– უკაცრავად, იქ ვეღარ შევალ, აკრძალულია.
გვითხრა ტაქსისტმა და საგზაო ნიშნისკენ გაიშვირა ხელი.
– ეს არის ჰუვერის ინსტიტუტის შენობა.
– და გალვეს მოლი რომელია?
– უკაცრავად არ ვიცი. მაგრამ სადღაც ახლოს უნდა იყოს.
გვითხრა ტაქსის მძღოლმა და სანავიგაციო სისტემისკენ გაიშვირა ხელი.
სანამ კუთვნილ 10 დოლარს აიღებდა და წავიდოდა, ბარგის გადმოტანაში მოგვეხმარა. ბარგი კი ბევრი გვქონდა…

ეს ჩვენი მოგზაურობის მხოლოდ დასაწყისი იყო. კალიფორნიიდან აღმოსავლეთ სანაპიროზე გადავფრინდით, სადაც პროფესორ ჯოზეფ ნაის ვესტუმრეთ ჰარვარდში. შეერთებულ შტატებში ვიზიტს, დაახლოებით ერთ თვეში „ევროტური“ მოყვა: მარკ გალეოტის პრაღაში შევხვდით, გერმანელ დიპლომატ დიტერ ბოდენს პოტსდამში, ბრიტანელ მწერალ ედვარდ ლუკასს და ლატვიის ყოფილ პრეზიდენტ ვალდის ზატლერსს კი რიგაში. მოგვიანებით, ვარშავაში პოლონეთის ყოფილ პრეზიდენტ ალექსანდრ კვასნევსკის ვესტუმრეთ. საქართველოში თომა ჩაგელიშვილმა ჩაწერა ინტერვიუები პრეზიდენტ გიორგი მარგველაშვილთან და უშიშროების საბჭოს მდივან დათუნა რაქვიაშვილთან. ჰერითიჯის ფონდის საერთაშორისო პოლიტიკის ცენტრის დირექტორი ლუკ კოფი კი, ზამთარში თბილისში ვიზიტისას გვესაუბრა.
ყველა მათგანი ჩავწერეთ „ტვ ფილმ სტუდიოს“ დოკუმენტური ფილმისთვის (ჰიბრიდული ომი), რომელიც ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში საქართველო–რუსეთის ურთიერთობებზეა გადაღებული. ჩვენი რესპონდენტები ან დიდი ხნის განმავლობაში იკვლევდნენ რუსეთს, ანაც დროის კონკრეტულ მონაკვეთში მასთან უშუალო შეხება ქონდათ.

ამ მხრივ გამონაკლისი არც ის ადამიანია, ვისაც სტენფორდის უნივერსიტეტში ვესტუმრეთ… გავიკითხეთ, გამოვიკითხეთ და გალვეს მოლში იმ ოთახსაც მივაგენით, სადაც ინტერვიუ გვქონდა დანიშნული. მალე ბევრი ქართველისთვის კარგად ნაცნობი რესპონდენტიც გამოჩნდა…
კალიფორნიაში მის ჩასაწერად მარტში ჩავედით. რუსეთ–საქართველოს ომის ათი წლისთავი ახლოვდებოდა და ამ ადამიანმაც ქართველთა უმრავლესობას თავი სწორედ იმ ტრაგიკული მოვლენის დროს თავისი აქტიურობით დაამახსოვრა. 2008 წლის აგვისტოში ის რუსთაველის გამზირზე იდგა და დასავლეთს რუსეთის წინააღმდეგ უფრო აქტიურად მოქმედებისკენ მოუწოდებდა: „ყველას ვისაც დემოკრატიის და თავიფუსლების სჯერა დღეს ამბობს — მე ქართველი ვარ“.

ამჯერად, ტომას ილვესი ბაფთის გარეშე იყო. აქსესუარის, რომელიც ორი საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში ეკეთა. ესტონეთის ყოფლმა პრეზიდენტმა ჯიბიდან გასაღები ამოიღო, კარი გააღო და პატარა ოთახში შეგვიშვა.

ოპერატორს სახეზე უკმაყოფილება დაეტყო…
– შეიძლება აქ რაღაცეები გადავალაგოთ?
– გადაალაგეთ. ინტერვიუებს ხშირად წერენ. ასე რომ, მიჩვეული ვარ…
ტომას ილვესი საწერ მაგიდან მიუჯდა და კომპიუტერი ჩართო.

მას შემდეგ, რაც სკამები გადავდეთ, პატარა მაგიდა კუთხეში მივწიეთ, თაროებზე წიგნები გადავალაგეთ, განათება ავაწყეთ და კადრიც გავასწორეთ, ესტონეთის ყოფილი პრეზიდენტი სკაპის ვიდეო ზარის მეორე ბოლოში მყოფს საათნახევრით დაემშვიდობა. სტენფორდის უნივერსიტეტის ჰუვერის სახელობის ინსტიტუტის წარჩინებულმა მეცნიერ–თანამშრომელმა იცოდა, რომ იმ ამბის მოსაყოლად, რომლის მოსასმენადაც თბილისიდან ვიყავით ჩასულები, დიდი დრო დასჭირდებოდა. 2007 წლის მაისში, პრეზიდენტის თანამდებობაზე სულ რამდენიმე თვის არჩეული ილვესი იძლებული იყო ესტონეთის კიბერ შემთხვევებზე რეაგირების ოფისში მისულიყო. „11 წლის შემდეგაც კი მიწვევენ ამაზე სასაუბროდ. ისტორიის წიგნებში ეს ყოველთვის იქნება პირველი ნამდვილი პოლიტიკური კიბერ–შეტევა, რომელიც ექვემდებარება კლაუზევიცის განმარტებას.“
სამი კვირის განმავლობაში განხორციელებული კიბერ შეტევის ყველაზე აქტიური ფაზა 9 მაისი იყო. „მათ ჩვენი დასჯა უნდოდათ. უნდოდათ ეჩვენებინათ, რომ ჩვენთვის ამის გაკეთევა შეეძლოთ“.
კიბერ თავდასხმა ისევე მოულოდნელად დასრულდა, როგორც დაიწყო. „ფული გათავდა“, — აუხსნეს ილვესს. დაახლოებით ერთ წელიწადში საქართველოში შემოჭრილი რუსეთის ფედერაცია სამყაროს მორიგ ინოვაციას შესთავაზებს. „ის რაც ჩვენ გაკვიკეთეს 2007-ში, დახვეწეს 2008-ში“, — ამბობს ილვესი.

ახალი არაფერია… თუმცა, მაინც არის…

2017 წლის აპრილში ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის 16 ქვეყანამ (ჩეხეთი, დანია, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, იტალია, გერმანია, ლატვია, ლიეტუვა, ნიდერლანდები, ნორვეგია, პოლონეთი, ესპანეთი, შვედეთი, გაერთიანებული სამეფო და აშშ) ჰელსინკიში ჰიბრიდულ საფრთხეებთან ბრძოლის ევროპული ცენტრი ჩამოაყალიბა. “ჰიბრიდულ საფრთხეებზე — ძალის, ფულის, პროპაგანდისა და შპიონაჟის ამ ტოქსიკურ კოქტეილზე — საუბარი ერთია. კონკრეტული ზომების გატარება კი, სულ სხვაა. ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ დაგვიანებული და მოკრძალებულია (ცენტრის საწყისი ბიუჯეტი მხოლოდ 1.5 მილიონ ევროს შეადგენდა), მაინც მისასალმებელი მოვლენაა”, — წერდა ბრიტანელი მწერალი და უსაფრთხოების პოლიტიკის ექსპერტი ედვარდ ლუკასი.
მაინც რა არის ჰიბრიდული ომი, ტოქსიკური კოქტეილი, რომელზეც ედვარდ ლუკასი საუბრობს?
ტომას ილვესის თქმით, ეს რომ გავიგოთ „პირველ რიგში უნდა შევეშვათ იმ იდეას რომ ეს არის რაღაც აბსოლუტურად ახალი. სინამდვილეში, ჰიბრიდული ომი ნიშნავს საბოლოოდ მიზნის მისაღწევად ხელთარსებული ყველა საშუალების გამოყენებას. კარლ ფონ კლაუზევიცმა თქვა, რომ ომი არის პოლიტიკის გაგრძელება სხვა საშუალებებით. მოხდა ის, რომ ჩვენ უბრალოდ მივეჩვიეთ გარკვეულ საშუალებებს — ტანკებს, თვითმფრინავებს და ა.შ. ამბოხებები უკვე დიდი ხანია არსებობს. მაგალითად, შეგვიძლია განვიხილოთ ავღანეთი ან ანგოლა… თუმცა, ეს ყოველთვის მარიონეტების ომი იყო, როდესაც სახელმწიფოები მხარს უჭერენ რომელიმე მხარეს. დიდი ხანია, ალბათ 5–6 ათწლეულის განმავლობაში აღარ გვინახავს, ისეთი სამხედრო ოპერაცია, რომლის პარალელურად მიმდინარეობს სხვადასხვა თანმდევი ოპერაციები. ანუ კამპანია, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ კონკრეტული სახელმწიფოს სამხედრო ძალით“.
იმის მიუხედავად, რომ ადრეც არსებობდა, ფართო მასებისთვის ტერმინი ჰიბრიდული ომი 2014 წლის რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ გახდა ცნობილი. უკრაინაში რუსეთის მიერ ამოსაცნობი ნიშნების არმქონე სამხედრო დანაყოფების გაგზავნა, კიბერ-ოპერაციები და დეზინფორმაციის კამპანია „ჰიბრიდულ ომად“ მოინათლა.
„საინტერესოა რეალურად არსებობს თუ არა ჰიბრიდული ომი. ჩემი აზრით, ეს არ არის ომის სპეციფიკური სახეობა. ეს არის აღიარება, რომ სამყარო შეიცვალა. და შესაბამისად, ბევრი ძველი საშუალება, რომელთა გამოყენებასაც სახელმწიფოები მიჩვეულები იყვნენ, შესაძლოა ახლა გამოყენებული იყოს სრულიად სხვანაირად. ანუ ჰიბრიდული ომი არის 21-ე საუკუნის ომის სხვანაირი დასახელება. იქიდან გამომდინარე, რომ განსხვავდება იმისგან რასაც მიჩვეულები ვართ, გვესაჭიროება ახალი ტერმინი“, — მიაჩნია მარკ გალეოტის, საერთაშორისო ურთიერთობების ბრიტანელ სპეციალისტს.
„სამყარო ახლა ძალიან განსხვავებულია. ქვეყნებს შორის არსებობს მჭიდრო ეკონომიკური კავშირი. ჩვენ გვაქვს ახალი მედია, კიბერსივცე, ტვიტერი და ა.შ. ასევე ვართ პოსტ–იდეოლოგიურ ეპოქაში. ახლა აღარ გვაქვს გამოყოფი ხაზები — ეს ერთი ბლოკია, ეს კი მეორე. ყველაფერმა ამან სახელმწიფოს მართვის ფორმები შეცვალა. ახლა ვცდილობთ გავიგოთ აქვს თუ არა სამხედრო ძალას როლი თანამედროვეობაში? კი. მაგრამ მაშინ რა როლი? როგორ მუშაობს რბილი ძალა ტვიტერის ეპოქაში? სწორედ ამიტომ არის ამდენი განხილვა ჰიბრიდული ომის ირგვლივ. ასევე იმიტომ, რომ რუსები არიან ლიდერები იმის გააზრებაში თუ როგორ შეიძლება ძველი ინსტრუმენტების გამოყენება ახალ სამყაროში…“.
რუსეთს მარკ გალეოტი უკვე დიდი ხანია შეისწავლის. მისი კვლევის შედეგებს ამ სტატიაში მოგვიანებით გაგაცნობთ. მანამდე კი, ფეშენებელური ტერმინის განმარტება ტოქსიკური კოქტეილის შესახებ ხატოვანი გამოთქმის ავტორსაც ვთხოვეთ.
„ჰიბრიდული ომი არის უამრავი სხვადასხვა ტაქტიკის ნაზავი: სამხედრო ძალის გამოყენებიდან, ისეთი ინსტრუმენტების ათვისებამდე როგორიც არის — პროპაგანდა, ფული, ფსიქოლოგიური ომი, სისხლის სამართლის მართლმსაჯულების სისტემის ბოროტად გამოყენება, დივერსიების მოწყობა, ენერგეტიკის სფეროს იარაღად გამოყენება, ლინგვისტური ან გეოგრაფიული დაძაბულობის შექმნა… ჰიბრიდული ომი ძირითად ნიშნავს სამიზნე სოზოგადოებაზე სხვადასხვა ტაქტიკების კომბინაციით რაც შეიძლება ფართო შეტევის მიტანას“.
2018 წლის აპრილში ედვარდ ლუკასი ლატვიაში იყო. ინტერვიუ 13 აპრილს, დილის ცხრის ნახევარზე დაგვინიშნა. რიგაში წინა დღეს ჩავფრინდით. კითხვები უკვე მზად გვქონდა, მაგრამ საღამოს გადავწყვიტე ტვიტერზე ჩვენი რესპონდენტის გვერდი შემემოწმებინა, სადაც თითქმის ყოველთვის ბევრი საინტერესოს ნახვაა შესაძლებელი. ასე იყო ამჯერადაც. ედვარდ ლუკასი წერდა: „გთხოვთ ვინმემ უთხარით ხავიერ სოლანას რომ მისი გვერდი გატეხეს (ისევ)“.

ინტერვიუს დროს ბრიტანელმა აგვიხსნა:
„ეს იყო პატარა ოპერაციის კარგი მაგალითი. ხავიერ სოლანა ცნობილი პიროვნებაა. და მგონი, მისი ტვიტერის დაცულობა არცთუ კარგია. ვირაცამ გაიტაცა მისი გვერდი და აგზავნიდა პირად შეტყობინებებს სოლანას სახელით. თუ დააჭერდით შეტყობინებაში მოსულ ბმულს, ის მოიპარავდა თქვენს მონაცემებს და დაამყარებდა კონტროლს თქვენს კომპიუტერზე. ეს შესაძლოა იყოს ორგანიზებული დანაშაულის ჯგუფი, ან ჰაკერები, ანაც რუსული დაზვერვა… ვშიშობ, ეს რუსული დაზვერვა იყო, რადგან ისინი ვისაც სოლანა პერსონალურ შეტყობინებებს უგზავნის, ალბათ ის ხალხია, რომელთა კომპიუტერების ნახვაც რუსებს უნდათ“.
ლუკასის მსგავსი შეტყობინება ხავიერ სოლანას ტვიტერის გვერდიდან ესტონეთის ყოფილმა პრეზიდენტმაც მიიღო. ტომას ჰენდრიკ ილვესი კი ის ადამიანია, რომლის ქვეყნის წინააღმდეგაც რუსეთმა კიბერსივრცეში ოპერაციები იარაღად ჯერ კიდევ 11 წლის წინ გამოიყენა.

ძველი კოქტეილის ახალი ინგრედიენტი

2007 წლის აპრილის ბოლოს ესტონელებმა ტალინის ცენტრიდან საბჭოთა დროინდელი ძეგლის გადატანა გადაწყვიტეს. გადაწყდა საბჭოთა ჯარისკაცების სამარხების სამხედრო სასაფლაოზე გადატანაც.
ასე იქცა მაისის დასაწყისში რუსეთის მეზობლის სამთავრობო დაწესებულებების ვებ-გვერდები ჰაკერების მასიური შეტევის სამიზნედ. „მივედი კიბერ შემთხვევებზე რეაგირების ოფისში, სადაც მაჩვენეს როგორ მიმდინარეობდა შეტევა. კულმინაცია იყო 9 მაისს. ეს ხდება ასე: თავიდან არის დაბალი დონის აქტივობა, რომელიც უეცრად ღამის 12 საათზე იმატებს. ის გრძელდება ძალიან მაღალ დონეზე და თიშავს ყველაფერს. შემდეგ გრძელდება მეორე დღის ღამის 12 საათამდე და მერე ქრება. ვთხოვე აეხსნათ რატომ მოხდა აქტივობის მკვეთრი მატება და გაქრობა. მიპასუხეს, ფული გათავდაო! ვიკითხე: რას გულისხმობთ? მიპასუხეს, მათ შეწყვიტეს ამაში ფულის გადახდაო. ვთხოვე დაეზუსტებინათ და ამიხსნეს, რომ ეს ბოტების ქსელები სინამდვილეში დაქირავებული კრიმინალური დაჯგუფებებია“, — იხსენებს ილვესი.
ბოტების ქსელშიი ესტონეთის ყოფილი პრეზიდენტი გულისხმობს კომპიუტერებს, რომლებზეც კონტროლი კრიმინალური დაჯგუფებებისთვის მომუშავე ჰაკერებმა დაამყარეს (შესაძლოა იმავე მეთოდით, როგორც ამას სოლანას ტვიტერის გამოყენებით ცდილობდნენ). ესტონეთზე განხორციელებული სამკვირიანი კამპანიის დროს ე.წ. DoS (Denial-of-Service) შეტევა იყო გამოყენებული. ამ დროს თავდამსხმელი ცდილობს გადატვირთოს შეტევის ობიექტი (სერვერი) ინფორმაციით. სერვერს შეუძლია დროის კონკრეტული მონაკვეთის განმავლობაში მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის ინფრომაციის ნაკადის დამუშავება. როდესაც ეს ნაკადი აღემატება სერვერის შესაძლებლობებს, ის ითიშება. შედეგად, მომხმარებელს კონკრეტულ სერვისზე წვდომა აღარ აქვს. მაშინ როდესაც ერთი ადამიანი (ჰაკერი) აკონტროლებს რამდენიმე (შესაძლოა ასეულობით ან მეტ) კომპიუტერს და ყველა მათგანის გამოყენებით ცდილბს კონკრეტული სერვერის მწყობრიდან გამოყვანას, ამას DDoS (Distributed Denial-of-Service) შეტევას უწოდებენ.
ილვესის თქმით, „შპიონაჟში მსგავსი რამ ათწლეულების განმავლობაში გამოიყენებოდა. ხალხი ცდილობდა კომპიუტერების გატეხვას და ინფორმაციის მოპარვას, მაგრამ ასეთი რამის იარაღად გამოყენება არავის უნახავს. DDoS შეტევებსაც იყენებდნენ. თუმცა, მხოლოდ ფულის გამოძალვისთვის. დავუშვათ გქონდა მცირე ბიზნესი, იყავი ონლაინ და ისინი გეუბნებოდნენ გადაიხადე 10 ათასი დოლარი და შევწყვეტთ შეტევებს, შენი ბიზნესი კი გააგრძელებს მუშაობას“.
ახლა ესტონეთის ყოფილი პრეზიდენტი ინტერვიუებში, კონფერენციებზე, სემინარებზე და ლექციებზე ყვება თუ როგორ აქცია რუსეთმა DDoS შეტევები იარაღად. თუმცა, უშუალოდ ესტონეთზე თავდასხმის შემდეგ, ამაზე სასაუბროთ ილვესი ვაშინგტონში მიიწვიეს. „როდესაც ეს ყველაფერი დაიწყო კონდოლიზა რაისმა დამირეკა. შემდეგ პრეზიდენტმა ბუშმა დამირეკა და მითხრა, რომ ვაშინგტონში სურდა ჩემთან შეხვედრა. ის ძირითადად ინტერვიუს მართმევდა. მათ სურდათ გაეგოთ რა ხდებოდა. როგორ მოხდა? რა გაგვიკეთეს? ვიცე–პრეზიდენტი დიკ ჩეინი რაღაცეებს ინიშნავდა. ამავე დროს, ბევრი სამხედრო ჩამოვიდა ტალინში, უშუალოდ შეტევის შემდეგ. ეს იყო ახალი რამ. როგორც მოგვიანებით გავარკვიე, ესტონეთზე განხორციელებულმა შეტევამ ძალიან აღაშფოთა უამრავი ადამიანი და სხვადასხვა სამხედრო პირი ნატო–ში, რადგან აქამდე მათ ასეთი რამ არ ენახათ. ხალხი ადგენდა თეორიებს კიბერ–ასპექტის გამოყენებაზე ომში, მაგრამ მანამდე ეს არავის გაუკეთებია“.
თუმცა, დასავლეთში იყვნენ ისეთებიც, ვინც ნაკლებად აღელვდა. ნატო-ს ზოგიერთი ქვეყნის წარომადგენლებს არ სჯეროდათ ან არ უნდოდათ დაეჯერებინათ, რომ ეს შესაძლოა ყოფილიყო გაკეთებული განგსტერების მიერ ოფიციალური მოსკოვის დაკვეთით. სავარაუდოდ, ეს სწორედ ის ქვეყნებია, რომლებმაც წლების შემდეგ, რუსი ჰაკერების ნამოქმედარი საკუთარ თავზე გამოსცადეს და ახლა აზრიც რადიკალურად შეიცვალეს.
„ერთ–ერთი მთავარი პრობლემა DDoS შეტევების დროს ისაა, რომ ის ყველა მხრიდან ვრცელდება. არ ვიცი უბრალოდ გულუბრყვილობით, თუ სულელულრი უვიცობის, ანაც კიდევ უარესის გამო, ნატო–ს ბევრმა წევრმა განაცადა: არ ვართ დარწმუნებულები რომ ეს რუსეთია, რადგან შეტევა მთელი მსოფლიოდან მოდიოდა. ვამბობდი, რასაკვირველია მთელი მსოფლიოდან მოდიოდა, ეს ასე მუშაობს… ისინი ასე მუშაობენ“, — ამბობს ილვესი, — „კრიმინალებს ქირაობენ ძირითადად რუსეთსა და უკრაინაში, მაგრამ უშუალოდ კომპიუტერები არის მთელს მსოფლიოში. ანუ სახელმწიფო ამას არ აკეთებს. სწორედ ამიტომ არ არის ნათელი ჩანაწერი, რომ შეტევა ხორციელდება რუსეთის მიერ. მათ დაიქირავეს ეს კრიმინალური ბანდები, რომლებმაც დააზიანეს კომპიუტერები მთელს მსოფლიოში. ანუ ერთ რამეს ურუგვაიდან აკეთებენ, მეორეს იაპონიიდან, მესამეს რუსეთიდან. თუმცა, ეს ბოლო არაფერს ადასტურებს, რადგან მოდის ყველა მხრიდან. მტკიცებულება არ გვაქვს, მაგრამ კიდევ ვინ გადაიხდის ამაში ფულს? იმის თქმა მინდა, რომ ეს არის მოდელი, რომელსაც ჩვენ ვხედავთ ისევ და ისევ. ახლა ვხედავთ ამას ინტერნეტის კვლევის სააგენტოს შემთხვევაში… ე.წ. სააგენტოში, რომელიც მდებარეობს პეტერბურგში. ის დამოუკიდებელია, ხომ? მაგრამ, სწორედ ისინი მართავენ ყველა ამ ბოტს — ტვიტერ ბოტებს, აკეთებენ რაღაცეებს ფეისბუქზე… ამ სააგენტოს მფლობელი არის პრიგოჟინი, რომელიც ამავე დროს ფლობს დაქირავებულ მებრძოლთა ჯგუფ ვაგნერს, რომლებიც იბრძვიან დონბასში და რომლებიც ამასწინად დახოცეს სირიაში“.
ილვესის თქმით, კრემლისთვის ეს კომფორტული მოდელია: „როგორც პატარა მწვანე კაცუნები აძლევენ კრემლს გამართლებას, რომ — ეს ჩვენ არ ვიყავით… ეს პატარა მწვანე კაცუნები იყვნენ… ვგულისხმობ ადამიანებს, რომლებმაც იყიდეს ფორმა და იარაღი მაღაზიაში. ესეც გაძლევს უარყოფის შესაძლებლობას. თუმცა, ამან შესაძლოა შეუქმნას პრობლემა პუტინს, რადგან 200–300 რუსი გარდაიცვალა უაზრო თავდასხმაში. მან კი თქვა — ეს მხოლოდ კერძო მოქალაქეები (ვაგნერის მებრძოლები) არიან, რომლებიც აი ამ კომპანიაში მუშაობენ. კომპანიაში, რომელსაც ფლობს მისი მზარეული ან ე.წ. მზარეული… მისი მეგობარი, რომელიც ასევე მართავს პეტერბურგში ინტერნეტის კვლევის სააგენტოს“.

პუტინის მზარეული

2018 წელს შეერთებული შტატების იუსტიციის დეპარტამენტმა რუსეთის 13 მოქალაქე და სამი კომპანია აშშ-ს საარჩევნო პროცესში ჩარევის მცდელობაში დაადანაშაულა.
საბრალდებო დასკვნაში ნახსენებია ევროპაში „ტროლების ფაბრიკად“ ცნობილი „ინტერნეტის კვლევის სააგენტო“, „კონკორდ მენეჯმენტი“ და „კონკორდ კეტერინგი“. სამივე ეკუთვნის ევგენი პრიგოჟინს ან დაკავშირებულია მასთან.
გზა აშშ-ში ოფიციალურ ბრალდებულად ცნობამდე, პეტერბურგელმა ბიზნესმენმა 28 წლის წინ დაიწყო. იმ პერიოდში როდესაც ვლადიმერ პუტინის აზრით მე-20 საუკუნის უდიდესი გეოპოლიტიკური კატასტროფა ხდებოდა, ევგენი პრიგოჟინი ციხიდან გამოვიდა. 1981 წელს მას ორგანიზებულ ჯგუფთან ერთად ძარცვისთვის, თაღლითობისთვის და სხვა დანაშაულებისთვის სასამართლომ 12 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. ციხეში პრიგოჟინი საბჭოთა კავშირში ჩაჯდა, 9 წლიანი პატიმრობის შემდეგ, კი სულ სხვა ქვეყანაში დაბრუნდა.
ახალ რუსეთს პუტინის მომავალმა „მზარეულმა“ ალღო მალევე აუღო. თავდაპირველად მამინაცვალთან ერთად, ჰოტ დოგებით მოვაჭრე ჯიხურების ქსელი დააფუძნა. „მდოგვს ჩემთან ბინაში ვამზადებდით, სამზარეულოში. დედა იქვე ითვლიდა ფულს. თვეში 1000 დოლარს ვშოულობდი, ეს კი რუბლების მთები იყო. დედას უჭირდა ფულის დათვლა“, — აღნიშნა ევგენი პრიგოჟინმა „გოროდ 812“-სთვის (Город 812) მიცემულ ინტერვიუში.
მოგვიანებით, ყოფილი პატიმარი პეტერბურგში პირველი სუპერმარკეტების ქსელის („კონტრასტი“) მმართველი გახდა. თუმცა, მალევე მიატოვა ეს საქმიანობა და რესტორნების ბიზნესში გადავიდა.
1997 წელს ევგენი პრიგოჟინმა პარტნიორებთან ერთად შეიძინა გემი, რომლის რემონტსა და მოწყობაში 400 ათასი დოლარი დაიხარჯა. მალე NEW ISLAND-ი (ახალი კუნძული), რომელიც ამ გემზე გაიხსნა, პეტერბურგის ყველაზე პრესტიჟული რესტორანი გახდა. 2001 წლის ზაფხულში NEW ISLAND-ზე სავახშმოთ ვლადიმერ პუტინმა ჟაკ შირაკი მიიყვანა, 2002-ში ჯორჯ ბუშს უმასპინძლა, 2003-ში კი თავისი დაბადების დღე აღნიშნა.
“ვლადიმიერ პუტინმა ნახა როგორ ავაწყე ბიზნესი ერთი ჯიხურიდან. ისიც ნახა, რომ სულაც არ მეთაკილება მაღალი რანგის პირებისთვის თეფშების გამოცვლა, რადგან ისინი ჩემთან სტუმრად მოვიდნენ”, — იხსენებს პრიგოჟინი იმავე ინტერვიუში.
პირველი სახელმწიფო კონტრაქტები „პუტინის მზარეულმა“ მიიღო, როდესაც საკვები პროდუქტების კომბინატი „კონკორდი“ დააფუძნა. პრიგოჟინი ჯერ პეტერბურგის, მოგვიანებით მოსკოვის სკოლებს, მერე კი რუსულ ჯარს ამარაგებდა. სწორედ სამხდერო კონტრაქტები იყო ყველაზე შემოსავლიანი. გასული 5 წლის განმავლობაში გაფორმებული სახელმწიფო კონტრაქტების ღირებულება 3.1 მილიარდ დოლარს აღემატება.
თუმცა, პუტინისთვის მას შეუცვლელს სხვა საქმიანობა ხდის. ევგენი პრიგოჟინი ითვლება დაქირავებულ მებრძოლთა კომპანია „ვაგნერის“ და „ინტერნეტის კვლევის სააგენტოს“ დამფინანსებლად.
რამდენიმე თვის წინ „ინტერნეტის კვლევის სააგენტო“-ში მუშაობაზე ორგანიზაციის ყოფილი თანამშრომელი „ვაშინგტონ პოსტს“ ესაუბრა. 43 წლის მარატ მინდიაროვი პროფესიით მასწავლებელია და თავიდან მუშაობდა დეპარტამენტში, რომლის სამიზნეც ადგილობრივ აუდიტორია (რუსეთის მოქალაქეები) იყო. 2014 წლის დეკემბერში მან ჩააბარა ტესტი და ორგანიზაციის facebook დეპარტამენტში გადავიდა, რომელიც აშშ-ს ბაზარზე იყო მიმართული.
„ადგილია სადაც წერ რომ თეთრი შავია, შავი კი თეთრია. პირველი გრძნობა ისაა, რომ ეს არის სიცრუის ქარხანა, რომელიც აწარმოებს ტყუილებს ინდუსტრიულ მასშტაბებში. იქ 300–400 ადამიანი მუშაობს“, — იხსენებს მინდიაროვი. მას სოციალურ მედიაში კომენტარების წერა ევალებოდა. მინდიაროვის თქმით, იყო ორი 12 საათიანი ცვლა. ასევე საწარმოო ნორმები. მაგალითად, თითოეულ თანამშრომელს უნდა დაეწერა 200 სიმბოლოსგან შემდგარი 135 კომენტარი. ამ სამუშაოსთვის, „ტროლების ფაბრიკაში“ 40 ათას რუბლს იხდიდნენ.
„ამას საჯარო დაკერძო სექტორის თანამშრომლობის უნიკალურ ფორმას ვეძახი“, — ამბობს ტომას ილვესი, — „ანუ არსებობს კერძო კომპანიები, მაფიოზები ან არამაფიოზები, რომლებიც სახელმწოფოს უარყოფის საშუალებას აძლევენ. სახელმწიფო ამბობს, რომ ჩვენ არაფერი გაგვიკეთებია. თქვენ არა, თქვენ უბრალოდ გადაიხადეთ ამის გაკეთებაში“.

თანამშრომლობა საზღვრებს გარეშე

რასაც ტომას ილვესი საჯარო და კერძო სექტორის თანამშრომლობის უნიკალურ ფორმას უწოდებს, მარკ გალეოტისთვის „მობილიზაციური სახელმწიფოს“ ჩამოყალიბების შედეგი არის.
„პუტინი ამბობს, რომ რუსეთი არის ჩაბმული პოლიტიკურ და ეგზისტენციალურ ომში დასავლეთთან. დასავლეთი ცდილობს შეცვალოს რუსეთი. ისინი ცდილობენ რუსეთის შეზღუდვას. ამიტომ ის უტოვებს სახელმწიფოს უფლებას გამოიყენოს საზოგადოების ნებისმიერი ელემენტი. შესაძლოა იყო ბიზნესი და რაღაც ეტაპზე კრემლი მოდის და გეუბნება — უნდა აიყვანო სამსახურში ეს სამი ადამიანი, რომლებიც იცი რომ ჯაშუშები არიან, მაგრამ უნდა მისცე ლეგენდა. შესაძლოა იყო მედიაში და დაგავალონ იმის თქვა, რომ მალაიზიური ბოინგი არა რუსულმა რაკეტამ, არამედ უკრაინელებმა ჩამოაგდეს. იგივე ხდება ორგანიზებული დანაშაულის შემხვევაში. ყოველთვის არა, მაგრამ როდესაც სახელმწიფო თვლის რომ ეს მიზანშეწონილია ან როდესაც მათ არ აქვთ უკეთესი გამოსავალი, ისინი მიმართავენ განგსტერებს — ‘გვინდა რომ რაღაც გააკეთოთ‘. ისინი არაფერ კარგს არ პირდებიან, მაგრამ განგსტერებმა იციან, რომ უარის შემტხვევაში რაღაც ცუდი მოხდება“.

შპიონაჟსა და ტრანსნაციონალურ დანაშაულს განსაკუთრებული ადგილი უკავია მარკ გალეოტის ინტერესთა სფეროში. 2018 წლის ივნისში გამოიცა მისი წიგნი რუსული ორგანიზებული დანაშაულის შესახებ. The Vory (კანონიერი ქურდები) არის ამბავი იმის შესახებ როგორ მოვიდნენ კრიმინალები რუსეთის ხელისუფლებაში.
„ძალიან რთულია თქვა რა არის ორგანიზებული დანაშაული რუსეთში, რადგან საზღვრები კრიმინალს, ბიზნესსა და პოლიტიკას შორის გახდა ძალიან შეღწევადი ყველას მიერ. დიახ, ქუჩის ბანდიტი, ქუჩის ბანდიტია, მაგრამ დააკვირდით რუსული ორგანიზებული დანაშაულის პატრიარქებს — ისინი არიან ბიზნესმენები, პოლიტიკოსები, ისინი ქმნიან საქველმოქმედო ფონდებს და ა.შ. ისინი მოქმედებენ კანონიერ სამყაროში ისევე, როგორც კრიმინალურ სამყაროში. რუსეთი გახდა ქვეყანა რომელმაც თავის სასარგებლოდ დააბუნდოვნა ყველა ეს განმარტება“.
კარიერის განმავლობაში მარკ გალეოტის უმუშავია ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნების სამართალდამცავი სააგენტოების კონსულტანტად. დღეს ის რუსული ორგანიზებული დანაშაულის ექსპერტია. მისი თქმით, სწორედ შიდა შემაკავებელი საზღვრების არ არსებობა განაპირობებს რუსეთის ეფექტურობას ჰიბრიდულ ომში.
„ჩვენ ვართ მიჩვეულები სახელმწიფოებს, სადაც არსებობს მკაფიო განმარტება — ეს არის მთავრობა, ეს არის კერძო სექტორი, ეს სამოქალაქო საზოგადოება და ა.შ. ასე არ არის რუსეთში. თუ საჭიროა რომელიმე ქვეყნის მედია სივრცეში შეღწევა, მათ შეუძლიათ მიმართონ იქ თავიანთი სახელმწიფო რესურსები. თუ საჭიროა რომელიმე ქვეყნის კრიმინალურ სამყაროში შეღწევა, ჯაშუშები დაეხმარებიან განგსტერებს. თუ საჭიროა რომ სადღაც კანონიერი გამოჩნდე და იქ მხოლოდ დიპლომატები გყავდეს, მათ შეუძლიათ გააკონტროლონ ჯაშუშებისა და განგსტერების ქმედებები. ანუ რუსეთს შეუძლია უგულებელყოს ყველა ის გამყოფი, რომელიც აუცილებლობას წარმოადგენს კანონის უზენაესობაზე დაფუძნებული დასავლეთის სახელმწიფოებისთვის. რუსეთი ძლიერია ჰიბრიდულ ომში, რადგან რუსეთი არის ჰიბრიდული სახელმწიფო“, — ამბობს გალეოტი. მისივე თქმით გასათვალისწინებელია, რომ რუსეთი არაა ერთადერთი, ვინც ჰიბრიდულ ომს მიმართავს: „მოდით არ მოვიტყუოთ თავი რომ ამერიკა არ იყენებს მსგავს ტაქტიკას. თუმცა, ამერიკას ასევე აქვს ძლიან დიდი ეკონომიკა, ძალიან დიდი სამხედრო შესაძლებლობები და ასევე დიდი რბილი ძალა. ტრამპის ადმინისტრაციის პირობებშიც კი, ბევრი უყურებს ამერიკას როგორც მისაბაძ მაგალითს. ანუ გარკვეულწილად, ამერიკას არ სჭირდება ასე მასიურად ჰიბრიდული ომის გამოყენება. რუსეთი კი არის ქვეყანა სტაგნირებული ეკონომიკით, სამხედრო ძლით რომელიც არის მნიშვნელოვანი, მაგრამ საკუთარ თავს არ გავს… ევროპულ ნატო–ს მეტი სახმელეთო ჯარი ყავს, ვიდრე რუსეთს… ამერიკელების და კანადელების გარეშეც კი. ამავე დროს რუსეთს თითქმის არ გააჩნია რბილი ძალა. მაგრამ ვინაიდან მას შეუძლია ჰიბრიდული საშუალებების გამოყენება, ის ხდება არაპროპორციულად ეფექტური“.
მაინც როგორ გახდა რუსეთი ის რაც არის დღეს? როგორ მოხდა ამ ტოქსიკური კოქტეილის ინგრედიენტების შერჩევა, შეზავება და საბოლოო რეცეპტზე ჩამოყალიბება? ან არის კი საერთოდ ერთი კონკრეტული რეცეპტი?
„ის ვათარდებოდა დროთაგანმავლობაში. რუსეთი ხდება უფრო ეფექტური და უფრო დახვეწილი ჰიბრიდული ომის გამოყენებაში. ისინი აკვირდებიან, აფასებენ ტაქტიკებს და იღებენ გადაწყვეტილებებს: ეს მოძველდა, აღარ მუშაობს, ამიტომ აღარ გამოვიყენებთ. ამას დახვეწა სჭირდება. ეს ახალი ტაქტიკაა. მისი გამოყენება შესაძლებელია“, — ამბობს ედვარდ ლუკასი. „ვფიქრობ საქართველო იყო ერთ–ერთი პირველი სამიზნე, რადგან იყოს სუსტი და პატარა. ასევე იყო ახლოს რუსეთთან. ჩემი აზრით, ჰიბრიდული ომი დაიწყო 90-იანებში საქართველოში და ბალტიის ქვეყნებში. თანამედროვე კომპლექსურობასთან შედარებით, მაშინ ის ძლიან ნედლი იყო. თუმცა, იყო საქართველოს ტერიტორიაზე არსებულ კონფლიქტებში რუსული ჩართულობა, შევარდნაძეზე განხორციელებული მკვლელობის მცდელობები, რუსული სამხედრო ბაზების გამოყენება დივერსიების მოსაწყობად, ენერგეტიკის სფეროს იარაღად გამოყენება, მცდელობები გამოეყენებინათ საქართველოს ეკონომიკური დამოკიდებულება რუსეთზე. ასე რომ, სანამ დასავლეთის წინააღმდეგ მიმართავდნენ, ყველა ეს ტაქტიკა საქართველომ საკუთარ თავზე გამოსცადა“.

საცდელი კურდღელი

1993 წლის 19 მარტს რუსულმა სუ 27-მა საქართველოს საჰაერო სივრცე დაარღვია. თვითმფრინავი სოხუმიდან 7 კილომეტრში ჩამოაგდეს. პილოტი გარდაიცვალა. კაბინაში ქართველმა სამხედროება მისი საბუთები იპოვეს. გარდაცვლილი რუსეთის ფედერაციის საჰაერო ძალების მაიორი ვაცლავ შიპკო აღმოჩნდა. მისი ნაწილი როსტოვის ოლქის ქალაქ კუსკოვოში იყო დისლოცირებული. იმავე საბუთებით ირკვეოდა, რომ მაიორი შიპკო 11 მარტიდან გუდაუთაში იყო მივლენილი.
თვითმფრინავი ქართველი სამხედროების კონტროლირებად ტერიტორიაზე ტყეში ჩამოვარდა. შემთხვევის ადგილზე მისვლა არ დაიზარა ქვეყნის მეთაურმა. ნაცრიფერ პიჯაკში გამოწყობილი შევარდნაძეს ხელში ჯოხი ეკავა, რომელიც, როგორც ჩანს, ტყეში იპოვა. „აი ეს სხვათაშორის უნდა აჩვენოთ… თბილისშია შეღებილი, აი“, — მიმართა შევარდნაძემ ოპერატორს და ჯოხით თვითმფრინავის ფრთაზე აღბეჭდილი წითელი ვარსკვლავის კონტურები შემოხაზა.

საქართველოს პრეზიდენტის ქმედება არ იყო სპონტანური ან დაუფიქრებელი. თვითმფრინავის ჩამოგდებამდე რამდენიმე დღით ადრე, მურმანსკში მყოფმა რუსეთის თავდაცვის მინისტრმა ოფიციალური თბილისი მიზანმიმართულ პროვოკაციაში დაადანაშაულა. „რუსეთის შეიარაღებული ძალების ფერებშია გადაღებილი. აქვთ ჩვენი თვითმფრინავის ანალოგიური ვარსკვლავი. ისინი ახორციელებენ როგორც სადემონსტრაციო ფრენებს, ასევე მონაწილეობენ ქალაქის დაბომბვაში“, — გენერალი გრაჩოვი სოხუმს გულისხმობდა. მეტიც, რუსეთის თავდაცვის მინისტრი ამბობდა, საქართველო ამ მიზნით მის მის კუთვნილ 7 თვითმფრინავს იყენებსო.
რუსმა ჟურნალისტმა ანრეი კარაულოვმა თავის გადაცემაში „ჭეშმარიტების მომენტი“ (Момент Истины) გრაჩოვის ამ განცხადებების შეფასება აფხაზი სეპარატისტების ლიდერს სთხოვა:
– არის შემთხვევები და ფაქტები, როდესაც ქართული თვითმფრინავები ბომბავდნენ ქალაქ სოხუმს.
– ანუ ქართველები თავადვე ბომბავდნენ თავიანთ თავს?
– არის ასეთი რამ.
– ნუთუ თქვენ ამის მართლა გჯერათ ვლადისლავ გრიგორიევიჩ?
გაკვირვებულმა იკითხა კარაულოვმა…
– რისი?
თითქოს უკეთესი პასუხის მოსაფიქრებლად კითვაზე კითხვით უპასუხა არძინბამ.
– რომ ქართველები თავად ბომბავენ თავიან პოზიციებს…?
– არა… მე ვამბობ, რომ არსებობს ფაქტები.
ადგილობრივი სეპარატისტების გამოყენება, დეზინფორმაცია, პროპაგანდა და პროვოკაციები — საქართველოს მოქმედი პრეზიდენტისთვის მსგავსება აშკარაა. „2014 წელს რაც მოხდა აღმოსავლეთ უკრაინაში, რასაც თქვენ დაარქვით პატარა მწვანე კაცუნები და ახლა ყოველი მეორე პოლიტიკოსი ევროპაში ამ ტერმინს იმეორებს — ეს დატესტირდა საქართველოში 90-იან წლებში… და მაშინ რუსებმა როგორც მონათლეს რომ ეს რაღაც შიდა კონფლიქტია… მაშინ დატესტირდა ეს საქართველოში“, — ამბობს გიორგი მარგველაშვილი.
მართალია, მეთოდებში მსგავსება აშკარაა. თუმცა, მარკ გალეოტის აზრით, რუსეთის ქმედებების უკან არ იდგა კონკრეტული გეგმა: „როდესაც ვსაუბრობთ ჰიბრიდულ ტაქტიკაზე, უნდა გავითვალისწინოთ — ეს არ იყო ისე რომ რუსებმა გაიღვიძეს ერთ მშვენიერ დღეს და აი ჩვენ დიდებული იდეა გვაქვსო. ეს იყო რუსული მიდგომა მე-19 საუკუნიდან. ჩვენ გვინახავს ამის გამოყენება ცარიზმის და საბჭოთა ეპოქაში, მერე პოსტსაბჭოთა პერიოდში. ვფიქრობ, 90-იანებში რუსეთი ისეთ ქაოტურ მდგომარეობაში იყო, რთული სათქმელია რომ მას საერთოდ ჰქონდა რაღაც სტრატეგიული ინტერესები. 90-იან წლებში იყო დაძაბულობა საქართველოსთან, მაგრამ არ მგონია ყოფილიყო რაღაც მიზანმიმართული გეგმა“.
ალბათ ასეც იყო. იელცინის დროინდელი რუსეთი იყო სუსტი და ქაოტური… დასავლეთთან მიმართებაში. საქართველოსთან შედარებით ის ყოველთვის საკმარისად ძლიერი იყო და მაშინ არაფერი უშლიდა ხელს, ყველა ეს მეთოდი მეზობელზე ზემოქმედებისთვის გამოეყენებინა.
90-იან წლებში საქართველოში კონფლიქტების გამაღვივებელს, მშვიდობისმყოფელის ნიღაბი ქონდა მორგებული და მონაწილეობდა ყველა სამშვიდობო მოლაპარაკებაში. იმის გასაგებად, რა ინტერესები ამოძრავებდა და რის მიღწევას ცდილობდა საქართველოს ჩრდილოელი მეზობელი, გადავწყვიტეთ გერმანიაში დიტერ ბოდენთან ჩავსულიყავით. ამჟამად ის პოტსდამის უნივერსიტეტის პროფესორია, მაგრამ 90-იანებში ბოდენი ჯერ საქართველოში ეუთო-ს მისიის ხელმძღვანელი იყო (1995–1996), მერე კი კონფლიქტების მოგვარების საკითხში გაერო-ს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი (1999–2002).
დიტერ ბოდენი ქართულად მოგვესალმა და სახლში შეგვიპატიჟა. ის უშუალოდ მონაწილეობდა მოლაპარაკებებში და ახლაც პერიოდულად ჩადის აფხაზეთში. „დაახლოებით წელიწადნახევრის წინ ვიყავი იქ“, — გვითხრა ბოდენმა.
– თავიდან რუსეთი შეეცადა რომ წარმოჩენილიყო როგორც მედიატორი. ისინი უნდა ყოფილიყვნენ მედიატორები ეუთო–ს წესებიდან გამომდინარე. ეუთო–მ მიიღო კონკრეტული დოკუმენტები, რომლებიც კონფლიქტის მოსაგვარებლად გარკვეული პოლიტიკის გატარებას ითვალისწინებდა. რუსეთმა ამას მხარი დაუჭირა. თუმცა, ამავე დროს ჩვენ ვიცით, რომ რუსეთს ქონდა და დღემდე აქვს ინტერესები უსაფრთხოების თვალსაზრისით. ცხადია მათ არ უნდათ, რომ საქართველო ნატო–ს წევრი გახდეს. არ უნდათ, რომ მათ საზღვრებთან იყოს შეიარაღება. ამიტომ აქ იყო ძალიან მგრძნობიარე ასპექტები, რომლებიც გარკვეულ როლს თამაშობდა რუსეთისთვის და არ თამაშობდა ამ როლს სხვების შემთხვევაში. რუსეთი თავიდანვე ყურადღებას ამახვილებდა უსაფრთხოების აპექტებზე, რომლებიც მათი ინტერესების უზრუნველყოფას ემსახურებოდა.
– იქცა თუ არა ეს ტერიტორიები ზემოქმედების ბერკეტად?
– რასაკვირველია. რუსეთს აქვს თავისი ინტერესი მთელს რეგიონში. რუსეთი კავკასიას ყოველთვის განსაკუთრებული ინტერესის სფეროდ მიიჩნევდა. ანუ ნებისმიერ შემთევევაში როდესაც სიტუაცია შეიცვლება, ისინი რასაკვირველია, მონაწილეობას მოითხოვენ.
– რუსეთი როდესმე რეალურად ცდილობდა ამ კონფლიქტის მოგვარებას?
– ჩვენ გვქონდა გარკვეულ საკითხებზე მათთან სოლიდარობა. მაგალითად, იყო შემთხვევები დაშორიშორების ხაზის გასწვრივ, როდესაც ადმიანს ჰქონდა მიწა მეორე მხარეს და უნდოდა გადასვლა… ამ ადამიანებს ხშირად აპატიმრებდნენ და ასეთ შემთხვევებში, ისინი საკმაოდ სასარგებლონი იყვნენ. მათ შეეძლოთ საუბარი ოსებთან ცხინვალში. რაც შეეხება უმნიშვნელოვანეს საკითხებს: როგორ უნდა იყოს სამშვიდობო ხელშეკრულება? რა სახის დოკუმენტი უნდა იყოს…? ამაზე ჩემი იქ ყოფნისას სერიოზული საუბარი არ დაგვიწყია. თუმცა, ნათელი იყო რომ რუსებს არ სურდათ არაფრის მიღება რაც ეწინააღმდეგებოდა მათ ხედვას, მათ უსაფრთხოების ინტერესებს.
– თუ გავითვალისწინებთ ყველაფერს, რაც ხდებოდა 90-იანების დასაწყისიდან, ფიქრობთ რომ რუსეთი საქართველოსთან ჰიბრიდულ ომშია ჩართული?
– მაშინ ტერმინი „ჰიბრიდული ომი“ არ გამოიყენებოდა. თუმცა, გამოყენებაში იყო მეთოდები, რომლებსაც თანამედროვე ენით შეგვიძლია ვუწოდოთ ჰიბრიდული ომი. ვფიქრობ, რუსები იყენებდნენ ყველა უპირატესობას, რომელიც არსებობდა რომ მოეხდინად თავიანთი ინტერესების უზრუნველყოფა.
დიტერ ბოდენმა კონფლიქტის ზონაში გაეროს გენერალური მდვივნის სპეციალურ წარმომადგენლად 2002 წლამდე იმუშავა. იმ დროს რუსეთში უკვე დაწყებული იყო ვლადიმირ პუტინის ხელისუფლეფაში მოსვლით გამოწვეული ძირეული ცვლელებები. საქართველოში კი მდგომარეობა რადიკალურად 2003 წლის ბოლოს შეიცვლება.

Go West!

2003 წლის ნოემბერში საქართველოს პარლამენტის შენობაში შეჭრილმა მიხეილ სააკაშვილმა ედუარდ შევარდნაძეს ჩაი დაულია. მომენტი ვარდების რევოლუციის ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოდ იქცა. ამ მოვლენიდან დაახლოებით ერთ თვეში გამართულ არჩევნებზე მიხეილ სააკაშვილს მოსახლეობამ 96 პროცენტიანი მხარდაჭერა გამოუცხადა.
2004 წლის 25 იანვარს გამართულ ინაუგურაციას რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი იგორ ივანოვი და აშშ-ს სახელმწიფო მდვივანი კოლინ პაუელი ესწრებოდნენ. საქართველოს ჰიმნის დასრულებისთანავე,უცხოელი სტუმრებისთვის მოულოდნელად ევროპის ჰიმნი დაიწყო და პარლამენტის შენობის წინ ევროკავშირის დროშა აღიმართა. „აუფ, სანაძლეოს ვდებ იგორი ვერ იღებს სიამოვნებას წარმოდგენის ამ ნაწილისგან“, — იხსენებს BBC-ის ფილმში „პუტინი, რუსეთი და დასავლეთი“ კოლინ პაუელი. თუმცა, მთავარი წარმოდგენა ჯერ კიდევ წინ იყო. ამერიკელი დიპლომატი სააკაშვილმა თბილისის საკრებულოს შენობაში მიიწვია. დარბაზი აჭრელებული იყო საქართველოსა და შეერთებული შტატების დროშებით. ნათელი იყო, რომ საქართველოსთვის მზე ჩრდილოეთიდან აღარ ამოდიოდა (რედ.: შევარდნაძემ 2000 წელს თქვა, რომ საქართველოსთვის მზე ჩრდილოეთიდან ამოდის).

ინაუგურაციიდან რამდენიმე თვეში ოფიციალურმა თბილსმა სრული კონტროლი დაამყარა რეგიონზე, რომელიც პრაქტიკულად დანარჩენი საქართველოსგან იზოლირებულად არსებობდა. აჭარის რევოლუციად ცნობილი მოვლენების შედეგი, ასლან აბაშიძის გაძევება და რუსეთისთვის არეულობის მოწყობის შესაძლო კერის განეიტრალება იყო.
თითქოს რუსეთის გასაღიზიანებლად საქართველოში განვიტარებული მოვლენები საკმარისი იყო, მორიგმა ფერადმა რევოლუციამ უკრაინაში იფეთქა. კიევის ქუჩებში კარვების ქალაქი იყო გაშლილი. მაიდანზე უკრაინის გვერდით, საქართველოს დროშებიც ფრიალებდა. დაძაბულობა პრორუსულად განწყობილ იანუკოვიჩის მომხრეებსა და იუშენკოს პროდასავლელელ მხარდაჭერებს შორის პიკს აღწევდა. სწორედ მაშინ კიევში მრგვალ მაგიდასთან დაპირისპირებულ მხარეებს შორის დაძაბულობის განმუხტვას პოლონეთის პრეზიდენტი ცდილობდა.

– სამოქალაქო ომის დაწყების საფრთხე რეალური იყო. პუტინი ძალიან ეწინააღმდეგებოდა ჩემს და ზოგადად, დასავლეთის ჩართულობას. მან საჯაროდაც თქვა რომ კვასნევსკი ცდილობს უკრაინის დასავლეთისკენ გადაბირებას. ეს ჩვენი კონტაქტების დასასრულის დასაწყისი იყო.
– რატომ იყო პუტინი წინააღმდეგი? რატომ ეშინოდა ვარდების ან ნარინჯისფერი რევოლუციის?
– არის ორი მიზეზი. პირველი არის გეოსტრატეგიული. მისთვის რუსეთის გავლენის ზონა ძალიან მკაფიოა — უკრაინა, მოლდოვა, ამიერკავკასია, ცენტრალური აზია და კითხვის ნიშანია ბალტიის რესპუბლიკები, რადგან იქ საბჭოთა ბატონობა უფრო ხანმოკლე იყო. თანაც, ბალტიისპირელები ნატო–სა და ევროკავშირის წევრები არიან. ეს არის პირველი მიზეზი.
– მეორე მიზეზი კი ისაა, რომ ვარდების თუ ნარინჯისფერმა რევოლუციამ მისცა ამ ქვეყნებს შესაძლებლობა მიეღწიათ ნამდვილი დემოკრატიისთვის. შესაძლებლოა ქონოდათ ნამდვილად დემოკრატიული სახელმწიფოები, განვითარებული სამოქალაქო საზოგადოება და დასავლური ინსტიტუტები ისეთი ღირებულებებით, როგორც კანონის უზენაესობა, ადამიანების და უმცირესობების უფლებების დაცვა და ა.შ. ვფიქრობ, რუსეთისთვის ეს სახიფათოა. განსაკუთრებით უკრაინის შემთხვევაში, რადგან თუ შესაძლებელია კარგი დემოკრატიული სახელმწიფოს არსებობა უკრაინაში, მაშინ კითხვა აშკარაა — თუ უკრაინაში შესაძლებელია, რუსეთში რატო არა…?

უკრაინაში ხელისუფლებაში იუშენკო მოვიდა. 2005 წლის 10 მაისს კი თბილისში თავისუფლების მოედანზე შეკრებილ ათასობით ქართველს, ჯორჯ ბუში თავისუფლებაზე ესაუბრებოდა.
“თქვენ დიდი წვლილი შეგაქვთ თავისუფლების საქმეში. მაგრამ ყველაზე მნიშვბელოვანი თქვენი მაგალითია. ბოლო თვეების განმავლობაში მსოფლიო გააოცა იმედისმომცემმა ცვლილებებმა ბაღდადიდან ბეირუთამდე და ბიშკეკამდე. თუმცა, სანამ მოხდებოდა იასამნისფერი რევოლუცია ერაყში, ნარინჯისფერი რევოლუცია უკრაინაში ან კედარის რევოლუცია ლიბანში, იყო ვარდების რევოლუცია საქართველოში“.
ყოველი მსგავსი გამონათქვამის შემდეგ, ქართველები შეერთებული შტატების პრეზიდენტს სიტყვას მხურვალე ოვაციებით აწყვეტინებდნენ. მსგავსი გამონათქვამი კი მრავლად იყო.
„თავისუფლების გზა, რომელიც აირჩიეთ არ არის მარტივი, მაგრამ მარტო არ მოგიწევთ მისი გავლა. ამერიკელები პატივს სცემენ თქვენს მამაც არჩევანს თავისუფლების სასარგებლოდ და მაშინ როდესაც აშენებთ თავისუფალ და დემოკრატიულ საქართველოს, ამერიკელი ხალხი თქვენს გვერდით იქნება“.
ისევ მხურვალე ოვაციები… ჯორჯ ბუშმა სიტყვა ქართულად დაასრულა — „გაუმარჯოს საქართველოს!“.
შეერთებული შტატების პრეზიდენტის მხრიდან იმ ქვეყნის ასეთი მხარდაჭერა, რომელიც ჯერ კიდევ ორი წლის წინ არშემდგარ სახელმწიფოდ ითვლებოდა, ბევრისთვის მოულოდნელი იყო. თუმცა, არა ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორისთვის.
„ბუშს ქონდა ის, რასაც თავად თავისუფლების დღის წესრიგს უწოდებდა. მის მეორე საინაუგურაციო სიტყვაში ის ყვებოდა როგორ შეუწყობდა ხელს თავისუფლების გავრცელებას მთელს მსოფლიოში“, — ამბობს ჯოზეფ ნაი, რომელიც მსოფლიო პოლიტიკას ჯერ კიდევ 60-იანი წლებიდან აკვირდება, — „ევროპელები ამაში ნაკლებად იყვნენ დარწმუნებულნი. მათი პოზიცია ამბობდა: უკრაინის და საქართველოს ნატო–ში გაწევრიანების მცდელობა უაზროდ მოახდენს რუსეთისა და პუტინის პროვოცირებას. ეს კი ევროპაში კრიზისს გამოიწვევს“.

ბუშის თბილისში ვიზიტიდან სამ წელიწადში, ევროპული სკეპტიციზმი დიდწილად განაპირობებს საქართველოსა და უკრაინის მაპ-ის გარეშე დატოვებას. მცდელობების მიუხედავად, შეერთებული შტატების პრეზიდენტი თავისას ვერ გაიტანს.
„ჯორჯ ბუშს არ ქონდა გამოცდილება საერთაშორისო ურთიერთობებში“, — გვითხრა ჯოზეფ ნაიმ, — „ტეხასის გუბერნატორი იყო, მაგრამ საერთაშორისო პოლიტიკაში გამოუცდელი იყო. მამამისისგან განსხვავებით, უმცროსი ბუში იყო უფრო მოუთმენელი და ნაკლებად მცოდნე. ის ხშირად ეხვეოდა გარკვეულ სიტუაციებში ისე, რომ არ იყო საკმარისად წინდახედული“.

ბუქარესტის სამიტამდე შეერთებული შტატების მხარდაჭერით საქართველო ჩრდილო ატლანტიკური ალიანსისკენ ისე მიზანმიმართულად დაიძრა, როგორც არასდროს. მძიმე მოლაპარაკებების შედეგად, ოფიციალური თბილისის კონტროლის ქვეშ არსებული ტერიტორიიდან მოხერხდა რუსული სამხედრო ბაზების გაყვანა. მიმდინარეობდა ჯარის რეფორმა, ქართველი ჯარისკაცები გადიოდნენ გადამზადებას და ალიანსის სხვა წევრ ქვეყნებთან ერთად, მონაწილეობდნენ სამშვიდობო მისიებში ერაყსა და ავღანეთში. მეტიც, ხშირად პატარა ქვეყნის სამშვიდობო კონტინგენტი რაოდენობით ნატო-ს ბევრი წევრის კონტინგენტს აღემატებოდა. მოვლენათა ამგვარი განვითარების შემხედვარე, ოფიციალური მოსკოვი საქართველოზე გავლენის შესანარჩუნებლად ახალ ხერხებს ეძებდა…
„90-იანებში არ არსებობდა ნამდვილი სტრატეგიული მიზანი, შესაბამისად არც სტრატეგია არსებობდა“, — ამბობს მარკ გალეოტი, — „2003 წლიდან ჩვენ ვხედავთ ნელ განვითარებას. თუმცა, არც მაშინ იცოდნენ საბოლოოდ ეს სადამდე მიიყვანდა. არ იყო გეგმა, რომლის მიხედვითაც ხუთ წელიწადში საქართველოსთან ომი უნდა ქონოდათ. ძალიან მნიშვნელოვანი იყო აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი. ამ რეგიონების მხარდაჭერის მუდმივი მცდელობა იქცა საქართველოზე ზეწოლის შენარჩუნების მიქანიზმად. ამასთანავე, ვხედავთ დაზვერვითი ოპერაციების ზრდას საქართველოში, რაც მიაღწევს კრიტიკულ ნიშნულს მაშინ, როდესაც ქართველები გააძევებენ თუ არ ვცდები, 4 რუს ჯაშუშს. ეს იყო ბევრად ფართო კამპანიის ნაწილი. მაშინ ვხედავთ გარედაზვერვის სამსახურის (სვრ) და გრუ–ს (დაზვერვის მთავარი სამმართველო) გააქტიურებას და საქართველოში მათი ქსელის გაფართოებას. გაცილებით მნიშვნელოვანია გრუ–ს ქსელის გაფართოება, რადგან ეს უფრო ომთან დაკავშირებული სააგენოა. უკვე მაშინ ისინი ცდილობდნენ ეფიქრათ — რა სახის ინფრასტრუქტურა შეგვიძლია შევქმნათ, თუ გვექნება კონფლიქტი საქართველოსთან“.
გალეოტის აზრით, ეს ორმა ძირითადმა ფაქტორმა განაპირობა: „საქართველოს სურდა თავისი მომავლის განსაზღვრა. ეს იყო მაშინ, როდესაც პუტინი უკვე სამი წელი ხელისუფლებაში იყო. მან უკვე მოაგვარა თავისი სასწრაფო საქმეები და განიმტკიცა პოზიცია შიდა ასპარეზზე. სწორედ ამ დროს ის იწყებს საზღვარგარეთ ყურებას. მეორე — ამ პერიოდში იყო ფერადი რევოლუციები, რომლებსაც პუტინი უმნიშვნელოვანეს საფრთხედ აღიქვამს. სწორედ ამ დროს დაიწყო ის, რასაც შეგვიძლია უწოდოთ ჰიბრიდული ომის საქართველოს წინააღმდეგ“.

2008 წლის აპრილში ბუქარესტი მსოფლიო ლიდერებს მასპინძლობდა. საქართველოს დელეგაცია რუმინეთში იმ იმედით ჩავიდა, რომ თბილისში გაწევრიანების სამოქმედო გეგმით დაბრუნდებოდა. შეერთებულ შტატებთან ერთად, საქართველოსა და უკრაინას მხარს ნატო-ს აღმოსავლეთ ევროპელი წევრები უჭრდენენ.
„მე ვიყავი ბუქარესტში (2008 წლის აპრილში). ძლიან განაწყენებული ვიყავი, როდესაც საქართველოს არ მისცეს ნატო–ში გაწევრიანების სამოქმედო გეგმა. ყველას გვესმოდა, რომ რუსები არემონტებდნენ რკინიგზას, რომ გადაისროლონ თავიანთი მძიმე შეიარაღება აფხაზეთში. ისინი ომისთვის ემზადებოდნენ. ფრანგებმა და გერმანელებმა ეს ვერ გაიგეს. ჩვენ აღმოსავლეთ ევროპელებს გვესმოდა რომ გზავნილი მკაფიო უნდა ყოფილიყო — საქართველო ერთ დღეს გახდება ნატო–ს წევრი. ეს ჩავწერეთ დეკლარაციაში, მაგრამ მაპ–ი არ იყო. სწორედ გაწევრიანების სამოქმედო გეგმა იყო მნიშვნელოვანი და არა გზავნილი“, — იხსენებს ლატვიის ყოფილი პრეზიდენტი ვალდის ზატლერსი.
ნატო-ს სამიტის დასრულებიდან რამდენიმე დღეში ჯორჯ ბუში რუსეთში ჩავიდა. რუსმა კოლეგამ მას სოჭში უმასპინძლა. ვალდის ზატლერსი ამბობს, რომ „იმ შეხვედრის შემდეგ, როდესაც ბუში უბრალოდ ჩუმად იყო, იმის მაგივრად რომ შეწინააღმდეგებოდა პუტინს, მივხვდით რომ ომი გარდაუვალი იყო“.

ტოქსიკური ომი

თითქმის 11 ათასი ათლეტი, 204 ქვეყნის დელეგაცია — 2008 წლის აგვისტოში მსოფლიოს ყურადღება პეკინისკენ იყო მიმართული. ჩინეთის დედაქალაქში ზაფხულის 29-ე ოლიმპიური თამაშები ქვეყნისთვის დამახასიათებელი მაშტაბებით და პომპეზურობით იხსენებოდა (რედ.: გახსნის ცერემონია გრძელდებოდა 4 საათი და მასში მონაწილეობა 15 ათასმა ადამიანმა მიიღო). სტუმრებს შორის იყო ლატვიის პრეზიდენტიც.
„ჩვენ ვიყავით პეკინში. სარკოზი, ბუში, პუტინი — ყველა იქ იყო“, — იხსენებს ვალდის ზატლერსი, — „შევხვდი პრეზიდენტ სააკაშვილის მეუღლეს და ვკითხე სად იყო მიშა? მიპასუხა რომ სახლში პრობლემები აქვსო… ვუთხარი: კარგი, თუ სჭირდება რამე დახმარება გააგებინეთ, რომ მის ზარს ველოდები… მიშას ყოველტვის ქონდა რაღაც პრობლემები. ის ძლიან აქტიური პრეზიდენტი იყო“.

თითქოს ყველაფერი იყო ისე, როგორც უნდა ყოფილიყო. სტუმრები თავიანთ ადგილებს იკავებდნენ. ოლიმპიელთა დელეგაციები კი ერთი-მეორეს მიყოლებით პეკინის ეროვნულ სტადიონზე გამოდიოდნენ და 90 ათასზე მეტ მაყურებელს ღიმილით ესალმებოდნენ. თუმცა, ლატვიის ყოფილი პრეზიდენტი გააკვირვა ერთმა გარემოებამ.
„რაღაც არ იყო ისე პუტინის ქმედებაში. ის შეეცადა ჩემთან შეხვედრისგან თავის არიდებას. გახსნის ცერემონიალზე, მან უბრალოდ გაწია ლორა ბუში და დაჯდა ჯორჯ ბუშთან სასაუბროთ. შედეგად, მთელს მსოლფიოს ტელევიზიით შეეძლო ენახა — პუტინი და ბუში ერთად, მაშინ როდესაც საქართველოში ომი დაიწყო“.

მსოფლიო მაშტაბის მოვლენის მიმდინარეობისას თავისი გეგმების განხორციელება, გახდა მოდელი, რომელსაც რუსეთის ფედერაცია დღესაც წარმატებით იყენებს.
„ამას მცოცავ ანექსიას ვეძახი. ჩემს ანგარიშში 2011 წლიდან მოყოლებული ცხინვალსა და აფხაზეთში აღრიცხულია ბორდერიზაციის 56 შემთხვევა 48 განსხვავებულ ადგილას, სადაც რუსეთმა გაიყვანა გზები, დაამონტაჟა ღობეები, ბარიერები, ნიშნები და მიითვისა ტერიტორია. ზოგჯერ ეს რამდენიმე მეტრია, ზოგჯერ რამდენიმე ასეული მეტრი. რუსეთი ამას აკეთებს როდესაც მსოფლიო არის კონცენტრირებული სხვა მასშტაბურ მოვლენაზე. ოლიმპიადაზე მაგალითად“, — გვიხსნის ლუკ კოფი. ჰერითიჯის ფონდის საერთაშორისო პოლიტიკის ცენტრის დირექტორის თქმით, „ერთ–ერთი ყველაზე დიდი შემთხვევა მოხდა 2015 წლის აგვისტოში იმ შუალედში, როდესაც მსოფლიო თვალს ადვნებდა საბრძნეთის მიერ ევროზონაში დარჩენა–არდარჩენის საკითხს და შეთანხმებას ირანთან. ამ დროს რუსეთმა მოახდინა მორიგი ტერიტორიის ანექსია, რის შედეგადაც ოკუპაციის ხაზი ახლა ქვეყნის მთავარი მაგისტრალიდან სულ რაღაც 400 მეტრშია. ასევე ხელში ჩაიგდო ბაქო–სუფსას მილსადენის 1.6 კილომეტრიანი მონაკვეთი“.

2008 წელს, იმ დროისთვის, როდესაც რუსეთი საქართველოში თვიმფრინავებით და ტანკებით შემოიჭრა, ჰიბრიდული ომი უკვე დიდი ხანია მიმდინარეობდა… 2018 წლის 8 აგვისტოს რუსულენოვანი ინტერნეტ-გამოცემა „მედუზა“ სტატიაში იმის შესახებ, თუ როგორ შთააგონა საქართველოში ომმა რუსული სპეცსამსახურები თავის საქმიანობაში პატრიოტი ჰაკერების გამოყენებაზე წერდა, რომ „2008 წლის ზაფხულში DDoS შეტევები საქართველოს სამთავრობო ვებ–გვერდებზე, ომამდე ორი კვირით ადრე დაიწყო — მაშინ, როდესაც საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთის საზღვარზე დაიწყო ურთიერთსროლა“. ამავე სტატიაში ნათქვამია, რომ 9 აგვისტოს ანუ რუსული ჯარის საქართველოში შეყვანიდან მეორე დღეს, რუსულენოვანმა ჰაკერებმა შექმნეს სპეციალური ვებ-გვერდი. Stopgeogia.ru-ზე განთავსებული იყო რჩევები როგორ და რომელი ქართული საიტებისთვის უნდა შეეტიათ. „Stopgeogia.ru-ს IP-მისამართი ეკუთვნოდა კომპანია Steadyhost-ს, რომელიც მდებარეობდა იყო ხოროშევკის შოსე 88-ში. მოსკოვის უბანში, სადაც თითქმის ყველა შენობა დაკავშირებულია გრუ–სთან. მეზობელ შენობაში განთავსებულია თავდაცვის სამინისტროს ინსტიტუტი, რომელიც შეისწავლის სამხედრო–ტექნიკური ინფორმაციასა და საზღვარგარეთის სახელმწიფოების სამხედრო პოტენციალს. ინსტიტუტი ადრე გრუ–ს დაქვემდებარებაში იყო. ამ შენობას ადგილობრივები „პენტაგონს“ ეძახიან. თუმცა, არა ფორმის, არამედ გასაიდუმლოებულობის გამო. მის თანამშრომლებს ახასიათებენ, როგორც გრუ–ში ყველაზე ინფორმირებულებს. ინსტიტუტის ხელმძღავენელობა კი, რუსეთის უშიშროების საბჭოში შედის“.
გამოძიების ავტორის დანიილ ტუროვსკის მონათხრობის ეს მონაკვეთი გვაბრუნებს ტომას ილვესთან: „რაც ჩვენ გაკვიკეთეს 2007-ში, დახვეწეს 2008-ში. 2007-ში ეს იყო მხოლოდ ციფრული შეტევა, რაღაცის გასათიშად. 2008-ში კი მათ გამოიყენეს DDoS შეტევა მანამდე, სანამ განახორციელებდნენ კინეტიკურ შეტევას. ანუ ტრადიციული ომი ყოველთვის კინეტიკურია. კინეტიკური ნიშნავს რომ რაღაც მოძრაობს სივრცეში. რაღაცა მასით მოძრაობს სივრცეში — ბომბი ან ტყვია, ან ჭურვი. ისინი აკეთებდნენ შემდეგს: უხილავს ხდიდნენ გარკვეულ ტერიტორიას DDoS შეტევით, რომ არავის ცოდნოდა რა ხდებოდა იქ და მერე ბომბავდნენ ან ცხრილავდნენ ან კიდევ რასაც აკეთებდნენ. ამრიგად, ვხედავთ რომ საქართველოს შემთხვევაშიც მათ უკვე ისწავლეს რაღაც“.
სანამ რუსეთის 2008 წლის აგვისტოში „სწავლობდა“, ილვესი ბალტიის ქვეყნების სხვა ლიდერებთან, უკრაინისა და პოლონეთის პრეზიდენტებთან ერთად, ცდილობდა ისეთი საერთაშორისო მხარდაჭერის მობილიზებას, რომელიც საქართველოში რუსეთის სამხედრო აგრესიას გააჩერებდა.
„საქართველოში მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით ერთმანეთთან რეგულარული სატელეფონო კავშირი გვქონდა. გაბრაზებულები ვიყავით, რომ ვერ ვიღებდით სათანადო მხარდაჭერას. ქვეყნები არ უჭერდნენ მხარს საქართველოს როგორც ეს საჭირო იყო. გამოვაქვეყნეთ განცხადება… ვნახეთ რომ არაფერი ეფექტი არ ჰქონდა. ასე რომ, საუბარში მივედით იმ დასკვნამდე, რომ დიახ, იქ უნდა ჩავიდეთ, რადგან როგორც მინიმუმ სამყაროს ყურადღებას მივიბყრობთ თუ ჩამოგვაგდეს, არა…?“.
2008 წლის 10 აგვისტოს ტომას ილვესი რუსთაველის გამზირზე უკრაინის პრეზიდენტ ვიქტორ იუშენკოსთან, ლიეტუვას პრეზიდენტ ვალდას ადამკუსთან, ლატვიის პრემიერ მინისტრ ივარს გოდმანისთან (ვალდის ზატლერსი პეკინში იყო და ჩამოსვლა ვერ მოახერხა) და ლეხ კაჩინსკისთან ერთად იდგა. პოლონეთის პრეზიდენტი დასავლეთს მომავალი სააფრთხეების შესახებ აფრთხილებდა: „ჩრდილოელი მეზობელი ფიქრობს, რომ პატარა ერები უნდა დაიპყროს. აქ ვართ რომ ვუთხრათ არა. გვესმის რომ შემდეგი შეიძლება იყოს უკრაინა, მერე ბალტიის ქვეყნები, ბოლოს კი ჩემი ქვეყანა — პოლონეთი. აქ არის ნატო–ს წევრი ოთხი ქვეყანა, უკრაინა, რომელიც შესაძლოა უახლოეს მომავალში გახდეს ნატო–ს წევრი. მალე ჩამოვა პრეზიდენტი სარკოზიც, მაგრამ ახლა აქ ნატო–ს წევრი 27-ივე ქვეყანა უნდა იყოს“.
13 აგვისტოს საქართველოს მხარდამჭერი განცხადება შეერთებული შტატების პრეზიდენტმაც გააკეთა. სამხედრო მოქმედებები მალევე შეწყდა. თუმცა, ვალდის ზატლერსი დარწმუნებულია, რომ „პრეზიდენტი კაჩინსკი იყო ის, ვინც გააჩერა ომი. არა სარკოზიმ, არამედ კაჩინსკიმ. უნდა გქონდეს კონსენსუსი იმის შესახებ თუ რას მოიმოქმედებს ევროპა. კაჩინსკის არავისთვის უკითხავს. მან დაურეკა ბალტიის ლიდერებს, ჩაისვა თვითმფრინავში და სარკოზიზე რამდენიმე წუთით ადრე ჩავიდა თვილისში. რუსები არ იყვნენ მზად ამ ძალიან სწრაფი პასუხისთვის. ვფიქრობ, მათ არ მოსწონდათ კაჩინსკი, რადგან მან გააჩერა ომი“.
ლეხ კაჩინსკი 2010 წლის 10 აპრილს მომხდარი ავიაკატასტროფის დროს გარდაიცვალა. დაიღუპა ბორტზე მყოფი 96-ვე ადამიანი. მათ შორის კაჩინსკის მეუღლე და პოლონეთის მთავრობის წევრები. თვითმფრინავი რუსეთში, სმოლენსკის მახლობლად ჩამოვარდა…

ომის გაკვეთლები

აღმოჩნდა, რომ მორიგი კამპანიისთვის მოსამზადებლად, რუსეთს 6 წელი ჰქონდა. ოფიციალური მოსკოვისთვის ის წინამორბედზე გაცილებით წარმატებული გამოდგა. მიზეზი — 2008 წლის ომის გაკვეთილები.
„თუ მივუბრუნდებით საქართველოს მაგალითს, მოგწონთ ეს თუ არა, სწორედ ამან უბიძგა რუსეთს განევითარებინა ის, რაც გახდა ასე წარმატებული (უკრაინაში). საქართველოს გადასახედიდან მათ მიაღწიეს მიზანს, რადგან თქვენი ტერიტორია დაიკავეს. მეორეს მხრივ კი, ეს იყო აბსოლუტური კატასტროფა რუსებისთვის PR-ის თვალსაზრისით. ქართველებმა, უნდა ჩავამატო ესტონელების დახმარებით, მოახერხეს სათავეში ჩადგომოდნენ იმ ამბავს თუ რა ხდებოდა სინამდვილეში. რუსეთის ვერსიამ, ანუ მათი აზრით რა ხდებოდა, ვერავინ დაარწმუნა“, — ამბობს ტომას ილვესი.
მსგავსი რამ რომ აღარ გამეორებულიყო, ედვარდ ლუკასის თმით, „მათ მოახდინეს უამრავი ფულის ინვესტირება RT-ში და სპუტნიკში. ასევე გააძლიერეს კრემლის მიერ გზავნილების კონტროლი ქვეყნის შიგნით. მათ განავითარეს დასავლეთში სასარგებლო იდიოტების ქსელი, რომლებიც ლობირებენ კრემლის შეხედულებებს.“
ტომას ილვესს მიაჩნია, რომ ინვესტიციებმა გაამართლა: „როდესაც უკრაინის ჯერი მოვიდა, ისინი გაცილებით უკეთ იყვნენ მომზადებულნი. მათი ნარატივი მზად იყო. პრობლემა ისაა, რომ ისინი იმდენად წარმატებულად მოქმედებდნენ, რომ დიდი ხნის განმავლობაში და ზოგ შემთხვევაში ახლაც, ადამიანებს სჯერათ აბსოლუტურად სასაცილო ისტორიების ფაშისტური ხუნტის შესახე. უკრაინის მთავრობას აქვს პრობლემები, მაგრამ ის რომ ფაშისტური ხუნტაა, ამ პრობლემების ჩამონათვალს არ მიეკუთვნება.
„რუსებმა განავითარეს რამდენიმე რამ. პირველ რიგში ქონდათ ამ მწვანე კაცუნების მოდელი. შოკიდან გამომდინარე ერთი თუ ორი კვირა ხალხი ვერ ხვდებოდა საერთოდ რა ხდებოდა, რადგან ასეთი რამ არ ნანახი არ ქონდათ“.
„მათ ქონდათ უწყვეტი ნარატივი რომელმაც წალეკა დასავლური მედია და სამწუხაროდ, უნდა ვთქვათ, რომ დიდი ხნის განმავლობაში, ზოგ შემთხვევაში კი დღემდე, ამან იმუშავა. ბიბისი ამას გამუდმებით აკეთებთა — ერთის მხრივ უკრაინელები ამბობენ და მეორეს მხრივ სეპარატისტები ამბობენ… ანუ აი რას აბალანსებ აქ? აბალანსებ ამბავს იმის შესახებ რაც ხდება უკრაინაში იმ ტყუილებით, რომლებსაც ყვებიან ეს კრიზის შემქმნელები: აი იქ უკრაინელებმა სამი წლის რუსი ბავშვი ჯვარზე გააკრესო… ეს ხომ სრული სისულელეა“, — ამბობბს ილვესი, — „მაგრამ ჟურნალისტიკის დასავლური მოდელი — როდესაც იღებ ერთ მხარეს, მერე მეორე მხარეს — არ იყო მზად ასეთი ძლიერი პროპაგანდისტული მიდგომისთვის. ჩვენი გადასახედიდან ეს გულუბრყვილობაა. მაგრამ დასავლური გადასახედიდან, ვერასოდეს იფიქრებ რომ ვინმე წავა და ასეთ სიყალბეს შექმნის“.
თუმცა, მთავარი გაკვეთილი სამხედრო ხასიათის იყო. საქართველოსთან და უკრაინასთან კონფლიქტებს შორის შუალედში, რუსული ჯარის და ზოგადად რუსული მოდგომების განვითარებაზე მარკ გალეოტის ვკითხეთ:
– თუ სწორად გავიგე ჰიბრიდული ომი არის როდესაც, მიზნის მიღწევას ჯარის გამოყენების გარეშე ცდილობ… 2008-ში რუსეთი იძულებული იყო გამოეყენებინა რეგულარული არმია. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ჰიბრიდულმა ტაქტიკამ არ იმუშავა და ისინი კონვენციურ ომს დაუბრუნდნენ?
– აქ გვაქვს ერთი პრობლემა: დასავლური გაგებით ჰიბრიდული ომი არის ყველაფერი, გარდა კონვენციური სამხედრო ძალის გამოყენებისა. რუსებს, ჩემი აზრით, სხვა კონცეფცია აქვთ. პირველ რიგში, როდესაც ჰიბრიდულ ომზე საუბრობენ, ისინი ფიქრობენ რომ ეს არის ის, რასაც დასავლეთი აკეთებს. ასეთად მათ მიაჩნიათ არაბული გაზაფხული და ფერადი რევოლუციები, მაიდანი უკრაინაში. მათი აზრით ეს დაზვერვის ცენტრალური სააგენტოს გაკეთებულია. მაგრამ, თუ გადახედავთ რუსულ სამხედრო და პოლიტიკურ სტატიებს (პუბლიკაციებს) და გაესაუბრებით ადამიანებს უსაფრთხოების ისტებლიშმენტიდან, ცხადი ხდება რომ მათ აქვთ ორი პარალელური კონცეფცია: სამხედროები განიხილავენ ჰიბრიდულ ომს როგორც ჯარის გაგზავნამდე ბრძოლის ველის მომზადების საშუალებას. ეს არის კლასიკური მაგალითი იმისა, რაც მოხდა ყირიმში, სადაც გამოიყენეს საბოტაჟი, დივერსიები და პროპაგანდის საშუალებები. ანუ სანამ გააგზავნი შენს პატარა მწვანე კაცუნებს, სპეცრაზმს, თუ ჯერ კიდევ არ გავქს მოგებული ომი, მინიმუმ თავი ძალიან მომგებიან მდგომარეობაში გყავს ჩაყენებული. ეს არის პირველი მოდელი. ასევე არის მეორე მოდელი, რომელსაც უპიატესობას რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციაში და უსაფრთხოების ისტებლიშმენტში ანიჭებენ. მათი აზრით, შესაძლებელია ყველა ამ არასამხედრო ინსტრუმენტის გამოყენება ომის მაგივრად. ჩემი აზრით 2008-ში ისინი ერთი მოდელიდან გადავიდნენ მეორეზე. ანუ მეორე მოდელმა — ყველაფერი სროლის გარდა — კრახი განიცადა, და სამხედროებმა თქვეს: მიგვიშვით, გიჩვენებთ როგორ უნდა მოქმედება.
– საქართველოში ომის შემდეგ, ახალი იდეები გაუჩნდათ?
– რასაკვირველია. საქართველოსთან ომი იყო გადამწყვეტი, რომ გადაეხედათ არამარტო იმისთვის თუ როგორ იყენებენ ჯარს, არამედ მთლიანად ჯარისთვის. საქართველოსთან ომამდე, ისინი ბევრს საუბრობდნენ სამხედრო რეფორმაზე და პუტინმა ამაზე დიდი ფული დახარჯა. მაგრამ რუსული სამხედრო პირები ძალიან კონსერვატიულები იყვნენ და არ უნდოდათ შეცვლა. ანუ მათ ჰყავდათ საბჭოთა კავშირის სტილის ჯარი. სიმართლე რომ ვთქვათ, მათ ისე წუდად წარმოაჩინეს თავი საქართველოში… კი მათ გაიმარჯვეს, მაგრამ მასშტაბების გათვალისწინებით, სხვა რა მოლოდინი უნდა ყოფილიყო. ხარისხობრივად ცხადი იყო, რომ ქართველები უკეთ მოქმედებდნენ. ეს იყო სწორედ ის, რაც საჭირო იყო ნამდვილი რეფორმის გატარებისთვის. საქართველოსა და უკრაინის კონფლიქტებს შორის დიდი მოდერნიზაცია მოხდა. ამოსაცნობი ნიშნები აქ მთავარი არაა. მნიშვნელოვანი ისაა, თუ რა ტიპის ჯარები გააგზავნეს საქართველოში — ტანკებით და თვითმფრინავებით… შესაძლოა გყავდეს რამდენიმე მებრძოლი რუსული სიმბოლიკის გარეშე და თავი დაიძვრინო, მაგრამ არ შეგიძლია გყავდეს ბომბდამშენები და თქვა, არ ვიცით ეს საინდან გაჩნდა… საქართველოს კონფლიქტში პატარა მწვანე კაცუნების როლს ადგილობრივი სეპარატისტული ძალები ასრულებდნენ. აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში ადგილობრივებმა, კაზაკებმა და სხვა შეიარაღებულმა ფორმირებებმა რუსეთს მისცეს საშუალება ეთქვა, რომ ჩვენ რეალურად მშვიდობის დასამყარებლად მოვდივართ მას შემდეგ, რაც ბოროტმა ქართველებმა შეუტიეს საწყალ მშვიდობის მოყვარე ოსებს.
– ვფიქრობ მათ გაიგეს, საკომუნიკაციო არხების გაწყვეტის მინშვნელობა. ასევე საერთაშორისო საინფორმაციო ომის მოგების აუცილებლობა. ეს იყო საქართველოსთან კონფლიქტის საინტერესო ასპექტი — ქართველების მცდელობა გაეტანათ თავიანთი გზავნილი მსოფლიოში. ეს ნაწილობრივი წარმატება იყო, რადგან რუსებმა მოახერხეს ბევრი არხის გადაკეტვა, მაგრამ ეს იყო საკმარისი. რუსებმა სწორედ აღმიქმის კოტროლი ისწავლეს. ასე რომ, როდესაც საქმე ყირიმზე მივიდა — მათ გააგზავნეს ძალები ნიშნების გარეშე, გამოიყენეს ადგილობრივი განგსტერები თავდაცვის მოხალისეების როლში და მათ შეძლეს მოვლენის წარმოჩენა ისე, თითქოს ეს დუღდებოდა ყირიმის შიგნიდან და არ იყო ორგანიზებული რუსეთის მიერ. [ისწავლეს] საინფორმაციო ომის მოგება იმ მნიშვნელოვან საათებსა და დღეებში იმ დრომდე, სანამ დაამყარებდნენ კონტროლს, რის შემდეგაც აღარაფერი აღელვებდათ.
– იყო საქართველო, იყო უკრაინა, შემდეგი რა არის?
– შემდეგი არის ის რაც ახლა ხდება. ეს არის უფრო ფართო პოლიტიკური ომი დასავლეთის წინააღმდეგ.

ტოქსიკური კოქტეილი ყველასთვის

პოლიტიკური ომი, რომელზეც მარკ გალეოტი საუბრობს არის ინტენსიური და უწყვეტი. გთავაზობთ მხოლოდ ორ მაგალითს იმისა, თუ როგორ ცდილობს რუსეთი დასავლეთში შექმნას არეულობა და გაყოს საზოგადოება.

ლიზას საქმე
2016 წლის 11 იანვარს ლიზა ფ. აღმოსავლეთ ბერლინში სახლიდან გავიდა. ის სკოლაში მიმავალ გზაზე გაუჩინარდა. 13 წლის გოგონას მშობლებლებმა მიმართეს პოლიციას. „იძებნება 1.55 მეტრის სიმაღლის გოგო ყავისფერი თმით. თვალების ფერი მწვანე მოყავისფრო ელფერით. ლიზას ეცვა მწვანე ქურთუკი და ყავისფერი ფეხსაცმელი“, — ნათქმავი იყო სამართალდამცველების განცხადებაში.
30 საათიანი გაუჩინარების შემდეგ წარმოშობით რუსი გოგონა 12 იანვარს გამოჩნდა. მისი თქმით, „სამმა სამხრეთელმა, რომლებიც გერმანულად ცუდად საუბრობდნენ“ ის მანქანაში ჩასვეს. ლიზა მიიყვანეს ბინაში სადაც გამუდმებით სცემდნენ და აუპატიურებდნენ…
“ეს იყო ერთოთახიანი ბინა. ისეთი, თითქოს იქ არავინ ცხოვრობდა. მხოლოდ ერთი ლოგინი და ერთი დივანი იყო. იატაკზე ეყარა ცარიელი ბოთლები”, — იხსენებდა შვილის მონაყოლს „შპიგელისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში გოგონას დედა.
მომხდარის აშუქებდა რუსული მედიაც. რუსეთის საზოგადოებრივი მაუწყებელი ყვებოდა მიგრანტების მიერ ეთნიკური რუსის გაუპატიურების ამბავს. ასევე აშუქებდა მსხვერპლის მხარდასაჭერად გერმანიის ქალაქებში გამართული საპროტესტო აქციებს. მეტიც, აღმოჩნდა რომ გამოძიების მიმდინარეობით უკმაყოფილო იყო რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო. „ვიმედოვნებ, რომ პრობლემები არ იქნება ჩამალული ხალიჩის ქვეშ. იმედია აღარ მოხდება ისე, როგორც ლიზას შემთხვევაში, როდესაც დიდი ხნის განმავლობაში ხდებოდა ინფორმაციის გასაიდუმლოება. ახლა ჩვენ ვმუშაობთ მის ადვოკატთან, ის მუშაობს ოჯახთან, ასევე ჩვენს საელჩოსთან. სავსებით ნათელია, რომ გოგონა 30 საათით არ გაუჩინარებულა თავისი სურვილით. იმედი მაქვს, ეს საიმიგრაციო პრობლემები არ გამოიწვევს ამ რეალობის შელამაზების მცდელობას გარკვეული შიდაპოლიტიკური მიზნების გამო. ეს იქნებოდა არასწორი“, — აცხადებდა სერგეი ლავროვი და იქვე ურჩევდა გერმანიის ხელისუფლებას თუ როგორ იყო საჭირო მოქმედება ამ რთულ სიტუაციაში, — „პრობლემების შესახებ გუწრფელად უნდა ისაუბრო… აღიარო ამომრჩევლის წინაშე და შესთავაზო მათი მოგვარების გზები“.
ოფიციალურ მოსკოვს ოფიციალურმა ბერლინმა უპასუხა. „არ არსებობს ამ 13 წლის გოგონას შემთხვევის, რომელიც არ არის ბოლომდე გამოძიებული, პოლიტიკური პროპაგანდისთვის გამოყენების არც მიზეზი და არც გამართლება“, — განაცხადა გერმანიის მაშინდელმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა. ფრანკ–ვალტერ შტაინმაიერმა ასევე აღნიშნა, რომ სამართალდამცველები განსაკუთრებულ რეჟიმში მუშაობენ სიმართლის დასადგენად.
სანამ პოლიტიკოსები ურთიერთობებს პრესკონფერენციებზე არკვევდნენ, პოლიციამ გოგონა დაკითხა. თავდაპირველად მშობლების თანდასწრებით, მოგვიანებით მათ გარეშე. ლიზას ჩევენება შეიცვალა. ამჯერად ის ამბობდა, რომ თავისი სურვილით ჩაჯდა მანქანაში და გაყვა მამაკაცებს. „გამოვდივართ იქიდან, რომ სექსუალური კონტაქტი ურთიერთსურვილის საფუძველზე იყო დამყარებული“, — განაცხადა მაშინ პროკურატურის წარმომადგენელმა. გამოძიება გაგრძელდა. მის ობიექტად ორი თურქული წარმოშობის მამაკაცი იქცა, რომლებსაც სავარაუდოთ გოგონასთან სექსი ურთიერთთანხმობით ჯერ კიდევ ლიზას გაუჩინარებამდე ქონდათ. იმავე პროკურატურის წარმომადგენლის თქმით, „ეს მაინც დასჯადი ქმედებაა, რადგან გერმანიაში 13 წლის მოზარდს აქვს ბავშვის სტატუსი და არ აქვს მნიშვნელობა იყო თანხმობა თუ არა“.
პარალელურად გერმანიის ქალაქებში ასეულობით ადამიანი საპროტესტო აქციებზე იკრიბებოდა. ინგოლშტადტში გამართულ ერთ–ერთ ასეთ მიტინგზე ორატორი დაპირებებს არ იშურებდა. „ყოველი მსხვერპლისთვის ასმაგათ გადავუხდით სამაგიეროს“, — ამბობდა ერთ–ერთი გამომსვლელი, რომელიც მალევე გერმანულიდან რუსულზე გადაერთო, — „გპირდებით რომ ყველას დავსჯით. სათითაოდ. მთელი ეს ბანაკები რაც ააშენეს… ვერავინ აწყენინებს ჩვენს ქალებსა და და ბავშვებს“.
გერმანიაში მიმდინარე საპროტესტო აქციების ფონზე, პოლიციამ გოგონას მობილურ ტელეფონში ინფორმაციის აღდგენის შემდეგ გაარკვია, რომ ლიზას ჰქონდა პრობლემები სკოლაში, რის გამოც სახლში დაბრუნება არ სურდა. მან ღამე 19 წლის მეგობართან გაატარა. იქვე იყო ვინმე ისმეთი, რომელსაც ლიზასთან სექსუალური კონტაქტი ჰქონდა და პროცესი მობილური ტელეფონით გადაიღო. ვინაიდან იმ დროისთვის ლიზა არ იყო 14 წლის, ისმეთს წლით და 9 თვით პატიმრობა მიუსაჯეს. გამოძიების დასკვნით გაუპატიურებას ადგილი არ ჰქონია. არც მიგრანტებს ქონდათ ამ საქმესთან რამე კავშირი.
მსგავსი ტიპის მანიპულაციის მიზანი, ტომას ილვესის თქმით არის „ქაოსის და დაბნეულობის შექმნა. ანუ მათ მხოლოდ მერკელისთვის კი არ უნდათ პრობლემის შექმნა, არამედ ზოგადად საზოგადოების გაყოფა, რადგან ეს საზოგადოებას უფრო სუსტს ხდის“.
თუ დასავლურ ქვეყანაში მიზანი საზოგადოების გაყოფაა, საქართველოში ეს დასავლეთისადმი მტრული განწყობის შექმნაა. „შემიძლია პირადი მაგალითი შემოგთავაზოთ. ამასწინათ გამოვაქვეყნე ანგარიში რომელშიც ვწერ როგორ უნდა გაღრმავდეს საქართველოსა და აშშ–ს ურთერთობები“, — გვიყვება ლუკ კოფი, რომელიც თავის ანგარიშში საქართველოს ნატო–ში გაწევრიანებას ლობირებს. თუმცა, სეპარატისტულ რეგიონებში ოფიციალური თბილისის კონტროლის აღდგენამდე, მათზე მე-5 სტატიის გაუვრცელებლობის იდეით გამოდის, — „ამ ანგარიშის კონკრეტული ასპექტი იქნა ამოღებული კონტექსტიდან და რუსულმა მედიამ გამოაცხადა, რომ მე ვურჩევდი საქართველოს დაენებებინა თავი ცხინვალის რეგიონისთვის და აფხაზეთისთვის, მაშინ როდესაც მე საპირისპიროს ვამტკიცებდი. ეს არის მაგალითი როგორ შეუძლია რუსეთს აიღოს ანგარიში დასავლური ორგანიზაციიდან, გადააკეთოს და აჩვენოს რომ ვამბობდი იმას, რასაც არ ვამბობდი“.
თუმცა, ინტერნეტის და სოციალური მედიის ეპოქაში, მსგავსი მანიპულაციისთვის სულაც არ არის აუცილებელი გქონდეს რაღაც დასაყრდენი. ტომას ილვესის თქმით ხშირ შემთხვევაში, ამისთვის მხოლოდ ფანტაზიაა საჭირო:
„ქმნი ყალბ გაზეთს. ანუ შეგიძლია გააკეთო ის სახლში და დაარქვა სიტყვაზე თბილისი გაზეტ. ის არ არსებობს. მაგრამ გამოიყენებ განსაკუთრებულ შრიფტს, რომ გაზეთს წააგავდეს და მერე დაწერ: სტატია თბილისი გაზეტიდან — საქართველო ბირთვულ ბომბს აკეთებს. და დაიწყება, კლიკ, კლიკ, კლიკ… ყველა ამბობს, აუ საქართველო ბირთვულ ბომბს აკეთებს… მერე უნდა იარო და ამტკიცო რომ არ აკეთებ ბირთვულ ბომბს, რომ ეს სასაცილოა, რომ არ არსებობს თბილისი გაზეტი“…

ტოქსიკურ სამყაროში მანძილი უმნიშვნელოა
იმისთვის, რომ კრემლის მიერ კონტროლირებადი მედიის დაფარვის ზონა იყოს რაც შეიძლება დიდი, რუსეთი წარმატებით იყენებს კიბერ სივრცეს. მეტიც, საჭიროების შემთხვევაში თავისი მიზნის მისაღწევად, ოკეანისგაღმელ მეგობრებთანაც თანამშრომლობს.
2017 წლის შემოდგომაზე ბარსელონას ქუჩები ათასობით მომიტინგემ დაიკავა. კატალონიის დროშებით ხელში ისინი ესპანეთისგან დამოუკიდებლობას ითხოვდნენ. მოგვიანებით საპასუხო აქციები ქვეყნის ერთიანობის მომხრეებმაც გამართეს.
ქუჩის პროტესტებისა და პოლიციასთან შეტაკებების პარალელურად, კატალონიის მომავალზე ცხარე კამათი სოციალურ ქსელებშიც მიდიოდა. მოგვიანებით გაირკვა, რომ დაძაბულობას ვირტუალურ სამყაროში, რეალურ სამყაროში ორი მეგობარი ქვეყნის თანამშრომლობამ შეუწყო ხელი.
„არსებობს ორი კვლევა: ერთის მიხედვით კატალონია–მადრიდის დაპირისპირებისას შუღლის გამაღვივებელი პოსტების 85% იყო გამოქვეყნებული რუსების მიერ, რომლებიც მუშაობდნენ ვენესუელასთან ერთად. მეორე კვლევა გვეუბნება, რომ ეს რიცხვი იყო 97%“, — ამბობს ტომას ჰენდრიკ ილვესი.
ერთ–ერთი კვლევა, რომელიც ესტონეთის ყოფილ პრეზიდენტს აქვს მხედველობაში ჯორჯ ვაშინგტონის სახელობის უნივერსიტეტში ჩატარდა. „იმისთვის რომ უფრო ზუსტად შეგვეფასებინა მსჯელობა კატალონიის შესახებ, შევაგროვეთ 29 სექტემბრიდან 5 ოქტომბრამდე გამოქვეყნებული 5 მილიონზე მეტი ციფრული შეტყობინება, რომელიც შეიცავდა სიტყვას კატალონია ესპანურ (“Cataluña”), ინგლისურ (“Catalonia”) და კატალონიურ (“Catalunya”) ენებზე. უმრავლესობა იყო „ტვიტები“, მაგრამ ჩვენ ასევე შევაგროვეთ პოსტები facebook-დან, youtube-ს ვიდეოები და მონაცემები სხვა სოციალური პლატფორმებიდან — ინსტაგრამიდან, ბლოგერიდან, ვორდპრესიდან, რედიტიდან და ფლიკრიდან“, — წერდა „ვაშინგტონ პოსტში“ 2017 წლის 22 ნოემბერს გამოქვეყნებულ წერილში კვლევის ავტორი ხავიერ ლესაკა.
შედეგად გაირკვა, რომ სოციალურ ქსელებში ტრადიციული ესპანური მედია ყველაზე აქტიური იყო. მკვლევარები გააკვირვა მეოთხე პოზიციამ, რომელზეც მყარად დაიმკვიდრეს თავი „სპუტნიკმა“ და RT-მ (რაშან თუდეიმ). ერთად მათ გაავრცელეს 47,964 კატალონიასთან დაკავშირებული შეტყობინება. ეს კი 10-ჯერ მეტია, ვიდრე ესპანეთის საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა (RTVE) ან ესპანეთის საზოგადოებრივმა საინფორმაციო სააგენტომ (EFE) მოახერხეს.
ხავიერ ლესაკას თქმით, მათ „შეისწავლეს სოციალური მედიის 100 გვერდი, რომელიც 29 სექტემბრიდან 19 ოქტომბრის ჩათვლით ყველაზე აქტიურად ავრცელებდა RT-ს და „სპუტნიკის“ პოსტებს. 100-დან მხოლოდ ცხრა გვერდის იდინტიფიცირება მოხერხდა, როგორც რეალური ადამინის მიერ მართული გვერდის. კიდევ შვიდი „სპუტნიკისა“ ან RT-ს ოფიციალური გვერდებია. დანარჩენი 84 გვერდის დაკავშირება რეალურ ადამიანთან ან ორგანიზაციასთან ვერ მოხერხდა. ისინი არ ქმნიან საკუთარ პოსტებს. მხოლოდ სხვის ბმულებს ავრცელებენ სისტემატიურად და მასიურად. უმეტეს შემთხვევებში მათი წყარო სწორედ „სპუტნიკი“ და RT არის“.
ზოგი გვერდი ერთდროულად ავრცელებდა ერთიდაიგივე ბმულს, სხვები კი (როგორც @domz97819744) საშუალოდ დღეში 1425 შეტყობინებას აზიარებდა. თუმცა, გაუგებარია რაში დაჭირდა რუსეთს თანამშრომლობა ვენესუელასთან. ტომას ჰენდრიკ ილვესს აქვს თეორია: „საქმე ისაა, რომ რუსეთში არის ინგლისურად კარგად ან არცთუ კარგად მოსაუბრე ხალხის საკმარისი რაოდენობა, რომელიც შეგიძლია დაიქირაო. ესპანურის შემთხვევაში კი ასეთი ადამიანების რაოდენობა გაცილებით მცირეა. ისინი კი, ვინც კარგად ფლობენ ესპანურს უკვე მუშაობენ RT ესპანიოლისთვის. ასე რომ, მათ ითანამშრომლეს ვენესუელასთან. ვენესუელას ძალიან სჭირდება ფული და აქ ვხედავთ, რომ ეს ყველაფერი არ არის მხოლოდ რუსების გაკეთებული. მიზანი აქაც კონფლიქტის შექმნა იყო“.
კატალონიის რეფერენდუმის მიმდინარეობაში, აშშ–ს, გერმანიისა და საფრანგეთის არჩევნებში ჩარევა ესტონეთის ყოფილ პრეზიდენტს აფიქტებინებს რომ „კიბერსივრცეში და ციფრულ ეპოქაში მანძილი აღარ არსებობს. ყველაფერი ერთნაირად შორს თუ ახლოსაა. რა ვქნათ მექსიკაზე, საქართველოზე, იაპონიაზე, სამხრეთ კორეაზე? ისინი ყველანი დასაცავები არიან. ლიბერალურ დემოკრატიებს დაცვა სჭიდებათ. მათ შორის ევროპაშიც. მაგალითად, შვედეთი არის სამიზნე და ის არც კი არის ნატო–ს წევრი. მას ისეთივე ურთიერთობა აქვს ნატო–სთან როგორც თქვენ (საქართველოს). ჩვენ უნდა დავიცვათ დემოკრატიები“.

რუსული კამპანიის სიდიდიდან გამომდინარე, ედვარდ ლუკასი ღელავს, რომ „რუსული ჰიბრიდული ომის ტაქტიკა ვითარდება იმაზე გაცილებით სწრაფად, ვიდრე დასავლეთის უნარი დაიგვიცვას მისგან“. ის მოიცავს ლუკასის ტოქსიკური კოქტეილის ყველა ინგრედიენტს — ძალას, ფულს, პროპაგანდასა და შპიონაჟს… ის მიმდინარეობს როგორც რეალურ, ისევე ვირტუალურ სამყაროში: რუსული კვალი ბრექსიტში, სკრიპალის მოწამვლა, თავდასხმა მონტენეგროს პრემიერ მინისტრზე…
მარკ გალეოტისთვის კამპანიის მიზანი ცხადია: „ის ემსახურება იმას, რომ დასავლეთი იყო გაყოფილი, სუსტი და ყურადღება ჰქონდეს გადატანილი, რომ არ მოიცალოს იმისთვის, რასაც რუსეთი აკეთებს საზღვრებტან ახლოს“.
მაგალითად საქართველოში…

კენანი მართალი იყო

2018 წლის 4 აპრილს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი პარლამენტის ნახევრადცარიელ დარბაზში მოხსენებით წარსდგა. ვახტანგ გომელაურმა დეპუტატებს უწყების 2017 წლის საქმიანობის ანგარიში წარუდგინა და პარლამენტის მაღალი ტრიბუნიდან ქვეყნის წინაშე არსებულ მთავარ საფრთხეებზე ისაუბრა.
„საკუთარი ამოცანების შესასრულებლად, სხვადასხვა ქვეყნის სპეცსამსახურები კვლავ აქტიურად იყენებენ ჰიბრიდული ომის ტაქტიკას“, — განაცხადა სუს-ის უფროსმა. მისი თქმით, „საქართველოს წინააღმდეგ ჰიბრიდული ომის წარმოებაში უცხო ქვეყნის სპეცსამსახურების მიერ გამოყენებული მეთოდები გამოირჩევა მრავალფეროვნებით და მიმართულია ქვეყანაში დემოკრატიული ღირებულებების, ინსტიტუტებისა და კანონის უზენაესობის წინააღმდეგ“.
ვახტანგ გომელაურმა ისიც თქვა, რომ მთავარი გამოწვევა რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიებიდან მომდინარეობს. კონფლიქტის ზონაში ადამიანთა მუდმივი გატაცება, საოკუპაციო ხაზის პერიოდული გადაწევა და ქვეყნის მთავარი მაგისტრალიდან 400 მეტრში მერიონეტული რეჟიმის ხელით ნიშნების აღმართვა… „ეს თავისთავად არის ჰიბრიდული ომი. ის ფსიქოლოგიურია“, — გვიხსნის ლუკ კოფი, — „ეს ნიშანი არის იმ ტერიტორიაზე, რომელსაც საერთაშორისო საზოგადოება აღიარებს როგორც ქართულს, მაგრამ ამევე დროს რუსეთი ასე არ ფიქრობს. ყოველთვის როდესაც ხდება ღობის გადმოწევა ან ასეთი ნიშნის აღმართვა, ეს არის ყოველდღიური გზავნილი ქართველებს, რომ რუსეთი აქ არის და რომ მათი ქვეყანა არის ნაწილობრივი ოკუპაციის ქვეშ“.
ყოველ ამგვარ მოვლენას თან ერთვის რუსული პროპაგანდაც, რომელიც უშიშროების საბჭოს მდივნის დავით რაქვიაშვილის თქმით, მიმართულია „მოსახლეობაში გარდაუვალობის შეგრძნების დასათესად. სასოწარკვეთის შესაქმნელად იმ ვითარებიდან გამომდინარე, რომ აგერ 40 კილომეტრში ოკუპაციის ხაზია და რუსული შეიარაღებული ძალები დგანან. იქიდან გამომდინარე, რომ თითქმის ყოველდღიურად იტაცებენ ადამიანბეს. მთავარი მათი ინსტრუმენტი არის მორალის გატეხვა. მთელი რუსული ჰიბრიდული და ფსიქოლოგიური ომის ამოცანა არის გატეხოს ის რწმენა, რომ საქართველო სწორ გზას ადგას“.

როგორ შეუძლია საქართველოს მსგავს პატარა ქვეყანას, რომელიც არ არის ნატო-ს წევრი დაიცვას თავი რუსული ჰიბრიდული ომისგან? ედვარდ ლუკასი ამბობს, რომ „არსებობს ჰიბრიდული ომისგან დაცვის ორი გზა: ერთი არის მდგრადობა (მედეგობა) და მეორე არის შეკავება. მედეგობა არის გაცილებით მნიშვნელოვანი. ჰიბრიდული ომი წარმატებულია მხოლოდ ჩვენს საზოგადოებებში არსებული სისუსტეებს გამო. და ამ სისუსტეების არსებობა მეტწილად ჩვენ დავუშვით. უნდა გვქონდეს ძლიერი ისტიტუტები, სოციალური ხარისხის მაღალი დონე, კარგი ურთიერთობები სახელმწიფო სააგენტოებს შორის, რომ მოხდეს კორუფციასთან ბრძოლის სწორი კოორდინირება და იმ სოციალურ გამყოფებთან გამკლავება, რომლებსაც რუსეთი იყენებს. ეს არის პრობლემის მოგვარების 80%. არ შეგიძლია აწარმოო საინფორმაციო ოპერაციები ქვეყანაში, სადაც ადამიანებს არ სჯერათ უცხოური პროპაგანდის“.
ამის კარგ მაგალითად შეგვიძლია მივიჩნიოთ ფინეთი. „აი, ფაქტის“ მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციის თანახმად, რუსულმა საინფორმაციო სააგენტო „სპუტნიკმა“ იქ მკითხველთა მცირე რაოდენობის გამო ვერ იმუშავა და მალევე დაიხურა. „სპუტნიკს“ ყავს 11 ათასზე მეტი გამომწერი ლატვიაში, სადაც მთავრობამ, მედია საშუალების დომეინი გააუქმა და ახლა მისი მისამართი sputnik.com-ია. 4 ათასამდე გამომწერი ყავს „სპუტნიკს“ ლიეტუვაში, ესტონეთში კი 10 ათასზე მეტი. ამ დროს საქართველოში რუსულ საინფორმაციო სააგენტოს ბალტიის ქვეყნების ჯამურ რაოდენობაზე ორჯერ მეტი გამომწერი ყავს. Facebook-ზე „სპუტნიკ საქართველოს“ ქართულენოვან გვერდს თვალყურს 42 ათას ადამიანზე მეტი ადევნებს, მის რუსულენოვან გვერდს კი 38 ათსზე მეტი.
რუსული ტოქსიკური კოქტეილისგან დაცვის მეორე საშუალება ედვარდ ლუკასის თქმით, არის შეკავება. თუმცა, ბრიტანელი მეცნიერი ამბობს, რომ ეს „გაცილებით რთული იქნება საქართველოსთვის, რადგან საქართველო არის პატარა ქვეყანა. საქართველოს არ გააჩნია შემაკავებელი (ჯარი მაგალითად, ან ნატო-ს წევრობა…). სწორედ ამიტომ უნდა გაამახვილოთ ყურადღება საერთაშორისო ურთიერთობებზე და უზრუნველყოთ უკეთესი ინტეგრაცია ნატო–სა და ევროკავშირთან, რომ ამან მოგცეთ შემაკავებელი ინსტრუმენტები. ვფიქრობ, მნიშვნელოვანია არ თქვათ, რომ საქართველოს სურს იყოს დასავლეთის ნაწილი. არამედ, რომ საქართველო არის დასავლეთის ნაწილი. საკითხავია ხართ თუ არა დასავლური სტრუქტურების წევრი. თუმცა, საქართველოს დასავლურობა ქართველების მენტალობის საკითხია. იმის, თუ როგორ იქცევით და უდგებით საქმიანობას ყოველდღიურად. ამის წართმევა არავის შეუძლია“.

იქნებ საქართველოსთვის გამოსავალი იყოს დასავლეთის მიერ წარმოებული ჰიბრიდული ომი რუსეთის წინააღმდეგ? იმისთვის, რომ რუსეთი იყოს სუსტი, გაყოფილი და ვერ მოიცალოს იმისთვის, რაც მის საზღვრებთან ხდება… ჯოზეფ ნაის აზრით, ამის იმედი არ უნდა გვქონდეს: „ვფიქრობ, დასავლეთმა გადაწყვიტა, რომ თუ გამოიყენებს რუსულ ტაქტიკას, პუტინი მიაღწევს თავისას, კერძოდ ყველაფრის მის დონემდე ჩამოქვეითებას“. ამერიკელს ეთანხმება ბრიტანელიც. „მე არ მინდა ვიცხოვრო ქვეყანაში, სადაც მთავრობა ეუბნება მედიას რა დაწეროს, ეუბნება ბიზნესს სად ჩადოს ინვესტიცია, უთითებს პოლიციას ვინ დააპატიმროს… შესაძლოა ამან დაგვიცვას პუტინიზმისგან, მაგრამ ეს ასევე ნიშნავს რომ ჩვენ მოვახდინეთ საკუთარი თავის პუტინიზაცია. ეს კი იქნება დამარცხება და არა გამარჯვება“, — მიაჩნია ედვარდ ლუკასს.

მაშინ როგორ უნდა იმოქმედოს დასავლეთმა? არის ევროპისა და ამერიკის პასუხი რუსეთის ჰიბრიდული შეტევის პროპორციული? ტომას ილვესის თქმით, „ჯერჯერობით ერთდერთი ვინც წარმატებით მუშაობს ამ მიმართულებით არასამთავრობო ორგანიზაციებია. ევროკავშირი ამ მხრივ არის საშინელი. ისინი, ძირითადად ამბობენ, რომ ეს აღმოსავლეთ ევროპელების პრობლემა არის. აშშ–მ გააკეთა კიდევ უფრო ნაკლები. ამ საკითხებთან გამკლავებისთვის კონგრესმა სახელმწიფო დეპარტამენტს 120 მილიონი დოლარი გამოუყო. 0 დოლარია დახარჯული“.

ტომას ილვესს მხედველობაში აქვს შემთხვევა, რომლის შესახებაც „ნიუ იორკ ტაიმსი“ წერდა. “შუალედური არჩევნების მოახლოების ფონზე და იმ დროს, როდესაც რუსეთის ვირტუალური ომი შეერთებული შტატების წინააღმდეგ გრძელდება, სახელმწიფო დეპარტამენტს დღემდე დასახარჯი აქვს 120 მილიონი დოლარი, რომელიც არჩევნების პროცესში უცხოეთიდან ჩარევის მცდელობებთან საბრძოლველად ჯერ კიდევ 2016 წლის ბოლოს გამოეყო. შედეგად, დეპარტამენტის გლობალური ჩართულობის ცენტრის 23 ანალითიკოსიდან, რომლებსაც რუსულ დეზინფორმაციასთან ბრძოლა ევალება, არცერთმა იცის რუსული. ამავე დროს, დეპარტამენტში შეჩერებულია სამსახურში აყვანის პროცესი, რაც ხელს უშლის რუსული მცდელობების გამოსავლენად კიბერ–ექსპერტების მოწვევას”, — ნათქვამია 2018 წლის 4 მარტს გამოქვეყნებულ სტატიაში.
ობამას ადმინისტრაციის მიწურულს, კონგრესმა პენტაგონს სახელმწიფო დეპარტამენტისთვის 60 მილიონი დოლარის გამოყოფა დაავალა. მიზანი — რუსეთისა და ჩინეთის ანტიდემოკრატიული პროპაგანდის წინააღმდეგ საერთო სამთავრობო ღონისძიებების კოორდინირება. სახელმწიფო დეპარტამენტმა თანხაზე მოთხოვნა მხოლოდ 7 თვის შემდეგ გააგზავნა, მაგრამ ვინაიდან ფისკალურ წელიწადში მხოლოდ დღეები იყო დარჩენილი, პენტაგონმა გადაწყვიტა რომ თანხას აღარ გადარიცხავდა. მომდევნო წელს სახელმწიფო დეპარტამენტს მორიგი 60 მილიონი დოლარის მიღება შეეძლო. თუმცა, ორმა უწყებამ კიდევ 5 თვე იმსჯელა რა თანხა უნდა გადარიცხულიყო პენტაგონიდან…

„ლიბერალური დემოკრატიული საზოგადოებების ფუნდამენტური პრობლემა არის, რომ ეს ასიმეტრული ომია. მათ შეუძლიათ გაგვიკეთონ ის, რისი გაკეთებაც ჩვენ მათთვის არ შეგვიძლია“, — გვიხსნის ტომას ილვესი, — „ჩვენ ვართ არახალსაყრელ მდომარეობაში, მაგრამ გვაქვს გარკვეული უპირატესობები. ეს უპირატესობები უნდა გამოვიყენოთ“.
ესტონელის მსგავსად, დასავლეთისგან მეტ კრეატიულობას ითხოვს მარკ გალეოტიც. მისი თქმით, ასიმეტრულ შეტევაზე პასუხიც ასიმეტრული უნდა იყოს: „ძლიან ვიწროდ ვუდგებით საკითხს. მაგალითად: ისინი ავრცელებენ სახიფათო დეზინფორმაციას, რომელიც იწვევს საზოგადოებას დაყოფას. ჩვენ ამას უნდა ვუპასუხოთ, მაგრამ ჩვენ არ გავავრცელებთ დეზინფომაციას, რადგან ამას არ ვაკეთებთ“.
„არის სხვა საშუალებები, რომელთა გამოყენებაც შეგვიძლია პუტინისთვის პრობლემების შესაქმნელად. მაგალითად, თქვენ ავრცელებთ დეზინფორმაციას, ჩვენ მივცემთ უკრაინელებს რადარებს, რომ უკეთ იომონ. ან მივცემთ 10 მილიონს საქართველოს, რომ დავეხმაროთ ქართული კონტრდაზვერვის ოპერაციებს. ანაც როგორც ახლა იწყება, გავუყინავთ აქტივებს ოლიგარქებს, რომლებსაც არაფერი საერთო აქვთ დეზინფორმაციასთან, მაგრამ კარგი ურთიერთობა აქვთ პუტინთან და დახმარებიან წარსულში“…
„გრძელვადიან პერსპექტივაში, ჩემი აზრით პუტინი მოინანიებს რომ არის პოსტჰიბრიდული ომების ეპოქის პოსტერი. ავტორიტარულ რეჟიმებს აქვთ უამრავი სისუსტე. რუსეთს რომ დავაკვირდეთ დავინახავთ, რომ არსებობს უკმაყოფილების საკმაოდ მაღალი დონე“.
„დიახ, ისინი ამბობენ, რომ პუტინი დიადია, ჩვენი დამცველია და ა.შ. თუმცა, მხოლოდ იმიტომ, რომ არ არსებობს ალტერნატივა. არსებობს დაძაბულობა. ჰიბრიდული ომების მწარმოებელი სახელმწიფოს ჩამოყალიბება ნიშნავს, რომ ის ზღუდავს ქვეყნის ეკონომიკურ შესაძლებლობებს. რაც უფრო დაიხურება რუსეთისთვის საერტაშორისო ბაზრები, მით უფრო სტაგნირებული გახდება მისი ეკონომიკა“.
„ამავე დროს, მას არ შეუძლია სანდო გზავნილის შექმნა თუ რატომ არის რუსეთი დიადი. ერთადერთი რისი გაკეთებაც შუძლია არის ის, რომ თქვას — ყველა დანარჩენიც ცუდია. ეს კი გრძელვადიან პერსპექტივაში არამდგრადია. გარდა ამისა, იმის მიუხედავად რომ დასავლეთს უჭირს პასუხის გაცემა, ეს პროცესი დაწყებულია“.

ამავე დროს, ედვარდ ლუკასის აზრით დასავლეთს რუსეთისთვის პასუხი გაცილებით ადრე უნდა გაეცა: „ჩვენ გვიწევს საფასურის გადახდა და რაც უფრო მთავარია, თქვენ გიწევთ საფასურის გადახდა. ამ საფასურის დიდი ნაწილი ხომ არ მოდის დასავლეთის ქვეყნებზე, არამედ ჩვენს მოკავშირეებზე აღმოსავლეთში. თქვენ დაკარგეთ სიცოცხლეები და საქართველოს შესაძლებლობები შეიზღუდა, რადგან თქვენს გაფრთხილებებს არ მივაქციეთ სათანადო ყურადღება“.
მარკ გალეოტი თქმით, დასავლეთის სათანადო პასუხამდე, „საქართველო რჩება ცეცხლის ხაზზე. განსაკუთრებით კი იმ შემთხვევაში, თუ დასავლეთისკენ გააგრძელებს სვლას. უკრაინა რჩება რუსეთისთვის უმთავრეს გამოწვევად, რომელიც უდიდეს რესურსებს მოითხოვს. ასევე სირია. თუმცა, თუ საქართველო როდესმე მართლაც აღასრულებს ვარდების რევოლუციის ოცნებას და გახდება დასავლური, ევროპული სახელმწიფო და განსაკუთრებით, მიუახლოვდება ნატო–ს წევრობას — რაც ნაკლებსავარაუდოა ამ ეტაზე — აი მაშინ რუსეთი გადაწყვეტს, რომ დროა ჰიბრიდული ომის ონკანი კიდევ ერთხელ მოუშვას და გავზარდოს ზეწოლა“.

ტომას ილვესი ამაში ახალს ვერაფერს ხედავს და დასტურად ამერიკელი დიპლომატის 70 წლის წინანდელი შეფასება მოყავს: „საქართველოს და კიდევ სხვა ქვეყნების ისტორია გვაჩვენებს, რომ ჯორჯ კენანის (ამერიკელი დიპლომატი) 1946 წლის შეჯამება რუსეთის ურთიერთობისა მის მსეზობლებთან — არის მართალი. რუსეთს შეუძლია ჰყავდეს მხოლოდ ორი ტიპის მეზობელი — ვასალი ან მტერი“.
„ვასალი ამბობს — მე ყველაფერს გავაკეთებ რაც გინდათ. არსებობს ბევრი ასეთი ქვეყანა. უკრაინა იყო ასეთი, მაგრამ აღარაა, საქართველო იყო და აღარაა“…
„თუ თავისუფალი ხარ, მაშინ მათი მტერი ხარ“.

P.S. სტატია დაიწერა 2018 წელს.

– “Sorry sir, I cannot go further. It is forbidden”.
Said taxi driver pointing at the road sign.
– “This is the Hoover Institution”.
– “Where is Galvez Mall? “
– “Sorry, I don’t know. But it must be near…”
Said taxi driver pointing at his navigation system. Before, taking his $10 and leaving, he helped us with our bags. We had a lot of them…

This was just a beginning of our trip. After California we flew to east cost to visit Professor Joseph Nye at Harvard. A month later the “euro trip” followed. We visited political scientist Mark Galeotti in Prague, Dieter Boden — German diplomat who worked in Georgia for years in Potsdam, British author Edward Lucas and former President of Latvia Valdis Zatlers in Riga. Later we met former president of Poland Aleksander Kwaśniewski in Warsaw. In Georgia Toma Chagelishvili recorded interviews with President Giorgi Margvelashvili and Secretary of Security council of Georgia David Rakviashvili. Luke Coffee, the Director of the Center for Foreign Policy at the Heritage Foundation spoke to us earlier in Tbilisi.
All of them were filmed in 2018 for documentary (Hybrid Warfare by TV FILM STUDIO) about last three decades of Georgian-Russian relationships. Our respondents had either studied Russia for a long time or at some point directly dealt with it.

The respondent at Stanford university was no exception… We asked around and reached the room in Galvez Mall where the interview would take place. Soon came the interviewee well-known to many Georgians…
We made a trip to California to record him in March. The 10-year anniversary of Russian-Georgian war was approaching and in the eyes of Georgians a most vivid memory of this man is connected to that tragic event. In August 2008 he was standing in front of the Parliament building on Rustaveli avenue in Tbilisi and urging the West to take active measures against Russia: “Everyone who believes in freedom and democracy says today — Me Qartveli var (I am Georgian)!”

This time Toomas Ilves was without a bow tie like he wore during two presidential terms. He took the keys out of pocket, opened the door and let us in.

The cameraman was unhappy…
– Can we move some things around?
– Yes, some interviews have been recorded here. So, I am used to it…
Toomas Ilves went to his desk and switched on his computer.

After we moved the table, rearranged books on the shelves, installed lights and prepared the camera, he said good bye to person on the other end of video call and promised to get in touch in an hour and a half…
The Distinguished Visiting Fellow at Stanford University’s Hoover Institution knew that it would take some time to tell the story we came to hear. In May of 2007, Ilves, who was elected as president of Estonia just few months early, had to go to the Cyber Emergency Response Team office. “11 years later I still get interviewed. In history books it will always be the first genuine political cyber-attack in the sense of Clausewitz’s definition”.
The most active phase of the attack, which lasted for several days, was May 9th. “They wanted to punish us. And I mean they also wanted to show — ‘we can do this to you’.”
The cyber-attack ended as suddenly as it started. “Oh, the money ran out,”, Ilves was told.
Approximately one year later during an invasion in Georgia, Russia offered the world yet another innovation. “What they did to us in 2007 they refined in 2008”, — says the former President of Estonia.

Nothing is new… But something still is…

In April 2017, the European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats was established by 16 countries (Czech Republic, Denmark, Estonia, Finland, France, Italy, Germany, Latvia, Lithuania, The Netherlands, Norway, Poland, Spain, Sweden, UK and USA). “Talking about hybrid threats — the toxic cocktail of force, money, propaganda and spycraft — is one thing. Actually doing something about them is another. So the new center on hybrid warfare set up in the Finnish capital Helsinki is a welcome, if belated and modest (its initial budget was only 1.5 million euros) development,” wrote Edward Lucas, a Senior Vice President at the Center for European Policy Analysis (CEPA).
So what is this Hybrid Warfare, this toxic cocktail Lucas was talking about?
According to Ilves, “First of all we have to really get over this idea that it is something absolutely new. In fact, Hybrid Warfare simply means using whatever means you have available to accomplish your end. Carl von Clausewitz said war is a continuation of policy by other means, and what has happened over time is that we have gotten used to certain means. Tanks, planes, so forth…
“Insurgencies have been around for a while. You can look at Afghanistan or you can look at Angola. But those have always been proxy wars, where states support someone. But we have not seen for the last 5 or 6 decades the use of military operations in which you also have all kinds of other operations going. Not just strict military operation involving nation state troops representing the nation state”.
Despite existing for a long time, a wider audience became acquainted with the term Hybrid Warfare after the Russian annexation of Crimea. The deployment of armed forces without insignia to Ukraine, cyber operations and a disinformation campaign was labeled as Russian Hybrid Warfare.
“Hybrid Warfare, in my opinion, is not a specific type of warfare. It’s a recognition that the world has changed. A lot of old tools which states were using can now be used in many different ways. So in some way hybrid warfare is just another way of saying 21st century warfare. But because it is different from what we are used to, we need some new term for it”, says Mark Galeotti, a British author and expert on International Relations.
“The world is now very different. Countries are now so much interconnected economically. We now have whole new realms of media, cyber space, Twitter, etc. We also are in a post-ideological age. We do not have clear dividing lines between one bloc and another. All of this has changed statecraft. We are trying to understand — does military power have a role in the modern world? Yes, it does. But what role? How does soft power work in the age of Twitter? That’s why there is this discussion about Hybrid War. Particularly because the Russians are, I would suggest, very much on the leading edge of understanding how old instruments can be used in a new world”.
Galeotti has been researching Russia for decades. We will get acquainted with the results of his research later.
But before that, the author of expression about toxic cocktail explained what is the meaning behind the fashionable term. “Hybrid Warfare is a mixture of lots of different tactics ranging from military force using military equipment, to using tools like propaganda, money, psychological warfare, abuse of criminal justice system, the use of energy as a weapon, subversion, the exploitation of linguistic or geographical tensions… It basically means attacking the target society in the widest possible way using lots of different combinations of tactics, which can evolve very quickly”, — Edward Lucas said.
In the spring of 2018, he was in Latvia. The interview was scheduled for April 13. We had our questions ready, but just in case the day before, I decided to check his Twitter account. Usually, one can come across something interesting there. This was not an exception. Lucas tweeted: “Please someone tell @javiersolana that his twitter has been hacked (again).”

During the interview British expert explained:
“This was a good example of a small operation. Javier Solana (Former Secretary General of NATO) is a very well-known guy. I fear his Twitter security is not very good. Somebody has hijacked his Twitter account and is sending direct messages in his name — with a link. And if you click on this link, it will steal your information and in fact use your computer.
“This could be an organized crime gang, it could be hackers, it could be Russian intelligence. But I fear it’s Russian intelligence, because the sort of people who get direct messages from Javier Solana are probably the sort of people whose computers the Russians would like to have a look at.”
The same messages Lucas got from Solana were received by Ilves, the former president of Estonia against whose country Russia used cyber operations as weapon 11 years ago.

New ingredient of old cocktail

In April 2007, Estonians decided to move a Soviet memorial from Tallinn center to a suburb. The decision included moving the graves of Soviet soldiers.
Soon government websites became the target of a massive cyber-attack. “I went to the Cyber Emergency Response Team (CERT) office after the attack, and they showed me how the attack proceeded. The big day was May 9. What happens is that you have this low-level activity. Then suddenly at 00:00 GMT it goes up fast. It continues at an incredibly high level, knocking everything out, until 24:00, and then it drops down.
“I asked how do you explain that? Oh, the money ran out! What do you mean, the money ran out? They stopped paying for it. And I said what do you mean? And they said — look, these bot nets are criminal gangs. They have been hired.”
By botnets Ilves means the computers that are under control of hackers who work for criminal gangs. The three-week cyber-campaign unleashed on Estonia was done with DoS (Denial-of-Service) attack. The attacker tries to make the targeted machine or server unavailable by flooding it with superfluous requests in an attempt to overload the system. A server can deal with a certain number of requests during a certain period of time. When the flow of these requests is higher than the target can process, the server (or service) crashes. In a Distributed Denial-of-Service attack, incoming traffic flooding the victim originates from several (sometimes thousands) of computers that can be controlled by a single person.
According to Toomas Ilves, “It had been used in Espionage for decades. People hacking in and trying to steel information. But using it as a weapon was something that had not been observed before that. And DDoS attacks have been used before. But they have been used to extort money. You have a small business and you are online. And you get hit with the DDoS attack and they say — you pay us $10,000 and then we will stop the DDoS attack, so your business can work again.”
Nowadays the former president of Estonia speaks about how Russia weaponized DDoS attacks during interviews, at conferences and seminars, and during lectures. But immediately after that campaign, Ilves was invited to the White House to talk about it.
“Condoleezza Rice called me up when it started. The next day President Bush calls me up and says I want you to come to Washington. I want to talk with you. He basically interviewed me. They wanted to know what was going on. How did this happen? What was it that was done? Vice-president Dick Cheney was taking notes. At the same time, all kinds of military people made trips to Tallinn. This was a new thing. As I found out later on, this really did upset all kinds of people and various militaries in NATO because they had never seen this before. People had theorized about using cyber in warfare, but it had not happened.”
At the same time, there were those in the West who were less bothered by the cyber-attack on Estonia. A number of NATO countries did not believe (or did not want to believe) that it was done by criminal gangs who were ordered to do so by official Moscow. Probably, some of these countries later experienced Russian hacking themselves and have changed their views dramatically.
“One of the problems with the DDoS attacks is that they come from all over. And through naivety or sheer ignorance or maybe I do not know something worse, many countries in NATO said — oh, we can’t, we do not know it’s Russia, because these things come from all over. And I say– of course, they come from all over! That’s how they work.
“They hire criminals mainly from Russia and Ukraine, but the computers themselves that they have taken control of reside all over the world. It’s not as if the state is actually doing this, which is why you do not have the clean record of everything coming from Russia. They hired these criminal gangs that have infected computers all around the world. You know, making one thing from Uruguay, another thing from Japan, and another one from Russia.
“We do not have proof, but I mean who else is going to pay you to do this, right? My point is that it’s the beginning of the model we see over and over and over again. Today, we see it with the Internet Research Agency, so-called, in St. Petersburg. It’s an Independent Research Agency, right? But they are running all these bots, Twitter bots and they do various things on Facebook…
The man who owns it, Mr. Prygozhin, also owns Wagner Group of mercenaries who are fighting in the Donbass and who were recently butchered in a bad attack in Syria”.
Ilves say this is a very comfortable model for the Kremlin: “Just as little green men give you an excuse that — it is not us, it’s a little green man… I mean the people who bought their uniforms and their guns in army navy store. This gives you deniability too. This may cause some problems for Mr. Putin. You know, 200–300 Russians seems were killed in sort of unwise attack (Fighters of Wagner group in Syria) … But, he said — Oh, just… I do not know. Private Citizens working for this company… I mean, the company owned by his cook or so called cook… Friend of his who also runs in St. Petersburg the Internet Research Agency”.

Putin’s Cook

In 2018 the US Justice Department accused 13 Russian citizens and three companies of an attempt to interfere in US election process.
The Internet Research Agency (In Europe known as “Troll Factory”), “Concord Management” and “Concord Catering” are all featured in the indictment. All three belong to or are associated with Yevgeny Prygozhin.
His road to being officially accused in the USA, started 28 years ago in St. Petersburg (then Leningrad). In 1981 he was sentenced for 12 years in prison as member of group for committing robbery, fraud and other crimes. After nine years of imprisonment, Prygozhin returned to a country which did not even exist when he was sentenced. The Soviet Union was gone.
Putin’s future “cook” got used to the new Russia very quickly. At first he founded a network of hot dog selling booths.
“Mustard [for sausages] was made in my apartment — in the kitchen, where mother counted revenues. I was earning $1000 per month. This was mountains of Roubles. It was difficult for mom to count”, said Prygozhin in an interview with magazine Gorod 812 (Город 812).
Later the former prisoner became manager of a network of supermarkets (Contrast) in St. Petersburg. But soon he abandoned it and moved into the restaurant business.
In 1997 Prygozhin and his partners bought a ship and spent $400,000 on renovations. Soon the NEW ISLAND, which was opened on the ship, became the most popular restaurant in St. Petersburg. Vladimir Putin took Jacques Chirac to NEW ISLAND for a dinner in 2001, hosted George Bush there in 2002, and celebrated his birthday in 2003.
“Vladimir Putin saw that I was not ashamed to replace plates for VIPs, because they were my guests,” — recalled Prygozhin in the same interview.
The first state contract Putin’s cook got was after he founded the food company “Concord”. First he was supplying schools in St. Petersburg, then in Moscow, and later the Russian Army. The value of contracts for the past five years equals more than $3.1 billion. And most of it Prygozhin earned from military contracts.
However, his other activities make him irreplaceable for Putin. Evgeni Prygozhin is considered financier of the Wagner Group — a company of mercenaries, and Internet Research Agency.
A few months ago a former employee of Internet Research agency spoke by phone with the Washington Post and described the working process there. 43-year-old teacher Marat Mindiyarov worked in a department for Russian domestic consumption. In 2014 he passed a test and moved to the factory’s “Facebook department” targeting the U.S. market.
“It’s a place where you have to write that white is black and black is white. Your first feeling when you ended up there, was that you were in some kind of factory that turned lying, telling untruths, into an industrial assembly line. The volumes were colossal — there were huge numbers of people, 300 to 400, and they were all writing absolute untruths,” recalls Mindiyarov, who was responsible for writing comments in social media. He says there were 12-hour shifts and production norms. For example, 135 comments of 200 characters each. 40 thousand rubles ($700) were paid per month for the job.
“I keep calling it a unique form of public private partnership”, says Ilves. “You have private companies — mafiosos or not — doing things that give the state deniability. The state says we did not do anything. No, you did not do anything. You just paid someone to do it”.

Cooperation without boundaries

What for Toomas Ilves is unique form of private public partnership, is the result of creating of “Mobilization State” for Galeotti.
“Putin says that Russia is currently involved in an existential, political and civilizational war with the West. The West is trying to change Russia. The West is trying to constrain Russia. And what that means is he reserves the right for the state to coopt, to use any element of Russian society. You might be a business and then at some point the Kremlin comes along and says we want you to basically employ these three people who you know are spies, but to give them cover. Or you might be in the media, and suddenly the Kremlin says — oh, by the way, you are going to tell everyone that MH17, the civilian airline that was shot down over Ukraine was shot down by a Ukrainian jet, instead of what we all know — a Russian missile.
“It’s also extended to organized crime. Not most of the time, but some of the time it is clear that when the state regards it as useful — when it has no alternative instruments or no better instruments — it will turn to gangsters and say we want you to do something. And on the whole they are not promising anything good. But you know something bad will happen if you say no.”

Espionage and transnational crime are a special focus for Galeotti, who has studied Russia since the 1980s. In June 2018 his book about Russian organized crime was published. The Vory (the Russian mafia born early in the 20th century, largely in the gulags and criminal camps, where they developed their unique culture) follows the journey of criminals to power from their early days to their adaptation to modern-day Russia’s free-wheeling oligarchy.
“It is very hard to tell what organized crime in Russia is because the boundaries between criminality, politics and business have become so penetrable by everyone. Sure, an ordinary street thug is an ordinary street thug. But if you look at powerful godfathers of Russian organized crime, they are businessmen, they are politicians, they are endowing charities and so forth. They operate entirely in the legitimate world as well as in the criminal world. That is exactly what Russia has done. Russia has become this country which has blurred all these definitions.”
Throughout his career Galeotti has advised the British Foreign Office and many government and law enforcement agencies in Europe and North America. Today he is a go-to expert on organized crime in Russia. He says the absence of aforementioned boundaries is what makes Russia so strong in Hybrid Warfare.
“We are used to states where there is clear definition: this is the government, this is the private sector, business, this is civil society and so forth. Well, that does not really apply in Russia.
“If it’s useful to involve itself in the media environment in one country, it can put state resources there. If it’s useful to involve itself in the underworld of another country, the spies can help the gangsters there. If it’s useful in a third country to look entirely legitimate and just have your diplomats there, they can control the activities of the spies and the gangsters. So Russia is basically able to ignore the boundaries that are essential to Western-style, law-based states. Russia seems so good at Hybrid Warfare — and in fact is — because Russia is a Hybrid state.
Let’s not pretend that America does not use many of the same sort of tactics. But the point is that America also has a massive and dynamic economy, huge military capabilities, And also massive soft power. Still, in the days of Trump, a lot of people look to America as an example to follow. So in a way, America does not need to use Hybrid Warfare as much. Russia is a country with a very limited and stagnant economy, and a military that is substantial, but not even a shadow of its former self. We must remember European NATO has more ground troops than Russia, even before we start to consider Americans and Canadians.
“Russia is also a country with very little soft power. But because it can use these Hybrid Warfare techniques, it becomes disproportionately effective.”
How did Russia become what it is today? How were these ingredients of toxic cocktail chosen and put together? Is there a single recipe for it?
“It’s developing over time,” explains Edward Lucas. “Russia is getting much more effective and much more subtle in its ways of using Hybrid Warfare. So they look at tactics and say — these do not work anymore. We will drop that. This tactic needs adapting. Here is a new tactic, let’s adopt it.
“I think Georgia was one of the first targets, because Georgia was weak and small and close. I think Hybrid Warfare started in 1990s in Georgia and in the Baltic States. We saw this in a very crude way, not as sophisticated as it is now. But there was Russian involvement in all the military upheavals and military conflicts that you had in Georgia in the early 1990s, the assassination attempts on Shevardnadze, the use of Russian military bases as hotspots of subversion, the use of energy as a weapon, attempts to exploit Georgian economic dependency on Russia. So almost every one of these tactics I would say you experienced in Georgia in the 1990s, way before they were deployed in the West.”

The testing ground

On March 19, 1993, a Russian SU-27 jet violated Georgian air space. The plane was shot down seven kilometers from Sokhumi. The pilot died. Georgian soldiers found his documents in the cabin. The deceased was Russian Federation Air Forces major Vaclav Shipko. According to documents, major Shipko was sent to Gudauta (small town in Autonomous Republic of Abkhazia) from Rostov region (in Russia) on March 11.
The plane crashed in a forest on territory controlled by Georgia. The head of state did not hesitate to visit the place. Dressed in gray suit Eduard Shevardnadze was holding the stick he probably found on his way through the forest. “You have to show this by the way… It is painted in Tbilisi”, — he addressed a TV cameraman and pointed out the edges of a red star on the wing of the crashed plane with his stick.

It was not a spontaneous act or something he did not think about. A few days before in Murmansk, The Russia Minister of Defense accused official Tbilisi of planned provocations. “They [the planes] are painted in colors of Russian armed forces and have the star similar to the one our jets have. They not only perform demonstration flyovers, but bomb the city (of Sukhumi) as well,” said General Pavel Grachov, who even specified that 7 such jets are used by official Tbilisi.

On his TV program Moment of Truth (Момент Истины) Russian journalist Andrei Karaulov asked the leader of separatists to reflect on the statements of Grachov:
– There are facts and occasions when Georgians bombed Sokhumi.
– So Georgians are bombing themselves?
– There are such incidents.
– Do you really believe this, Vladislav Grigorievich (Ardzimba)? …
– What?
– That Georgians are themselves bombing their positions…?
– No… I am saying there are the facts.

The usage of local separatists, disinformation, propaganda and provocations — according to current president of Georgia Giorgi Margvelashvili, similarities are obvious. “What happened in Ukraine in 2014 and what you called little green men and now every other politician uses this term — these were tested in Georgia in the 90s.”
Although the methods look familiar, Galeotti thinks there was no concrete plan at that time: “When we talk about hybrid tactics, we have to realize that it’s not like the Russians suddenly woke up one day and thought — Ah, we have a great idea! This has been the Russian approach since the 19th century. We have seen it in different ways being employed throughout the Tsarist Era, then the Soviet and then post-Soviet Era. That said, I think in the 1990s Russia was in such a chaotic state, it is hard to say that it had any kind of strategic interests at all. In 1990s there were points of conflict with Georgia, but I do not really think there was any kind of grand design.”
That is probably true. Yeltsin’s Russia was chaotic and weak in comparison with the West. However, for Georgia it was always strong enough and nothing was stopping it from testing all those tactics in neighboring country.

In 1990s the instigator of conflicts in Georgia was wearing the mask of peacekeeper. Russia was participating in all peace negotiations. To understand what Russia’s motivation was and what kind of interests it had at the time, we decided to visit Germany to see Dieter Boden. He is professor at University of Potsdam, but in 1990s he first was head of OSCE mission to Georgia (1995–1996) and then special representative of UN Secretary General in conflict region (1999–2002).
Boden visits Abkhazia from time to time. “I was there approximately a year and a half ago,” he told us.
– In the beginning Russia made an effort to appear as a mediator. They were bound to be a mediator under the OSCE rules. And the OSCE had adopted various documents that would settle the conflict along particular policy lines. So Russia had subscribed to all these. But at the same time we all know that Russia had and still has up to this day particular interests in terms of security. They obviously do not want Georgia to become a member of NATO. Very obviously they do not want any weapons deployed at their borders. So there were some very sensitive issues that played a role for Russia that did not play a role for others. The Russians from the beginning were very much focusing on security aspects that would safeguard their concerns.
– Did these territories (Abkhazia and South Ossetia) become a leverage for Russia to use against Georgia and against Georgia’s will to integrate in NATO and European Union?
– Yes, of course. Russia has its own interests in the whole region. Russia has always considered Caucasus to be a region of special interest for them. So they would in every case when the situation changes request to take part.
– Did they actually do something to resolve this conflict or they were doing the opposite?
– Yes, we did have certain solidarity with them on certain issues. For example, when we had these border conflicts, I mean the ceasefire line, we had incidents there between people who owned certain land beyond the ceasefire line and wanted to go there and then they were arrested and things like that… So in such cases they were helpful. Because, of course they could speak to the Ossetians in Tskhinvali. As I say, the big issues, for example: what sort of peace treaty, what sort of document should we have to end the conflict — we did not start to talk about these. I mean serious talk in the time I was there. The Russians were very reluctant to accept anything that went against their security interests.
– Do you think Russia was engaged in Hybrid Warfare against Georgia?
– The term Hybrid War in those days was not used. But we know of some methods that always have been used that could be termed Hybrid War in the new, modern language. I think that the Russians used every advantage to safeguard their interests.”
Dieter Boden’s official engagement in Georgian conflicts ended in 2002. At the time, in Russia radical changes caused by Vladimir Putin’s arrival in power had already been underway. In Georgia, the dramatic changes will follow approximately in a year.

Go West!

In November 2003 Mikheil Saakashvili stormed into Parliament building and drank Eduard Shevardnadze’s tea. The moment became one of the symbols of the Rose Revolution. In a little more than a month after this event presidential elections were held and Saakashvili got 96 per cent of the votes.
Russia Minister of Foreign Affairs Igor Ivanov and US Secretary of State Colin Powell attended the inauguration on January 25, 2004. After the Georgian national anthem was over, suddenly the anthem of Europe (Ode to Joy) started and the flag of European Union was raised. “Oh boy, I bet Igor is not enjoying this part of the performance,” recalls Powell in the BBC documentary “Putin, Russia and the West”. But, this was just a beginning. The main part of performance was still ahead. Powell was invited to the Tbilisi City Assembly. The room was decorated with Georgian and American flags. It was very clear that for Georgia the sun did not rise in the north anymore, as Shevardnadze famously said in 2000.
In few months after inauguration, Tbilisi restored full control over one region which had been in fact isolated from the rest of Georgia for years. The event became known as the Adjara Revolution. The ruler Aslan Abashidze was exiled and Russia lost territory where unrest could have been instigated.

As if it was not enough, another color revolution broke out in Ukraine. The center of Kiev was covered with tents where protesters were living day and night. Alongside Ukrainian flags, Georgian flags were raised. Tensions were reaching their peak between pro-Russian supporters of Viktor Yanukovych and pro-Western supporters of Viktor Yushchenko. At the time, the President of Poland was trying to calm down both sides at a round table in Kiev.

“The danger of civil war was really serious. Of course, Putin was very much against my activities, the activities of the West. He even publicly said that Kwasniewski tries to take Ukraine to the western side. It was the beginning of the end of our contacts”, Kwaśniewski told us .
– Why Putin was against and afraid of the Rose Revolution and Orange Revolution?
– I think for two reasons. First is geostrategy. For him the zone of Russian influence is quite clear. That is of course Ukraine, Moldova, Caucasus republics — Armenia, Georgia, Azerbaijan — and central Asia. The question mark is the Baltic States, because the history of Soviet dominance in this region is shorter. It is only since 1939–40. And of course, today Baltic States are members of two big structures — NATO and EU.
– “In my opinion, reason number two is that the Rose Revolution and Orange Revolution created the chance for these post-Soviet countries to achieve real democracy. To have really democratic states, stronger civil society and much more Westernized institutions with values like rule of law, like protection of human rights, protection of minorities, etc. I think for Russia that is also dangerous. Especially Ukraine is dangerous, because if it would be possible one day to have a well-organized democratic state with very strong civil society, the question is quite obvious: If such model is possible to achieve in Ukraine, why is it impossible in Russia?

Pro-Western Viktor Yushchenko came eventually to power in Ukraine. And on May 10, 2005, at Freedom square in Tbilisi, George W. Bush was talking about freedom with thousands of Georgians.
“You are making many important contributions to freedom’s cause, but your most important contribution is your example. In recent months, the world has marveled at the hopeful changes taking place from Baghdad to Beirut to Bishkek. But before there was a Purple Revolution in Iraq, or an Orange Revolution in Ukraine, or a Cedar Revolution in Lebanon, there was the Rose Revolution in Georgia.”
After every such statement Georgians were interrupting Bush’s speech with loud ovations. And there were many such statements.
“The path of freedom you have chosen is not easy, but you will not travel it alone. Americans respect your courageous choice for liberty. And as you build a free and democratic Georgia, the American people will stand with you.”
Loud ovations again. George Bush finished his speech in Georgian — “Gaumarjos Saqartvelos” (Glory to Georgia)!
Such support for a country that only two years before was considered a failed state was a bit unexpected. But not for one Harvard University professor.
“George W. Bush had what he called a freedom agenda. His second inaugural address in 2005 told the story of the freedom agenda of how he was going to promote freedom around the world,” says Joseph Nye, who has been observing and analyzing world politics since 1960s. “The Europeans were less convinced of this. They said that in your efforts to bring Georgia and Ukraine into NATO, you are going to unnecessarily provoke Russia and Putin, and that is going to create a crisis in Europe.”

Three years after the Bush visit to Tbilisi, European skepticism was the main reason why Georgia and Ukraine were left without a NATO Membership Action Plan (MAP). Despite his efforts, Bush was unable to reach this goal at the NATO Bucharest Summit of 2008.
“George W. Bush did not have much experience in international affairs,” Nye says. “He had been governor of Texas, but not experienced internationally. He was more impatient and less knowledgeable than his father, and he often rushed into situations without being prudent enough.”

Before the Bucharest Summit, with the support of the USA Georgia was moving towards NATO like never before. After tough negotiations, Russian military bases left Georgian territory controlled by official Tbilisi. An army reform was underway. Georgian soldiers were trained and participated side-by-side with NATO members in operations in Iraq and Afghanistan. In many cases the number of Georgian soldiers on those missions was higher than some NATO member states. Taking into consideration such developments, official Moscow was thinking about ways of retaining their influence over Georgia…
“In 1990s there was no real strategic goal and therefore there was no strategy,” says Galeotti.
“From 2003 onwards we see slow building up, not that they knew exactly the way it was going to go. It’s not as if they had some grand plan that said in five years time we are going to have war. The most important areas were Abkhazia and South Ossetia. Attempts to continually support these breakaway regions and their sort of institutions as a way of maintaining constant pressure point against Georgia. But beyond that we begin to see first of all quite a dramatic increase in Russian intelligence operations within Georgia. Later on it would reach a crisis point when Georgians arrested and expelled four Russian spies. That was part of a much wider covert campaign, when we actually begin to see Russian foreign intelligence services — the SVR and GRU — both expanding their networks within Georgia. It is particularly important that GRU was expanding its network, because the military intelligence is much more a war fighting agency. So it was already at that point they were trying to see what kind of infrastructure they could create in case there was an actual conflict in Georgia,”
Galeotti sees two main factors: “First you have a renewed sense of Georgia wanting to define its own future, wanting to define its own path. Putin had been in power for three years. He had dealt with the immediate needs of securing his position at home and he was beginning to look outside Russia’s borders. This is just the time when we have this color revolution, which Putin regards as exceedingly dangerous.
“And that’s when you begin to get what you think of as Hybrid War deployed against Georgia.”

In April of 2008 Bucharest was hosting world leaders. A Georgian delegation arrived in Romania with the hope of flying back to Tbilisi with a NATO Membership Action Plan. Along with the USA, NATO’s East European members were strongly supporting Georgia.
“I was in Bucharest and I was very upset about not giving the MAP to Georgia. Because we all understood the news that the Russians were renovating the railway in Abkhazia just to carry heavy weapons. They were preparing for war. The French and the Germans did not understand that. We Eastern Europeans said that we should send a clear message that Georgia one day will become a member of NATO. We did it in a declaration, but the MAP was not there. The MAP was important. Not the message, but the document was very important”, recalls former president of Latvia Valdis Zatlers.
A few days after that NATO Summit, Bush flew to Sochi, where he was hosted by his counterpart. “We thought, especially after Bush’s visit to Sochi and meeting with Putin, when Bush just kept silent instead of opposing Putin, that the war was inevitable,” says Zatlers.

Toxic War

Almost 11,000 athletes from 204 countries were in Beijing in August 2008. The 29th Summer Olympics Games were opening with the scale and pomp typical for the country (Opening ceremony was 4 hours long and 15,000 people took part) Zatlers was among many guests.
“We were in Beijing… Sarkozy was there and Bush was there and Putin was there,” recalls former President of Latvia.

“I met President Saakashvili’s wife, and I asked where Misha was. She said he had some troubles at home. I said OK, if he needs some assistance let him know I am waiting for his call. Basically because Misha had some troubles all the time. He was a very active president”.
It looked like everything was the way it should be. But one scene that he observed surprised Valdis Zatlers.
“Something was wrong with Putin’s behavior. He tried to avoid meeting me. And at the opening ceremony, he just pushed Laura Bush and sat with George Bush to talk to him. The whole world on TV could watch Putin and Bush together at the moment when the war in Georgia started”.

Implementing its plans during events of world scale became a model which Russia has been successfully using.
“I call it the creeping annexation. In my research I document since 2011 fifty-six cases of so-called borderization at 48 different locations in the Tskhinvali region and Abkhazia where Russia has, from where the line of occupation was in 2008, put roads, fences, barriers, cameras, signs and taken more land, sometimes a few square meters at a time, sometimes hundreds of square meters. And it’s often done when the world is focused on different matters like the Olympics,” explains Luke Coffey, the Director of the Center for Foreign Policy at the Heritage Foundation.
“One of the biggest annexations since the 2008 war happened in July of 2015, in a week when there was a vote in Greece on staying in euro or not, and the announcement of the deal between the US and Iran on its nuclear program. The world was completely fixated on these issues and Russia annexed a piece of land that brought its line of occupation within the 400 meters of the e-60 highway. It also took a 1.6 kilometer section of the BP Baku-Supsa pipeline under its control.”

In 2008, by the time Russia marched into Georgia with jets and tanks, the Hybrid War had been underway for quite some time. On August 8 (2018) the Russian-based internet newspaper “Meduza” published an article about how the war in Georgia inspired Moscow to begin modern-day recruitment of criminal hackers.
“In the summer of 2008, the DDoS attacks against Georgian government websites started two weeks before the war with Russia, when the first sustained clashes broke out along the South Ossetian border.” “Meduza” also wrote that on August 9, the second day of the Russian army entering Georgia, Russian-speaking hackers launched the website StopGeorgia.ru, sharing tips about which Georgian websites to target, as well as hyperlinks to software needed to carry out these cyber-attacks. “StopGeorgia.ru’s IP address belonged to Steadyhost, a small company located at 88 Khoroshevsky Highway, in a Moscow district where almost all the buildings are affiliated with Russia’s Main Intelligence Directorate (GRU). The neighboring building at 86 Khoroshevsky Highway houses a Defense Ministry institute that researches military-technical information and foreign states’ military potential. The institute used to report directly to the GRU. Locals refer to the four-story building as “the Pentagon,” not for its shape but because of the secrecy that surrounds it. The facility’s staff were known as “the most informed people in the GRU,” and its leadership belongs to Russia’s Security Council.”

This part of “Meduza” article by Daniil Turovsky, brings us back to Toomas Ilves and his firsthand experience with Russian cyber-warfare.
“What they did to us (Estonia) in 2007, they refined in 2008,” Ilves said. “Because in 2007 it was only a digital attack to sort of shut things down. When it came to 2008, they used DDoS attacks before doing a kinetic attack. I mean, traditional war is always kinetic. Kinetic means like, you know, something moves through space. Something with mass moves through space — a bomb or a bullet or a grenade. What they did was blank out an area with a DDoS attacks so no one knew what was going on. And then they would bomb or shoot or whatever they did. So you can see in Georgia they have already learned something.”
While Russia was “learning” in Georgia in August 2008, Ilves with other leaders of Baltic states and the presidents of Ukraine and Poland, was trying to mobilize international support to end Russian aggression.
“It started as an idea that we came upon in a conversation with President Kaczyński of Poland. We were on the phone regularly on the whole Georgian thing. We were frustrated that we weren’t getting the support from the other countries that we thought Georgia needed. We put out the statement, and we saw that was not really having an effect. So then basically the conversation concluded that we should just fly down there because (laughs) at least the world will pay attention if they shoot us down, right?”.
On August 10, Ilves was standing on Rustaveli Avenue in front of the parliament building with Viktor Yushenko, Lithuania president Valdas Adamkus, prime minister of Latvia Ivars Godmanis and Lech Kaczyński, president of Poland, who was warning the West about future threats:
“Our Northern neighbor thinks that it should subordinate smaller nations. And we say — no! We understand that today Georgia, tomorrow Ukraine, and the day after tomorrow — the Baltic States and later, perhaps, time will come for my country, Poland. Here are representatives of four NATO countries. Mr. Sarkozy is coming soon. And I believe that all 27 member countries of NATO should be here now.”
On August 13 President Bush made statement supporting Georgia. Military actions stopped. However, Valdis Zatlers is sure, “that President Kaczyński was a key person who stopped the war. Not Sarkozy, but Kaczyński. You have to have consensus on what Europe is going to do. Kaczyński did not ask anybody else. He just called the Baltic leaders, took his plane, collected all of them and arrived in Tbilisi just a few minutes before Sarkozy. Russians were not prepared for that very quick response. And I think they did not like Kaczyński because he stopped the war.”
Lech Kaczyński was killed in a plane crash on April, 10 2010. In total 96 people died, among them Kaczyński’s wife and members of the Polish government. The plane crashed in Russia near Smolensk.

Lessons of War

As it turned out Russia had approximately 6 years to prepare for the next campaign. The one, which would be far more successful for official Moscow . Main reason — lessons of war in Georgia.
“I think the Georgia case, whether you like it or not, is what caused Russia to develop what became successful (in Ukraine), says Ilves. “From the Georgian perspective Russia succeeded, because they took your territory. On the other hand, it was a complete and utter PR disaster for the Russians. Georgians, with considerable Estonian help I might add, really managed to quickly take the lead on the narrative of what was happening. So the Russian side of the story, I mean why they said they did this, did not really convince anyone.”
To avoid previous mistakes, according to Edward Lucas, “They invested huge amounts of money in things like RT and Sputnik, and they also increased Kremlin control over the messaging at home. They have built up a network of influence assets or useful idiots all over the West to promote the Kremlin point of view”.
Toomas Ilves thinks, the investment payed off:
“When it came to Ukraine, they were far better prepared. They had their narrative ready. Because they were so good at it in Ukraine for a long time, and in some cases to this day, people believed the Russian story about the fascist junta, which is utterly ridiculous. The Ukrainian government may have its problems, but certainly being a fascist junta is not it”.
“The Russians developed a number of things. First of all, they had this whole little green man model, which people in the first shock, say a week or two, did not understand what was going on, because they had not seen this,” says Ilves.
“They also had this constant narrative flooding the West’s media and unfortunately we have to say that for a long time that narrative worked. I mean, the BBC kept doing this — on one hand the Ukrainians say and on the other hand separatists say. I mean, what are you balancing here? You are balancing the story of what is happening described by people in Ukraine versus lies told by crisis actors, who are there to say ‘they crucified the three-year-old Russian child’, which is utter nonsense”.
“The western journalism model — when you take one side and you take the other side — was not prepared for such a strong propaganda and sophisticated propaganda approach. We from our part of the world would say it is naive. But from a more Western perspective, you never thought that someone would go and make up fake news like that”.

But the main lessons which Russia learned in Georgia were military. We asked Mark Galeotti about development of the Russian army and approaches in the period of time between war in Georgia and conflict in Ukraine:
– If I understand correctly, Hybrid War is when you try to reach your goal without employing armed forces. In 2008, Russia had to use regular army. Is that because Hybrid Tactics failed and they returned to conventional warfare?
– Here we have one of the problems. The Western concept of Hybrid War is precisely everything short of all-out military action. The Russians have I think different concepts. First of all, when they talk about Hybrid War they think of it as something the West does. They look at things like Arab spring and colored revolutions and the Maidan in Ukraine. And they say that clearly they were sort of made by the CIA.
– But if one looks at Russian military writings and Russian political writings and talk to people who are within national security establishments in Russia, it’s clear that they basically have two parallel concepts: The military think of Hybrid War as precisely how you prepare the ground before you send in the troops. The classic example would be what happened in Crimea, where you use sabotage and subversion and all these propaganda means. By the time you actually send your little green men, your special forces in, you have if not won the war already, but certainly put yourself in advantageous of positions possible.
– But then there is actually an alternative perspective, which you find more within Russian presidential administration and national security establishment and security services, which is we can use all these non-military means instead of war. And so I think what happened in 2008 was actually a shift from one to another. The national security establishment’s model of Hybrid War — everything except shooting — had failed. And that was the point when militaries said — well, stand aside, we’ll show you how it’s done.”
– Did they come up with new ideas after war in Georgia?
– Absolutely. The Georgian War was absolutely crucial in reshaping both the Russian concept of how they deploy their force, but also the Russian forces in general. Before the Georgian war, Russia had talked a lot about military reform, military modernization and a lot of money had been spent by Putin on military. But the Russian armed forces were incredibly conservative. The high command, the generals, they really did not want to change. In many ways, they still had a Soviet pattern military. Frankly, they did so badly in the Georgian war. Obviously, they ultimately won, but then again given the massive discrepancy in the size of the forces what would have been expected otherwise. But qualitatively it was clear that the Georgians performed much better. And that it was necessary to basically force real reform on the Russian military.
– It’s not so much the business of not having insignia. Because, let’s be honest the kind of forces they deployed to Georgia — with tanks, with airpower — you can have a few commandos without Russian flag on their sleeve and get away with it. You can’t have fighter bombers being deployed and say we have no idea where they came from.
– In the Georgian conflict the equivalents of their little green men were the local separatist forces. In both Abkhazia and South Ossetia, the locals, the Cossacks, and all these random collection of militants allowed the Russians to say we are coming actually to make peace after the nasty Georgians have attacked poor, peace-loving South Ossetians.
– I think they learned the value of shattering communications channels, but also most importantly of all, winning the international media war. One of the interesting elements of the Georgian conflict was the struggle by Georgians to get their message to the outside world. It was only a partial success, because Russians were able to block a lot of channels. But that was enough. And this is what Russians definitely learned — to control the perceptions. So that’s why when it came to Crimea, they sent forces without insignia, and involved local gangsters as self-defense volunteers. They were able to present it as something that was bubbling up from within in Crimea rather than organized by Russia. [The Learned] To win the media war in those crucial few hours and couple of days before they have already basically consolidated their grip and they did not have to care.
– There was Georgia, there was Ukraine… What is next?
– What is next? It’s what’s going on at the moment, which is a much more widespread political war that has been waged against the West.

Toxic Cocktail for all

The political war Galeotti is talking about is intense and non-stop. Here are just two of many examples of how Russia is trying to destabilize the west and divide societies there.

Case of Lisa F
On January 11, 2016 in eastern Berlin, Lisa F. left her house. She disappeared on the way to school. The parents of the 13-year-old girl of Russian origin asked police to help. The statement released by law enforcement said. “The police are looking for a girl. Height — 1.55 meters. Brown hair, eyes green with a touch of brown. Lisa was wearing green coat and brown shoes”.
The girl came home after a 30-hour disappearance. She said that “three southern looking men, who spoke German badly” put her in a car. Lisa said she was taken to an apartment where she was continuously beaten and raped.
“It was a one-room apartment. It looked like nobody was living there. There was one bed and one sofa. Alcohol bottles were on the floor”, — Svetlana F, mother of Lisa, was retelling her daughter’s story in an interview with SPIEGEL.
Russian media reported the story, too. The Russian public broadcaster was telling a story of Russian girl raped by migrants in Germany and how it sparked a wave of protests in German cities.
Meanwhile, it appeared that Russia’s Ministry of Foreign Affairs was not satisfied with how the case was investigated. “I hope that the problems will not be swept under the rug. I hope there will not be such cases when the information was covered up for a very long time during her disappearance for some reasons. We work with her lawyer, he is working with family and our embassy. It is clear that the girl did not voluntarily disappear for 30 hours. I hope migration problems won’t drive authorities to paint over reality with political correctness. That would be wrong”, — said Sergei Lavrov. He advised German authorities how to act in this situation: “One should speak about problems frankly, confess in front of electorate, and offer solutions.”
Official Berlin responded. “There is no reason and no justification for using the case of this 13-year-old girl, which has yet to be fully explained, for political propaganda,” said then-Minister of Foreign Affairs Frank-Walter Steinmeier, who assured that police were working non-stop on ascertaining what took place.
While politicians were sorting out relationships at press conferences, police questioned the girl. At first with parents, later without them. Lisa’s story changed. Now she was saying that she got in the car by her own will. “We are concluding that sexual contact appeared to be mutual consent,” declared a representative of the Prosecutor’s office.
Two men of Turkish origin were investigated who presumably had sex on mutual consent with the girl even before her disappearance. The same representative explained that “this still would be punishable, because 13-year-old has a status of child according to German law and it does not matter if sexual act was committed with or without consent.”
At the same time, hundreds were gathering on demonstrations in German cities. In Ingolstadt, the speaker at the rally was making promises. “For every victim we will pay back hundred times more,” he said, and soon swathed from German to Russian. “I promise we will punish everyone. One by one. Nobody can offend our women and children.”
Meanwhile, the police restored data from the girl’s phone and learned that she had some troubles at school and did not want to go home. She spent a night with a 19-year-old friend. There was somebody called Ismet who had sexual contact with Lisa. He also made a video of it with his mobile phone. Ismet was sentenced to one year and nine months in prison. The investigation concluded that there was no rape and that migrants had nothing to do with the case.
According to Ilves, the aim of such manipulation is “to create chaos, to cause confusion. It’s not just to get Angela Merkel (German Chancellor). It’s to get the society divided, because that makes the society weaker.”
If in the West the goal is to weaken the society, in Georgia it is to create bad attitude towards EU, USA and NATO.
“I can offer a personal example. I recently published a report on US-Georgian relations and how to deepen that relationship,” says Luke Coffey. In his report he was urging Georgia be made a member of NATO in its internationally recognized borders. But he also was expressing the idea that until the control is restored in breakaway regions, the article 5 should not apply to these territories.
“Some particular aspects of this report were taken out of the context and used by Russian media to paint a picture that I was suggesting that Georgia should abandon the occupied regions of Tskhinvali and Abkhazia. When in fact if you read the report I say the exact opposite.”
Ilves says, that nowadays even just fantasy is enough: “You make up a fake newspaper. I mean, in your home you can make up something called the Tbilisi Gazette. It does not exist. But you write it in gothic scripts so it looks like a newspaper and then you say an article from the Tbilisi Gazette states that Georgia is developing a nuclear bomb. And then click, click, click, click… Everyone saying, wow, how is it possible that Georgia is developing a nuclear bomb. Then you have to go around saying no, we’re not developing a nuclear bomb. This is utterly ridiculous. And this thing does not exist. There is no such thing as Tbilisi Gazette” …

Distance does not matter in Toxic World
To ensure that Kremlin messages reach as big an audience as possible, Moscow successfully uses cyber space. If needed Russia also uses the help of its foreign friends.
In autumn of 2017, thousands of demonstrators took to the streets in Barcelona, Catalonia’s biggest city. With Catalonian flags in their hands, they were demanding independence from Spain. Opponents of independence also gathered for demonstrations.
The protests turned violent. At the same time, heated arguments were underway on social media platforms. According to Ilves, later it was discovered that this heat in social media was enhanced by two foreign countries.
“There have been two different studies. One of them says that 85% of the Catalonia-Madrid conflict inflammatory posts on social media were done by Russia working together with Venezuela. The other one said 97% were done by Russia together with Venezuela”.
One of the studies mentioned by Ilves was conducted at George Washington University. “To more accurately measure the digital conversation about Catalonia, we collected more than 5 million digital messages published from Sept. 29 to Oct. 5 that included the words “Cataluña” (Spanish language), “Catalonia” (English) or “Catalunya” (Catalan). The majority were tweets, but we also collected Facebook posts, YouTube videos and items from other social media platforms such as Instagram, Blogger, WordPress, Reddit and Flickr”, — wrote study author Javier Lesaca in his article published by the Washington Post on November 22, 2017.
The results of the study revealed who was most active on social media. The researcher was surprised by fourth place, which was taken by Sputnik and RT. Together they distributed 47,964 Catalonia related posts. This is 10 times more than Spanish public television RTVE or the Spanish public news agency Agencia EFE.
According to Lesaca, they “analyzed the 100 social network accounts most active in sharing RT and Sputnik’s posts about Catalonia from Sept. 29 to Oct. 19. Only nine of the 100 most active accounts seem to follow human behavior in their publishing and interaction strategies. Seven other accounts correspond to official profiles on social networks of RT and Sputnik. The remaining 84 accounts cannot be identified with any real person or institution, do not generate any original content or posts, and propagate others’ links and social media posts in a constant, systematic and massive way, in most cases using RT and Sputnik as their main source.”
Some of them posted the same content at the same time, and others (@domz97819744) posted an average of 1,425 messages per day. But it is still unclear why Russia needed Venezuela.
The former President of Estonia has a theory: “There are enough English speaking people that you can hire in Russia who can write fairly grammatical or in many cases ungrammatical English. They have far fewer people who speak good Spanish, and the ones they have are working for RT Espanol. So they worked together with Venezuela. Venezuela really does need money and so you see that effort is not strictly Russian. But the goal was to create in Spain some kind of conflict.”
Interference in the Catalonia referendum and elections in the USA, Germany and France makes Ilves think that “there is no distance in the digital era or in cyber space. Everything is equally far away or equally close. What about Mexico? What about Georgia? What about Japan? South Korea… They all need to be defended. Liberal democracies need to be defended. Already within Europe itself. Sweden is clearly a target, and Sweden is not in NATO. It has the same relationship in NATO as you do. We need to defend democracies”.

Taking into consideration the scale of these campaigns, Lucas says he is worried that “Russian Hybrid warfare tactics are evolving much faster than the West’s ability to defend ourselves against them”.
These tactics include all the ingredients of toxic cocktail he was talking about — force, money, propaganda, espionage. It is being waged in the real world as well as in the virtual world. Russian traces in Brexit, poisoning of former agent in the UK, attack on prime minister of Montenegro etc.
For Galeotti the aim of the campaign is clear: “It’s to ensure that the West is too divided, too weak and too distracted to do anything about what Russia is doing closer to home.”
For example, in Georgia.

Kennan was right

On April 4, 2018, the head of Georgia’s State Security Service presented a report in a half-empty room of the Georgian Parliament. Vakhtang Gomelauri spoke about his agency’s work during 2017 and main threats Georgia is facing.
“In order to fulfill their tasks, special services of different countries employ tactics of Hybrid Warfare,” he said. “Methods used by foreign special services in Hybrid War against Georgia are diverse and they are aimed against the country’s democratic values, institutions and rule of law.”
Gomelauri also said that the biggest challenges come from the territories occupied by Russia: regular kidnappings for so-called border violations, creeping occupation and signs installed just 400 meters away from Georgia’s main highway.
“That in itself is Hybrid Warfare. It’s psychological,” explains Coffey. “This green so-called state border signs are located in territory recognized by the international community as being Georgian. But then Russia thinks it’s not. Any time there is one of these annexations, any time a new fence is installed, any time a new state border sign is erected, it’s a daily reminder to Georgians that Russia is here and the country is under partial occupation.”
All this is backed by Russian propaganda in Georgia, which according to Secretary of Security Council David Rakviashvili aims to “sew the feeling of inevitability and despair due to the fact that just 40 kilometers away from Tbilisi there is an occupation line and Russian Armed Forces are there. The main goal is to break the morale of people. The whole task of Russian Hybrid War in Georgia is to break the belief that Georgia is on the right path.”

How can a small country like Georgia who is not a member of NATO defend itself from the subtle actions of a much more powerful neighbor? Edward Lucas says there are two ways: “One is resilience and the other is deterrence. Resilience is by far the most important. Hybrid Warfare works only because of vulnerabilities in our societies and we have largely allowed those vulnerabilities to exist. So we need to have strong institutions, high levels of social trust, good relations between the different state agencies so they coordinate properly and deal with corruption and all the problems and social divisions that Russia exploits. That deals with 80% of the problem. You can’t run an information operation in a country where people do not believe foreign propaganda.”
A good example is Finland. iFact.ge recently published information that Sputnik was closed there because it did not have enough readers. The Russian information agency has more than 11,000 followers in Latvia, where government denied Sputnik a domain and now its address is sputnik.com. It has almost 4,000 followers in Lithuania and more than 10,000 in Estonia. Meanwhile in Georgia Russian Information Agency has twice the amount of followers than in all three Baltic States together. Sputnik Georgia has more than 42,000 followers on its Georgian language Facebook page and more than 38,000 on its Russian language page.
There is another way to defend against the Russian toxic cocktail. It is deterrence, which for a country like Georgia is far more difficult. “It is a small country and can’t have much deterrence,” says Lucas. “That is why you have to concentrate more on your international relations and ensure that you are as closely integrated as possible with NATO and the EU and hope that this gives you some sort of deterrent protection. I think it is important not to say Georgia wants to be the part of the West. Georgia is part of the West. The question is whether you belong to Western structures. But the Westerness of Georgians is a question of mentality of the people, of the way you behave in your everyday habits and attitudes. No one can take that away from you.”

Or maybe as a response the West starts Hybrid War against Russia and it is too weak, too distracted to do anything about what is going on near its borders…? Joseph Nye says it is impossible: “I think that the West decided that if you repeat the Russian tactics, you accomplish what Putin wants, which is to draw everything down to his level”. Lucas agrees: “I think there is a real problem with the West adopting Russian tactics because they are unethical and illegal in some respects. And I do not want to live in a country where government tells the media what to write, tells the church what to say, tells business where to invest, tells the police who to arrest. Although that might defend us against Putin, it would also mean that we have Putinised ourselves. And that would be a defeat rather than a victory.”

Then how should the West respond? Is the West responding properly? According to Ilves, “the only effective groups so far have been NGOs. The EU has been awful. Basically it was done [by EU] kind of as a sub to the Eastern Europeans — ‘oh, they have this problem’. The US has done even less. There is again this news that congress mandated $120 million to the State department to deal with these issues. 0 dollars have been spent on that.”

The New York Times article published on March 4 2018 read: “As Russia’s virtual war against the United States continues unabated with the midterm elections approaching, the State Department has yet to spend any of the $120 million it has been allocated since late 2016 to counter foreign efforts to meddle in elections or sow distrust in democracy.
“As a result, not one of the 23 analysts working in the State Department’s Global Engagement Center — which has been tasked with countering Moscow’s disinformation campaign — speaks Russian, and a Department hiring freeze has hindered efforts to recruit the computer experts needed to track the Russian efforts.”
At the end of the Obama administration the Pentagon was ordered by Congress to make $60 million available to the State Department. The aim was to coordinate government-wide efforts to counter anti-democratic propaganda by Russia and China. The State Department made the request only after 7 months, but because the fiscal year was ending the Pentagon decided not to transfer the money. The next year the $60 million was available. However, two agencies discussed what amount of money should be transferred for another five months.

“The fundamental problem the liberal democratic societies have in this whole wide range of activities is that it is an asymmetric war. They can do to us something we cannot do to them,” explains Ilves. “We are at a disadvantage. But we do have certain advantages, and we have to use those in an asymmetric war.”
Galeotti also thinks the West should be more creative: “We tend to get very, very narrow focused. We think this way — they are spreading dangerous disinformation that is dividing society. Okay, we need to address that. But we can’t spread disinformation, because that’s not something we do. So we do not really have options. But, maybe we should say, okay, we are not going to spread disinformation. We are not going basically become little Putins just to fight Putin. On the other hand, there must be other things we can do that would hurt Putin. For example, if you spread disinformation, we are going to give the Ukrainians more radars to help in their war. Or we are going to spend 10 million euro to support Georgian counterintelligence operations. Or, as is beginning to happen now, start freezing the assets of oligarchs who have nothing to do with this disinformation campaign, but are friends of Putin and have helped him in the past.”
Galeotti also forecasts that for Russia, the future will be worse than the present: “In the long term, Putin will very much regret being the poster child of the Hybrid War age. Authoritarian regimes have massive weaknesses as well. If you look at Russia today, there is huge levels of dissatisfaction. Yes, they will say Putin is great, he is our defender or whatever, because there is no alternative. But if you actually look at how they think about the country, there are huge amounts of tension, which can and will in the course be exploited. Creating a Hybrid War fighting state as Putin has done has also meant that he is limiting the economic capacities of his country. The more Russia is getting shut out of the international market, the more stagnant its economy will become.
“It also limits their soft power. He cannot create a credible narrative about why Russia is great. All he can do is basically say that everyone else is bad, too. Which again in the long term is not sustainable. Another key point is that while the West has trouble responding, it is beginning to respond.”

At the same time, Edward Lucas says that response should have come earlier: “We pay a price, but more importantly you pay a price. The big cost of this is not being borne by Western countries. It is being borne by our allies in the East. You have lost lives; your possibilities have been constrained chiefly because we did not take your warning seriously.”
Galeotti says that until the West properly responds, “Georgia is still very much in a potential firing line, and particularly if it continues to move towards the West.
“Ukraine remains its number one battlefield and requires most of their resources. Syria likewise. Nevertheless, if it ever looks like Georgia is seriously going to fulfil ultimate dream of the Rose Revolution and really become a Western, European state, and especially, while highly unlikely, there are any thoughts of closer movement towards NATO membership, that’s when I believe Russia would once again think it is the time to turn the Hybrid War tap and increase the pressure”.

Toomas Ilves sees nothing new and points to the 70-year-old assessment of an American diplomat: “The history of Georgia and all the other countries shows that George Kennan’s summary of Russia’s relations with its neighbors from 1946 is true. Russia can only have two kinds of neighbors — vassals or enemies. And that’s who you are. Either you are a vassal and you just like ‘I do whatever you say’, and there are a number of countries that are like that, Ukraine was like that, but now it’s not. Georgia was like that, but now it is not. If you are a vassal they won’t do anything to you, they will just control you and you are not free. Or you are free, but then you are an enemy to them.”

P.S. Story was written in 2018.