, Ana Plan) ve Nazım İmar Planıdır. Bu planlar üretildikten sonra 1/5000’lik yaklaşık mahalle ölçeğinde ve arazi kullanımını yapı adası bazında gösteren Nazım İmar Planları üretildikten sonra ancak 1/1000 Uygulama İmar Planı üretilmelidir. Bu plan üretildikten sonra altyapı inşasına başlanmalı, en son üst yapı ve konutlar tamamlanarak (eğitim, sağlık gibi toplumsal hizmetleri de içerecek şekilde) toplu taşıma ağı ile bu alanda dolaşım sağlanmalıdır. Bizdeki sıraya baktığımızda ise özellikle kent çeperlerinde önce bina yapılıyor, sonra belediye altyapı götürüyor sonra da bunlar planlara işleniyor. Bazen de plan yapılıyor ama etaplanmıyor bir anda örneğin Ankara kentinin önümüzdeki elli yıl boyunca rezerv olarak duracak alanı küt diye imara açılıyor, uygulama imar planı yapılıyor ve tarlaların ortasında böyle tek tük apartmanlar görüyoruz sıklıkla. Ya da kent içinde bu yıl yirmi dördüncüsü beklenen deprem olunca askıya alınan imar afları ile aslında planlı alanlar yönetmeliğine uygun yapılmamış planlarla ya da yönetmeliğe uygun yapılmamış binalarla sorunları derinleşen mevcut yerleşim alanlarının tamamen piyasa taleplerine uygun olarak riskli alan ilan edilip ya da edilemeyip, dönüşümünü ya da dönüşememesini görüyoruz.</p><p>Elimizdeki deneyim bu kadar kuralsızken, ilk bakışta çok düzenli, hoş ve güvenli görünen Amerikan banliyösü, yani işte 50’lerin, 70’lerin Amerikan rüyası bir arzu nesnesi haline gelebiliyor. Yoğunluğu kuralsızca arttırılmış merkezlerimiz, güven vermeyen denetlenmemiş yapılarımız, standartlara uygun inşa edilmemiş evlerimiz pek çok insanda müstakil evim olsun, kentin merkezinden hay huyundan uzak bir kıyısında yaşayıp gideyim gibi bir hisse kapılmaya neden olabiliyor. Ya da bazılarında koskoca Amerikalılar yapmış biz bu “çarpık kentleşmemizle” ne cüretle onların banliyösünü eleştiririz gibi refleksler olabiliyor kendince “batı görmüş” insanlar arasında.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/888/1*J9OCqblBbKBECkMpPFa2Dg.jpeg" /><figcaption>Banliyö Doku Örneği, Banliyö sorunları-Değişim mümkün mü isimli yazıdan: <a href="https://www.planetizen.com/news/2018/11/101570-problems-suburbs-are-numerous-change-course-possible">https://www.planetizen.com/news/2018/11/101570-problems-suburbs-are-numerous-change-course-possible</a></figcaption></figure><p>Burada iki sorun var, birincisi ve en önemlisi, her yerleşim için mucize bir reçete yok, her yere şöyle evler yapalım geçelim gibi bir kolaycılığa Müsaade etmeyen bir alan bu ve kent ilk soruda yanıtladığım gibi sadece evlerden ibaret değil, sokak da ihtiyacımız çok kıymetini bilmesek de, meydan da ihtiyacımız, küçük perakende ticaret de (evinizin altındaki eczane, yan sokaktaki dönerci, çaprazdaki kuaför) ihtiyacımız, park da, spor alanı da, okul da, sağlık ocağı da ve kenti kent yapan çeşitlilik neyse o da. Amerikan banliyösünün en çok eleştirilen yanlarından biri de bu tek tip arazi kullanımı, Amerikan planlama sistemine göre, eyaletlere göre farklılaşmakla birlikte zoning ordinance diye bir kurallar manzumesi var, bu karma kullanımları büyük ölçüde yasaklıyor, bugün Amerikalı şehir plancıları ve kamu yönetimi uzmanları da bu çıkmazı düzeltmek için neler yapabiliriz diye düşünüyorlar. Ovaların imara açılması meselesinin hem deprem yönünden, hem tarım alanları ve gıda krizi yönünden risklerine girmedim bile.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/570/1*1c-8A2P_ECs6apdGLTGpSA.jpeg" /><figcaption>Banliyö Deneyinin Sonu Bu isimli yazıdan bir Amerikan Banliyö Doku örneği, <a href="https://www.strongtowns.org/journal/2020/4/27/this-is-the-end-of-the-suburban-experiment">https://www.strongtowns.org/journal/2020/4/27/this-is-the-end-of-the-suburban-experiment</a></figcaption></figure><p>Gündelik hayatı iş, ev ve alışveriş merkezinden ibaret arabalı yığınlar için bu hoş bir yaşam biçimi gibi görünebilir ancak herkes böylesi bir yaşamı yeterince yaşanası bulmak zorunda değil. Burada sorun, böyle bitimsiz konut alanlarının araç bağımlılığı ile merkezde pek çok alanın otoparka dönüşmesine, ciddi ulaşım sorunlarına, katlı kavşaklarla dikişleri atmış gibi ayrılan yürünemez merkezlere çevirmesi. Yani bireysel olarak size işten eve evden işe arabayla gidip gelmek ve arada bir markete gitmek yetiyor ancak bu tercihiniz orta ve uzun vadede şehirleri yürünemeyen parçalı yapılara, yavan gündelik hayata sahip alanlara, arabaların en fazla yeri kapladığı, pek de kamusal alanı kalmayan (bizdeki meydanların nasıl da katlı kavşak ve kavşaklara dönüştüğünü düşünün, bu katlı kavşağın bir tarafında inseniz otobüsten, diğer tarafa geçmek büyük bir iş) merkezlere dönüştürüyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/550/1*W2nd07CP0YW1Fmyr-xj9oQ.jpeg" /><figcaption>Ankara, Gölbaşı’nda tarım alanlarına yayılmış bir ikinci konut dokusu, 2018 Google Earth Pro Uydu Görüntüsü.</figcaption></figure><p>Paraselsus demiş ya hani, her şey zehirdir bu bir doz meselesidir diye, bu banliyö tipi de ilk anda göze hoş görünse de kontrolsüzce yaygınlaşmaya çok meyilli, merkezi olmayan, hizmetleri çok zor sağlanan, kamuya maliyeti yüksek, arazi tüketimi ve kaynak tüketimi yüksek bir doku bu. Buradaki ikinci sorun da işte bu doz meselesi, yer yer böyle alanlar, uygunluk durumuna göre olabilir tabii, ancak bizim önümüzdeki sorun, her yeri bu hale getirmek değil (ki bunun kendisi de bir sorun, hane halkındaki herkese araba ve ucuz benzin gerektiği için, burada Amerikan banliyölerinin Amerikan otomotiv sektörünün gelişmesiyle araba alımını arttırmak için bizzat tasarlandığını, 1970’lerde yaşanan petrol krizi sonrası da petrol tüketimini garantilemek için ABD’nin Ortadoğu müdahaleleri ile petrol fiyatlamasında aktif rol aldığını, yani Amerikan banliyösü ile ABD’nin Ortadoğu’da sürdürdüğü politikaların doğrudan ilişkili olduğunu hatırlatmayı bir borç bilirim) yaşanamaz ve güvensiz hale gelmiş merkez yerleşimleri sağlıklaştırmak gerektiğinde ve belli sınırlar içinde (yine analiz ederek ve kamu yararını gözeterek) dönüştürmek, canlandırmak, çeperde yeni kentsel gelişimleri ise yukarıda anlattığım gibi planların kademeli birlikteliği ve onu sıkı sıkıya takip eden uygulama ile yönlendirmektir.</p><p>Diyeceksiniz ki ben müstakil iki katlı evde oturmak istiyorum hiç mi yolu yok? Var tabii, bunun iyi örneklerinden biri de Amerika’dan falan değil, bizzat Türkiye’den, Ankara’da Batıkent örneği. Batıkent planlı bir alt merkez, düşük yoğunluklu tasarlanmış büyük ölçüde, şu hoşunuza giden iki katlı bahçeli evler yani. Ancak Amerikan banliyösünden farklı olarak kendi merkezi var, toplu taşıma sistemine entegre edilmiş, 1. derece tarım arazisi üstüne değil daha düşük nitelikli arazi üstüne inşa edilmiş. Bugün oraya metro da otobüs de rahat rahat gidiyor. Sorunlu yerleri illa ki vardır (benim için birisi merkeze uzak olması örneğin, ama bunlar tercihtir, ben kent merkezinde yaşamayı tercih edebilirim, siz de biraz uzak olsun ama bahçeli bir ev olsun diyebilirsiniz, bunda bir sorun yok tercih hakkımız olabildiği sürece).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/911/1*llD4sbb2J_VEr7JxUpYAvw.jpeg" /><figcaption>Batıkent Master Planı, kırmızılar ticaret, maviler eğitim sağlık, griler idari hizmetler, morlar sanayi, üretim ve yaşama alanları içiçe ve planlı, Kent-Koop, <a href="http://www.kent-koop.org.tr/detay_proje/batikent/2">http://www.kent-koop.org.tr/detay_proje/batikent/2</a></figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*SpLfA_TlQ4uS3zEb-8V7ew.jpeg" /><figcaption>Batıkent Uydu Görüntüsü, Google Earth Pro, 2023, alçak katlı konutlar arasında 2 tane kentsel hizmet alanı göze çarpıyor.</figcaption></figure><p>Bu soru birkaç soruyu birden içeriyor, umarım hepsine yeterince değinebilmişimdir diyerek asgari müştereklere geçiyorum. Şehir planlama işi her yerleşime özgü yapılır, tıpkı her parsele kendine özgü mimari proje hazırlandığı gibi. Ancak bu demek değildir ki mimaride ya da planlamada ya da peyzaj mimarlığında örneğin, belli başlı ilkeler yoktur. Aksine pek çok ilkemiz var ve bunlara bağlı hareket etmeliyiz biz kentsel yapılı çevre ile ilgili meslek grupları. Bunun başında her bölgeye kopyala yapıştır plan yapmamak geliyor, bu da temelini analiz ihtiyacından alıyor, aklınıza gelebilecek hemen her konuda analizler üretiliyor ve üretilmeli plan yaparken. İklim, kültür, tarih, coğrafi koşullar, eğim, fay hatları ve zemin yapısı, depremsellik, taşkın alanları, ulaşım ağındaki yeri, ticaret, turizm, sanayi, tarım. Bir de şunu eklemek lazım, kentler ve kent planları boş kağıda sıfırdan çizilen resimler değiller, altta hep bir şey var, çoğu zaman mevcutta bir kent var zaten, bazen bir köy var, bazen çok eskiden beri yerleşilmiş bir yerleşim. Antakya örneğin, Türkiye’nin en eski yerleşimlerinden biri, yüzyıllardır Asi nehri etrafında ve orada kurulmuş. Tarihte de depremlerle yıkılmış ve kaynakları yüzünden, alışkanlıklar yüzünden yeniden kurulmuş. İşte bu analizler bize orada ne varsa onu anlayıp geliştirme, iyileştirme ya da olduğu gibi koruma şansı veriyor. Üstüne ekleyerek gidiyoruz. Kümülatif bir şey kent dediğimiz, bir çağda biri bir şey yapmış, başka bir çağda bir mimar gelmiş bir şey eklemiş, başka bir zaman ustalar mahalle yapmışlar bir yangından sonra, böyle böyle bugünlere gelmişiz. Son dönemde, yani 2000ler sonrası, alıştık her şeyin tamamen “sıfırlanıp düzlenip” yeniden ve ayrık nizam bir örnek yavan biçimde her yere aynı şeyi yaparak yenilenmesine.</p><p>Türkiye’de binaların belki yarısı 2000’ler sonrası yapıldı. Yani bizim bunları düzgün yapma, niteliklileri de sağlamlaştırarak koruma şansımız vardı, ama piyasa tercih etmedi, devlet de buna çanak tuttu, halk göz yumdu. Sonuçta en azından depreme dayanıklıdır dediğimiz bu yavan yapılar, onu da başaramadı. Genel bir umutsuzluğa düşüp bari bahçeli evim olsun kendimi kurtarayım hislerine kapıldık, ama bu yanlış yol, bitimsiz bahçeli evlerden ibaret şehirlerimiz olsa sırf, bu olmayan piyasa etiğine teslim olmuş yapılaşmamızla onlar da yıkılır, zaten öyle Amerikan banliyösü gibi en azından göze hoş görünür de olamazlar, burj el babas bu ülkede yapıldı sonuçta, açın bakın TOKİ’nin iki katlı konutları var, hiç öyle görünmüyorlar. Bir de tabii o dağınık alanda hizmetlere erişimi nasıl sağlayacağız, evlerin, arabaların, benzinin her şeyin fiyatı bu haldeyken?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/601/1*8k9iv3A2TBEkBHPSzTDlNQ.jpeg" /><figcaption>2020 İzmir Depremi sonrası henüz dönüşümü tamamlanmamış konut alanlarının bitişiğindeki düzensiz konut alanları. 2022, Ceren Gamze Yaşar, Bayraklı.</figcaption></figure><p>Böyle evler yapıldı diyelim belki %80’i boş kalacak biz bunları alamadığımız için ya da buraya gidip gelecek arabayı alamadığımız için. Ülkenin konut sorunu tam da bu zaten, büyükşehirlerin tamamında bir sürü boş konut var, bir yandan da ben dahil bir sürü insan evden çıkarılsak ev bulamayız çıkacak, çünkü kiralar çok pahalı, bu boş evler de çok uzaklarda doğru dürüst altyapısı yok ya da var ama yine pahalı, ya da ev sahibi yatırım amaçlı almış borsada hisse alır gibi ve kenarda tutuyor ya da alsatçılık kârcılık yapıyor.</p><p>Bizim alan da böyle laf lafı açıyor. Asgari ilkelerle toparlamak isterim, kamu yararı baş ilke, planlama kişilerin ve grupların çıkarlarını gözetmez, gözetmemeli, kamu yararı asli unsuru. Uzun erimli olma asli ilke, planlar bugünden hemen yarına yapılmaz, en az önümüzdeki 20 yılı kapsar ve aradaki adımları da düşünür.</p><p>Dönüşüm budur aslında, bugünden 20 yıl sonrasına adım adım nasıl gidecek bu yerleşim? Uzun erimli olması pek çok başka ilkeyi yanında getirir, nüfus artarsa ne olacak (nüfus değişimini kestirmek için projeksiyonlar yaparız), su kaynakları için sınırımız nedir? Çevreyle kurduğumuz ilişkiyi nasıl düzelteceğiz? İklim krizine kentlerin etkisi nedir? Nasıl azaltılır? İklim krizinin kentlere etkisi nedir? Nasıl önlemler almak lazım? Bir kere başlayınca genişleyerek gider, sonrasında bu sorulara verilen cevaplar ve üretilen analizler sentezlenir ve plan üretilmeye başlanır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/604/1*FeO4TpxYXDZEanKKhaRSSw.jpeg" /><figcaption>Zeytinliklerin arasından görünen bir blok, 2023, Bornova Kırsalı, Ceren Gamze Yaşar</figcaption></figure><p><strong>CA: İktidarın inşaat üzerinden sermayeye birikim alanı yaratma çabası son 20 yılda hem kentlerde hem de kırda/çevrede büyük çevresel yıkıma neden oldu. Kentlerde deprem tehlikesi gerekçesiyle başlatılan “kentsel dönüşüm projeleri” sonucunda deprem toplanma alanları bile kalmadı. Kırda ise her yer taş ocağı, maden sahası oldu. Ama bunlar iki ayrı olgu gibi de ele alındı. Şimdi de yine deprem gerekçesiyle yeni bir inşaat dalgası ile benzer bir ekolojik yıkım dalgası da yaşanacak. Bu kısır döngüden nasıl çıkılır?</strong></p><p>CGY: Soru durumu çok iyi ifade etmiş, kent daha göz önünde kentsel hareketler kentsel dönüşüm sorunu da daha gözle görünür kentteki hareketler için ancak ekoloji hareketlerinin daha çok farkında olduğu, geniş kırsal coğrafyaya yayılmış olan madencilik, enerji projeleri, taş ocakları konusu da aynı sorunun iki yüzü. Doğrudan ilişkililer birbirleriyle. Yeni yerleri inşa etmek için bir sürü yeni taş ocağı açılacak kırsal alanlara, hepsinin ruhsatı çoktan dağıtıldı haritalardan ve doğrudan kırsal alanlardan gördüğümüz kadarıyla. Bu kısır döngüden nasıl çıkılır konusu benim de sık sık aklımı kurcalıyor, şehir plancısıyım ben, böyle şeyler dahil olmak üzere sadece mekanı değil süreçleri ve yapılacakları planlamak da alanım benim. Adım adım düşünüyorum. Yani ilk en yakıcısından başlanacak. Deprem bu döngüyü ani ve kötü biçimde kırdı aslında, önce bunun farkına varmak lazım. Her ne kadar olumlu olumsuz yüzeysel derin pek çok yorum olmakla birlikte, örneğin şehir planlama son yıllarda hiç olmadığı kadar konuşulmaya başladı. Bu döngünün de böyle anlarda kırıldığının farkında olmak lazım. Böyle gelmiş böyle gider diye düşünmemek lazım. Meslek odaları, kentsel toplumsal hareketler, ekoloji hareketleri olarak bu tartışmayı çoğaltmak lazım, ama en önemlisi, bireysel olarak da kendimize sormak lazım, ben konutu yatırım aracı olarak görüyor muyum? Kamu bu inanıştan vazgeçerse döngüyü kırmak kolaylaşacak çünkü. Bu, örneğin TL’ye duyulan güveni arttırma talebi doğuracak, toprağa para gömmek ve sürekli ev yapmak yerine belki pek çok parametreyi de hesaba katarak üretime yönelme gibi bir sonuç doğuracak. Bir de işin meslek insanları boyutu var, örneğin biz plancıların üstümüzdeki baskı yüzünden bile olsa her isteyene imar verme gibi bir lüksü yok artık, inşaatçıların yapı denetime direnme lüksü yok, yapı denetimcilerin savsaklama lüksü yok. Baştan sona her adımda meslek etiği, teknik bilgilerle hareket etme ama bunu yaparken de asma kesme değil, yerelde ihtiyaçları ve istekleri de öğrenme ve kamu yararına uygun olanları içerme gibi yapılacak işler var.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d52d298049e1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Voices of a Distant Star]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/voices-of-a-distant-star-a1edbed7a49f?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a1edbed7a49f</guid>
            <category><![CDATA[telescope]]></category>
            <category><![CDATA[nasawebb]]></category>
            <category><![CDATA[literature]]></category>
            <category><![CDATA[astronomy]]></category>
            <category><![CDATA[italo-calvino]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 12 Jul 2022 11:33:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-12T12:09:47.728Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Voices of a Distant Star</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*adpEBKDMsyDgoTDAU9TQLg.jpeg" /><figcaption>Calvino on NASAWebb — First Image, July 12 2022.</figcaption></figure><blockquote>“The more distant a galaxy is, the more swiftly it moves away from us. A galaxy located at ten billion light-years from us would have a speed of recession equal to the speed of light, three hundred thousand kilometers per second. The “quasi-stars” recently discovered are already approaching this threshold.</blockquote><blockquote>One night I was, as usual, observing the sky with my telescope. I noticed that a sign was hanging from a galaxy a hundred million light-years away. On it was written: I SAW YOU. I made a quick calculation: the galaxy’s light had taken a hundred million years to reach me, and since they saw up there what was taking place here a hundred million years later, the moment when they had seen me must date back two hundred million years.</blockquote><blockquote>Even before I checked my diary to see what I had been doing that day, I was seized by a ghastly presentiment: exactly two hundred million years before, not a day more nor a day less, something had happened to me that I had always tried to hide.”*</blockquote><p>This is how the story of The Light Years by Calvino started. Ever since I have read it, (just for last two months, but whatever) I from time to time think of it, I have told the story to all of my friends that I have seen within this two months, I think of it by myself sometimes and laugh, especially if I am on something shady alone. I even put a sign on my window which has a view of the antenna tower in Ankara (Atakule). The sign reads I SAW YOU. Well, because not only I do see Atakule, but it also sees me nowadays with the renovated terrace and public binoculars like a bug with a thousand eyes in all directions. The eyes of the city will likely see my living room without curtains where I do all the shady stuff, hence the warning. I plan to buy binoculars to spy on Atakule in return, I will SEE YOU buddy, in high-resolution this time.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/816/1*Hfq_C8WnLMVdGFDpjOQ68Q.jpeg" /><figcaption>I too SEE YOU Atakule. Ankara, Turkey, 2022, Ceren Gamze Yaşar.</figcaption></figure><p>Today, the NASA’s fancy new telescope (James Webb Space Telescope) has started sharing mind blowingly high resolution images of the deep deep old old cold cold space. Until this hour there is only one image, and even that one image already hyped all the astronomy people out there. They are like every other photographer when we change gears, buy a new fancy lens or a brand new camera: “ look at that crispiness, how sharp is this cootie on that pigeon?” “I can cut with the edge of the pimple on that face”. This crispiness in photographs is among the things that “sparks joy” most for me, and I totally get the joy of astronomy world with this new gear.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4p9sWtsJhmV9YtHMgbw29g.jpeg" /><figcaption>See how crisp the stupidity of the humanity is? see? SEE? Doğubayazıt — Turkey, 2022, Ceren Gamze Yaşar.</figcaption></figure><p>Differently from the photography though (apart from leading to massive inventions while we only focus on observing and recording mostly the stupidity of humanity in our space-time), we do not only see the space and through space, but we are also seeing the time and through time with this picture. We are seeing galaxies 13 billion light years away from earth and we are seeing them as they are 13 billion years ago. The background with tiny small dots are these. The foreground on the other hand is SMACS 0723 galaxy cluster “as it appeared 4.6 billion years ago”**.</p><p>I SAW YOU.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ukkgxe4p7cXWkNJhgruB7g.jpeg" /><figcaption>NASAWebb, first image ever, July, 12, 2022.</figcaption></figure><p>Look at this, look closely, because you won’t ever see these little dots as crisp as this one in time because they are getting further and further from us due to the expansion of universe. Each star, each galaxy, each galaxy cluster are in their closest and furthest in every moment and with the expanding universe of ours, they will not be this close in the next moment. “The more distant a galaxy is, the more swiftly it moves away from us”*** so say goodbye to these little dots while you still can. I know using Calvino as a scientific source is not scientific at all but I can’t help it, if you have found any astronomer who can express herself or himself as joyfully as Calvino, please notify me as well so that I can quote them. For now, I am going to stick with Calvino: “A galaxy located at ten billion light-years from us would have a speed of recession equal to the speed of light, three hundred thousand kilometers per second.” says Calvino, in the story. If this is the case, With these photographs taken, unless there is a better lens in the future (there always will), it can be the last moments that we see them. They will just get lost in the vast, expanding space. We see them in this picture, but what they see at this exact moment? Because this might be the last picture of us that might remain with them till the end of time, and we cannot change this view.</p><blockquote>“It was as if in the space containing all the galaxies the image of what I had done that day were being projected in the interior of a sphere that swelled constantly, at the speed of light: the observers of the celestial bodies that gradually came within the sphere’s radius were enabled to see what had happened. Each of these observers could, in turn, be considered the center of a sphere also expanding at the speed of light, projecting the words I SAW YOU on their signs all around. At the same time, all these celestial bodies belonged to galaxies moving away from one another in space at a speed proportional to the distance, and every observer who indicated he had received a message, before he could receive a second one, had already moved off through space at a constantly increasing speed. At a certain point the farthest galaxies that had seen me (or had seen the I SAW YOU sign from a galaxy closer to us, or the I SAW THE I SAW YOU from a bit farther on) would reach the ten-billion-light-year threshold, beyond which they would move off at three hundred thousand kilometers per second, the speed of light, and no image would be able to overtake them after that. So there was the risk that they would remain with their temporary mistaken opinion of me, which from that moment on would become defmitive, no longer rectifiable, beyond all appeal and therefore, in a sense, correct, corresponding to the truth.”</blockquote><p>Do they see our stupidity as well? What do we look like from that distance? Is it the high-fidelity representation of what we are today? Is it now? Think of it, the last photography of earth taken from those galaxies which might reach the same level of technology at this point in time (highly unlikely, but my main source is Calvino, who are you to judge, reading this until now?) is this, with climate crisis, with growth fetishism, we are screwing the planet that we are living in while we continue to exploit our kind as well. If their camera is better than ours, this will be the last image of us that they have recorded before we all pass the light years threshold for visibility. May be they saw us too. If they did 13 billions lights years ago, we will see soon. If not, we won’t, but they are not the only galaxy clusters in this expanding universe, the closer ones might see us as we saw them.</p><blockquote>“I thought the best line to take was to act as if nothing had happened, minimize the importance of what they might have found out. So I hastened to expose, in full view, a sign on which I had written simply: WHAT OF IT? If up in the galaxy, they had thought they would embarrass me with their I SAW YOU, my calm would disconcert them, and they would be convinced there was no point in dwelling on that episode.”****</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vUqftd0b6OgO5mR0FlZh1g.jpeg" /><figcaption>Calvino on NASAWebb — First Image, July 12 2022.</figcaption></figure><ul><li>*Calvino, I., The Light Years in Cosmocomics.</li><li>**<a href="https://webbtelescope.org/contents/media/images/2022/038/01G7JGTH21B5GN9VCYAHBXKSD1">https://webbtelescope.org/contents/media/images/2022/038/01G7JGTH21B5GN9VCYAHBXKSD1</a></li><li>***Calvino, I., The Light Years in Cosmocomics.</li><li>****Calvino, I., The Light Years in Cosmocomics.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a1edbed7a49f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[How to make a spatial analysis in 11 steps]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/how-to-make-a-spatial-analysis-in-11-steps-e5ed2894302c?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e5ed2894302c</guid>
            <category><![CDATA[spatial-analysis]]></category>
            <category><![CDATA[mapping]]></category>
            <category><![CDATA[dataviz]]></category>
            <category><![CDATA[urban-planning]]></category>
            <category><![CDATA[spatial]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 07 Jul 2022 16:46:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-07T16:48:00.597Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Spatial Analysis is a way of understanding and producing knowledge via using qualitative and/or quantitative methods to analyze qualitative and/or quantitative and spatial data. It is an enhanced way of analyzing data with space. The end product may or may not be a map but data is tied to space, space is utilized as an input and a new understanding of the problem at hand will be developed. It is usually associated with GIS, but even with a piece of paper and pen or chalk and a blackboard, it can be conducted. Here are the 11 essential steps for a spatial analysis in an infographics format. This infographic was prepared for a Master’s class at Kassel University by Gül Tuçaltan (Planning Future Cities: Governance and Contemporary Politics of Urban and Infrastructure Development) where I happen to be a guest lecturer. Enjoy!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*RYbYcTEFTfogfjgsI5JkPA.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e5ed2894302c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Izgara Amerikan Şehirleri: Kolonizasyon, Saçılma ve Köklenme Çabası]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/izgara-amerikan-%C5%9Fehirleri-kolonizasyon-sa%C3%A7%C4%B1lma-ve-k%C3%B6klenme-%C3%A7abas%C4%B1-c526d691b725?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c526d691b725</guid>
            <category><![CDATA[kent]]></category>
            <category><![CDATA[kentsel-tasarım]]></category>
            <category><![CDATA[kentleşme]]></category>
            <category><![CDATA[şehir-planlama]]></category>
            <category><![CDATA[şehir]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 May 2022 18:19:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-22T18:19:48.598Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>1 Aralık 2015,</p><p>iklimadaleti.org</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/660/1*z6qY9zpfPTlnCshJElce3w.jpeg" /></figure><p>Amerika’da 4000 şehir var. Neye göre kime göre şehir derseniz, ben de şehir nedir derim, karşılıklı bakışırız. Bu sayı nüfusu on bin üzeri olan yerleşimler için. Derdimiz biraz daha canlı, kasaba irisi gibi durmayan şehirlerse, onların sayısı da 297 — nüfusu 100 binin üstünde olanlar yani.</p><p>Gördüğünüz gibi, literatürdeki şehir (ya da kent, artık hangisini tercih ederseniz) tanımı oldukça sığ, kimine göre on bini, kimine göre yirmi bini (bizim ülke için) aştın mı hoop şehirsin. Bunun böyle olmadığını, özellikle benim gibi taşra çocukları çok iyi bilir de çok kurcalamayalım.</p><p>Bu bol rakamlı uzun girişi niye yaptım peki? Yazımın konusu Amerikan şehirleri ya, ondan. O kadar şehir var, hepsi ayrı telden çalıyor(dur muhtemelen), hepi topu üçünü gördüm, üçü de (Filadelfiya, Miami, Nevyork) nevi şahsına münhasırdı. Ancak asgari müştereklerde uzlaşmışlardı ve bu asgari müşterekler bizim ondüleli dünyamıza son derece yabancıydı: şehirler tamamen ızgara biçiminde planlanmıştı.</p><p>Hippodamus’un ızgara planı (grid) ilk olarak Pire Limanı’nda ve Priene’de kullanmasından 2000 yıl; Japonya’ya gitmeye çalışırken yolunu kaybedip Amerikan yerlileri tarafından bulunup Bahamalar’a çıkan Columbus “Yeni Dünya”ya adımını atıp “kıta bulmuş gibi” sevineli ise 200 yıl olmuşken, William Penn, yeni dünyanın yeni şehirlerinin ilki olan Filadelfiya’yı ızgara biçiminde planlayarak Amerika’nın ızgara ile bugüne kadar sürecek tarihini başlatmış.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/660/0*j2b30J1qpJrHBTM9" /></figure><p>Filadelfiya 1682 William Penn Planı (sol) ve bugün (sağ)</p><p>Hippodamus ve Antik Yunan demişken, Amerikalıların bu kıtada olmayan tarihsel köklerini Antik Yunan ve Roma uygarlıklarına dayandırma isteği sadece ızgara planlarda değil, kamu yapılarında (postane yapılarını google’dan bulup İyon ve Corinth sütun başlarına bakıp gülebilirsiniz), bankalarda, hatta bazen evlerde oldukça belirgin.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/592/0*9e45rhR3RQ7ALbgC" /></figure><p>İhtiyaçtan kiralık bitişik nizam tapınak. Kasım 2015 Filadelfiya C.G. Yaşar</p><p>Amerikan kentleşmesi (kolonizasyonu) kuzeydoğudan başlamış, zamanla, tren teknolojisi ve demiryolu ağları geliştikçe batı kıyısına ve klimanın icadı ile güneye inmiş. Tren tamam da klima ne alaka diyebilirsiniz, eğer ki Miami’ye ağustos sıcağında gitmediyseniz. Dark city/ Karanlık şehir (1998) filminde zamanı ve mekanı yöneten ve sıcak sevmeyen kel adamlar vardı ya hani, o adamlar kesinlikle Amerikalılardan esinlenerek yaratılmış. Sıcağa en gelemeyen, dört mevsim suyunu, kolasını buzlu içen, klimayı yaz kış 18 derecede tutan Amerikalılar için Miami nemi ve sıcağıyla yaşanmaz bir yerdi haliyle, “koca kıta, neden illa Miami demişler” derseniz valla ben de bilmiyorum ama galiba yüzmek için, ya da belki her milletin içinde bir sıcak denizlere inme sevdası yatıyordur da ondan. Amerika klima ile koca eyaletleri serinletirken hem klimalarla hem de kullandığı enerjiyle tüm dünya iklimi üzerinde nasıl bir etkiye neden oluyor varın siz hesap edin. İklim adaleti mi dediniz? Adalet Amerika’da bir semt adı bile değil.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/660/0*rV2CGXiGSEp0lJRo" /></figure><p>“Klima, Florida’yı tüm yıl boyunca yaşanabilir bir yer yaptı.” Ağustos 2015 C. G. Yaşar</p><p>Izgara plan kuzey-doğu şehirleri ile sınırlı kalmadı tabii, batı ve güneydeki yeni şehirlerin yanısıra, ilk Amerikan ızgara planından 100 yıl sonra, tüm ülkenin tüm arazileri Jefferson Grid olarak bilinen bir milkarelik alanlara bölünmüştü bile. Yani yanlışlıkla uçakla kaybolsanız, şıp diye Amerika’da olduğunuzu anlarsınız, çünkü üşenmemiş gölleri bile ızgara şekline sokmuşlar.</p><p>Bütünüyle Jefferson Grid’e adanmış bir instagram hesabı da var, isteyen ızgara planın içgıcıklayıcı fotoğrafları için tıklayabilir: <a href="https://www.instagram.com/the.jefferson.grid/">instagram.com/the.jefferson.grid</a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/598/0*TnJ_8LJvWh2_UIU-" /></figure><p>Ağustos 2015 C.G. Yaşar Miami</p><p>Tren ile batıya, klima ile güneye yayılan Amerikan şehirleri, araba ile birlikte bambaşka bir boyuta geçti; iş, yeni şehirler kurmaktan çıkıp var olanların bir ur gibi büyümesi ve yayılabildiği tüm coğrafyaya yayılması haline geldi.Ur sözcüğünü müsadenizle tıp dilinden şehirci diline geri alıyorum, çünkü zaten en başta bizimdi, Ur, yayılıp büyüyen, azmanlaşan şehirlerin ilkiydi. Ur sözcüğünün bir önemi daha var aslında, urlar nasıl duracağını bilmeyen hücreler ve bunu yaparken vücut kaynaklarını kullanıyorlar, eh hepimizin bildiği gibi aynısı şehirler için de geçerli.</p><p>Her şeyden once, arabalar ve klimalar muazzam biçimde enerji tüketiyor. Şehir yayılmak için toprak tüketiyor, su, maden, doğal kaynak tüketiyor. Ulaşımda geçen sürelerle ve sırf dağınık halde yaşayabilmek için kendimize çıkardığımız işlerle emek-zaman da tüketiyor. Konu Amerika olunca tüm bu tüketim devasa bir hale geliyor, ölçeği kaçırmak Amerikan Şehirlerinin göbek adı. Devasa şehirler, dev binalar, dev yapı adaları, dev parseller, yakın yakın gökdelenler, uzak uzak bahçeli evler tüm bu tüketim işini daha da arttırıyor. Ülkenin en ünlü meydanı boşuna dev bir reklam panosu gibi değil, güncel Amerikan şehirlerinin belkemiği tüketim, bu da yabancı değil bize ama bizde bu kadar görsel de değil.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/660/0*kaz-yFsKKpZ8Khnc" /></figure><p>Times Meydanı Kasım 2015 C.G. Yaşar.</p><p>Merkezler artan kat yükseklikleri ile korkunç yoğunluklara erişirken, birbirinin aynı evlerle sonsuzluğa uzanan banliyöler, kent saçaklanmaları, toplu taşımayı imkansız kılan dağınıklık ve düşük yoğunluk, araba bağımlığını daha da çok arttırıyor, daha çok yol yapılıyor, şehir daha çok yayılıyor, son tahlilde daha çok arabaya ihtiyaç duyuluyor. Bu kısım tanıdık gelmiştir, yani gelse iyi olur. Tabii bu yeni alanların ızgara plan düzeninden bir hayli uzaklaştıklarını da söylemek lazım, ızgara “kentsel” bir doku üretirken, her şeyden önemlisi “sokak” üretirken, düşük yoğunluklu çeper mahalleler yavan bir sokaksız doku içinde yüzüyor. Tam burda başa dönüp şehir tanımımızı güncelleyebiliriz aslında, nüfusu 20 binin üstünde olup sokağı da olan yerleşim yerine şehir denir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/660/0*--CyoPik67IfdWhP" /></figure><p>Filadelfiya, google earth, 2015.</p><p>Yukarıdaki görselden bu alanlar yeşillikler içinde, doğa dostu gibi gelebilir ama her zamanki gibi bilimsel gerçekler bunun tam tersini söylüyor, daha yoğun yerleşimler, yakıncacık evler mahalleler, hatta apartmanlar, çok daha az orman veya tarım alanını mundar ettiği için çok daha doğa dostu.</p><p>Şehir deyince aklımıza hiç gelmeyen bu çeper mahalleler Amerika’da metropoller dışında pek çok şehirde nüfusun büyük kısmının yaşadığı yerler. Yani ızgara plan bu şehirlerin nasıl ayrılmaz bir parçası ise, bitmek bilmeyen yavan banliyöler de öyle. Banliyölerin yabancısı değiliz, ızgara plan ise bizim gibi kıvrımlı sokak çocukları için tam bir muamma öte yandan. Bugünlük bu kadar, ızgaranın gizemleri de yazımın ikinci parçasına kalsın.</p><p>Neşeli ve güneşli günler.</p><p><strong>Açılış Fotoğrafı: </strong>Filadelfiya Kasım 2015 C.G. Yaşar</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c526d691b725" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeşil soy-cimek insanlardır![1]]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/ye%C5%9Fil-soy-cimek-insanlard%C4%B1r-1-acc2d1c47e78?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/acc2d1c47e78</guid>
            <category><![CDATA[gıda]]></category>
            <category><![CDATA[tedarik-zinciri]]></category>
            <category><![CDATA[gıda-tedarik-zinciri]]></category>
            <category><![CDATA[i̇klim-krizi]]></category>
            <category><![CDATA[gıda-güvenliği]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 May 2022 18:14:18 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-22T18:14:18.120Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Gıda Tedarik Zinciri ve Salgının Olası Etkileri</strong></p><p>19 Nisan 2020,</p><p>iklimadaleti.org</p><p>Besin zinciri konusunu fen bilgisi dersinden hatırlarsınız, hani şu bir piramit halinde canlıların birbirini yediği, avlayan-avlanan ilişkisinin betimlendiği, kendimizi insanlar olarak en üst basamağında görmek istediğimiz ancak bizi de avlayanlar olduğu için tam olarak orada duramadığımız zincir. Bu zincirde hamsilerle domuzlar arasında bir yerdeyiz<a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftn2">[2]</a> ve tam bu yerin içinde kendi aramızda, yani insanlar olarak, bir gıda tedarik zincirimiz var. İlk bakışta besin zincirinin vahşi piramidinin yerini dost canlısı bir akış almış gibi duruyor bu zincirde, üreticiler üretiyor, taşıyıcılar ve aracılar taşıyor, depocular depoluyor, dağıtıcılar dağıtıyor ve tüketiciler de tüketiyor. Gıda tedarik zinciri şemalarına bakındım internette, epey neşe dolu ve sevimli, tatlı inekler, güzel ahşap ahırlar, sevimli minik marketler var. Kovid-19 salgını sonrası gıda güvenliğimizde yaşanabilecek sorunları yazacağım bu yazıya pek uymadılar. Ben de Türkiye için özellikle salgın gibi durumlarda olası riskleri de içerecek şekilde bir tane hazırladım ama benimki Avrupalı versiyonlar gibi neşeli olmadı tabii.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*ccB9KASilUfInDi0.jpg" /></figure><p>Her gıda tedarik zinciri gibi bizim zincir de tarımsal üretimle başlıyor. Tarım (hayvancılığı da kapsayan biçimde) bir döngü biçiminde işlemesi gereken bir üretim türü. Tohum bir önceki sene kenara ayrılmış tohumluktan gelir, yem tarladan gelir, gübre o yemle beslenen hayvandan gelir, tohum ekilir, sulanır, yetişir, hasat yapılır, tekrar tohumluk ayrılır. Uzun çağlar boyunca devam etmiş olan döngü buydu. 2006 yılında bir kanunun kabulü ile Türkiye için azalarak bitti, sertifikalı tohumlar zorunlu hale geldi. Sertifikalı tohumlar kısırdı, her yıl dışardan almak lazım geldi. Çeşitli nedenlerle küçük ölçekli hayvancılık son buldu ve yerini epey bir ilaç tüketen endüstriyel hayvancılık aldı, sertifikalı tohumlar kendi özel ilacını ve gübresini zorunlu kıldı derken çiftçi hayvanından, gübresinden ve tohumundan oldu. İşte bugünkü gıda tedarik zinciri tam da böyle bir tarımsal üretimden başlıyor; tohumları sertifikalı ve kısır olan, her yıl tekrar tekrar dışarıdan tohum alınan ve girdi maliyetlerine eklenen, zorunlu biçimde belli bir gübre ve ilacı almayı zorunlu kılan bir üretim. Çiftçi kendi tarımsal üretimini sürdürme yetisini kaybetmiş durumda bu bağımlılık durumu nedeniyle. Ülkelerin birbirlerinin maskelerine, tıbbi kargolarına kırk haramiler gibi el koyduğu, her ülkenin can derdine düşüp ali kıran baş kesen olduğu salgın günlerindeyiz. Şu günlerde tohum satışına bir uluslararası ya da ulusal ölçekte bölgeler arası bariyer gelse, seneye ekim zamanı tarlaların boş kalmasına kimse engel olamaz. Atalık tohumlar oldukça az, tarımın önemli bir kısmı sertifikalı tohumlarla devam ediyor.</p><p>Üretimin dinamosu emek gücü. Emek gücü, Türkiye’nin hatırı sayılır bir yüzdesinin olduğu gibi, güvencesiz çalışan tarım işçilerinden oluşuyor. Bu güvencesizlik, düşük ve düzensiz gelir kaynaklı yoksulluğun yanı sıra, bu emek gücünün önemli bir kısmı mevsimlik göç ile yer değiştiriyor ve çok kötü koşullarda yaşama ve çalışma mücadelesi veriyor. Tarımsal üretimi yürüten emek gücünün belkemiğini mevsimlik göçün öznesi olan tarım işçileri oluşturuyor. Bu kırılgan nüfusa bir de kırsal nitelikli yerleşimlerde küçük ölçekli ve kuru tarım yapan çiftçi aileleri eklendiğinde Türkiye’nin kırsal yoksulluğunun tablosu ortaya çıkmış oluyor. Bu üretken nüfus aynı zamanda kentsel hizmetlere erişime en uzak kesimler arasında yer alıyor. Erişemedikleri kentsel hizmetlerin başında da sağlık hizmetleri geliyor. Şimdi tarımsal üretimin belkemiği olan emek gücünün durumu buyken, bu salgında neler yaşanabilir varın siz düşünün. Şehirlerin karnı doyuyorsa iyi beslenemeyen, iyi barınamayan, uzun saatler çalışan tarım işçileri sayesinde. Herkesin insanca yaşama ve çalışma hakkı olduğu için savunmamız gereken tarım işçileri, bugüne kadar ana akım yaklaşımlarda görünmez kılınıyordu. Ancak salgın bu sorunları o kadar açık bir biçimde ortaya döktü ki, yakında kimsenin görmezden gelemeyeceği bir hal alacak. Bir de gıda tedarik zincirine yansırsa bu, kendi canının derdine düşenler bile (insanca bir perspektiften olmasa ve bencilce olsa dahi) görmek zorunda kalacak.</p><p>Tarımsal üretim, sulama, ekim, dikim, biçim gibi adımlarıyla oldukça enerji yoğun bir üretim aynı zamanda. Enerji tüketimi tarımsal üretimin en büyük gider kalemlerinden biri. Mazot, elektrik, bir çiftçi için oldukça pahalı üretim araçları. Bir diğer enerji kalemi de güneş tabii işin doğası gereği ama henüz ona fatura kesmiyorlar neyse ki. Salgın zamanı enerji maliyetleri nasıl değişir henüz kestiremiyoruz ancak çiftçiler için tarımsal üretim zaten zorken, salgın koşullarının yarattığı belirsizlikler, olası dağıtım sorunları gibi konular nedeniyle daha da zorlaşacak. Tüketilen bu enerjinin önemli bir kısmı, Türkiye’deki enerji piyasasının eğilimleri doğrultusunda fosil yakıtlardan üretiliyor ve özellikle kömürün Türkiye’de doğaya maliyeti oldukça yüksek. Hava, toprak ve su kirliliği yaratan fosil yakıt bazlı enerji üretimi, yöresindeki tarımsal üretimi de türlü şekillerde sekteye uğratıyor.</p><p>Üretim konusunda bir diğer öne çıkan başlık ise su meselesi. Tarımsal üretim, ülke, bölge ve alt bölgeler ölçeğinde ürün deseni planlaması gerektiren bir üretim biçimi. Olağan zamanlarda ürün arzı, ürün talebi, ürün için kullanılacak optimum su ve toprak miktarı gibi konuları bir denge içinde ilerletebilmek için gerekli olan bu plan, salgın gibi olağanüstü zamanlarda ise kısıtlı kaynaklarla geniş nüfusların sağlıklı, ucuz ve erişilebilir biçimde beslenebilmesi için tek yol. Ülkenin, bölgelerin ve tarım havzalarının su bütçesi belli, tek bir insanı beslemek için kaç hektar toprağa ihtiyaç olduğu hesaplanmış, bölgelerin beslenme alışkanlıkları ve tüketmeye yatkın oldukları tarımsal ürünler biliniyor, ülke nüfusunu beslemek için toplam kaç kalori tarımsal ürün alınması gerektiği rahatlıkla hesaplanabilir. İklim krizi ve yoğun su tüketimi kaynaklı kuraklık krizi ile yakın gelecekte karşılaşma riski taşıyan bölgelerimiz var. Bu bölgeler tarımsal üretim dahil su tüketimini kontrol altına almalı, ürün desenini buna uygun hale getirmeli, başka ve sulak ülkeler için tasarlanmış tohumlar, sığırlar, koyunlar yerine bu coğrafyanın su tüketimi az yerel türleri tercih edilmeli. Su sorunu, salgın kaynaklı olarak şehirlerdeki su tüketiminin artma ihtimali ile de derinleşecek gibi durmakta, bu da aklımızın bir köşesinde olmalı.</p><p>Bu yazı kapsamında son bahsedeceğim tarımsal üretim aracı ise toprak. Bu paragrafın odağı, Von Thünen’in rant kuramlarına konum kuramı olarak dahil ettiği, Marx’ın da 1. tür diferansiyel rant kapsamında tarımsal rant için göz önünde bulundurduğu tarımsal arazinin konumu meselesi olacak. Türkiye’nin tarım toprakları hızla azalmasına rağmen hala oldukça çok, ve iyi planlandığında hepimizi besleyebilecek durumda, evet. Ancak bir durum var ki, aynen Von Thünen ve Marx’ın dikkat çektiği gibi, bir tarım toprağının konumu oldukça önemli. Sadece o topraktan üreyen rant açısından değil, bu rantın da üremesine sebep olan neden yüzünden: Pazara, yani şehirli tüketicilere yakınlık. Geçen hafta biliyorsunuz büyükşehirlerde ve termik santraller yüzünden Zonguldak’ta karantina ilan edildi. Şehirlerin giriş çıkışları denetleniyor. İş daha ciddiye binerse ve salgın riski nedeniyle karantina kapsamında tarımsal ürünlerin de şehirlere girişi kısıtlanırsa ne olacak? Ya da taşıma sektörü de her sektör gibi insanlardan mütevellit, onlar için de yeterince koruyucu önlem var mı bilmiyoruz. Bu nüfus da salgından etkilenirse ne olacak? İllerin tamamının kendini besleyebilecek yeterli tarım alanı ve ürün çeşitliliği yok. Her ilin tarımsal olarak kendine yetmesi imkansız belki evet. Ancak temel düzeyde, kent çeperi, il sınırları, kent bostanları, Atatürk Orman Çiftliği gibi kent içi tarım alanlarında üretime gözümüz gibi bakmalıyız. Tam da bu şehirlere en yakın ve şehirlerin içindeki alanlar muazzam bir rant ve imar baskısıyla kentsel faaliyet kaynaklı kirlilik tehdidi altında. Karantina zamanları mesafe algımız oldukça farklılaşıyor. Önceden Latin Amerika’dan gelen ananas tüketilirken şu an Konya’dan mercimek gelince mutlu olacak bir hale gerilemiş durumdayız. Tarımsal üretim alanları ile ilgili bir diğer risk faktörü de endüstriyel tarım. Geniş alanlarda tek ürüne (monokültür) dayalı üretim, doğal alanların geniş biçimde yok edilerek endüstriyel tarım alanlarına dönüşmesi doğal yaşamı tehdit eden ve alanını daraltan bir gelişme. Aynı zamanda, tek ürün nedeniyle toprağı tüketen, geniş coğrafyalarda canlı yaşam alanlarının ortadan kalkmasına neden olan bu tarım türünün, salgın günlerinde özellikle viral salgın hastalıkların konak olarak hayvanların yanı sıra artan bir şekilde insanların da konak haline gelmesi ihtimalini arttırdığı tartışılıyor<a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftn3">[3]</a>. Özellikle endüstriyel hayvancılığın etkisi bazı salgın hastalıklar açısından bilinen bir konu haline gelmiş durumda<a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftn4">[4]</a><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftn5">[5]</a>.</p><p>Üretim tamamlandıktan sonra gıda zincirinde sıradaki önemli adım taşıma. Hazırladığım görselde neşeli bir şeyler olsun diyerek selvi boylum al yazmalım filmindeki kırmızı kamyonun oyuncak replikasını koydum ama o film de pek neşeli sayılmazdı, insanın içine oturan bir yanı vardı. Gıda zincirinin her basamağı taşıma faaliyetlerini içeriyor aslında. Üretim sırasında mevsimlik tarım işçilerinin taşınması, üretilen ürünlerin tarladan taşınması, ürünlerin toplandıkları yerlerden depolara, oradan hallere oradan da pazara, markete, manava, bakkala taşınması, üretime başlamadan evvel gerçekleşen tohumun, ilacın, gübrenin ulusal ve uluslararası ölçekte taşınması gibi aşamalar buna dahil. Böylesi bir devinimin olduğu gıda tedarik zincirinde salgın hastalık ve karantina etkisi ilk olarak taşımayı vuracak gibi görünüyor. Pek çok konuda uluslararası dolaşım durdu, ülkeler sadece yolcu hareketliliğini değil, değişik malları da kısıtlıyor birer birer. Tarımsal üretim bundan hem pazar daralması açısından hem de girdilerin kısıtlanması açısından iki yönden birden etkileniyor. Karantina koşulları derinleşirse, ülke içi şehirlerarası, kırsal alanlar ve kentsel alanlar arası dolaşım ve taşıma da sekteye uğrayabilir. Bu durum, bazı ülkelerde yaşanmaya başladı bile. Gıda tedarik zincirinin sekteye uğraması yüzünden Amerika’da çiftçiler ürettikleri sütleri döktüler<a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftn6">[6]</a>. Bu arada aynı haberde markette yoğun talep yüzünden süt alımının 2 paketle sınırlandırıldığı da duyurulmaktaydı. Gıda tedarik zinciri tam olarak böyle bir şey işte. Eğer düzgün çalışmazsa, kapitalist ekonominin tutarsızlıkları, salgın zamanı iyiden iyiye görünür hale gelen “piyasa” gereklilikleri yüzünden yoğun talep varken dahi bir dünya süt üreticileri tarafından sokağa dökülebilir.</p><p>Gıda tedarik zincirinde bir diğer adım depolama. Biz her ne kadar her mevsim her sebze ve meyveyi marketlerde görmeye alışmış olsak da her bir ürün için hasat zamanı diye bir şey hala var. Seralar gibi sık ve mevsimden bağımsız üreten alanlar dışında, her bölgenin, tarım havzasının, ürünün kendine has bir veya birkaç hasat zamanı var. Örneğin patates yılın belli bir zamanında çok miktarda hasat edilir, sonra da Niğde, Nevşehir gibi illerde tarihi ve doğal mağaralarda depolanır ve peyderpey piyasaya sunulur. Soğan için de benzer bir durum geçerlidir. Başka bazı tarımsal ürünler de soğuk zincir, soğuk depolama sürecinden geçerek bize ulaşır. Salgın hastalık durumunda, ulaşımda yaşanan kopukluklar nedeniyle gıdanın depolanmasında gecikme olabilir ya da salgın hastalık nedeniyle depo kontamine olabilir. Erken önlem meselesi bu adımda da önem kazanıyor.</p><p>Gıda tedarik zincirinde sondan bir önceki halka ise taşımanın da bir parçası sayılabilecek dağıtım basamağı. Kent içinde sosyoekonomik gruplara göre dağılan marketler arasında özellikle bölgesel ve yerel olanların beslendiği dağıtım ağları, büyük perakende tekellerine göre oldukça kırılgan. Küçük esnaf, yerel mahalle marketleri, eğer büyük bir zincirin parçası değillerse bu süreçte salgın ve karantina kaynaklı sorunlar yaşayabilir. Evden çıkmama özgürlüğüne sahip kesimler daha yoğun biçimde internet üzerinden market alışverişine yönelmiş durumda. Bu da yine internetten hizmet sunma ya da evlere kendi elemanlarıyla dağıtım yapma konusunda yetersiz kalan küçük marketlerin, bakkalların, manavların salgın krizini daha derinden yaşamasına sebep olabilir. Dağıtım ile ilgili bir diğer konu da emek gücü. Salgından önce ulusal ve uluslararası yazında niteliksiz işgücü olarak nitelenen, ancak salgın ile beraber olmazsa olmaz (essential) işgücü konumunda olduğu anlaşılan dağıtım, kargo, posta, taşımacılık sektörü çalışanları gıda tedarik zincirinin dağıtım basamağında merkezi konumda. Salgın hastalık sırasında yüksek risk altında pek çok kişiye temas etmek zorunda olarak çalışıyorlar. Çevrimiçi alışveriş trafiğinin artması ile yoğunlukları daha da arttı, buna karşın çalışma koşulları iyileşmedi. Hatta salgın kaynaklı olarak daha da kötüleşmiş gibi görünüyor. Dağıtım sektörü işgücü de salgın nedeniyle yüksek risk altında ve gıda zinciri bu basamaktan da kopabilir. Buraya kadar okuduysanız tüm basamaklardan herhangi biri koptuğunda gıda tedarik edemeyeceğimizi anlamış olmalısınız. Bu bir zincir ve halkanın biri koparsa zincir kopar.</p><p>Gıda tedarik zincirinin son halkası ise tüketiciler (aslında değil, sonrasında da tükettiğimiz gıdadan kalan ya da çıkan atık var ve o da oldukça önemli bir parçası/sonucu bu zincirin, ancak bu yazı kapsamında tüketiciler ile bitireceğim ben anlatıyı). Tüketiciler, yani biz hepimiz. Tarım işçisi ya da çiftçi değilsek en iyi bildiğimiz halka bu zincirde. Yukarıda anlattığım zincirin herhangi bir yerinde yaşanan bir aksama, doğrudan pazara fiyat olarak yansıyor. Alım gücü düşük ülkelerden birinde yaşıyorsanız, çoğunluğun maaşı düşük. Örneğin Türk lirasının alım gücü düşük, dolayısıyla gıdada fiyat dalgalanmaları epey etki yaratıyor kişisel ve toplumsal bütçemizde. İşsizlik oranları da düşmüyor, aksine artıyor. Durum buyken, gıda fiyatlarının geleceği belirsiz ve karanlıkken, ülkenin %20’si halihazırda açlık sınırının altında yaşarken,<a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftn7">[7]</a> bir de salgın ve salgının yarattığı kriz eklendi bu duruma. Ucuz ve sağlıklı gıdaya adil erişim konusunda sallantıdayız. İyi tarım ürünlerine, organik tarım ürünlerine, ilaçsız ve/veya GDO’suz tarım ürünlerine erişim oldukça kısıtlı zaten ülkede. Çünkü bu ürünler pahalı, şimdi bir de ilaçlı, GDO’lu, karnımızı doyurmak için aldığımız ürünler de pahalılaşıyor. Protein epeydir çok pahalı zaten ülkede. Et, tavuk, balık, bırakın bunların antibiyotiksiz, ilaçsız olanını, her tür işlemden geçen endüstriyel hayvancılıktan gelen protein de pahalı. Haftada bir erişkinliğe ulaşıp dev gibi olan ve bir protein kaynağı olan kültür mantarı bile pahalı. Tüm bunların üstüne bir de şimdi kolayca her yere ve her şeye bulaşan bir salgın hastalık eklendi. Aldığımız gıdalarda virüs var mı yok mu bilmiyoruz. Muhtemelen var, nasıl dezenfekte edeceğimizi bilmiyoruz. Marketlerde havalandırma sistemi kaynaklı dönüp duran aynı hava yüzünden bu gıdaları alırken de salgın hastalık riski altındayız. Buralarda çalışanlar için durum çok daha kötü, karantina altına alınıp kapatılan marketler var. Kimi marketlerde çalışanlar zorla evlere gönderiliyor, hasta olanlar işten çıkarılıyor ya da ücretsiz izne ayrılıyor. Yani iler tutar yeri yok geldiğimiz durumun. Hamsilerle domuzlar arasında bir yerde, hep birlikte hayatta kalmaya çalışmaktan başka çaremiz yok. Bu zincirde her halka diğer halkaların öneminin farkına varmalı, herkes için gıda güvenliği sağlanmalı.</p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref1">[1]</a> Soylent Green is People! Harrison, H. Yer Açın! Yer Açın! Kitabından</p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref2">[2]</a> <a href="https://evrimagaci.org/insan-besin-zincirinin-neresinde-trofik-olcekte-domuzlar-ve-hamsiler-ile-ayni-seviyedeyiz-1735">https://evrimagaci.org/insan-besin-zincirinin-neresinde-trofik-olcekte-domuzlar-ve-hamsiler-ile-ayni-seviyedeyiz-1735</a></p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref3">[3]</a> <a href="https://www.grain.org/en/article/6433-capitalist-agriculture-and-covid-19-a-deadly-combination">https://www.grain.org/en/article/6433-capitalist-agriculture-and-covid-19-a-deadly-combination</a></p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref4">[4]</a> <a href="https://theweek.com/articles/457135/5-modern-diseases-grown-by-factory-farming">https://theweek.com/articles/457135/5-modern-diseases-grown-by-factory-farming</a></p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref5">[5]</a> <a href="https://www.yurtgazetesi.com.tr/olumcul-salginlarda-endustriyel-hayvancilik-sisteminin-payi-makale,17294.html">https://www.yurtgazetesi.com.tr/olumcul-salginlarda-endustriyel-hayvancilik-sisteminin-payi-makale,17294.html</a></p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref6">[6]</a> <a href="https://www.weforum.org/agenda/2020/04/dairy-milk-pandemic-supply-chains-coronavirus-covid19-pandemic/">https://www.weforum.org/agenda/2020/04/dairy-milk-pandemic-supply-chains-coronavirus-covid19-pandemic/</a></p><p><a href="https://www.iklimadaleti.org/2020/04/19/gida-tedarik-zinciri-ve-salginin-olasi-etkileri-ceren-gamze-yasar/#_ftnref7">[7]</a> <a href="https://www.evrensel.net/haber/363719/vatandaslarin-yuzde-20si-aclik-sinirinin-altinda">https://www.evrensel.net/haber/363719/vatandaslarin-yuzde-20si-aclik-sinirinin-altinda</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=acc2d1c47e78" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İstanbul’un Rüyası Yedi Sıska İnek: Kanal İstanbul’un Yiyeceği Tarım Arazileri ve İstanbul’un Gıda…]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/i%CC%87stanbulun-r%C3%BCyas%C4%B1-yedi-s%C4%B1ska-i%CC%87nek-kanal-i%CC%87stanbul-un-yiyece%C4%9Fi-tar%C4%B1m-arazileri-ve-i%CC%87stanbul-un-g%C4%B1da-21a70d217c72?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/21a70d217c72</guid>
            <category><![CDATA[gıda-güvenliği]]></category>
            <category><![CDATA[tarım]]></category>
            <category><![CDATA[istanbul]]></category>
            <category><![CDATA[gıda-hakkı]]></category>
            <category><![CDATA[kanal-i̇stanbul]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 May 2022 18:11:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-22T18:11:47.215Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>İstanbul’un Rüyası Yedi Sıska İnek: Kanal İstanbul’un Yiyeceği Tarım Arazileri ve İstanbul’un Gıda Hakkı</h3><p>5 Şubat 2020,</p><p>iklimadaleti.org</p><p>İstanbul neden İstanbul hiç düşündünüz mü? On bin beş yüz yıl önce neden yerleşmişler buraya? Nasıl olmuş da 3500 yıldır sürekli yerleşimlere ev sahipliği yapabilmiş? Bugün bir şehre yerleşmeye karar verirken iş olup olmadığına bakıyoruz, aklımıza yeterince suyu ve yeterince tarım alanı var mı bizi doyuracak mı soruları gelmiyor. İnsanlığın eski alışkanlıklarını unuttuk, su ve gıda, iki yaşamsal ihtiyacımız her her yerde hep varmış ve hep varolacakmış gibi davranıyoruz. 5500 yıl önce Yarımburgaz Mağaralarına, hani şu kanal İstanbul güzergahında olup zarar görmesi muhtemel Yarımburgaz Mağaralarına yerleşen uzak atalarımızın ilk baktıkları bunlarmış halbuki, gıda ve su. İstanbul’un coğrafyasına on bin yıl önce bakmış olsak şöyle bir şey görürdük muhtemelen, sulak, bir sürü canlının yaşadığı bir orman, verimli topraklar, bir sürü hayvan ve bitki türü, ister avcı ve toplayıcı ol ister tarım yap, seni besleyebilecek ve yaşayan türleri besleyen bir coğrafya. İstanbul’u İstanbul yapan nedenlerin ilki tam bu coğrafya aslında. Bugüne dönüyoruz, İstanbul 15 milyon (TUİK, 2018) olmuş, beslendiği topraklara, ormanlara,sulak alanlara parazit gibi yayılmış, su ve gıda konusunda kendi kendine yetmekten çok uzak çok geniş bir coğrafyanın suyuna çöreklenen ve Türkiye’nin her bölgesinden tarımsal ürün çeken doymak bilmez bir primat şehire dönüşmüş. Hal buyken, Kanal İstanbul tartışılıyor, İstanbul’un tarım alanlarının %17,5’inin geri dönüşsüz biçimde yok olmasına, belki bir o kadar daha alanın da kanaldan sızacak tuzlu sudan zarar görerek çorak olmasına neden olacak olan (bkz. ÇED Raporu sf. 38), yeraltı sularını, tatlı su kaynaklarını, sulak alanları tuzlu su ile bulandıracak olan Kanal İstanbul.</p><p>Görsel 1. Kanal İstanbul Güzergahından Bazı Tarım Alanları</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*zqdmPTE58fYQ-TQ8.jpg" /></figure><p>Kaynak: Google Earth Uydu Fotoğrafı, 2020.</p><p>İstanbul il sınırları içinde, 2018 yılı istatistiklerine göre 72.333 hektar tarım alanı var. Kanal İstanbul ile kesin biçimde yok olacak tarım alanı ise 12.688 hektar (CDP Değişikliği Plan Açıklama Raporu, 2019) ve bu İstanbul ili tarım alanlarının %17,5’ine tekabül eden alana meralar ve kanaldan yeraltına sızan tuzlu su nedeniyle çoraklaşma riski taşıyan tarım alanları dahil değil. Bu mega proje için hazırlanan ÇED raporunda tarımsal üretimi etkileyecek diğer sorunların bazıları da “bitkisel toprak kalitesi ve miktarının azalması, tarımsal faaliyetlerin azalması, habitat bölünmesi/habitat kaybı ve arazi kullanımındaki değişimler, Doğal Su Kaynaklarının Akış/Dolaşım Değişimi (Yeraltı ve yüzey suları) ve Doğal Su Kütlelerindeki Değişiklikler” olarak sıralanmış. Yani ildeki tarımsal üretimdeki kayıp belki %20’leri belki %30’ları bulacak. İlk bakışta çok büyük bir sorunmuş gibi gelmeyebilir bazılarımıza, özellikle de tarımsal üretimin ve tarımsal istihdamın bir geride kalmışlık göstergesi olarak benimsendiği 90’lı yıllardaki kalkınma söylemine saplanıp kalmışsanız, bu önemsiz görme durumu kaçınılmaz. Ancak gıda ve tarım yazınını az çok takip ediyorsanız, ihtiyaçlar piramidinin tabanını oluşturan gıda ve suyun öneminin farkındaysanız, gıda hakkı ve gıda egemenliği dert edindiğiniz konularsa (ki bu iki kavram da hepimizin derdi) ve tarımda iyi tarım uygulamalarından haberdarsanız buradaki sorunu hemen görmüş olmalısınız. İstanbul’u halihazırda beslemesi imkansız olan hemen yakınındaki tarım alanları dramatik biçimde azalacak bu proje ile. Aşağıdaki haritada krem rengi alanlar tarım alanları, kuzeyde Karadeniz kıyısındaki pembe öbek ise 3. Havaalanı. O pembe öbek ile Küçükçekmece gölünü hafif sola kavisli bir çizgi ile birleştirdiğinizde yaklaşık kanal güzergahını elde ediyorsunuz ve bu alan tarım alanlarının üstünden geçiyor.</p><p>Görsel 2. İstanbul Arazi Kullanımı</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*q3t0-oF9MDJ6mV9L.jpg" /></figure><p>Kaynak: Corine Land Cover 2018.</p><p>Rant kuramlarına biraz aşina olanlar bilirler, tarım alanının ederini belirleyen iki özelliği vardır, birincisi verimlilik (hem toprak niteliği hem de suya erişimi içeren bir verimlilik tanımı yaklaşımı ile) ikincisi ise konumdur. Bu konum görecelidir ve referans noktası gıdayı tüketen nüfusun yığıldığı büyük şehirlerdir. şimdi kısacık bambaşka bir gündeme değinelim, iklim krizi. İklim krizinin en büyük sebeplerinden biri olarak karbon salımı görülüyor değil mi? Karbon ayakizi tartışmaları her konuda dönüyor. Gıda ve tarımsal ürünlerin taşınması da bu tartışmadan azade değil. Ne kadar uzaktan gelirse gıda, o kadar iz bırakıyor. Mümkün olduğunca ve ana olarak yakınlarınızda, kendi ilinizde ya da hadi bilemediniz kendi bölgenizde yetiştirilen ürünle beslenmeniz en iyisi. Türkiye gibi ürün çeşitliliği oldukça fazla olan ve verimli topraklara sahip ülkelerde pek çok şehirde bu mümkün. İstanbul coğrafyası da tarihte tam böyle bir yermiş aslına bakarsanız. Ancak bugün geldiği noktada kendi ihtiyacının çok çok az bir kısmını karşılayabiliyor. Food and Agriculture Organization’a göre bir insanı doyurmak için gerekli arazi ortalama ve yaklaşık olarak 0.22 hektar. İstanbul nüfusu ile çarptığımızda bu sayıyı, İstanbul’u doyurmak için gerekli alanın 3 milyon 315 bin hektar olduğu ortaya çıkıyor. İstanbul’un tarım alanları 72333 hektar (TUİK, 2018), üstelik Kanal İstanbul yapılmamış hali, o zaman rakam yaklaşık 60.000 hektara düşecek. Yani İstanbul tüm tarım alanlarını temel gıda üretimi için kullansa dahi ancak %2.1’ini karşılayabiliyor. Kanal İstanbul yapılırsa bu yüzde 1.8’e düşecek. Bir insanı doyurmak için gerekli arazi miktarı ortalaması 0.22 hektar demiştik, İstanbul’da kişi başına 0.004 hektar ancak düşüyor. Kanal İstanbul olunca bu sayı da 0.003 hektara düşecek. Hadi İstanbul çok büyük bir şehir ve il alanı da buna göre küçük diyelim ve Marmara bölgesinden beslenebilir ön kabulü ile hareket edelim. Bu arada o bölgede diğer illerde yaşayan nüfus da o bölgeden beslenecek.</p><p>Görsel 3. Marmara Bölgesi Arazi Kullanımı</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*QHRK2HvSIWZXEwl5.jpg" /></figure><p>Kaynak: Corine Land Cover, 2018.</p><p>İstanbul’daki tarımsal arazilere Tekirdağ, Edirne, Kırklareli, Bursa, Balıkesir, Çanakkale, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalovadakileri eklediğimizde sayı 2 milyon 455 bin hektara çıkıyor (TUİK, 2018). Yukarıdaki haritada krem rengi ya da sarı (sulu tarım) ile işaretlenmiş alanlar bu alanlar. Kırmızılar, pembeler, morlar da konut alanları, inşaat alanları, sanayi alanları ve diğerleri. Ancak bu bölgede yaşayan nüfus da bir o kadar fazla, 25 milyon 510 bin kişi yani Türkiye’nin %31’i bu 12 ilde yaşıyor. Bu kadar kişiyi beslemek için 0.22 hektar ile çarptığımızda bu nüfusu bulduğumuz sayı 5 milyon 612 bin hektar. Yani bu bölge sadece kendi topraklarından kendini doyurmaya kalksa ancak %43’ün karnını doyurabilir, üstelik tüm tarım topraklarının temel gıdalara ayrıldığı durumda. Sayılar böyleyken biz İstanbul’un tarım topraklarının %17,5’ini, İstanbul’a en yakın ve üstelik verimli tarım arazilerini çarçur etme lüksüne sahip değiliz. Tarımda kendine yeterlilik diyorsak, karbon salımını azaltacağız diyorsak, tüm şehirlerdeki ve kırsal yerleşimlerdeki tüm yurttaşlar için gıda hakkı ve gıda egemenliği diyorsak Kanal İstanbul yapılabilecek projelerin en sonunda bile gelmiyor. Eski zamanlarda bir yere yerleşmeye karar vermeden önce o coğrafyanın ‘falına’ bakarmış coğrafya falcıları (geomancer), ben de onlar gibi coğrafyanın falına bakarak bitireyim, bu kafayla giderse İstanbul’un falında üç vakte kadar susuzluk ve kıtlık görünüyor.</p><p>Kaynakça</p><p>Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2019) İSTANBUL İLİ AVRUPA YAKASI REZERV YAPI ALANI 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI DEĞİŞİKLİĞİ PLAN AÇIKLAMA RAPORU, İstanbul.</p><p>Çınar Mühendislik (2019) KANAL İSTANBUL PROJESİ (KIYI YAPILARI [YAT LİMANLARI, KONTEYNER LİMANLARI VE LOJİSTİK MERKEZLER], DENİZDEN ALAN KAZANIMI, DİP TARAMASI, BETON SANTRALLERİ DÂHİL) ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME RAPORU, Ankara.</p><p>Corine Land Cover (2018) Arazi Kullanımı, <a href="https://land.copernicus.eu/pan-european/corine-land-cover/clc2018?tab=mapview.">https://land.copernicus.eu/pan-european/corine-land-cover/clc2018?tab=mapview.</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=21a70d217c72" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İklim Değişikliği ile Mücadele: TOKİ’lerin Şehirlere Olduğu Kadar Uzak]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/i%CC%87klim-de%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi-ile-m%C3%BCcadele-toki%CC%87lerin-%C5%9Fehirlere-oldu%C4%9Fu-kadar-uzak-d80bfa7bb46f?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d80bfa7bb46f</guid>
            <category><![CDATA[i̇klim-değişikliği]]></category>
            <category><![CDATA[i̇klim-krizi]]></category>
            <category><![CDATA[toki]]></category>
            <category><![CDATA[konut-politikası]]></category>
            <category><![CDATA[konut]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 May 2022 18:09:50 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-22T18:09:50.862Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>17 Aralık 2019,</p><p>iklimadaleti.org</p><p>Geçen hafta yapılan, yaygın biçimde COP25 olarak bilinen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansında biz de Türkiye olarak TOKİ’nin işleri ve yaptığı 850 bin konut ile övünerek sahne aldık. Birleşmiş Milletlerin İnsan Yerleşimleri Programının düzenlediği bu gösterinin konusu “Kent Yoksullarının İklim Direncinin Artırılması: En Kırılgan Kesimleri Hedefleyen Yeni İşbirliği Yaklaşımı” idi çünkü. Biz de iklim değişikliği ve yoksulların konut sorununu çözmek için tam 850.000 konut yapmıştık, biz övünmeyecektik de kimler övünecekti? İroniden anlamayanlara artık aşina olduğumdan bu dille devam etmek buzda yürümek gibi ondan hemen sadede geliyorum, biz Türkiye olarak bu toplantıda iklim değişikliğine karşı yeni inşaatlar, yeni evler, yeni mekânlar üretiyoruz demiş olduk. Mekân üreterek iklim değişikliğiyle mücadele edilemeyeceği açık açık olmasına. COP25’de de, ülke gündeminin duyan kısmında da bu savı pek yiyen olmadı işin açığı, ancak sorun göründüğünden çok daha büyük.</p><p>TOKİ ürettiği 850.000 yeni konutla yoksulların konut sorununun ne kadarını çözdü, üretilen konutların ne kadarı kar amaçlı üretilen ve lüks “prestij konutlar”dı, ilk ödemeleri ve aidatları ne kadar, bu evleri kimler alabiliyor gibi soruların hepsi havada asılı dururken ve hatta TOKİ sosyal konut tanımını kendi anladığı biçimiyle özel mülkiyet ile ve satılabilir bir meta olarak kurgulamışken, konut pazarının en önemli aktörlerinden biri olarak bir kamu aktörü gibi değil piyasa aktörü gibi davranırken bu konutlar Türkiye’de yoksulların, Türkiye’nin %40’ını oluşturan asgari ücretle geçinenlerin sorununu ne kadar çözmüştü? Bu konuda en iyi gösterge kiracı yüzdesi olur muhtemelen, hani şu son yıllarda hızla artan yüzde; yani Türkiye’de her yerde hızla TOKİ ve piyasa eliyle pek çok konut üretilirken, hatta büyük şehirlerin tamamında konut fazlası varken, ev sahipliği oranı düşüyor. Bu ne demek, iki evi olan üçüncüyü alıyor ancak hiç evi olmayan kiracılığa devam. Konuya konut sorunundan giriş yaptım ama bu yazıda asıl konumuz bu değil, sadece COP25’te üretilen söylemin bu kısımda da doğru olmadığını göstermiş olayım, diğer kısma geçelim.</p><p>TOKİ bildiğiniz üzere mekân üretimi konusunda (kendi dar — özelleşmiş alanında da olsa) yetki açısından plan yapmakla yetkili belediyelerin ve büyükşehir belediyelerinin üstünde bir kurum, Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ise neredeyse denk. Apaçık ifade etmek gerekirse, kentler için belediye tarafından, büyükşehir belediyesi tarafından ya da Bakanlık tarafından üretilen planları (Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, İmar Planı) neredeyse hesaba katmadan belli koşulları sağladığı müddetçe istediği bölgeye yüksek yoğunluklu konut alanları kondurmaya yetkili. Belediyece üretilen planlarda ama doğru ama yanlış hep bir nüfus kestirimi olur ve yeni imarlı alanlar bu nüfusa göre belirlenir. Bu süreçte imara açılacak hektar için değişkenler şunlardır (ya da olmalıdır): Yaşayacak nüfus, ortalama hane halkına göre bu nüfusun yaşayacağı konut sayısı, bu kadar konutun ihtiyaç duyacağı teknik ve sosyal altyapı, vd. TOKİ projeleri ise bir yama gibi, yerleşilebilir alan içinde bulunan bir araziye kondurulur, belediyenin planına da işlenir kuşkusuz ancak arada koordinasyon var mıdır, plana uymaya çalışır mı o kısmı pek bilinmez. Şimdi diyeceksiniz ki hala iklim değişikliğine gelmedi konu, yani geldi aslında ama belki daha bağlantıyı göremediniz, açacağım. TOKİ konut üretim modeli gereği, eğer kentsel dönüşüm yapmıyorsa, kentin eteklerinde ve hatta sıçrayarak kenti çevreleyen görece kırsal nitelikli coğrafyalarda rantın ilk anda düşük olduğu yerlerde, ya da kamuya ait bu alanlardaki arazilerde yer seçer kendine. Türkiye’deki belki tüm şehirlerde giderseniz görürsünüz. TOKİ’ler görece ıssız, belki tarlaların ya da ormanın ortasında, şehirden uzak yerlerdedir. Bir tane otobüs gider bazılarına, ulaşım sorundur. İklim değişikliği kaynaklarına bakıyoruz, özel aracın yarattığı emisyon epey yukarı sıralarda. Özel araçları teşvik eden yerleşim yeri seçimini TOKİ’lerin iklime zarar hanesine ilk elden yazalım.</p><p>Görsel 1. Erzurum ve Kars şehirlerinde TOKİ’lerin yeri</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*fQfOrohTjYuN8qDI.jpg" /></figure><p>Kaynak: Google Earth 2019 Uydu Görüntüsü.</p><p>TOKİ’nin örnekleri pek çok şehirde benzer şekilde var. Bu tür, kentten uzak bir öbek halinde bir konut üretme anlayışı kentlerin saçılmasını destekliyor, toplu taşıma sorununu çözmeyi zorlaştırıyor ve bu alanlarda yaşayanları araç-bağımlı hale getiriyor. Örneğin Ankara’da o kadar uzak ki (batı koridorunda yer alan) TOKİ alanları, uydu görüntüsünde okunaklı biçimde aynı kadraja sığdırmak bile zor.</p><p>Görsel 2. Şanlıurfa, Konya ve Ankara şehirlerinde (bazı) TOKİ’lerin yeri</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*JleAiBeXcPml1V8l.jpg" /></figure><p>Kaynak: Google Earth 2019 Uydu Görüntüsü.</p><p>Tüm bu uzak ve kent ile bütünleşmeyen alanlara belediye yol, su, elektrik, gaz götürmek ve TOKİ ile beraber ya da tek okul, sağlık ocağı, park gibi sosyal altyapı elemanlarını üretmek zorunda. Teknik altyapı, özellikle su ve elektrik ne kadar yayılmış bir alana hizmet ederse o kadar kayıp yaşanıyor. Bu kısım aklımızda kalsın devam edelim. Kaynak tüketimi ikinci önemli konu. Bu kentten ayrıksı konutları inşa etmek için taş, kum, çakıl, cam, çelik gibi hammaddeler ve enerji harcanıyor. Tüm bu malzemelerin madenciliği ve üretimi, ve enerji üretimi iklim değişikliği açısından maliyeti epey yüksek konular. Konut ihtiyacından bağımsız olarak belirlenen sayıda ve uzak konumlarda üretilen bu konutlar, alım gücü nedeniyle yoksulların sorununu büyük ölçüde çözmediği gibi, kimi kentlerde üretilen konut fazlası da dikkate alındığında (bkz. TÜİK yıllık inşaat izinleri, 2011 konut ve nüfus araştırması, 2010 İnşaat Mühendisleri Odası Konut Raporu) inşa edildiği malzemeleri tüketerek o malzemelerin çıkarıldığı coğrafyaları, o enerjinin geldiği kırsal alanları da tüketiyor. Enerji üretimi, madencilik faaliyetleri ve bu enerji ve malzemenin kullanımı da yine iklim değişikliğine olumsuz katkıda bulunan faaliyetler arasında. Konut ihtiyacına yönelik olarak ve kent planı ile toplu taşıma ilkelerine uygun biçimde üretilmiş bir konut alanı bu tüketimi bir konut “üretimine” çevirip olumlayabilecekken, kimi zaman ihtiyaç fazlası, kimi zaman ikinci evi olana üçüncü ev olarak, kiracı yüzdesini düşürmeyen ve/veya şehrin dış çeperlerinde toplu taşıma ile ulaşım sorunu çözülemeyecek, araç bağımlılığını arttıran TOKİ alanları bir üretimden çok bir tüketimi işaret ediyor: hammaddenin, enerjinin, hammadde ve enerji aracılığıyla doğanın, doğal kaynakların, toplumsal rantın ve bulunduğu toprakların tüketimi.</p><p>TOKİ alanlarının genelde bir öbek şeklinde kentin etekleri ya da dışına kurulduğunu yazmıştım, bu alanlar kimi zaman tarım arazisi (bkz. Görsel 4.) kimi zaman orman (bkz. Görsel 3) kimi zaman da mera gibi alanlar olabiliyor. İzmir ve Muğla örneklerinde kenti sınırlayan orman alanlarından parça koparılarak inşa edilmiş TOKİ’ler aşağıda görülebilir. Doğal alanlar iklim değişikliği ile mücadelede korunması gereken mücadele araçlarıdır. Tarım alanları için durum daha karışık olsa da ve tarımsal üretimin kendisi de bir iklim değişikliği kaynağı olabilse de üretim biçimine göre, tüketilen her tarım alanı, artan nüfus ile beraber başka doğal alanların tarıma açılması baskısını getirebilmektedir. Bu zincirleme tüketim durumu konut üretimi için gerekli hammadde ve enerji tüketimi ile başlamakta, toprağın tüketimi ile devam etmekte, özel araç bağımlılığı ve benzin tüketimi ile sonlanmaktadır. Bu zincirde iklim dostu herhangi bir basamak görmek zor. Konut üretimi, mekan üretimi, enerji üretimi, tüm bunlar, İhtiyaç dahilinde veya değil, bedeli olan üretimlerdir. İhtiyaç dahilinde bir üretim ise en azından ihtiyacımız vardı ve sorunumuzu çözdü diyebiliriz ki orta vadede bu bakışımızı da değiştirmemiz gereken günler muhakkak gelecektir iklim değişikliğinin hızı göz önünde bulundurulduğunda.</p><p>TOKİ’nin Türkiye’nin asgari ücretle geçinen %40’ının konut sorununu çözemediği ve kiracı yüzdesinin azalacağına arttığı göz önünde bulundurulduğunda iklim değişikliğine karşı ya da iklim değişikliğinde kırılgan olan yoksul nüfusa bir çözüm olmak şöyle dursun, aksine uzaklıkları, üretim sürecinde tüketilen enerji, hammadde, bu hammaddelerin çıkarıldığı madenler, taş ocakları, bu uzak coğrafyalara götürülen belediye hizmetleri, (su gibi) hizmetlerde saçılmış yerleşim kaynaklı kayıplar, sonrasında özel araç bağımlı hale gelen nüfusun ürettiği emisyonlarla bizzat iklim değişikliğine katkıda bulunmakta olduğu görülecektir.</p><p>Görsel 3. İzmir ve Muğla Şehirlerinde TOKİ’lerin Yeri</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*xD0wspxTmgKoGDNK.jpg" /></figure><p>Kaynak: Google Earth 2019 Uydu Görüntüsü.</p><p>Görsel 4. Rize, Trabzon ve Konya-Eskil Şehirlerinde TOKİ’lerin Yeri</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*v8yEGRnorgDiBjqC.jpg" /></figure><p>Kaynak: Google Earth 2019 Uydu Görüntüsü.</p><p>Kent içinde veya dışında, nemli, yağışlı Karadeniz’de veya kurak İç Anadolu’da, Akdeniz’de, Marmara’da, tüm bu farklı iklimsel, topografik ve coğrafi bölgelerde oldukça benzeşen, hepimizin TOKİ der demez aklına gelen uzunlu kısalı, ayrık nizam ve otoparklar arasında yüzen sokaksız TOKİ konutları ayrıca bu iklimsel duyarsızlıkları ile de iklim değişikliği ile mücadele konusunda dev bir soru işaretidir (bkz. Görsel 5.). İnsan yerleşimleri tarihten bu yana bulunduğu coğrafya ve iklime göre şekillenmiş, bu aradaki güçlü ilişki ancak geçtiğimiz yüzyıl içinde bozulmuştur. TOKİ de aynılaşan mimari yaklaşımıyla bu kopmanın en uç noktalarından birini betimlemektedir. Bir yara gibi, etrafındaki kentsel alanların, bulunduğu kentin sokak dokusunun, tarlaların, ormanların içinde, tüm şehirlerde aynı kentsel tasarım yaklaşımı ile yükselmekte olan bu yapılar, yapı ölçeğinde de iklim değişikliği ile mücadele konusunda işin açığı çok umut vadetmemektedir. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda, iklim değişikliği ile mücadele için mekan üretiyoruz, konut üretiyoruz gibi söylemlerin boşa düştüğü açık olarak ortaya çıkmaktadır.</p><p>Görsel 5. Çeşitli Yerlerden TOKİ’ler</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/839/0*lnpfVhYpDARYJn3Z.jpg" /></figure><p>Kaynak: Habertürk, Yenişafak, Çorum Hakimiyet, İnternet Haber, Elbistan’ın Sesi, 2019.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d80bfa7bb46f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Tohumlar ve Şehirler]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/tohumlar-ve-%C5%9Fehirler-33501b8fc35c?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/33501b8fc35c</guid>
            <category><![CDATA[cats-cradle]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[şehir]]></category>
            <category><![CDATA[kent]]></category>
            <category><![CDATA[tohum]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 May 2022 18:05:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-22T18:23:58.738Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>25 Temmuz 2017,</p><p>iklimadaleti.org</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/295/1*uuke0BJsOe1Kbw27AD7naQ.jpeg" /></figure><p>Kedi Beşiği romanında Kurt Vonnegut buz-dokuz diye bir keşiften bahseder. Bu bir su kristalidir ve suya yeni bir biçimde kristallenmeyi yani donmayı öğretir. Su derken, bir başladı mı durmadan dünya üzerindeki bütün suya. Biz dahil. Yani dünyanın sonunu getirir bildiğimiz. Buz-dokuz bulundu mu bilmem ama bizim ülkecek ulusal buz-dokuzumuz bulundu. Daha doğrusu yasa olarak çıkarıldı, hem de taa 2004’te. Domatesler tatsız, biberler kısır, mısır bucak bucak kaçtığımız; duyuyoruz hep, tüm tohumlar hibrit, gerçek patates tohumunun köküne kıran girmiş, bulmak imkansız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/510/1*VxKFwisKksnxkFBmtBCGig.jpeg" /><figcaption>C.G. Yasar, Bahar 2017, Aydin</figcaption></figure><p>Tohum yasası, suya başka bir donma biçimini öğreten buz-dokuz gibi çiftçiye başka bir tohum elde etme biçimini dayattı, hastalık gibi yayıldı hibrit tohumlar, şimdi en zor bulunan şey ‘gerçek’ tohum. Bin sözcük sınırım olmasa ‘gerçek tohumun’ ontolojisine de girmek isterdim tabii ama siz şimdilik gerçek diyince hibrit olmayan, doğal ve yerel tohum anlayın. Bu yasayla (5042) sadece sertifikalı (hibrit, ithal ve Monsanto gibi, Mahindra gibi dev şirketlerin ilaçları ile beraber pazarladığı) tohumların ticaretine izin verilmiş. Bu nedenle, anadan, atadan kalma tohumların, çiftçinin kendi tohumlarının, nesillerdir, nesillerle beraber soyu sürdürülen anadolu tohumlarının geçimlik ve büyük ölçekli tarımda kullanımı yok olmaya yüz tutmuş. Dolayısıyla, her yıl döngüsel olarak yenilenmesi gereken tohum döngüsü kırılmış ve türler birer birer yok oluyor. Şimdi bu Anadolu için küçük bir dünyanın sonu değil midir? Nereden çıktı şimdi bu buz-dokuz? Büyük tarım şirketleri, küresel tarım sermayesini epey mutlu eden bu yasanın bizim tarıma, küçük çiftçiye, tür çeşitliliğine ve beslenmemiz ve halk sağlığımıza neler ettiğini birgün bilimsel çalışmalardan okuruz muhakkak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/537/1*DoRJ335py2QOEFozorYX6w.jpeg" /><figcaption>C.G. Yasar 2016, Maryland, Amerika</figcaption></figure><p>Keşifler durmadı, bizim buz-dokuz’dan sonra bir yasa daha çıktı sekiz yıl sonra. Bütün il büyükşehir belediyesinin olsun yasası. Yerelleşme açısından ve kentsel ve kent-dışı artalanlarda planlamada coğrafi ve mekansal bütünlük sağlanması açısından olumlu görülebilecek bu yasa beraberinde önceden çalışılmamış konuları, yapılmamış ve yapılamayacak ödevleri ve epey büyük soruları getirdi. Kent merkezli, kent bakışlı belediyeciliğin ve beledi şehir planlamanın (salt Türkiye’de değil, diğer ülkelerde de böyle) konusu haline geldi geniş kent-dışı ve kırsal nitelikli coğrafyalar, ve toprak, su ve diğer doğal kaynaklar. Planlama hazırlıksız yakalandı. Büyük tarım alanları, hayvancılık tesisleri, meralar, kırsal peyzaj, doğal koruma alanları, ormanlar, milli parklar, sulak alanlar, göller, kıyı alanları, tarihi ve doğal sit alanları, aklınıza gelen her yer. Tüm coğrafya. Biz şehirciler planlama için, şehircilik için ve şehirler için yeni bir zamanın eşiğindeyiz ve değişim bu zamana kadar iyi yönde olmadı. Daha çok yapılaşmaya olan uzlaşı ve imar denetim mekanizmalarının güçsüzleşmesi (bkz 6306 sayılı afet-kentsel dönüşüm yasası) mevcut kentsel alanlarda hızlı ve sonuçları iyi çalışılmamış bir dönüşümle, çeperde ve çevre alanlarda ise kontrolsüz kentsel saçılma ile, bir hastalık gibi büyüyen kentsel doku ile sonuçlanmakta bugünlerde.Türkiye şehirlerinde planlama, uygulandığı biçimiyle henüz kent çeperi sorununu, kent biçimini kontrol etmeyi ve yönlendirmeyi çözememişken şimdi bir de geniş ve kent-dışı coğrafyaları ihtiyaçlara göre düzenlemesi bekleniyor.</p><p>Yasanın etkileri bununla da kalmadı, ülkedeki tüm köylerin yarısı tüzel kişiliğini kaybedip kendilerine uzak il ve ilçe merkezlerinin mahalleleri oldular. Bu idari kararın da pek çok kestiremediğimiz etkisi olacak orta ve uzun vadede. 2019 ile beraber kırda yaşam maliyetleri kentsel düzeye çıkacak, tüzel kişiliğini ve temsiliyeti kaybeden köylerin bu durum karşısında pek söz hakkı olmayacak gibi duruyor. Tarımsal üretim de giderek daha zor ve riskli hale geliyor çiftçi için. İklim değişikliği ile artan sıcaklar, değişen yağış rejimi, ani hava değişiklikleri üretimde riskleri arttırırken, mazot, ilaç, gübre, yem gibi girdilerin maliyetlerindeki artış tarımı giderek daha az cazip hale getiriyor üretici için. Kendi tohumunu dahi yetiştiremeyen çiftçi epey eli kolu bağlı bir durumda.</p><p>Tarım dört konudan mütevellit, tohum, toprak, su ve emek/insan. Sonuncusunun icabına göç baktı, tam da makineleşemeden ve hala küçük ölçekli üretim epey yaygınken, köyden kente göç köyleri ıssızlaştırdı, yaşlı nüfus kaldı geride. İlkinin icabına bizim buz-dokuz yasası. Toprak ve suyun da kontrolsüz ve uçsuz bucaksız kentsel büyüme yani kentsel saçılma ile ve artan kentsel tüketim ile görünen geleceği çok parlak değil. Türkiye büyük bir ülke, topraklar bitiyor kentleşme, mega projeler, çılgın altyapı projeleri ile diyemeyiz henüz, ama büyük bir hızla azaldığı bir gerçek. Ancak bu sorunun sadece bu yönden ele alınması asıl yakıcı sorunları gözden kaçırmamıza neden olabiliyor. İmara açılan, kentsel saçılmaya kurban giden tarım alanları kırsal toprak rantı bakımından en kıymetli yerlerde, sıklıkla sulama altyapısı döşenmiş nitelikli sulu tarım alanlarında yer alıyor. Başka bir deyişle kaybedilen tarım alanlarına salt nicel olarak değil nitel olarak da bakmak gerekiyor.</p><p>Kent ölçeği, ya da tarımsal üretimde makro sorunlar ilk bakışta bütünlüklü biçimde kavraması zor, soyutlama düzeyi yüksek konular ancak günlük hayatta, bu iki ilişkili sorun alanında pek çok iz var. Amatör bahçecilik yapıyorsanız örneğin, bulunması en zor şey tohum bugün ülkede. Yediğimiz bitkilerin çoğunda olan, her gün farkına varmasak da gördüğümüz, bazı gıdalarımızın bizatihi kendisi olan tohum. Sebzeler, meyveler, kuruyemişler, bakliyatlar, neredeyse hepsinin çekirdeğiyle haşır neşiriz her öğün. Gel gör ki tohum bulmak, tohum bankaları ve çiftçi/bahçeci teyzeler de olmasa imkansız. Gıda güvenliği, yediğimiz içtiğimiz her sohbetin konusu. Meyvenin, sebzenin, kuruyemişin, etin durmadan artan fiyatı gibi. Tarımsal üretim günlük hayatımızda epey görünür kısacası. Benzer biçimde kentsel saçılma ya da tarımdan çekilme de aslında öyle. Hepimizin görsel hafızasında bir yerlerde, kentlere girişte bizi karşılayan, yol gitmiyormuş gibi duran tarla ortası apartmanları, nerede bittiği belli olmayan düzensiz şehirler, terk edilmiş ekilmeyen uçsuz bucaksız tarlalar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/543/1*itSPQq01EaSIq6nWlgnJ6Q.jpeg" /><figcaption>C.G. Yasar 2010, Ankara — Yenimahalle</figcaption></figure><p>Ucuz distopya romanı gibi geçen günlerimiz, tohum arayışı, gıda fiyatları, yediklerimize güvenememe, üreticiysek girdi maliyetlerindeki artış ve arazi spekülasyonu ile daha da zorlaşıyor her geçen gün. Tohumumuza, toprağımıza, suyumuza, yaşadığımız şehire, çiftçimize, kendimize sahip çıkalım.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=33501b8fc35c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Körler ülkesinde kadercilik, dönüşüm ve iklim]]></title>
            <link>https://medium.com/@geomanteia/k%C3%B6rler-%C3%BClkesinde-kadercilik-d%C3%B6n%C3%BC%C5%9F%C3%BCm-ve-iklim-c0296e886950?source=rss-8092aba6e924------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c0296e886950</guid>
            <category><![CDATA[i̇klim-krizi]]></category>
            <category><![CDATA[kadıköy]]></category>
            <category><![CDATA[kentsel-dönüşüm]]></category>
            <category><![CDATA[şehir]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ceren gamze yasar]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 May 2022 18:00:44 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-05-22T18:06:25.312Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>22 Temmuz 2016,</p><p>iklimadaleti.org</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*WGpdveZunDOwxSNYmHkYsA.jpeg" /></figure><p>Ülkenin mahşeri gündeminden artakalan zamanlarda aklımıza gelen ikincil gündemlerin başında geliyor kentsel dönüşüm. En son Kadıköy adı sıklıkla geçiyor kentsel dönüşüm haberlerinde ve tartışmalarında. “Lokomotifi” inşaat sektörü olan ekonomimiz, dev bir belediye gibi ve İstanbul odaklı yönetilen ülkemiz, konutu en büyük güvence ve yatırım aracı olarak gören çalışan emekçi sınıfımız, inşaat ve turizmden başka bir alana yatırım yapmayan sermaye ile kentsel dönüşümün öne çıkmaması düşünülemezdi.</p><p>Ülkenin mahşeri gündeminden artakalan zamanlarda aklımıza gelen ikincil gündemlerin başında geliyor kentsel dönüşüm. En son Kadıköy adı sıklıkla geçiyor kentsel dönüşüm haberlerinde ve tartışmalarında. “Lokomotifi” inşaat sektörü olan ekonomimiz, dev bir belediye gibi ve İstanbul odaklı yönetilen ülkemiz, konutu en büyük güvence ve yatırım aracı olarak gören çalışan emekçi sınıfımız, inşaat ve turizmden başka bir alana yatırım yapmayan sermaye ile kentsel dönüşümün öne çıkmaması düşünülemezdi. Bu toz duman içinde, kentler, merkezler ve mahalleler yıkılıp yeniden yapılıyor. Kentsel dönüşüm bu değil demeyeceğim; kanun koyucular, uygulayıcılar, yerel yönetimler, kentsel politikacılar bu ismi uygun görmüş. Kahvelerde bu isimle özetleniyor beklentiler, günlerde bu isimle anılıyor evi müteahhitte verip iki daire alma umudu… Elitist analizlerin aksine kömürle değil imar hakkıyla ve kentsel dönüşüm vaadiyle kendine bağlamış iktidar zaten kitleleri, biz neden başka bir isim koyalım? Yalnız bir noktaya değinmeden geçemeyeceğim tabii, kentler sürekli dönüşüm halinde zaten, değişiyor dönüşüyor, parça parça, bütün bütün, burada bahsedilen dönüşümün en dar anlamıyla belirli bir biçimiyle: Yık-Düzle-Yap.</p><p>Bu durum yeni değil. Yoksul mahallelerde, kaçak yapılaşma alanlarında, gecekondu alanlarında onyıllardır zaten devam ediyordu dönem dönem artarak, azalarak. Ancak son on yıl içinde yeni bir hal aldı. Artık sadece kaçak yapılaşma alanları, gecekondu alanları “ekonomik ömrü”nü tamamlamış yoksul konut alanları değil, mavi-beyaz yakalı çalışan sınıfların, gelir dağılımını düşünürsek orta sınıfın yaşadığı mahalleler de kentsel dönüşüm alanı ilan edilmiş durumda. Bu konuda çıkan ses biraz da bu yüzden artıyor giderek aslında, çünkü, internete, basına daha çok erişimi olan, daha görünür çalışan sınıflar da artık kentsel dönüşüm muhatabı.</p><p>2012’de bir kanun kabul edildi, 6306, ismi uzun, içinde afet riski geçiyor, kentsel dönüşüm geçmiyor. İçeriği ise tam tersi, baştan aşağı yık-düzle-yap’çı kentsel dönüşüm, afet riskinin esamesi okunmuyor. İşte bu dört yıllık kanun artık şehirciliğin kolonsuz kirişsiz tel maşa çatısı artık. Geçirdiğimiz büyük depremlerden ve önlem olarak sadece depremden korkuyor olmamızdan meşruiyetini alan bu kanun yerel yönetimlerin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın, plan yapabilen bütün kamu kurumlarının başat aracı bugün. Kadıköy’de bugünlerde olan (ve sadece Kadıköy ile sınırlı kalmayan) da tam olarak bu. 6306 nolu kanunda geçen riskli yapıyı ekonomik ömrünü tamamlamış olma sığlığında ve rantçılığında tanımlayan kafa büyükşehirleri, sermayenin beğendiği yerleri parça parça yıkıyor, yeniden yapıyor. Bu ikinci dalga kentsel dönüşüm kentin o kadar da ekonomik ömrünü tamamlamış kısımlarında değil artık. Kadıköy gibi kirası yüksek semtlerde, Acıbadem’de, Ankara’da Yüzyıl’da; ortasınıfların, memurların, öğrencilerin mahallelerinde. Gecekondulu olup da bir koyup üç alan yoksullar da uzak geçmişte kaldı, umutla kentsel dönüşüm bekleyen ortasınıflara duyurulur. Yeni yöntem gecekondu sahibinin arsasını üçotuz paraya toplama, yıkım bedelini ödetme, sonra da nohut oda bakla sofa evler için yirmi yıl borçlandırma.</p><p>Biz şehirciler yıllardır planlamayı parçacı diye eleştireduralım, yeni yasa atomu yapıtaşlarına ayırıp patlayan nükleer bomba gibi yapı ölçeğine indiriverdi dönüşümü. Şu an doğrudan Bakanlar Kurulu kararı ve Cumhurbaşkanı imzası ile herhangi bir yapı riskli ilan edilebilir. Türkiye’deki 19 milyon 482 bin hanenin her biri kendi bulunduğu bina için riskli başvurusunda bulunabilir. Bürokrasiyi tamamen kilitleyebilecek Bakanlar Kurulu onaylı bu bireysel başvurular da kentsel dönüşüm dediğimiz şeyin ta kendisi haline gelmekte. Plansız imar hakkıyla büyüyen kentler sorununa mevcut kentsel alanların kontrolsüz ve yapısal kararlar olmadan dönüşümü ekleniyor. Yıkılan her daire yerine 3–4 daire yapılacak şekilde yoğunluk artışına gidiliyor. Bu sırada altyapı, kanalizasyon, yollar, otoparklar, yeşil alanlar, spor alanları, kültürel alanlar, okullar, sağlık ocakları, tüm teknik ve sosyal altyapı önceki nüfus yoğunluğuna göre değişmeden kalıyor. Nefes alınamayacak yoğun, sıkışık kentsel dokular üretiliyor. Söylemde afet riskini azaltmak için yapılan yeni yapılar, yeni mahalleler, artan yoğunluk ve onu desteklemeyen altyapı ile, azalan açık-yeşil alanlar ile çok daha yüksek riskli hale geliyor. Kapatılan ve üstüne yapılaşılan dere yataklarını örneğin her yıl beş-on kez sel basarken, buralar yıkılıp yeniden ve daha çok katlı olarak yapıldığında, selden etkilenen nüfus da artmayacak mı? Sel afet değil miydi sahi? Peki deprem? Malzemeden çalan müteahhitler binalara beşer onar kat ekledikçe, İstanbul yakın gelecekte olacak depremde dev bir mezarlık olmayacak mı? Afet riski aşkına dönüşen kentlerde tek yapılan dar alanda daha çok insanı öldürmek olmayacak mı? İstanbul’un tüm deprem sahaları yapılaşmışken, örneğin Mecidiyeköy’de oturan birinin deprem olursa ve canını o apartman denizinden kurtarabilirse gidebileceği tek yerin Avrupa’nın en büyük AVM’si olmakla övünen Cevahir’in önündeki alt tarafı metro istasyonu olan boşluk ve onun karşısındaki mezarlık olması yeterince durumu açıklıyor. Bu yazıda İstanbul üstünden gittik ama başka şehirlerde de durum öyle şahane değil.</p><p>Afetin sadece deprem olarak alınması buna rağmen dönüşüm sırasında deprem riskine yönelik olarak dahi politika üretilmemesi; seller, sıkışık kentsel dokudaki yangınlar, hava, su, toprak kirliliği ve krize dönüşme ihtimalleri derken bir konu daha var ki hiç gündemimize dahi giremiyor. Bu inşaat tozu dumanı arasında, deniz sessiz sessiz kıyıları ele geçiriyor. Bir mit gibi, sürekli duyup hakkında hiç düşünmediğimiz, bize uzak sandığımız iklim değişikliği ile deniz seviyesi her yıl yükseliyor.</p><p>Bir araştırmaya göre Türkiye’de kıyı kentlerinde 30 milyonun üstünde nüfus yaşıyor, GSMH’nin %60’ından fazlası ise tek başına Marmara Denizi kuzey kıyılarında yani İstanbul ve Kocaeli illerinde üretiliyor. Türkiye, deniz seviyesinin iklim değişikliğine bağlı yükselmesinde bazı modellere göre az-orta risk altındaki ülkeler arasında, ancak İstanbul yüksek riskli şehirler arasında. 1 metrelik deniz seviyesi yükselişi örneğin (IPCC CZMS 1992 modeline göre) %6’lık bir GSMH kaybına neden olabilir. Türkiye’de deniz seviyesinin halihazırda yükselmekte olduğunu ve ivmelenerek hızlandığını bir de bu konuda hiçbir önlem alınmamış olduğunu, bırakalım altyapı inşasını politika dahi geliştirilmemiş olduğunu düşünürsek durumun ne olduğunu az çok anlarız. Kentler aynı biçimde yapılaşıyor, planlar aynı yaklaşımla iklim riskleri görmezden gelerek yapılıyor, dönüşüm hala ‘yık daha büyüğünü, en büyüğünü yap’ kafasıyla sürüyor, afet sonrası toplanma için de gerekli olan kendimizi yeniden ürettiğimiz açık yeşil alanlar yapılaşıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vtyQkzhJBFPm-bM1rNxDjA.jpeg" /></figure><p>Burhaniye-Ören, 2015, Ceren Gamze Yaşar]</p><p>Kıyı erozyonu, değişen yağış rejimleri, kentte üstü açık toprağın azalıp beton ve asfaltın artmasıyla artan seller, tatlı içme sularının ve tarım topraklarının tuzlanması sorunu, büyük İstanbul depremini korkuyla ve görmezden gelerek beklerken bir yandan ülkece başımıza gelen ve artarak gelmeye devam edecek afetler. Kentler dönüşüyor evet ama rantçı söylem, Yık-Düzle-Yap, daha da yükseğini yap’çı yaklaşım değişmedikçe yaşadığımız afetler insan eliyle felaketlere dönüşmeye artarak devam edecek. Olası İstanbul depreminden, iklim değişikliğinden, kentsel dönüşüm yanlışlarından bahsedenlere klişe biçimde yapılan yorum, “siz de sadece eleştirmeyi biliyorsunuz” olur sıklıkla. Oysa ki her eleştiri çözüme giden yolda atılmış bir adım sayılır, şayet kader kısmetçiler engel olmazsa. Her afet türü için alınabilecek birçok bilinen geliştirilmiş politika ve yöntem var, biz sadece birine örnek verip yazıyı onunla bitirelim. İklim değişikliği ile yükselen deniz seviyesi dedik, bunlara karşı önlem olarak planlı geri-çekilme, binaların giriş kotunu yükseltme ve doğrudan kıyıya yumuşak (peyzaj) ve sert (yapı) müdahalelerle deniz seviyesinden korunaklı hale getirme gibi politikalar hayata geçirilebilir. Neredeyse yurdun dört bir yanı yıkılıp yeniden yapılırken bu çözümler gözetilmiyor, yapılan tüm eleştirilere kulak tıkanıyor ve bilim görmezden geliniyorsa iklim değişikliği ve diğer sebeplerden kaynaklı felaketler kaçınılmaz.</p><p>Giriş Fotoğrafı: Sulukule’de kentsel dönüşüm, 2008, Ceren Gamze Yaşar</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c0296e886950" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>