<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Gizem Şen on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Gizem Şen on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@gzmsen?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*f8wabgg2SCTu-APkS6tsVg.jpeg</url>
            <title>Stories by Gizem Şen on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 14:14:16 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@gzmsen/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[ZAMANIN TINISI]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/zamanin-tinisi-215d9302724f?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/215d9302724f</guid>
            <category><![CDATA[music-history]]></category>
            <category><![CDATA[instruments]]></category>
            <category><![CDATA[music]]></category>
            <category><![CDATA[classical-music]]></category>
            <category><![CDATA[history]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 31 Aug 2025 11:40:44 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-31T11:40:44.165Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Geçmişten Günümüze Batı Müziğinin Gelişimi</h4><p>Kulaklığınızı takın, kahvenizi veya çayınızı elinize alın… Çünkü birazdan insanlık tarihinin en eski ritimlerinden günümüze uzanan, müziğin kültürleri nasıl şekillendirdiğini ve hayatımıza nasıl dokunduğunu keşfedeceğimiz uzun bir yolculuğa çıkıyoruz. Bu yazıyı üniversitede “Klasik Batı Müziğinde Dönemler ve Ustalar” dersi için çıkardığım notlarımdan geliştirerek sizlere sunuyorum. Umuyorum ki müziğe meraklı insanlar için özellikle tarihsel anlamda doyurucu bir iş olmuştur. Yazıda işitsel kaynak olarak dersi aldığım akademisyen/müzisyen sayın Aydın Büke’nin Spotify listelerinden ve Youtube’tan faydalandım. Görsel kaynak olarak da Dall-E kullanmaktan keyif aldım. :) İyi okumalar…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9_nI1yGSS2bsgvLq2edbOg.png" /><figcaption>DALL-E</figcaption></figure><p>İnsanlık tarihinin ilk dönemlerine baktığımızda müziğin kökenlerini, insanların esneme, ıslık vb. kendi seslerini enstrüman gibi kullanmasını (iletişim teorisine göre) müziğin doğuşu ile ilişkilendirebiliriz. Bilim insanlarının teorilerine göre, canlıların birbirleriyle iletişim kurmak için kullandığı sesler, zamanla farklı tonlamalar ve varyasyonlar denenerek günümüzde “müzik” olarak adlandırdığımız kavrama evrilmiştir. Bazı antropologlara göre ise müzik, insanların doğadaki sesleri taklit etmesiyle ortaya çıkmıştır (Eko-Genetik Teori).</p><p>Müziğin ilk kullanım amaçları insanların bir araya toplanmasını sağlayan dini ritüeller ve topluluk eğlenceleriydi. İlahi konular o dönemde insanlar için ciddi önemde olduğu için müziğin ana temasını oluşturuyordu. İnsanlar günlük yaşamlarının hayati ihtiyaçlarını (örneğin yemek bulmak) karşıladıktan sonra bunu sağlayan tanrılara şükretmek için bir araya gelirlerdi. Bu tür topluluk buluşmaları müzik eşliğinde gerçekleştirilen şükran törenleri ve eğlencelerle taçlandırılırdı.</p><p>Almanya’daki Hohle Fels mağarasında bulunan arkeolojik bulgular (bkz. Resim 1), bu döneme ait toplulukların kuş kemiklerinden çeşitli çalgı aletleri icat ettiğini ve kullandığını göstermektedir. Bu çalgılar, o çağlarda müziğin bir iletişim, avlanma aracı ve kültürel bir unsur olarak ne kadar önemli olduğunu kanıtlamaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/1*1sR_tm8KLBZTmkeumHEslw.jpeg" /><figcaption>İlk müzik aletleri, kemikten yapılmış flütler — Resim 1</figcaption></figure><p>Resim 1&#39;den faydalanarak bu bilgilere ek olarak M.Ö. 3000&#39;lerde Antik Mısır’da yine dini ritüeller ve eğlence için kullanılan farklı müzik aletlerine de rastlanmaktadır. Bunlar ritim çalgıları (ziller ve davullar), lir, arp, lute ve sistrumdur. Youtube’da o dönemde bu aletlerin nasıl ses çıkardığına dair içerik üretenler de bulunmaktadır, inceleyebilirsiniz: link için <a href="https://youtube.com/shorts/L5Rh3qXUh7A?si=aRBJl2IN3Z7W8Foc">tıklayın</a>.</p><p>(Yine Resim 2 için koyduğum referans da buna dair güzel ve daha detaylı bilgiler içermektedir.)</p><p>Biraz daha teknik anlamda incelendiğinde, bu dönemlerin monofonik (tek sesli) sadece melodi, ritim ve vokal üzerine kurulu olduğu görülmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/628/1*tYkb5XyPY2VwXAskz-AM2w.jpeg" /><figcaption>Antik Mısır’da müzik — Resim 2</figcaption></figure><p>Antik Mısır ile hemen hemen aynı tarihlerde Mezopotamya civarındaki topluluklarda ulaşılan metinlere dayanarak yine dini amaçlı ve vokalin ön planda olduğu müzikler yapıldığı görülmektedir. Sümer çivi yazısıyla yazılmış “Hurrian İlahileri” (MÖ 1400) (dinlemek için <a href="https://www.youtube.com/watch?v=QpxN2VXPMLc&amp;list=RDQpxN2VXPMLc&amp;start_radio=1">tıklayın</a>), bilinen en eski müziksel kompozisyonlardan biridir. Ugarit (günümüz Suriye’si) bölgesinde keşfedilen tabletlerde hem dini hem de eğlence amaçlı müziğe dair bilgiler ve <em>tabletlerin birinde, 7 nota diatonik ölçekle yazılmış notalar, antik müzik aleti Lir’in nasıl akort edileceği, nasıl çalınacağı da anlatılmaktadır. (Ref. Resim 1)</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vopo23qbI1INzDqq1PZkSg.png" /><figcaption>DALL-E</figcaption></figure><p>Sonrasında bunu belgeleme ve araştırmaya dökme üstadı Antik Yunanlılara (MÖ 500) baktığımızda, bu dönemlerin önemli isimlerinden olan Pisagor, notalar ve müzik üzerine matematiksel çalışmalar yapmıştır. Tel uzunlukları ve ses frekansları arasındaki ilişkiyi inceleyerek “Pisagor Akordu” olarak bilinen bir sistem geliştirmiş, müzikteki matematiksel düzeni ortaya koymuş ve bu düzeni kullanarak o zamanlarda bilim insanlarının kurmaya çalıştığı evren teorisine müziksel bir katkı yapmıştır. Müzisyenler içinse oktav, beşli ve dörtlü aralıklar gibi kavramlar, bu dönemde şekillenmeye ve teorik zemine oturtulmaya başlamıştır. Bir başka önemli isim olan Platon, müziği insan ruhu üzerindeki etkileri ile daha psikolojik açıdan ele almıştır. Platon, farklı melodilerin ve vokal tekniklerinin bireylerin ruh hali ve ahlaki yapısı üzerindeki etkilerini incelemiş, bu doğrultuda müziğin eğitsel ve toplumsal bir araç olarak kullanılabileceğini savunmuştur.</p><p>Bu dönemde müzik, aynı zamanda sahne sanatlarının gelişmesinde de rol oynamıştır. Tiyatro eserleri için besteler yapılmış ve müzik, dramatik anlatımların gücünü artıran önemli bir araç haline gelmiştir. Yine dini ritüellerde kullanılan vokal teknikleri ve çalgılar, müzikteki ifadenin zenginleşmesinde kullanılmıştır. Bütün bu gelişmeler, bu dönemlerde müziğin ne olduğunu, farklı alanlarla birlikte neler yapılabileceğini bulmaya ve anlamaya çalıştıklarını göstermektedir.</p><p>Bu döneme dair işitsel örnekler için linkler:</p><p><a href="https://www.youtube.com/watch?v=TjX2REPthNA&amp;pp=ygUkYW5jaWVudCBncmVlayBtdXNpYyBraXRoYXJhIGFuZCBseXJh">Kithara enstrümanı</a>, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=24PGtSuVq3w&amp;pp=ygUOcGlzYWdvciBha29yZHU%3D">Pisagor ve müzik</a>, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=9RjBePQV4xE&amp;pp=ygUQc29uZyBvZiBzZWlraWxvcw%3D%3D">Seikilos’un ölen karısı için yazdığı antik Yunan kompozisyon örneklerinden biri</a> (Bu şarkının yazılı olduğu yazıt 1883&#39;te Aydın’da çıkarılmıştır. Resim 3)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/632/1*ruZq__cVXjN3vl8O0MrJVQ.jpeg" /><figcaption>Seikilos’un şarkısı — Resim 3</figcaption></figure><p>Yolculuğumuzu toparlayacak olursak buraya kadar adım adım gelişen, sistemleştirilmeye çalışılan temel monofonik bir müzikle ilerledik ve yine adım adım gelişerek devam ettik. Zamanımızı Orta Çağ’a (M.S. 5.yy) ilerlettiğimizde Batı’da müzik, tarihsel birçok olayın rastladığı gibi kilise etkisinde gelişmeye başladı. Müzik teorisi bir yandan gelişmeye devam ederken, vokal müzik ise tek sesli (monodi) olarak devam ederek en yaygın örneklerini <em>Gregoriyan ilahileri </em>(<a href="https://www.youtube.com/watch?v=2OBB5-bP6qs&amp;pp=ygUJZGllcyBpcmFl">dinlemek için tıklayın</a>) ile gösterdi. 9.yüzyıla gelindiğinde <em>organum</em> <a href="https://www.youtube.com/watch?v=KA6oq_UYbyA&amp;pp=ygUbVmlkZXJ1bnQgT21uZXMiIGJ5IFDDqXJvdGlu">(bir örnek dinlemek için tıklayın) </a>adı verilen teknik ile ilahiler söylenirken paralel ikinci bir ses eklenerek, basit çok sesli müziğin ilk örnekleri ortaya çıktı ve <em>polifoni (çok seslilik)</em> gelişmeye başladı. Buradan Gotik döneme doğru ilerlerken, müzik yavaş yavaş yalnızca dini bir araç olmaktan çıkmaya başladı. 12. ve 13. yüzyıllarda Fransa’da “troubadour” ve “trouvère” adı verilen gezgin müzisyenler, aşk, şövalyelik ve gündelik hayatı anlatan şarkılar bestelemeye başladılar.<a href="https://www.youtube.com/watch?v=guknssbN8yM&amp;pp=ygUhQSBDaGFudGFyIE0nZXIgYnkgQ29tdGVzc2EgZGUgRGlh"> (bir örnek dinlemek için tıklayın)</a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*mgDeFuMU3bFOhlAOeXM1Qg.png" /><figcaption>DALL-E</figcaption></figure><p>14. yüzyılda <em>Ars Nova (Yeni Sanat)</em> olarak bilinen akımla birlikte ritmik yapı karmaşıklaşmaya başladı ve müzik kilise müziği teması dışında da statü kazandı. İşte tüm bu gelişmeler, Rönesans’a doğru ilerlerken müziğin tamamen özgürleşmesine ve bireyselliğin ön plana çıkmasına zemin hazırladı.</p><p>15.yüzyıl Rönesans akımı sonrası daha insanla ilgili konular ve yine 19.yüzyıla doğru daha romantik konular ön plana çıkıyor. İnsanlar yaşam mücadelesi, savaşları atlattıkça dinsel ve mitolojik konulara ek olarak müzik konuları daha kiliseden çıkarak soylulara ve daha sonrasında halka hitap etmesiyle gitgide değişen bir hale geliyor.</p><p>Özellikle daha derine inip Rönesans ile neler değişmiş diye bakarsak, bu dönemde müzikte teorik ve teknik gelişmelerin yaşandığını görüyoruz. Notaların belirli kurallar çerçevesinde dizilerek akor halini alması, armonik yapının gelişmesine öncülük etti ve bu durum notasyon sistemine de büyük ölçüde yansıdı. Artık besteciler, eserlerini daha net bir şekilde yazıya dökebiliyor ve gelecek nesillere aktarabiliyorlardı. Ritimler ise önceki dönemlere kıyasla daha düzenli hale gelirken, arka planda daha sade kalıp melodiye daha fazla alan tanıdı. Bu dönemde çok seslilik (polifoni) giderek ön plana çıkarken, özellikle koro müziğinde farklı seslerin uyum içinde kullanılmasına önem verildi.</p><p>Müziğin içeriğinde de büyük değişimler yaşandı. Tanrılardan çok insan ve doğa önem kazandığı için besteler daha dünyevi temalar etrafında şekillenmeye başladı. Bu dönemde pastoral sahneler, mitolojik hikayeler ve insana dair duygular (aşk, özlem, sevinç gibi) daha fazla işlenmeye başlandı. Bu değişimde soyluların müziğe verdiği destek büyük bir rol oynadı. Özellikle İtalya ve Fransa’daki kraliyet ve soylu aileler, müzisyenlere maddi ve manevi destek sağlayarak onların yalnızca bestecilikle uğraşmasını mümkün kıldı. Kiliseden saraya taşınan müzik sayesinde müzikal çeşitlilik arttı ve müzisyenler daha özgür bir şekilde eserler verebilir hale geldi. Bu, müziğin sadece dini bir araç olmaktan çıkıp sanatsal bir ifade biçimi olarak kabul görmesinde önemli bir dönüm noktasıydı. Bu değişimlere dair örnekler dinleyelim;</p><ul><li>Çok sesliliğe, koroya dair önemli bir örnek: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=QmH1nZSGIyY&amp;pp=ygUfVGhvbWFzIFRhbGxpcyDigJMgU3BlbSBpbiBBbGl1bQ%3D%3D">tıklayınız</a>,</li><li>Soyluların desteğiyle gelişen önemli enstrümental eserlerden bir örnek: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=4h73GzQ61eI&amp;pp=ygUtV2lsbGlhbSBCeXJkIOKAkyBUaGUgRWFybCBvZiBPeGZvcmTigJlzIE1hcmNo">tıklayınız</a>,</li><li>Orta Çağ’dan Rönesans’a geçişin ve armonik yapının değişimini duymak için güzel bir örnek: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=_dV5b8AuLHg&amp;pp=ygUoR3VpbGxhdW1lIER1ZmF5IOKAkyBOdXBlciBSb3NhcnVtIEZsb3Jlcw%3D%3D">tıklayınız</a></li><li>Melankolik ve doğayla iç içe geçmiş duyguların işlendiği bir eser, Rönesans’ın lirik müzik anlayışına iyi bir örnek: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=u3clX2CJqzs&amp;pp=ygUfSm9obiBEb3dsYW5kIOKAkyBGbG93IE15IFRlYXJzIA%3D%3D">tıklayınız</a>.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1qjASqKgcMlibyWchV6w-w.png" /><figcaption>DALL-E</figcaption></figure><p>Rönesans döneminin sona ermesiyle 16 ve 17. yüzyıllarda Barok ismini (anlamı: abartılı ve süslü) verdiğimiz döneme geçmemizle müzikteki sakinlik ve estetik kaygılar sona ermiş ve daha dramatik, duygusal, abartılı ifadeler ortaya çıkmıştır. Özellikle İtalya’da farklı sanat dallarının birbiriyle etkileşimiyle <em>opera </em>türü gelişmeye başlıyor. Opera üzerine en güzel gelişmelerden biriyse müziğin içine zaten girmiş olan resim, kostüm ve önemli mitolojik olayların üstüne ek olarak dansın da eklenmesiyle <em>bale</em> denen tür ortaya çıkıyor. Çalgılar üzerinden besteleri inceleyecek olursak bu dönemde besteler daha bas sesler üzerine kurgulanıyor ve çeşitli çalgılarla <em>konçertolar </em>yapılmaya başlanıyor. Bu, müziğe zenginlik ve büyüklük katarken aynı zamanda çalgıların teknik anlamda daha gelişmiş bir biçimde kullanılmasını sağlıyor. Tanrıya atfedilen vokaller ise daha insan sesleri üzerine yeniden şekil alıyor. Burada yine din dışı müziğin daha da önem kazandığına ve insan, doğa üzerine ağırlaştığına dikkat edebiliriz. Bu döneme dair çeşitli şarkıları inceleyecek olursak:</p><ul><li>İlk opera örneklerinden biri: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=jUep3sqe35o&amp;pp=ygUcQ2xhdWRpbyBNb250ZXZlcmRpIC0gTCdPcmZlbw%3D%3D">tıklayınız</a>,</li><li>Barok döneminin çalgı tekniklerini ve orkestral yapısını gösteren önemli bir konçerto örneği: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=NCPM8DEsvmc&amp;pp=ygUtSm9oYW5uIFNlYmFzdGlhbiBCYWNoIC0gQnJhbmRlbmJ1cmcgQ29uY2VydG9z">tıklayınız</a>,</li><li>Belki diğer örneklere göre daha tanıdık gelecek bir beste… Barok dönemde din temalı müziklerde vokallerin ne kadar geliştiğine dair bir örnek aynı zamanda: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=juckXS8PktE&amp;pp=ygUgR2VvcmdlIEZyaWRlcmljIEhhbmRlbCAtIE1lc3NpYWg%3D">tıklayınız.</a></li></ul><p>Rönesans akımı ve Barok dönemin etkisiyle daha sonrasında gelen klasik döneme doğru gidersek, bütün duygusal yoğunluk ve süslü ifadeler yerine tek bir çalgı üzerinde uzmanlaşma ve bu konuda son derece usta kişilerin besteleri ön plana çıkmaya başlıyor. İnsan, daha önceki dönemlerde de önem kazanmıştı bir şeylerin farkına vararak düşünceleri değişmişti ancak şimdi daha da kişilere indirgedik diyebiliriz. Yaşam koşulları olarak soylu desteğine sahip olmayan daha halktan besteciler zorlansa da enstrüman üzerine uzmanlıkları onları farklı bir boyuta taşıyabiliyordu. Bu dönemlerde de çalgılar üzerine <em>senfoniler, yaylı çalgılar dörtlüsü ve sonatalar</em> şeklinde müzik formları çıkmaya başlıyor. Besteciler gelen netlikle beraber bunların üzerine kafa yoruyor, bu zamana kadar olan birikimi kullanarak neler yapılabilir deneniyor. Barok dönemde yaygın olan çembalo ve barok keman, klasik dönemde yerini modern piyano ve yaylı çalgılara bırakır. Orkestralar, daha dengeli ve simetrik bir yapıya kavuşur. Mozart ve Haydn gibi önemli besteciler, orkestral müziği en verimli şekilde kullanarak senfonileri müziğin zirvesine taşıyarak bugün dahi tanıdığımız isimlere dönüşür. İşte önemli besteciler ve bestelerine örnekler:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/640/1*2ttQmaePPNk3w6rA2Tyr2A.jpeg" /><figcaption>Mozart, Haydn, Beethoven, Schubert — Resim 4</figcaption></figure><ul><li><strong>Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791)</strong>: Klasik dönemin en büyük figürlerinden biri ve onun besteleri, döneminin duru, zarif ve ölçülü stilini mükemmel bir şekilde yansıtır. Senfoni, opera ve piyano konçertosu gibi formlarındaki ustalığıyla tanınır. Örnek bir senfonisi için <a href="https://www.youtube.com/watch?v=xp6zA499gls&amp;pp=ygUqTW96YXJ0IOKAkyBFaW5lIGtsZWluZSBOYWNodG11c2lrIChLLiA1MjUp">tıklayınız</a>.</li><li><strong>Joseph Haydn (1732–1809):</strong> Senfoni ve yaylı çalgılar dörtlüsü türlerinin temel taşlarını atan bir besteci olarak tanınır. Örnek bir bestesi için <a href="https://www.youtube.com/watch?v=iZo9FoajL4A&amp;pp=ygU-SGF5ZG4g4oCTIFlheWzEsSDDh2FsZ8SxbGFyIETDtnJ0bMO8c8O8IE9wLiAzMyBOby4gMiAiVGhlIEpva2U%3D">tıklayınız</a>.</li><li><strong>Ludwig van Beethoven (1770–1827): </strong>Beethoven, klasik dönemin sonlarına damgasını vurmuş, aynı zamanda romantik dönemin kapısını aralamıştır. Klasik müziğin geleneksel sınırlarını zorlamış ve bireysel özgürlüğü müzikteki en yüksek ifade biçimi olarak benimsemiştir. Önemli eserlerinden birini dinlemek için <a href="https://www.youtube.com/watch?v=rlJHNufol8Q&amp;pp=ygUrQmVldGhvdmVuIOKAkyBQaWFubyBTb25hdGEgTm8uIDE0IG1vb25saWdodA%3D%3D">tıklayınız</a>.</li><li><strong>Franz Schubert (1797–1828): </strong>Schubert, özellikle <em>lieder</em> formunda müziğin duygusal yoğunluğunu zirveye taşıyan bir bestecidir. Buna örnek bir eseri için <a href="https://www.youtube.com/watch?v=5DaGv6H9puI&amp;pp=ygUgU2NodWJlcnQg4oCTIERpZSBGb3JlbGxlIChUcm91dCk%3D">tıklayınız</a>.</li></ul><p>Yani toparlayacak olursak bunca zaman çalgılar, bilim ve teknoloji geliştirildi, insan sesleriyle neler yapılabilir denendi ve bunlar sınıflandırıldı böylelikle gitgide büyüyen bir birikim ortaya çıktı ve insanla beraber şimdi de bu birikim nasıl yorumlanabilir onun üzerine düşünülmeye başladı. Bana kalırsa insanın yaşam mücadelesinden birazcık kurtulmasıyla keşfedilmeye başlanan müzik; soylularla birlikte desteklendiğinde doruk noktalarına ulaşmaya başlamış, insanlar ne kadar müzikle uğraşabildiyse onu başka boyuta taşıyarak onu her duygusuyla birleştirerek işlemiştir.</p><p>Klasik dönem sonrasına doğru ilerlersek artık sanayi devrimi ile gelişen bir teknolojiye sahibiz ve bu tabii ki birçok şey gibi müziği de etkilemiştir. Enstrümanlar artık ulaşılması zor olan bir şey olmaktan çıkmış ve halk için daha ulaşılabilir hale gelmiştir. Bu değişimler ve o dönemlerde yaşanan savaşlar soylu sınıfını geriye itmiş ve burjuva sınıfını da öne çıkarmıştır. Öyle ki artık evlerde piyano ve onu çalan ev halkı görmek kolaylaşmıştır. Üstelik piyanodan bahsetmişken onun da bu dönemde geliştirilip günümüz haline bürünmeye başladığını söyleyebiliriz. Aynı zamanda piyano tellerinin arasına farklı cisimler koyarak beste yapanlar da vardır. Yeni şeyler arandığını ve denendiğini söyleyebiliriz.</p><p>Klasik dönem sonrası batı müziği 1800’ler ve 1900’lerde bazı akımlardan etkilenmiştir. Öne çıkanlardan romantik akım sanatçıları etkilemiş olup bestelerinde görünür hale gelmiştir. Bunun sebebi yine çoğu şeyi etkileyen olarak bahsettiğim endüstridir. Özellikle Novalis’in yazdığı yapıtlarda öne çıkan doğaya, geçmişe, çocukluğa özlem gibi düşünceler eserlere yansımaya başladı. Sanıyorum ki doğadan uzaklaşıp teknolojiye yakınlaşmak o dönem için zor olmuştur çünkü sakin ve kurdukları düzenle yöneldikleri müzik gibi şeyler varken daha yoğun, makinelerle ve bir yandan savaşla uğraşan karmaşık bir hayata yöneliyorlardı. Artık yüzyıllardır en iyi bildikleri şeyden daha ötesine geçiyorlardı. Bu yenilikler insanları yeni bir adaptasyona itmiş ve yeni bir düzen arayışına girmişlerdir. Müzisyenler de bunu pek tabii kullandılar üstelik gelişen yeni aletler de bunu bir adım ileriye taşıdı. Özellikle <em>fonograf</em> ismi verilen aletin de gelişmesiyle müziği artık kaydedip saklayabilir hale gelmişlerdi. Bir diğer önemli teknolojik gelişme de 20.yüzyılda radyonun hayatımıza girmesidir. Bu sayede müzik salonlardan çıkıp geniş kitlelere ulaşmaya da başlamıştır. 1960&#39;larda gelişen <em>Moog Synthesizer</em> gibi teknolojik aletler de elektronik müziğin gelişimine katkı sağlamıştır. Buna dair ilk örneklerden biri olan <em>Kraftwerk </em>grubundan bir şarkı dinlemek için <a href="https://www.youtube.com/watch?v=iukUMRlaBBE&amp;pp=ygUSa3JhZnR3ZXJrIGF1dG9iYWhu">tıklayınız</a>.</p><p>Bir taraftan sanayiden bahsederken bir yandan da 19. — 20. yüzyıllarda Dünya’yı zorlayan savaşlar var ve pek çok ülke buna bağlı olarak değişim geçiriyordu. Napolyon Savaşları sırasında Avrupa’da birçok ülke ulusal marşlar besteledi ve askeri müzik daha da önem kazandı. I. ve II. Dünya Savaşları sırasında müzik, hem propaganda aracı olarak kullanıldı hem de savaşın yıkıcı etkilerine karşı bir kaçış sağladı. Şostakoviç’in 7. Senfoni’si (Leningrad Senfonisi, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=GB3zR_X25UU&amp;pp=ygUTbGVuaW5ncmFkIHNlbmZvbmlzaQ%3D%3D">dinlemek için tıklayınız.</a>), Nazi işgaline karşı bir direniş sembolü haline geldi. Bu savaşlardan ve diğer koşullardan etkilenmeleri sonucu halk müziği ve daha milliyetçi akımlar gelişim göstermiştir. Hatta zamanla bu karmaşa romantizm akımına karşı bir akım olmuştur. Ama düzen olmuştur diyemeyiz çünkü sanatçılar evren ve insanın uyumunun bozulmasını konu almaya başlamış, müziklerini de buna bağlı olarak çeşitlendirmiştir. Günlük hayattaki o dingin seslerin yerini alan savaş ve endüstri gürültüleri artık yeni konularıdır. Sanatçılar bir yandan da daha masalsı konuları tercih ederek yapıtlar da sergilemiştir. Kimisi de bir şeye baktığında onda uyandırdığı hissi kullanmış, kimisi de o baktığı şeyi alıp bambaşka bir forma taşımıştır. Bir yandan müzik daha çok halka inmişti ve bununla birlikte artık ciddi müzik ve eğlence müziği olarak ayrılıyor denebilir. Uzun uzun senfoniler yerine de daha kısa liedler, noktürnler (<em>Latince — Nocturnus: Geceye ait</em>, Gece müziği anlamına gelir. Kısa, duygulu, şiirsel parçalardır.) yazılmaya başlanmıştır.</p><p>Yine halkla ilgili olarak ve müziğin yaygınlaşmasından kaynaklı olarak müzik eğitimi veren kurumlar da artmaya başlamıştır. Bir yandan sadece yazma, bestelemeden ziyade müziğe dair araştırma alanları da genişledi. Bilgisi artanlara bağlı olarak da eleştiriler de artmış ve gelişmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nmq6EH2Vjgw81iVRmv27Hw.png" /><figcaption>DALL-E</figcaption></figure><p>Avrupa’daki değişimler ve gelişimler bir yana bunun bizim ülkemize yansımasına bakacak olursak daha çok savaş alanında kullandığımız, “<em>mehter takımı”</em> (<a href="https://www.youtube.com/watch?v=7VG5HU9U4QY">dinlemek için tıklayınız.</a>) 19.yüzyılda kalkmıştır. Bunun yerine İtalya’dan davet ettikleri müzisyen Giuseppe Donizetti, İstanbul’a sarayda onun yönetiminde <em>“mızıka-i hümayun”</em> (Reşadiye marşı, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=u7QyCllyo-8">dinlemek için tıklayınız.</a>) adı verilen ve Batı çalgılarından oluşan bir müzik topluluğu kurulmasına yardımcı olmuştur. Bu da günümüze kadar korunarak Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’na (CSO) (dönüşmüştür. Cumhuriyet döneminde yine Batı müziği eğitimi almak üzere yurt dışına müzisyenler gönderildi. (örnekler için sanatçının ismine tıklayınız.)<em> </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=wId-hzD5QY8&amp;pp=ygUsYWRuYW4gc2F5Z3VuIHl1bnVzIGVtcmUgb3AuMjYgYXlkxLFuIMO8c3TDvGs%3D"><em>Ahmet Adnan Saygun</em></a><em>, </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=cGAlw52nJMY&amp;pp=ygUba8O2w6dla8OnZSB1bHZpIGNlbWFsIGVya2lu"><em>Ulvi Cemal Erkin</em></a><em>, </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=NQNPiHCB-rM&amp;pp=ygUSbmVjaWwga2F6xLFtIGFrc2Vz"><em>Necil Kazım Akses</em></a>, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=mUoKHUx2u3A&amp;pp=ygURaGFzYW4gZmVyaXQgYWxuYXI%3D">Hasan Ferid Alnar</a> ve<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Vaif0WduxZE&amp;pp=ygU6Y2VtYWwgcmXFn2l0IHJleSBlbnN0YW50YW5lbGVyIGJpbGtlbnQgc2VuZm9uaSBvcmtlc3RyYXPEsQ%3D%3D"> Cemal Reşit Rey</a> Batı müziği ile Anadolu müziğini sentezleyen önemli bestecilerimiz arasında yer aldılar. 20. yüzyılın ikinci yarısında<em> </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=8UfaxzGduH0&amp;pp=ygUgemVraSBtw7xyZW4gxZ9pbWRpIHV6YWtsYXJkYXPEsW4%3D"><em>Zeki Müren</em></a><em>, </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=zd8IFDgQCUc&amp;pp=ygUYYmFyxLHFnyBtYW7Dp28gZ8O8bHBlbWJl"><em>Barış Manço</em> </a>gibi sanatçılar ise halk müziği ve popüler müziği birleştirerek müziğin farklı kitleler üzerindeki etkisini arttırmıştır.</p><p>Sonuç olarak Dünya’da müzik her dönemde bizim her duygumuzu anlatmamıza yardım eden, sevincimizde, avlanmamızda, ibadet etmemizde, savaşta yani kısacası her yerde bize eşlik eden yemek kadar elzem bir araç olmuştur…</p><p><strong>Kaynakça:</strong></p><p>Resim 1: <a href="https://www.uztarih.com/2018/07/erken-muzik-tarihi-ve-tarihin-en-eski.html">https://www.uztarih.com/2018/07/erken-muzik-tarihi-ve-tarihin-en-eski.html</a></p><p>Resim 2: <a href="https://www.egypttoday.com/Article/6/133778/A-Brief-History-of-Musical-Instruments-in-Ancient-Egypt">https://www.egypttoday.com/Article/6/133778/A-Brief-History-of-Musical-Instruments-in-Ancient-Egypt</a></p><p>Resim 3: <a href="https://www.aysebayvas.com.tr/post/seikilos-un-%C5%9Fark%C4%B1s%C4%B1">https://www.aysebayvas.com.tr/post/seikilos-un-%C5%9Fark%C4%B1s%C4%B1</a></p><p>Resim 4: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=150oejl4lgA">https://www.youtube.com/watch?v=150oejl4lgA</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=215d9302724f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[NEDEN BU KADAR ÇOK LINUX DAĞITIMI?]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/neden-bu-kadar-%C3%A7ok-linux-da%C4%9F%C4%B1t%C4%B1m%C4%B1-c848278ea5c0?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c848278ea5c0</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 17 Jan 2025 20:51:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:11:40.806Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Günümüzde kullanıcılar tarafından en yaygın olarak kullanılan işletim sistemleri Windows ve macOS’tur, bu nedenle çoğu kişi tarafından bilinir. Kendi adıma Fizik Bölümünde eğitimime başladığım dönemde tanıştığım Linux, genel kullanıcı kitlesi tarafından pek bilinmeyen, birçok farklı dağıtımı olan ve oldukça köklü bir geçmişe sahip bir işletim sistemidir. Bu yazımda; işletim sistemlerinin ne olduğunu ve tarihsel gelişimini, bilgisayarların bu hikayede nasıl rol aldığını, Linux’un tarihçesini ve neden bu kadar çok Linux dağıtımının var olduğunu inceleyerek sizlerle paylaşacağım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/0*rllFsbkH-uEs9Lop.jpg" /><figcaption>Windows, Linux ve MacOS logoları (Resim: 1)</figcaption></figure><p>İlk olarak işletim sistemi nedir açıklayalım. Bunun tanımına yararlandığım kitaptaki hoş bir girişi kullanarak başlamak istiyorum:</p><blockquote>“Without its software, a computer is basically a useless lump of metal.”</blockquote><p>(Çevirisi: “Yazılımı olmadan bir bilgisayar temelde işe yaramaz bir metal yığınıdır.” Ref.1) Yazılım, bir bilgisayarda gerçekleştirdiğimiz tüm işlemleri kolaylaştırır ve sahip olduğumuz elektronik donanımı etkin bir şekilde kullanmamızı, yönlendirmemizi sağlar. Elektronik donanımı yönetmekle kalmaz, aynı zamanda kullanıcı olarak görsel, işitsel ve dokunsal etkileşimler kurabilmemize de olanak tanır. Bu iletişimi sağlamak ve yazılımlar geliştirmek için farklı programlama dilleri kullanırız: C++, C#, Java… İşte yazılım dillerini kullanarak bilgisayar üzerinde gördüğümüz ve arka planda çalışan uygulamaları yazmamız için temel ve altyapıyı sağlayan sistem, işletim sistemidir. En önemli özelliği de bilgisayar üzerinde etkileştiğimiz kısımdan ziyade cihazımızı verimli kullanabilmemiz için arka planda buna uygun çalışmasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*TQWQq1GuMUXbIRttnqpqQQ.png" /><figcaption>Temel olarak bilgisayar sistemi; uygulama programları, sistem programları ve donanım parçalarını içerir. Resim 2— Ref.1</figcaption></figure><p>Yukarıdaki Resim 2 ile söylediklerimizi görselleştirecek olursak, işletim sistemi donanım ve programlar arasında köprü gibidir. İşletim sisteminin görevlerini aynı şekilde ve daha detaylı olarak şemalaştıracak olursak da kabaca Resim 3&#39;teki gibidir:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/660/1*yt9gnBPW7-v0U5bkEElskA.png" /><figcaption>İşletim sisteminin yapısı — Resim 3— Ref.2</figcaption></figure><p>Yani işletim sistemini bir bilgisayarın orkestra şefi olarak düşünebiliriz. 😊Bizim kullanıcı deneyimimiz için tüm yazılım ve donanım parçalarını uyum içinde çalıştırır. İşletim sistemi temel olarak bu şekildedir ancak daha derinlemesine incelemek için referanslardaki kitaplara göz atılabilir. “İşletim sistemi nedir?” sorusunu kabaca cevapladığımıza göre, tarihçesine kısa bir yolculuk yapabilir ve Linux’un doğuşuna, ardından farklı dağıtımlara ayrılma sürecine şahitlik edebiliriz. İşletim sisteminin geliştirilmesinin gerekliliğini anlamak için ilk bilgisayarların gelişimine bakabiliriz. İlk bilgisayarlar ya da bilgisayar benzeri makineler işletim sistemi olmadan doğrudan donanım üzerinden kontrol edilen sistemlerdi. bkz. resim 4:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/549/1*kUeawAusPHBPiN6qO-I5mg.jpeg" /><figcaption>Charles Babbage — “Analytical Engine” isminde geliştirdiği makinenin bir kısmı — Resim 4</figcaption></figure><p>Resim 4&#39;teki makinenin önemi günümüz bilgisayarlarının temelini atması ve sonrasında bunu kontrol etmek için gelişmiş teknolojilerin yanında işletim sisteminin gereğinin fark edilmesidir. Hatta video ile görsel olarak destekleyecek olursak aşağıdaki videoda bu makineyi çalıştırmak için neden insan gerektiğini ve boyutunu algılayabiliriz:</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2Fbe1EM3gQkAY%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3Dbe1EM3gQkAY&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2Fbe1EM3gQkAY%2Fhqdefault.jpg&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/c3f1695bfd9a9e725e19b0d5753258ae/href">https://medium.com/media/c3f1695bfd9a9e725e19b0d5753258ae/href</a></iframe><p>Girişte kullandığım alıntıya nazaran bilgisayarların bu seviyedeki hali yine de kullanılabilen metaller olduğunu gösteriyor diyebiliriz. Bütün bunlar geliştirilirken, <strong>Ada Lovelace</strong> ve <strong>Alan Turing</strong> gibi isimlerin de teorik olarak katkılarını az çok duymuşuzdur. Onların 1830&#39;larda başlayan çalışmaları, bilgisayar biliminin temel taşlarını oluşturmuş ve günümüz işletim sistemlerinin ortaya çıkmasına ilham olmuştur. Hiçbir çalışmanın birden ortaya çıkmadığını, bu örneği sadece makinesel olarak bir ilk olduğu için paylaştığımızı ve bundan öncesinin de teorik ve teknolojik bir birikim süreciyle işlediğini unutmamak gerekir. Bütün bunların yanında bilgisayarın bunca zaman gelişme motivasyonunu araya eklemekte de fayda var. İlk geliştirilen bilgisayarların temel amacı matematiksel işlemleri kolaylaştırmaktır. Öyle ki bunlar bir mermi menzilini hesaplamak, kriptografi, fiziksel olayların analizleri gibi elle hesaplaması güç olan işlemlerdi. Bunların bilgisayar yardımı ile çözümünün hızlanması savaşların seyrini değiştirmiş, önemli teknolojik ve bilimsel gelişmelere yol açmış ve bu faydalar sayesinde bilgisayarlar her geçen gün daha da gelişmiştir.</p><p>Tarihsel olarak 1940&#39;lı yıllara geldiğimizdeyse çocukluktan aşina olduğumuz benzetmeleri oda dolusu, bir işlemi yapmak için saatler harcamak olan bilgisayarlar gelişmiştir. Aynı zamanda işletim sistemi hala gelişmediği için programlama yöntemi olarak da kablolar, düğmeler ve insan gücü kullanılmaya devam ediyordu. Biraz daha detaylı açıklayacak olursak uzunca bir işlemi olan birisi bunu delikli kart (İng.:punched card) dediğimiz (bkz. Resim 5) plakalara işlemek zorundaydı ve bunları bilgisayar operatörlerine teslim ederdi. Daha sonra bilgisayar operatörü bunları sırasıyla makineye yerleştirir ve sonucu tekrar çıktı olarak alırdı ancak yanlış işlenmiş bir delik bile hatalı sonuç vermesine neden olabilirdi, bu işlemlerin tamamlanması saatler alabilirdi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/866/1*Bveu0kgoADv2kvZp6UjFAA.png" /><figcaption>Delikli kartlar — Delikli Kartlar ile yazılmış bir program — Resim 5</figcaption></figure><p>Bütün bu zorlukları adım adım değiştirecek bir teknolojiyle IBM ilk transistörlü bilgisayarı System/360&#39;ı (bkz. Resim 6) ortaya atınca OS/360 ile modern işletim sistemlerinin ilk örneklerinden bir işletim sistemi sahneye geliyor. İlk sistemlerin en büyük sorunu bir programı çalıştırınca iş bitene kadar CPU genel olarak boşta kalıyordu ve bu sebeple bilgisayar yeterince verimli kullanılamıyordu. Bunun sebebi işletim sistemi <em>Batch</em> <em>Processing</em> temelliydi, yani işler bir sıraya dizilir ve bir işin <em>I/O (</em>In/ Out) işlemi bitene kadar diğer iş sırada beklerdi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/640/0*W_OO8qM5Gx899q5U.jpg" /><figcaption>IBM System/360 (model 50) isimli bilgisayarı — Resim 6</figcaption></figure><p>Bu sorunu çözmek için <em>“multiprogramming” </em>ortaya atıldı ve böylelikle bir iş için bellek bölümlere ayrıldı. Ayriyeten<em> “spooling (from Simultaneous Peripheral Operation On Line)” </em>yöntemi sayesinde de işler diske önceden yüklenebiliyor ve çıktı otomatik olarak alınıyordu. Bu sorunlar yaptığımız manuel işleri ve zaman kullanımını optimize etse de bir bilgisayarı bir kişinin kullanabilmesi, diğer kullanıcıların işlem bitene kadar beklemesi bir olumsuzluktu. Bunu çözebilmek için<em> “Time-Sharing” </em>isimli yöntemi geliştirmeye başladılar. Buna dair ilk sistem MIT’de<em> “CTSS (Compatible Time Sharing System)”</em> olarak <em>IBM 7094 </em>üzerinde geliştirildi. Bu yöntem sayesinde de kullanıcılar online terminaller aracılığı ile sisteme erişebildiler ve çoklu kullanıcılı sistemlere adım atıldı. Yine de çoklu kullanıcılı sistemlere geçiş yapıldığında sistemlerin kullanıcılar arasında koruma donanımı sağlanana kadar yaygınlaşamadı.</p><p>CTSS sisteminin başarısının ardından bunu daha çok geliştirmek için 1960’ların başında, MIT, Bell Labs (AT&amp;T) ve General Electric bir araya gelerek time-sharing teknolojisinin potansiyelini gerçek anlamda hayata geçirmek için bir proje başlattılar: <em>MULTICS (MULTiplexed Information and Computing Service)</em>. Bu projenin amacı yüzlerce kullanıcının aynı anda bir ana bilgisayarı paylaşmasını sağlayacak bir ‘‘bilgisayar hizmeti’’ (computer utility) tasarlamaktı. Tasarlayanlar için elektrik şebekesi modelini örnek alan bu sistem, kullanıcıların ‘‘prize bir fiş takar gibi’’ istedikleri zaman sisteme bağlanmasını ve işlem yapmasını sağlamayı hedefliyordu. Bu proje, günümüz bulut bilişim sistemlerinin öncüsü olarak kabul edilebilir. Bundan öncesinde sorun olarak bahsettiğimiz güvenlik gibi önemli sorunları da büyük ölçüde çözmüş bir sistem olmayı başardı. MULTICS dönemi için önemli (burada bahsettiğim birçok proje kadar…) ve vizyonlu olsa da Dünyayı ele geçiremedi. Birçok nedeni olsa da en önemlilerinden biri karmaşık olması, PL/1 gibi zor bir dille yazılması ve derleyicisinin çok geç gelişmesi ve geliştiğinde de neredeyse çalışmamasıydı. Bell Labs ve General Electric de bahsettiğim sorunlardan dolayı projeden çekildi ve son MULTICS kullanan yer 2000&#39;de sistemi kapattı. MULTICS geliştirenlerin ta o dönemden kalma bir web-sitesi de hala ayakta ve neden sektöre tutunamadıklarına dair veda mektupları bile var bakmanızı tavsiye ederim: <a href="https://www.multicians.org/corby-letter.html">https://www.multicians.org/corby-letter.html</a> . Sayesinde sonrasında geliştirilen Unix ve Linux’u hala biliyoruz. ☺️</p><p>MULTICS projesinden ayrıldıktan sonra AT&amp;T (Bell Labs) bünyesindeki Ken Thompson PDP-7 mini bilgisayar kullanarak MULTICS’in daha sadeleştirilmiş ve basit (o dönem çoğu kullanıcının isteğiydi), tek kullanıcılı bir versiyonunu Assembly dili kullanarak yazmaya başladı. Bu çalışma çoğu kuruluş ve akademik dünyada popüler hale gelen UNIX işletim sistemidir. Şimdi bunun Linux’a evrimini konuşacağız ve burada aşağıda paylaşacağım şema (bkz. Resim 7) işimizi kolaylaştıracak:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/896/1*nNIUiLRXnI9Ew-yzHYlItw.png" /><figcaption>Linux’un gelişimi — Resim 7</figcaption></figure><blockquote>“Öncelikle UNIX isminden başlayabiliriz. Bu isim Bell Labs’teki araştırmacılardan Brian Kernighan’ın, MULTICS’e atıf şeklinde şaka yollu <em>UNICS (UNiplexed Information and Computing Service)</em> demesinden çıktı. “UNICS” ismi zamanla değişerek <em>“UNIX”</em> oldu. Daha sonrasında Ken Thompson’a katılan Dennis Ritchie ile proje daha modern bir bilgisayar olan PDP-11/20&#39; ye taşındı ve UNIX’in çok kullanıcılı bir sisteme dönüşmesini sağladı. Bir sonraki adımda Thompson, BCPL (Basic Combined Programming Language) dilinden B dilini tasarladı ve UNIX’i tekrardan bu dili kullanarak yazdı. “B dilinin eksiklikleri nedeniyle bu versiyon da geliştirilmeye ihtiyaç duyuldu ve Ritchie, C adında bir dil tasarladı ve bunun için mükemmel bir derleyici yazdı. Thompson ve Ritchie birlikte çalışarak UNIX’i, C dilinde yeniden yazdılar. C, doğru zamanda doğru dildi ve o zamandan beri sistem programlamaya hakim oldu.” (Ref:3&#39;ten alıntıdır.)</blockquote><p>C dili sayesinde UNIX donanımdan bağımsız taşınabilir bir sistem haline geldi ve yazdıkları UNIX makalesi sayesinde akademik dünyaya kapı açtılar ve ödüle layık görüldüler. O zamanın teknolojisi olan PDP bilgisayarların işletim sisteminin kullanıcılar için zorlayıcı olması ve UNIX’in açık kaynak kodlu olarak geliştirilebilir olması daha da popüler olmasına ve gelişmesine yol açtı. UNIX’in 7. versiyonunu çoğu şirket gibi “XENIX” adıyla günümüzdeki popüler şirket “Microsoft” lisanslamıştır ancak daha sonra kendi işletim sistemlerini ve Windows’u geliştirmeye koyulmuşlardır.</p><p>1984&#39;te AT&amp;T’nin bölünmesi ile UNIX ticari olarak geliştirilmeye devam edildi ve ilk ticari sürümü “System III” piyasada yayınlandı. bu sürümlerden en tutulanı “System V” oldu ancak UNIX’in sadelik fikrinden iyice uzaklaşılmıştı. 1993&#39;te bilgisayar işlerinden uzaklaşan AT&amp;T, UNIX lisansını Novell’a sattı. Bu sırada Berkeley Üniversitesi UNIX’in 6.versiyonu üzerine yaptığı çalışmalarla 1BSD (First Berkeley Software Distrubiton)’ u yayınladı. Böylelikle en dikkat çeken UNIX sürümleri System V ve BSD oldu. BSD’nin avantajları daha uzun dosya ismi koyulabilmesi, dosya sisteminin performansının arttırılarak daha hızlı olması, güvenillir sinyal işleme ve günümüzde de yaygın olacak TCP/IP protokolünü tanıtmasıdır. TCP/IP, farklı cihazların bir ağ üzerinden iletişim kurmasını sağlar ve bu sayede BSD, internetin gelişiminde kritik bir rol oynamıştır. Bu sayede hem akademik ve ticari hem de internetin gelişimine katkı sağlaması bakımından UNIX ve türevleri gelişmiş sistemlerin tabanını oluşturdu.</p><p>Yolculuğumuzda sırada bir diğer popüler sürüm olan MINIX var. Bu yazıyı yazarken kitaplarından fazlasıyla yaralandığım Tanenbaum tarafından UNIX’in ilk zamanlardaki sadeliğine geri dönmesi isteğiyle ve eğitimsel amaçlı, Assembly ve C dili kullanılarak geliştirildi. Bu tasarımın sağladıkları ise Microkernel ismiyle çekirdek, yalnızca mesaj iletimi gibi temel işlevleri gerçekleştirirken, bellek yönetimi ve dosya sistemi kullanıcı modu süreçleri olarak çalıştırıldı. Bu yaklaşım, hem güvenilirliği arttırdı hem de sistemin anlaşılabilirliğini sağladı. Ancak olumsuzluk olarak UNIX kodundan geliştirildiği için tıpkı BSD gibi özgür olarak geliştirilemiyordu, ticari bir ürün olarak satılıyordu.</p><p>Şimdi sahneye gelme sırası LINUX’un ancak bu projeye katkı sunan GNU projesinden de kısaca bahsedeceğim. MIT’ den ( <em>Massachusetts Institute of Technology) </em>özgür yazılım aktivisti Richard Stallman, 1983 yılında GNU projesini (GNU is Not UNIX) başlattı. GNU projesinin amacı tamamen özgür ve açık kaynaklı bir UNIX benzeri işletim sistemi geliştirmekti. Bu sebeple GNU altında sıfırdan birçok araç geliştirilmiştir ancak işletim sisteminin çekirdeği eksik kalmıştı. Yine bu dönemlerde birçok kullanıcı MINIX’in sade ve anlaşılır olmasından memnun ancak ek özellikler ekleyememekten şikayetçiyken Finli bir öğrenci olan Linus Torwalds MINIX’in eksiklerini tamamlayan bir UNIX klonu geliştirmeye başladı. 1991 yılında Linux’un ilk sürümü ortaya çıktı ve MINIX’ten en büyük farkı Monolitik Kernel (Tek parça çekirdek) yapısına sahip olmasıydı. Yani bütün sistem çekirdek denen yapıdaydı. Bu sayede MINIX’ten daha yüksek performans sağlamıştır ancak microkernel daha fazla güvenilirlik ve modülerlik sunar .Bir diğer önemli 1994 sürümüyle de BSD uyumlu ağ desteği (sockets ve TCP/IP) sağlayarak önemli ölçüde gelişmiştir. Bunun yanında yeni bir dosya sistemi ve bellek eşleştirme (memory-mapped files) özellikleri de eklenmiştir. Bir diğer önemli adım ise Richard Stallman’ın işletim sistemi geliştirirken çekirdek kısmı eksikti bu sebeple LINUX bunu tamamlamış ve <em>GNU GPL (GNU General Public License)</em> ile lisanslanarak özgürce geliştirilebilen işletim sistemi olmuştur. İsmi de bu sebeple GNU/LINUX olmuştur. Aynı zamanda GNU araçlarıyla LINUX sistemi işlevsellik kazanmıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*7UCGO1AbCZpTiNr2.jpg" /><figcaption>Linux logosu — Resim 8</figcaption></figure><p>LINUX’un logosunun (bkz. Resim 8) nereden çıktığını da açıklayacak olursak Linus Torwalds’ın penguenleri hem çok sevdiği için hem de penguenlerin neşeli duruşunun LINUX’u iyi temsil edeceğini düşünmesindendir. Logodaki penguenin ismi “Tux”tur ve 1996 yılında bir logo yarışmasında Larry Ewing’in GIMP (GNU Image Manipulation Program) kullanarak tasarlaması sonucunda ortaya çıkmıştır.</p><p>Bütün bunların sonucunda son yanıtlamamız gereken soru “Neden başka LINUX dağıtımı?” Buna ilk sebep olan şey temelde özgür bir yazılım olduğu için şirketler ve kullanıcıların kendi isteklerine göre şekillendirmesidir. Günümüzde bu sebeple yüzlerce aktif LINUX dağıtımı (bkz. Resim 9) bulunmaktadır ve bunları <a href="https://distrowatch.com/">https://distrowatch.com/</a> sitesinden takip edebilirsiniz. Daha detaylı açıklayacak olursak günlük işler yapmak için kullanılan en popüler Linux dağıtımı Ubuntu iken siber güvenlik işleriyle uğraşmak isteyenler için hazır araçlarla gelen popüler Linux dağıtımları Kali, BlackArch Linux’tur. Üstelik bu örnekler demek değildir ki Ubuntu dağıtımında siber güvenlik işleriyle uğramazsınız! Aksine gerekli araçları farklı dağıtımlarına kurabilirsiniz. Bir diğer konu da farklı donanımlara uygun da Linux dağıtımı çalıştırabilirsiniz örneğin hafif sistemler için Puppy Linux veya daha ileri düzey sunucular için Red Hat Enterprise Linux (RHEL) gibi dağıtımlar tercih edebilirsiniz. Neredeyse nasıl bir işletim sistemi istiyorsanız ona uygun bir Linux dağıtımı vardır veya kendi istediğiniz gibi yazabilirsiniz diyebiliriz. İşte bu örneklerle de görüyoruz ki Linux gücünü özgür ve ücretsiz yazılımından alır ve her gün geliştirilmeye, yeni dağıtım çıkarmaya devam edecektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*U1LvOvZQaRVTfbVv" /><figcaption>Popüler Linux dağıtımlarının logoları — Resim 9</figcaption></figure><p>Bonus bilgi: Ülkemize özgü bir Linux dağıtımı da vardır: PARDUS (bkz. Resim 10). İsminin seçilmesi Anadolu Parsı’nın bilimsel adı olan <em>“Panthera Pardus Tulliana”</em>dan geliyordur. Bu dağıtımı geliştirmek amacıyla TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) ve Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM) 2003 yılında bir araya gelmiştir. 1 Şubat 2005&#39;te de ilk sürümün CD’si yayınlanmıştır. PARDUS, yerli ve milli bir işletim sistemi ihtiyacını karşılamayı hedeflemiştir, Debian tabanlıdır ve kullanıcılarına Türkçe dil desteği, kolay kurulum, ve özelleştirilmiş çözümler sunar. Kamu kuruluşlarında, eğitim sektöründe ve belirli özel sektörlerde kullanılmaktadır. Ayrıca açık kaynak kodlu olması nedeniyle sürekli geliştirilmeye açıktır ve yerli yazılım ekosistemine katkı sağlamaktadır. Şu siteden daha detaylı bilgiler edinebilir ve PARDUS’U indirebilirsiniz. (bkz:<a href="https://pardus.org.tr/">https://pardus.org.tr/</a>)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/759/0*hLox0DJbBYnZZ8IZ.png" /><figcaption>PARDUS logosu — Resim 10</figcaption></figure><h3><strong>Yararlandığım Kaynaklar:</strong></h3><p>Resim 1: <a href="https://analyticsindiamag.com/ai-trends/windows-vs-macos-vs-linux-for-cybersecurity/">https://analyticsindiamag.com/ai-trends/windows-vs-macos-vs-linux-for-cybersecurity/</a></p><p>Resim 4: <a href="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9e/Difference_engine_plate_1853.jpg">https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9e/Difference_engine_plate_1853.jpg</a> ve <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Punched_card#/media/File:Jacquard.loom.cards.jpg">https://en.wikipedia.org/wiki/Punched_card#/media/File:Jacquard.loom.cards.jpg</a></p><p>Resim 5: <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Punched_card#/media/File:Punched_card_program_deck.agr.jpg">https://en.wikipedia.org/wiki/Punched_card#/media/File:Punched_card_program_deck.agr.jpg</a></p><p>Resim 6: <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/IBM_System/360_Model_50#/media/File:IBM_system_360-50_console_-_MfK_Bern.jpg">https://en.wikipedia.org/wiki/IBM_System/360_Model_50#/media/File:IBM_system_360-50_console_-_MfK_Bern.jpg</a></p><p>Resim 7: <a href="https://linuxsimply.com/linux-basics/introduction/history-of-linux/">https://linuxsimply.com/linux-basics/introduction/history-of-linux/</a></p><p>Resim 8: <a href="https://bilisimacademy.com/blog/2023/09/linux-egitimi-nedir-ne-ise-yarar/">https://bilisimacademy.com/blog/2023/09/linux-egitimi-nedir-ne-ise-yarar/</a></p><p>Resim 9: <a href="https://www.primierihair.com/Releases-of-2022-imo-ofc-OMG-Ubuntu/1637754.html">https://www.primierihair.com/Releases-of-2022-imo-ofc-OMG-Ubuntu/1637754.html</a></p><p>Resim 10: <a href="https://www.halildurmus.com/2020/04/14/yerli-isletim-sistemi-pardus/">https://www.halildurmus.com/2020/04/14/yerli-isletim-sistemi-pardus/</a></p><p>Ref.1: Andrew S. Tanenbaum, Albert S. Woodhull — Operating Systems Design and Implementation-Prentice Hall (1997)</p><p>Ref.2: Ida M. Flynn, Ann McLver McHoes — Understanding Operating Systems-Brooks Cole Pub. Co (1991)</p><p>Ref.3: Andrew S. Tanenbaum, Herbert Bos — Modern Operating Systems- Fourth Edition, Global Edition, Pearson (2015)</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c848278ea5c0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[YANLIŞ KÜTLESİYLE MEŞHUR PARÇACIK]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/yanli%C5%9F-k%C3%BCtlesi%CC%87yle-me%C5%9Fhur-par%C3%A7acik-ff3f634f01e3?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ff3f634f01e3</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 13 Nov 2022 12:54:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:12:34.173Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Kısa bir süre önce karşımıza sürekli W-bozonunun kütlesi ile ilgili haberler düşüyordu ve tabii ki meraklı arkadaşlarım da o dönemde bana fazlasıyla soru işaretleriyle gelmişti. Bu sebeple bu konu hakkında küçük bir yazı hazırlayarak durumu bildiğim ve araştırdığım kadarıyla anlatmak istedim. Hep beraber bu merakı biraz da olsa dindirelim.</p><p>Öncelikle konuyu anlamak için biraz fizik bilgisinden zarar gelmez diye düşünüyorum. En temelden başlarsak, evrende dört temel kuvvet olduğunu biliyoruz. Bununla ilgili güzel bir şemaya bakalım:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/584/0*TS6PXH2t9XYKaRbz" /><figcaption>Kuvvet Taşıyan Parçacıklar ve Temel Kuvvetler-kaynak 1</figcaption></figure><p>Şemada da görüldüğü gibi bazı parçacıklar bu temel kuvvetlerin taşıyıcıları ve W-bozonu da zayıf kuvveti taşıdığı düşünülen parçacıklardan olduğu için fazlasıyla önemli. Burada başka bir güzel tablo olarak temel parçacıkların standart modeli tablosunu da inceleyebiliriz, yazının ilerisinde de buna son derece ihtiyacımız olacak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*xaTG-hqIkEeMGH8W" /><figcaption>Temel Parçacıkların Standart Modeli -kaynak 2</figcaption></figure><p>Parçacık demişken burada bu parçacıkların keşfinde son derece önemli olan iki büyük laboratuvardan bahsetmezsek olmaz. İlki CERN (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire — Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi). Bu araştırma merkezinin önemine değinecek olursak Higgs bozonunun keşfi ile ünlü diyebiliriz. Ünlü Higgs bozonumuz ise temel parçacıklara kütlelerini Higgs bozonu ile ilişkili temel bir alandan kazandırması ile biliniyor. Bu sebeple W-bozonu kütlesinin hesaplanması Higgs bozonu ile bağlantılı. Burada şu şekilde güzel bir benzetme yapabiliriz: Ölçeğimizi büyütüp uzaya baktığımızda ve incelediğimiz alanı da daraltarak güneş sistemini incelediğimizde, gezegenlerin birbirine kuvvet uygulayarak yörünge bakımından birbirini etkilediğini görürüz. Bu son derece önemlidir çünkü bazı hesaplarımızdan sonra teleskoplarımızı o yöne çevirdiğimizde ne bulacağımıza dair bir öngörü sağlar. Buna örnek olarak Uranüs’ün yörüngesindeki bozulmalardan yola çıkarak hesaplamalarla Neptün’ün varlığının öngörülmesi ve daha sonrasında ise gözlemlenerek bulunması olabilir. Benzer şekilde atom altı dünyada parçacıkların birbirleri ile etkileşimini ve bir parçacığı ne kadar iyi anlarsak yeni parçacıkları ve fiziğini de o kadar iyi öngörebiliriz. Bu sebeple Higgs’i anlamak son derece önemli.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*wv6URv8uHGuG-vJP" /><figcaption>CERN -kaynak 3</figcaption></figure><p>Bir diğer önemli laboratuvarımız ise Fermilab ve CDF (The Collider Detector at <em>Fermilab — </em>Fermilab’daki Çarpıştırıcı Dedektörü) olarak kısaltacağım, W-bozonunun kütlesinin incelenmesinde son derece önemli olan dedektör. Aynı zamanda CDF deneysel işbirliğinden de direkt olarak bahsetmek gerekirse “CDF deneysel işbirliği: 2011 yılına kadar toplanan verileri kullanarak yüksek enerjili proton-antiproton çarpışmalarını inceler. Amaç, evreni oluşturan parçacıkların kimliğini ve özelliklerini keşfetmek ve bu parçacıklar arasındaki kuvvetleri ve etkileşimleri anlamaktır”. Bu cümlelerin, ne yapılmaya çalışıldığına dair çoğu bilgiyi içinde barındırdığını söyleyebilirim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*uVuZHNknbha92USh" /><figcaption>FERMILAB -kaynak 4</figcaption></figure><p>CDF deneysel işbirliği açıklamasındaki ‘yüksek enerjili proton-antiproton çarpışması’ geçen cümleye dikkatinizi çekerek biraz daha CDF’de ne yaptıklarını inceleyelim. Öncelikle bu çarpışmada bahsi geçen iki parçacığı da tanıyalım: anti-protonlar. Protonların tamamen aynı kütleye ancak zıt yüke sahip anti-parçacık versiyonudur. Protonlar yukarıdaki temel parçacıklar tablosunda gördüğümüz kuark adı verilen daha küçük temel parçacıklardan, anti-protonlar ise tahmin edebileceğimiz gibi anti-kuarklardan oluşur. Yine görsellik açısından söylediklerimi aşağıdaki şemadan oturtabiliriz:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/473/0*mujGefmeZ5_mdG4i" /><figcaption>Atom ve Protonun Yapısı -kaynak 5</figcaption></figure><p>CDF’de, bir proton ve bir antiproton çarpıştığında yaklaşık her 10 milyonda bir W-bozonları üretilir. W-bozonlarını oluşturan kuarklar ve antikuarklar arasındaki çarpışmalardır ve W-bozonları üretildikten sonra o kadar hızlı bozunur ki doğrudan ölçülmesi imkansızdır. Böylece fizikçiler W-bozonlarının kütlesini ölçmek için bozunmalarından üretilen enerjiyi inceler ve takip ederler. Buradan şunu da sezmeliyiz ki bulacağımız birim enerji cinsinden olacak ve bu sebeple parçacık kütleleri genellikle MeV (Mega Elektron Volt) dediğimiz enerji birimi cinsinden yazılır. Standart modele göre hesaplanan W bozonu kütlesi 80 357 ± 6 MeV şeklinde. Peki CDF’den çıkan sonuç ne oldu?</p><p>Araştırmacılar, standart modeldeki değerin ve önceki ölçümlerin çoğunun oldukça üzerinde, 80 433,5 ± 9,4 MeV’lik bir W-bozonu kütlesi elde ettiler. Ancak W-bozonu Standart Modelin tahmin ettiğinden 70 MeV daha yüksek çıktı. Bu küçük bir fazlalık gibi görünebilir ancak hata payının yaklaşık sekiz katı bir sapmadır. Bu sonuç şu anlamlara geliyor:</p><p><strong>Ya matematik yanlıştır,</strong></p><p><strong>Ya ölçüm yanlıştır,</strong></p><p><strong>Ya da Standart Modelde eksik bir şeyler vardır.</strong></p><p>Bunları sırasıyla ve tek tek inceleyecek olursak: Yukarıda biraz bahsettiğim gibi W-bozonunun kütlesi Higgs bozonunun kütlesine bağlı yani CERN’deki Higgs bozonu deneyi ile de bağlantılı. Bu bilgiye ek olarak fizikçiler yıllardır W-bozonunun kütlesinin hesaplamaları üzerinde çalışıyorlar. Matematiği karmaşık olsa da kütle hakkındaki tahmini sağlamdır ve yanlış olması, değişmesi muhtemel değildir.</p><p>Bir diğer anlam, deney veya analizde bir kusur olup olmadığı. Tekniklerinin sağlamlığının bir göstergesi olarak dünya ortalaması ile uyumlu olan Z-bozonu kütlesini de ölçtüler. W-bozonu 1983&#39;te keşfedildiğinden beri fizikçiler sekiz farklı deneyde kütlesini toplam 10 kez ölçtüler. Her seferinde ölçüm Standart Model tarafından öngörülen aralığa uyuyordu ancak ilk kez beklenenden yüksek geldi. Bu konu hakkında şu an söylenecek çok şey olmasa da bunu kontrol edebileceğimiz bir diğer deney merkezinde yani CERN’de olacak deneyler sonunda Fermilab kütlesini onaylayacak veya çürütecek daha kesin bir sonuç elde edebilir.</p><p>En heyecanlı olan son soru ise Standart Model yanıldı mı? W-bozonunun kütlesinin fazla çıkmasına neden olan açıklanamayan parçacıklar veya kuvvetler mi var? Bu ölçümden önce bile bazı teorisyenler gözlemlenen sapma ile sonuçlanacak potansiyel yeni parçacıklar veya kuvvetler önermiş ancak bunu da zaman gösterecek diyebiliriz.</p><p>Bunların üstüne bir şey söylemek farklı bir yorum yapmak benim için bu kadar bilgiyle zor olacaktır. Dolayısı ile yazımın sonuna bu yazımı yazmaya fazlasıyla ilham vererek yardımcı olan Fermilab fizikçilerinden John Conway’in bu duruma dair yorumunu bir alıntı olarak iliştirmek istiyorum:</p><blockquote>“Bir parçacık fizikçisi olarak, Standart Model’in ötesinde keşfedilmeyi bekleyen daha fazla fizik olması gerektiğini söylemekten eminim. Bu yeni sonuç tutarsa, Standart Model ve gerçek dünya ölçümlerinin çoğu zaman tam olarak eşleşmediğini gösteren bir dizi bulgunun en sonuncusu olacak. Fizikçilere madde, enerji, uzay ve zaman hakkında daha eksiksiz bir anlayış arayışına devam etmeleri için yeni ipuçları ve yeni nedenler veren bu gizemlerdir.”</blockquote><blockquote>-John Conway</blockquote><p>Kaynakça:</p><p>kaynak 1: <a href="http://bilsenbesergil.blogspot.com/p/feynman-diyagramlar-dort-temel-kuvvet.html">http://bilsenbesergil.blogspot.com/p/feynman-diyagramlar-dort-temel-kuvvet.html</a></p><p>kaynak 2: <a href="https://bilimfili.com/parcacik-fizigi-neredeyse-her-seyin-teorisine-giris">https://bilimfili.com/parcacik-fizigi-neredeyse-her-seyin-teorisine-giris</a></p><p>kaynak 3: <a href="https://home.cern/resources/image/cern/views-cern-images-gallery">https://home.cern/resources/image/cern/views-cern-images-gallery</a></p><p>kaynak 4: <a href="https://vms.fnal.gov/asset/detail?recid=1965056">https://vms.fnal.gov/asset/detail?recid=1965056</a></p><p>kaynak 5: <a href="https://www.pryorpatch.com/atoms-electrons-protons-neutrons-quarks-gluons-strings/">https://www.pryorpatch.com/atoms-electrons-protons-neutrons-quarks-gluons-strings/</a></p><p><a href="https://www.symmetrymagazine.org/article/whats-up-with-the-w-boson-mass">https://www.symmetrymagazine.org/article/whats-up-with-the-w-boson-mass</a></p><p><a href="https://www.theconversation.com/a-decade-of-science-and-trillions-of-collisions-show-the-w-boson-is-more-massive-than-expected-a-physicist-on-the-team-explains-what-it-means-for-the-standard-model-181028">https://www.theconversation.com/a-decade-of-science-and-trillions-of-collisions-show-the-w-boson-is-more-massive-than-expected-a-physicist-on-the-team-explains-what-it-means-for-the-standard-model-181028</a></p><p><a href="https://www.physicstoday.scitation.org/do/10.1063/PT.6.1.20220513a/full/">https://www.physicstoday.scitation.org/do/10.1063/PT.6.1.20220513a/full/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ff3f634f01e3" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GÖKYÜZÜNDE RENKLERİN DANSI]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/g%C3%B6ky%C3%BCz%C3%BCnde-renklerin-dans%C4%B1-1a665a0f8742?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1a665a0f8742</guid>
            <category><![CDATA[rayleigh-scattering]]></category>
            <category><![CDATA[fizik]]></category>
            <category><![CDATA[bulut]]></category>
            <category><![CDATA[rayleigh]]></category>
            <category><![CDATA[gökyüzü]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 22 Mar 2022 20:05:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:15:00.471Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Gün batımı… Rastladığımız saatte son derece huzur verir ve bakmaya doyamayız. Peki gökyüzünde bu bakmaya doyamadığımız renkler nasıl ortaya çıkıyor? Rayleigh saçılması dediğimiz fizik olayıyla açıklayalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*m7yEO8r9iVaMPzPb" /></figure><p>İsmini İngiliz Fizikçi Lord Rayleigh’ den (1842–1919) almıştır. Sadece gökyüzündeki ışıktan kaynaklı renk değişimini açıklamaktan ziyade ışığın çok küçük parçacıklarla etkileşime girmesi sonucu yön değiştirmesini açıklar. Burada gökyüzünde bol bol gaz molekülleri, bulutlar, toz tanecikleri olduğunu hatırlamakta fayda var. Yani yine parçacıklardan saçılan ışıktan söz ediyoruz. Peki neden bu renkler ve hatta neden genelde mavi?</p><p>Güneş’ ten bize beyaz (içinde tüm ışık renklerini barındırır) bir ışık geliyor ve bu ışık atmosferdeki az önce bahsettiğimiz parçacıklarla çarpışıyor. Bu çarpışma sonucu genelde aynalara ışık vurunca zeminde gördüğümüz türden; gelen ışık kırılmaya, yansımaya uğrar. Saçılma dediğimiz olay ise yolunda ilerleyen bir ışığın ortamdan dolayı bir ya da birden fazla sapmaya uğramasıdır. Saçılmalarda en kısa dalga boylu ışık saçılmaya daha meyillidir aşağıdaki tablodan da görebileceğimiz gibi bu mor renk civarındadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/0*HQJCqdhj9F5bNDYV" /></figure><p>Bu biraz da gözümüzün ışığı algılamasına ve ışığın saçılma açısına bağlıdır. Özellikle saçılma açısının değişmesiyle gün doğumu ve gün batımında farklı renkleri gözlemleriz. Bu açıdan kaynaklı olarak kısa dalga boyuna sahip ışık daha çok mesafe katetmesi gerektiğinden bize ulaşmakta zorlanır ve kırmızıya yakın tonlardaki daha büyük dalga boyundaki ışık daha görünür hale gelir. Öğlen ve ona yakın saatlerde ise dik açıya yakın şekilde gelen kısa dalga boylarındaki ışık bize ulaşmakta daha az güçlük çeker. Atmosferimizde bol bol bulunan oksijen ve azot molekülleri ise mavi ışığı, kırmızı ışığa göre daha etkin saçar. Bu sebeplerden gökyüzünü genel olarak mavi görürüz.</p><p>Burada bulutların beyazlığı konusunda yanılgıya düşebilirsiniz. Bu yoğun halde bulunan su moleküllerinden kaynaklı beyaz ışığın soğurulmasından dolayı ortaya çıkan bir beyazlıktır. Aynı zamanda yağmur öncesi bulutların su molekülü bakımından fazlasıyla zenginleştiğini biliyoruz. Bu güneş ışığı için geçmesi zor bir tabaka haline gelir haliyle üst katmanlarda fazlasıyla absorblanan (emilen) ışıktan kaynaklı olarak “kara bulut” dediğimiz olay ortaya çıkar. Bunu pamuğun üstüne ışık tutmak gibi düşünebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*UGLg-6QQUAlSFDY8" /></figure><p>Burada duraksayıp bu tarih öncesinden beri gözlenen olayı neden daha yakın tarihteki araştırmalarla açıkladığımı ve ne tarz bir öneminin olduğunu merak ediyor olabilirsiniz. Aslında optik tarihine bakarsak tabii ki tarih öncesinden beri insanlar gökyüzünü gözlemliyor. Bu gözlemler sayesinde takvim oluşturabildiler, Dünya’ nın çevresini bile gayet yakın değerler ile ölçtüler. Aynı zamanda Biruni ve İbn-i Sina olarak duyduğumuz, ikisi de 970–1040 yılları arasında yaşayan bilim insanları, ışığın ve sesin hızını tartışıyorlardı. O dönemlerden beri ışığın hızının sonlu olduğunu düşündüklerini gördüğümde açıkçası bana ilginç gelmişti.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/780/0*45sD9wrPXAonKkyB.jpg" /></figure><p>Bütün bu düşünceler gelişen teknolojiyle birlikte daha iyi deneyler ve matematikle çok farklı bir boyuta ulaşıyor en azından kesinliğe diyebiliriz. Rayleigh Saçılmasını araştırmaya başladığımda ve Lord Rayleigh’ nin o dönemdeki yazılarına baktığımda, Keen ve Porter’ ın süspansiyon halindeki kükürtün parçacıklarından ışık geçirerek yayınladıkları çalışmayı ele alarak bu çalışmayı büyük parçacıklara genişletmesinden o dönemlerde bu konuya ilgi duyulduğunu ve ne kadar küçük parçacıklara indirgenecek derecede geliştirildiğini anlıyorum. Tarihsel olarak da yıllar içerisinde nelerin değiştiğini görmeniz açısından iyi örnekler olduğunu düşünüyorum. Daha da günümüze yaklaşırsak size bu düşüncelerimi ulaştırmama yardım eden fiber optik iletişimde veri taşımak ve radarlarla uzak cisimleri algılamak, ultrason cihazlarında görüntü oluşturmak için kullanılabilen optik araştırmaları son derece önemlidir. Sonuç olarak gökyüzü, izleyenler ve inceleyenler için birçok ilginçlikle dolu bir laboratuvar.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1a665a0f8742" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[ÇİĞ SÜTTEN GELEN HASTALIK]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/%C3%A7i%CC%87%C4%9F-s%C3%BCtten-gelen-hastalik-4c52f0bfcd5f?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4c52f0bfcd5f</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 04 Feb 2022 22:10:24 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-05-02T19:55:23.994Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Belki küçüklüğümüzden beri pastörize sütler içtiğimiz ve buna alıştırıldığımız için neden çiğ süt içmediğimizi düşünüyor olabilirsiniz. Hatta büyüklere sorduğunuzda “hastalık yapar” diye kısa bir cevap da almış olabilirsiniz. Gelin bu konuya biraz daha yakından bakalım buna ek olarak insandaki çiğ sütü bile tartışalım.</p><p>Öncelikle nedir bu süt denen şey? Tanım olarak “<em>Süt, dişi memeli hayvanların yeni doğurdukları yavrularını besleyebilmek üzere, süt bezlerinde farklı sürelerde salgılanan, içinde yavrunun kendini besleyecek duruma gelinceye kadar almak zorunda olduğu bütün besin maddelerini yeterli miktarda bulunduran bir sıvıdır.</em> (Ref.1)” diyebiliriz. Peki bu kadar masumane bir sıvı nasıl oluyor da <em>pastörize</em>* etmediğimizde birçok hastalığa sebep olabiliyor?</p><blockquote>*(Besin maddelerini hastalık yapıcı mikroorganizmalardan arındırmak amacıyla uygulanan ısıtma yöntemi.)</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*8VvKwHM2y8C1sOHO.jpg" /></figure><p>İlk olarak burada hastalıklardan kastımız: günlerce ishal, mide krampları ve kusma, felce neden olabilen Guillain-Barré sendromu, böbrek yetmezliği ve hatta ölümle sonuçlanabilen hemolitik üremik sendrom gibi ciddi ve hatta yaşamı tehdit eden hastalıklardır.</p><p>Peki bu hastalıklar nasıl ortaya çıkıyor? Sütün içinde bulunan bakterilerin hücrelerimizi işgaliyle başlıyor diyebiliriz. Bu bakteriler Brucella, Campylobacter, Cryptosporidium, E. coli, Listeria ve Salmonella.</p><p>Bu küçük bakteriler nasıl insanı bu kadar etkileyebiliyor dersek; son derece ilginç aslında çünkü örnek olarak E.coli bakterileri normalde bağırsaklarımızda yaşayan bakterilerdir. Ancak bu bakterileri yaşadığı ortamın dışına çıkartırsak yaptığı etkinlikler sebebiyle bizde hastalıklara neden olurlar. Bu etkinlikler; hücreyi enfekte etmek, hücre içinde çoğalmak, hücre içi sinyalleri bozmak gibi... Buna sadece bununla da rastlamıyoruz çünkü vücudumuzdaki çoğu şey olması gereken yerde olmayınca hastalıklara sebep olabiliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*7mv6IEjljop79q9B.jpg" /><figcaption><a href="https://www.google.com/url?sa=i&amp;url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FEscherichia_coli&amp;psig=AOvVaw3aLt9OZDWR3VoR2D6hLSNg&amp;ust=1644059081791000&amp;source=images&amp;cd=vfe&amp;ved=0CAwQjhxqFwoTCJCe4MHz5fUCFQAAAAAdAAAAABAD">Escherichia coli — Vikipedi</a></figcaption></figure><p>Bir diğer örnek olarak Hemoglobin* içinde bulunan Demir elementinin de hücre zarıyla sarılmadığında vücudumuza zehirli etki yaratması olabilir.</p><blockquote>*(solunum organından dokulara oksijen, dokulardan solunum organına ise karbondioksit taşıyan protein)</blockquote><p>Ortam şartları da burada son derece önem taşımakta. Eğer ki süt steril bir ortamda inekten alınmıyorsa insandaki hastalıklar da çiğ süt vasıtasıyla taşınabiliyor. Bu sebeple geçmişte yoğun salgın vakalarına rastlamak mümkün. Direkt olarak inekten makineyle alınan süt nasıl oluyor da kirlenebiliyor ve çevre ne kadar etkili diye sorgularsak cevapları şöyle sıralayabiliriz:</p><ul><li>Süt ile doğrudan temas eden hayvan dışkısı</li><li>Meme enfeksiyonu (mastitis)</li><li>İnek hastalıkları (örneğin sığır tüberkülozu)</li><li>Hayvanların derisinde yaşayan bakteriler</li><li>Çevre (örneğin dışkı, kir ve işleme ekipmanı)</li><li>Böcekler, kemirgenler ve diğer hayvan vektörleri</li><li>Süt işleme tesisinde sağlıksız koşullar</li><li>Kirli giysiler veya botlarla temas gibi süt işçilerinden kaynaklanan çapraz kontaminasyon (bulaşma)</li></ul><p>Yani hayvan sağlığı kadar ortam temizliği ve hayvanın beslenmesi de süt için bir o kadar önemli.</p><p>Peki sadece çiğ hayvan sütlerinde mi bu risklerle karşı karşıyayız? İnsanlarda da bazı hastalıklar görüldüğünde anne sütünün pastörize edilmesi gibi durumlarla da karşılaşılabiliyor. Buna en iyi örnek HIV virüsü bulunan annedir. Bu tarz birçok bulaşıcı hastalıklar için koruma olarak aşı oluyoruz diyebiliriz. Aynı şey hayvanlarda da geçerlidir bunlardaki riski azaltmak için aşılama yapılmalıdır. Ancak bütün bu risklere karşı en iyi ve tek yöntem Louis Pasteur’ün bize bahşettiği pastörizasyondur.</p><p>Toparlayacak olursak; saydığımız sebeplerden, çiğ sütün faydalı olduğuna dair inanışların ne tür riskler barındırdığının farkında olmalıyız. Bunlara ek olarak her hasta kişinin semptomları, mikrop tipine, kontaminasyon miktarına ve kişinin bağışıklık savunmasına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Bu sebeple hemen değil de bir süre sonra da hastalıkla karşılaşabiliriz. Aslında birçok farklı gıdadan, gıda kaynaklı hastalıklara yakalanmak mümkün olsa da; çiğ süt en riskli olanlardan biridir.</p><p>Ref.1: <a href="https://sut.agri.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/332/2015/12/S%C3%9CT-K%C4%B0MYASI-VE-B%C4%B0YOK%C4%B0MYASI-DERS-NOTLARI.pdf">https://sut.agri.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/332/2015/12/S%C3%9CT-K%C4%B0MYASI-VE-B%C4%B0YOK%C4%B0MYASI-DERS-NOTLARI.pdf</a></p><p>Ref 2: <a href="https://www.acibadem.com.tr/hayat/cig-sut-faydalari/">https://www.acibadem.com.tr/hayat/cig-sut-faydalari/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4c52f0bfcd5f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[UMUT, FUTBOL, BREZİLYA]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/umut-futbol-brezi%CC%87lya-c7e3de570c9a?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c7e3de570c9a</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 03 Feb 2022 18:34:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:19:01.481Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu aralar belgesellerden bahsetmeyi seviyorum. Kısa süre önce izlediğim ve Brezilya tarihine merak duymama sebep olan iki tanesini anlatmak isterim. Bunlar gayet otobiyografik formatta olan, Pelé ve Neymar’ ın Netflix platformunda yayınlanan belgeselleri.</p><p>İzlemeye Neymar’ ın belgeseliyle başlamıştım ve “Ülkem çok acılar çekti…” diye başlayan bir cümle kurduğunda ülkesine dair bir sömürülme söz konusu olduğunu sezdim ancak daha sonra Pelé’ nin belgeselini izlediğimde dahasının da olduğunu gördüm. Örneğin 1970&#39; lerde yaşadıkları diktatörlük rejimi… Burada duraksayıp belgesellerden daha detaylı bahsetmeden önce Brezilyalıların neden acı çektiğine tarihsel olarak kısaca değinmek isterim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/1*LpM7eO1o04FMhcFgmQ5FDg.jpeg" /></figure><p>Bildiğimiz gibi Amerika kıtası biraz geç keşfedilen bir kıta. Balıkçılık, tarım, maden, orman bakımından aynı zamanda zengin bir ülke bu sebeple keşfedilmesiyle bunlara sahip olunmak isteniyor. 1500&#39; lerde Portekizlilerin kolonileştirmeye başlamasından önce göçebelikten ve kabilelerden oluşan bir toplumdan bahsediyoruz diyebilirim. Portekizlilerin gelişiyle birlikte ne mi oluyor? Portekiz İmparatorluğu için Brezilya’ dan toprak talep ediyorlar ve sömürmeye başlıyorlar. Afrika’ dan, Brezilya’ ya köleler getiriliyor ve böylelikle etnik yapısı da büyük derecede bozulmaya uğruyor. Bu bozulmadan önce kabileler arası savaşlar varken yeni gelen göçmenler ile yerli halk arasında yeni savaşlar başlıyor. 1800&#39; lerin başlarında ise İspanyol ve Napolyon kuvvetleri de bölgeye gelerek Portekiz’ in Brezilya üzerindeki etkisini azaltıp Brezilya’ yı diğer uluslara açtılar. Daha sonra Portekiz tekrardan Brezilya’ yı kolonileştirmeye çalışsa da Brezilyalıların bağımsızlık direnişiyle karşılaşıyor ve 7 Eylül 1822&#39; de Brezilya, Portekiz’ den bağımsızlığını ilan ediyor. Monarşi ile yönetilmeye başlanan ülkede bir süre siyasi iç karışıklıklar yaşanmasından kaynaklı daha sonra 1889&#39; da bir askeri darbeyle Cumhuriyet biçimine dönüyorlar. Burada 1970&#39; ler Brezilyasına yaklaştığımızda biraz da olsa halkın geçirdiği süreçleri anladığımızı düşünerek konuyu tarihten uzaklaştırmak istiyorum.</p><p>Belki buraya kadar bunun futbolla alakası ne acaba diyebilirsiniz. Brezilya doğal zenginliklerden dolayı politik olarak zorluklarla karşılaşsa da ülkenin yetenekli olduğu başka bir konu daha var: Futbol. Aynı zamanda artık belgesellerle bağlantısını kurmaya da başlayabiliriz. Pelé’ nin belgeselinde ilk olarak gözüme çarpan şey Pelé’ nin Avrupa yolculuğuna başlaması ile kimsenin buralarda Brezilya’yı bilmiyor şeklinde bahsetmesi. Bir sahnesinde de ilk kez siyahi insan gören küçük bir kızla anısı dikkat çekiciydi. Küçük kız Pelé’ nin yüzünü silmeye çalışarak boya bulaşmış mı diye bakıyor ve sonra birbirlerine bakıp gülümsüyorlar. Burada aynı zamanda günümüzde de vurgulanan ırkçılık kavramına gönderme olarak düşünebiliriz. Böyle başlayan serüvenden daha sonra oynadığı futbol ile Avrupa’ ya adını duyuracak ve 1957&#39; de ise milli takım kariyeri başlayacak. Hatta kısa bir süre sonra 1958&#39; de takımıyla ilk kez Dünya kupasını kazanıyorlar. Daha sonra 1962&#39; de de Dünya kupası kazanıyorlar. Bu arada ciddi sakatlıklar yaşayan Pelé son Dünya kupası maçını yaptığı yani 1970 milli takımına girmeye son derece çekiniyor ve endişeli bir ruh haline bürünüyor. Hazır sırası gelmişken daha çok önem verdiğim 1970 Dünya kupası zamanlarından bahsetmek istiyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*R4f6HA9aClGnjZY-.jpg" /></figure><p>1970&#39; lerde Pelé hükümet baskısı da dahil olmak üzere birçok baskıya maruz kalsa da “kişisel meselem” dediği Dünya kupasını almayı planlayan milli takıma tekrar katılmaya karar veriyor ve takımıyla uğraşırken bir taraftan diktatörlük rejimi halka kan kusturuyor hatta bunlar takıma kadar yansıyor. Teknik direktör, Pelé ile uğraşıyor ve miyop olduğu iddiasını öne sürüyor. Bu olay ve Pelé’ nin yedek kulübesine alınmasıyla teknik direktör hükümet tarafından görevden alınarak Pelé’ nin eski bir takım arkadaşı göreve geliyor. Hükümet için bile ciddi bir mesele diyebiliriz. Bununla birlikte halk bu konuda fazlasıyla hassas diyebilirim. Gerek coşkuyla karşılamak olsun, sakatlandığında ise büyük bir umutsuzluğa düşmelerine de yer yer belgeselde rastlıyoruz. Aynı zamanda bir diğer dikkat çeken olaysa halkın diktatörlük rejiminden son derece bıktığı için başkanın Pelé’ yi yanına çağırıp tebrik etmesi gibi olaylar da Pelé’ nin son derece eleştirilmesine neden oluyor. Hatta başkanın kendisini futbol seviyor gibi göstermeye çalıştığını düşünüp futboldaki başarıyı üstlenmesine de tepki gösteriyorlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/665/0*0mATirgrNh__aFAM.jpg" /></figure><p>Yazının başında Neymar belgeselinden de bahsetmiştim. Bahsettiğim Brezilya ile ilgili konuların bu belgesele nasıl yansıdığına bakalım. Aynı zamanda bir bağlantı noktası olarak belgeselin ortalarında küçük Neymar’ ın “En sevdiğin futbolcu kim?” sorusuna “İdolüm Pelé.” demesiyle başlayabiliriz. Yıllar geçmiş olabilir ancak Pelé’ nin etkisi büyük bir futbolcu olarak kaldığını ve halk tarafından benimsendiğini görebiliyoruz. Bu belgeselde biraz da Brezilya’ da futbolcu olmak isteyen birinin ne tarz şartlardan geçtiğine ve kariyer yönetiminin nasıl olduğuna rastlayabiliyoruz bir yandan. Ortak bir özellik ve kariyer başlangıcı olarak iki futbolcunun da babası önceden futbol kariyerine sahip bu sebeple erken yaşta fark edilip futbol kariyeri konusunda destek bulabiliyorlar. Bir diğer ortak özellikleri ve geçmeleri gereken zorlukları ise yoksulluktan gelmeleri. Pelé’ yi ayakkabı boyacısı olduğu günlerden kalma kutusuyla, Neymar’ ı ise küçükken top oynadığı fakir sokaklarında görebiliyoruz. Burada küçük bir umutsuzluktan bahsedebiliriz aslında ortada bir imkansızlık söz konusu ancak bunlar parlayan yıldızlar denebilir bu sebeple ilerisi de parlak. Hatta Neymar’ ın babası tarafında yönetilen kariyeriyle 12 yaşında milyoner olduğunu belgeselin ilk bölümünde görebiliyoruz. Belgesel daha da ilerlediğindeyse zamanla Brezilya’dan dünyaya açılışını ve milli takım için yaptıklarını izliyoruz. Buralar da iki belgeselde benzer diyebiliriz. Futbolsever halk bu sebeplerden Neymar’ ı da Pelé kadar sahipleniyor ancak nefret edildiği zamanlar da oluyor. Bunun sebebi ise sakatlanmalarından dolayı oynayamadığı zamanlar bazense şımarık olduğunu düşünmeleri.</p><p>Değindiğim gibi halk bu konuyu fazlasıyla ciddiye alıyor ve değer veriyor. Bu da bu iki futbolcuya ülkeleri için ellerinden geleni yapacak gücü veren şey tahminimce çünkü tarihiyle acılardan geçmiş bir ülke için yaptığınız her şey halk tarafından fazlasıyla kıymetli bulunur. Atalarınıza baktığınızda siz de bu ülke için can verecek kadar çabalamak isteyebilirsiniz. Bunun içinse günümüzde savaşmaya ihtiyacınız yok yetenekleriniz ve bilginizle daha büyük bir savaş verirsiniz. Buradan varmak istediğim bir diğer sonuç ise küçük bir teşvik ile iki futbolcunun ülkesine umut olabilecek kadar başarılı olabilmesi. Abartı gibi gelebilir ancak Brezilya günümüzde artık futbolcu ihraç ediyor diyebiliriz. Burada bir diğer önemli şey ise en zor günlerde bile halkın futbol ile kendilerine bir ışık yakabilmeleri. Evet biz de bazen umutsuzluğa kapılıyoruz belki kendimize ışık yakabileceğimiz insanları “topçu mu olacaksın?” diyerek çoktan kaybettik. Yaşım bakımından göremediğim günler olsa da Türkiye’nin 2002 ve 2008&#39;deki Dünya kupası performansları hala çoğumuzu heyecanlandırıyor. Burada belki sadece futbol üzerinden konuşmuş olabilirim ancak bu aslında tüm alanlar için geçerli. Umut çok güçlü bir silah ve bizim de 1970&#39;ler Brezilyasını yaşadığımız günlerde aslında ihtiyacımız olan bir şey…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c7e3de570c9a" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[KAHVENİZ SOĞURKEN FİZİK]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/kahveni%CC%87z-so%C4%9Furken-fi%CC%87zi%CC%87k-efeb56475037?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/efeb56475037</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 19 Sep 2021 20:44:54 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:21:18.533Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Elinizde kahve makinesi yok ancak kahve makinesinde yapmış kadar güzel bir kahve mi istiyorsunuz? Gözlem yaparak kahvenin suyunun sıcaklığını, kahveyi yakmadan ayarlamak pekala zor. Tabii biraz fizik bilgisi kullanarak bunu kolayca ayarlamak mümkün. Newton’ın Soğuma Yasası bize fazlasıyla<br>yardımcı olur hatta ne kadar sürede soğuyacağını bile söyler.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*cmBZsJyUijrKdXTVh6x5pw.jpeg" /></figure><p>Newton’ın soğuma yasası birinci mertebeden bir diferansiyel denklemle ifade edilir, bu denklemin çözümü bize sıcaklık farkını zamanın fonksiyonu olarak verir. Bu fonksiyon zaman içinde üstel bir sıcaklık farkı düşüşünü açıklar. O halde hadi formülümüzü daha yakından inceleyelim:</p><p>T(t) =T(s)+c e^-kt</p><p>Burada T(t) herhangi bir anda bulmak istediğimiz sıcaklık, T(s) çevre sıcaklığını ifade eden fonksiyondur.k ise ısı iletkenliği dediğimiz, kullandığımız maddenin kütlesine ve cinsine göre değişebilen bir sabit.</p><p>C dediğimiz üstel fonksiyonun katsayısı ise başlangıç koşulları dediğimiz bize verilen bilgilerle bulunan bir sabit. Burada c sabitini, suyun başlangıç sıcaklığını ve kaynadığı andaki sıcaklığını kullanarak buluyoruz. Denklemde yerine koyarsak c’yi 80 buluruz.</p><p>Araştırmalara göre kahvenizin yanmaması için suyun ortalama 80–90 derece olması gerekiyor. K’yi 300 ml su için 0.0447 alalım. T(s)’yi 20 derece alalım. Değerleri yerine koyarsak ve kahvemizin yanmaması için sıcaklığı 85 derece alırsak, formül yaklaşık olarak 4.6 dakika verir. Daha sonrasında aynı formülü kullanarak ne kadar sürede soğur onu da hesaplayabilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/192/1*ndGBMVpdKtVY0oHtA8ANTw.jpeg" /></figure><p>Peki Newton’ın soğuma yasası her koşulda işe yarar mı? Bu yasa yalnızca sıcaklık farkı nispeten küçük olduğunda iyi sonuç verir. 1817&#39;de Dulong ve Petit tarafından daha büyük sıcaklık farkları için bir üs dahil edilerek Newton soğuma yasasında bir düzeltme yapılmıştır. Yasaya uymayan bir başka durum ışınımla ısı transferidir bu durum da Stefan-Boltzmann yasasıyla daha iyi tanımlanır. Yine de Newton’ın soğuma yasası günlük hayatta işe yarayan güzel bir yasadır. Teşekkürler Newton!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=efeb56475037" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[BİLİMDE KADIN]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/bilimde-kad%C4%B1n-83f6d1cd941a?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/83f6d1cd941a</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 19 Sep 2021 20:20:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:24:26.133Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Günlük hayatta “…bilim adamları…” şeklindeki konuşmalara rastlarız. Özellikle kadınlar, sanki kadın bilim insanları olamazmış gibi bu konuşmalara tepkililerdir. Peki sadece bir kelimeye mi tepki gösteriyorlar?</p><p>Hayır.</p><p>Arkasında buna tepki göstermelerini ve varlıklarını öne çıkarma isteğini normal bulacağınızı düşündüğüm geçmişten bir olayı anlatmak isterim. Hadi sizi Cecilia Payne ile tanıştırayım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/0*R3m5pILIOZ5Vfcth" /><figcaption>Cecilia Payne — Ref. 1</figcaption></figure><p>Öyküsü akademideki yanlışlara karşı sessiz bir başkaldırı. Yaşadığı dönemlerde (1900’ler) Einstein’ın görelilik teorisi ile ilgili bir konuşmadan ilham alarak astronom olmaya karar veren Payne’in önünde bir engel vardı. Amerika’da o dönemde kadınların bilim insanı olarak akademide çalışmaları hoş karşılanmıyordu. Konuşmasından ilham aldığı astronom Eddington, Cecilia’yı bu konuda cesaretlendirerek Britanya’ya yönlendirdi. Başarılı biri olarak Cecilia, Harvard College gözlemevinden burs kazanmayı başardı ve yola çıktı. Orada “Pickering’in Kadınları” olarak bilinen kadın astronomlarla beraber çalışmaya başladı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*37f4U0d64Jw7DuZ2" /><figcaption>Pickering’in Kadınları — Ref. 2</figcaption></figure><p>Sonrasında doktora tezinde birçok farklı elementin spektral çizgilerini ve Hintli astrofizikçi Meghnad Saha’nın çalışmasını kullanarak yıldızların çoğunluğunun Hidrojen ve Helyum elementlerinden oluştuğunu belirledi ancak karşısında bir engel vardı. Yıldızların Dünya ile aynı bileşime sahip olacağını düşünen gökbilimci: Henry Norris Russell. Cecilia kendisinin yanıldığını düşünerek tezinden vazgeçmek zorunda kaldı. Ta ki 4 yıl sonra Henry Norris Russell yanıldığını kabul ederek Payne’i doğrulayana kadar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/772/0*HXO2vPui15BgRN-Q" /><figcaption>Henry Norris Russell — Ref.3</figcaption></figure><p>Ne yazık ki Payne’in varlığıyla ilgili yaşadığı zorluklar bununla bitmedi. Her ne kadar doktora almaya hak kazansa da Harvard o dönemlerinde (1929) kadınlara doktora derecesi vermediği için astronomi alanında doktora derecesini Radcliffe College tarafından aldı. 1938’de astronomi alanında öğretim görevlisi seçildi, ancak yıllarca dersler vermesine rağmen II.Dünya Savaşı sonrasına kadar Harvard kataloğunda listelenmedi. 1956’da Payne; Harvard’a profesör olarak atandı, ilk kadın astronomi bölümü başkanı oldu ve 1966’da emekli oldu. Sonrasında tezi için “Kuşkusuz, astronomide şimdiye kadar yazılmış en parlak doktora tezi.” yorumu yapılmıştır.</p><p>Cecilia Payne’in hikayesi, sadece bir kadının akademide varlığını sürdürmesi mücadelesi değil, bilime olan tutkunun ve engelleri aşmanın bir örneğidir. Peki, onun gibi kaç kadın, sessizce çalışarak bilime katkı sağladı? Daha da önemlisi ülkemizde de örneklerinin bol olduğundan emin olduğum, kaç kadın bilim dünyasında yer bulma fırsatını hiç elde edemedi? Belki de bu soruları kendimize daha sık sormalıyız.</p><h4>Kaynakça:</h4><p>Ref 1: <a href="https://www.google.com/url?sa=i&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FCecilia_Payne-Gaposchkin&amp;psig=AOvVaw2CJH63uBv583vudK5cTCCG&amp;ust=1668431129538000&amp;source=images&amp;cd=vfe&amp;ved=0CBAQjRxqFwoTCLCyybicq_sCFQAAAAAdAAAAABAE">link1</a></p><p>Ref 2:<a href="https://www.google.com/url?sa=i&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.smithsonianmag.com%2Fhistory%2Fthe-women-who-mapped-the-universe-and-still-couldnt-get-any-respect-9287444%2F&amp;psig=AOvVaw2qh8wugFN0a2YDCgYblY63&amp;ust=1668431095683000&amp;source=images&amp;cd=vfe&amp;ved=0CBAQjRxqFwoTCJjiwqicq_sCFQAAAAAdAAAAABAE">link2</a></p><p>Ref 3:<a href="https://www.google.com/url?sa=i&amp;url=http%3A%2F%2Fphotoarchive.lib.uchicago.edu%2Fdb.xqy%3Fone%3Dapf6-04194.xml&amp;psig=AOvVaw2XQr1kfRBmiYqDs9gTUCol&amp;ust=1668430753905000&amp;source=images&amp;cd=vfe&amp;ved=0CA8QjRxqFwoTCKDn74Sbq_sCFQAAAAAdAAAAABAE">link3</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=83f6d1cd941a" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[FİLMLERLE ZAMANDA YOLCULUK]]></title>
            <link>https://medium.com/@gzmsen/zamanin-tav%C5%9Fani-7cd79d1ea2c0?source=rss-71deaf5e51b2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7cd79d1ea2c0</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Gizem Şen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 19 Sep 2021 20:09:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-19T18:27:02.115Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Filmlerde, kitaplarda kısacası sanatta zamanda yolculuk etmekle ilgili senaryolar görürüz ve zaman zaman keşke geçmişe gidip hatalarımızı düzeltebilsek veya geleceğe gidip neler olacağını görebilsek deriz. Ânı yaşamak bazen o kadar ilgi çekici olmayabiliyor. Peki bu gerçekten de mümkün mü? Zaman makinesiyle hayal edersek hayır, ancak geçmişi veya geleceği izlemekten bahsediyorsak evet diyebiliriz. Peki nereden izlememiz gerekiyor?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Mq0V0JFEa33w0XkgTtJOMg.jpeg" /><figcaption>Salvador Dali — La Persistencia de la Memoria</figcaption></figure><p>Kafamızı biraz kaldırıp uzaya bakabiliriz. Çok ilgi çekici gibi görünmese de yıldızlardan gelen ışık uzun bir yolculuktan bize ulaşır ve bize ulaşana kadar orada işler biraz değişmiş olur. Örnek vermek gerekirse Güneş’e baktığımızda gördüğümüz yaklaşık olarak 8 dakika öncesidir. Güneş’in bize en yakın yıldız olduğunu düşünürsek daha uzaktaki cisimleri izlediğimizde daha da geçmişi görebiliriz. Eh, astronomlar geçmişi görebiliyor diyebiliriz.</p><p>Peki Dünya’da zamanın işleyişi hakkında neler söyleyebiliriz? Zaman konusunda çok önemli teorileri geliştiren birisi var: Einstein. Geliştirdikleri <em>“Genel Görelilik Teorisi”ne </em>göre kütleçekiminin* olduğu bir ortamda zaman, farklı hızlarda ilerler. Dünya gibi büyük bir kütleye sahip bir gezegende, cisimler Dünya’nın merkezine ne kadar yakınsa, kütleçekimi o kadar güçlüdür ve bu da zamanın daha yavaş işlemesine neden olur. Saatleri yavaşlatan şey: kütleçekimdir. Yani kütleçekimi daha güçlü cisimler (Karadelikler, nötron yıldızları vb.) saatleri daha çok yavaşlatabilir.</p><p>Anlaşılır gelmiyorsa bu durumun dramatik bir örneğini “Interstellar” filminde görebiliriz. Karadeliğin yakınlarındaki bir gezegene iniş yapan Cooper ve ekibi için zaman o kadar yavaşlamıştı ki oradaki 1 saat Dünya’ da 7 yıla denk geliyordu. Dünya’ya döndüklerinde ise Murphy (Cooper’ın kızı) babasından daha yaşlı hale gelmişti.. Bu örnekten de anlayacağımız üzere zamanda fiziksel olarak ilerlemek tam olarak istediğimiz geçmişi düzeltme veya geleceğe bakma sonucunu vermiyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HxdWzyYNzSIRMAt44NrNsw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NR3RwbwsJdI213AOU0wLXQ.png" /><figcaption>Interstellar (2014) — Kızının daha yaşlı halleriyle karşılaşan Cooper</figcaption></figure><p>Bir başka, zamana atıf yapan filmler arasında “Donnie Darko” yer alıyor. Bu filmde ele alınan teori: Solucan delikleri. Solucan delikleri, Einstein’ın Genel Görelilik Teorisi’nden türetilen bir kavramdır ve uzay-zamanın bükülmesiyle oluşabilecek kısa yollar olarak tanımlanır. Bu yapılar, teorik olarak, iki farklı noktayı birbirine bağlayan bir tünel gibi çalışır ancak pratikte böyle bir solucan deliği oluşturmanın veya stabilize etmenin bilimsel sınırların ötesinde olduğu düşünülmektedir. Filmde bu konuyu baş karakter Donnie’nin aklında oluşan “zamanda yolculuk mümkün mü?” sorusuyla okuldaki öğretmeni Dr. Monnitof eline “Stephan Hawking: Zamanın Kısa Tarihi” kitabını alıp anlatmaya çalışıyor:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*8GgsKsMtJd6tyQU_iRYbNA.png" /><figcaption>Donnie Darko (2001) — Dr. Monnitof ve Donnie</figcaption></figure><p>“Yani… Hawking’e göre… solucan delikleri, uzay-zamanın iki uzak bölgesi arasında atlamak için kısa bir yol sağlayabilir.”. Daha sonrasında Donnie zamanda yolculuğun malzemelerini bulduğunu düşünerek “ihtiyacımız olan şeyler ışıktan hızlı gidebilen bir uzay aracı ve bir solucan deliği mi?” şeklinde cevap veriyor ve Dr.Monnitof anlatmaya devam ediyor: “Einstein-Rosen köprüsüne sahip bir solucan deliği, ki bu teorik olarak uzayda insan tarafından kontrol edilen bir solucan deliği.”. İzleyenler olarak bunun sadece teorik olarak mümkün olduğunu özellikle “ışıktan hızlı giden araç” kısmından anlasak da filmde bunun aksinin karakterin başına gelişini heyecanlı bir şekilde izleyebiliyoruz.</p><p>Bir başka teorik açıklama ise termodinamiğin yasalarına dayanan entropi kavramıdır. Termodinamiğin ikinci yasasına göre, kapalı bir sistemde entropi (düzensizlik ölçüsü) her zaman artar veya en azından sabit kalır. Bu sonuç zamanın yalnızca tek bir yönde (ileriye doğru) ilerlediğini gösterir. Entropi, evrenin doğal bir okunu belirler ve bu da zamanda geriye gitmeyi, fizik kurallarına göre, imkansız kılar. Şimdilik zamanda yolculuk yapmak istiyorsak bir yere uzanıp uzaktaki yıldızlardan gelen ışığa bakmak daha iyi bir seçenek gibi, sizce?</p><p>*: Kütle çekimi kuvveti, gezegenlerin veya diğer kütlelerin, cisimleri merkezine doğru çekmesidir. Kütle çekim kuvveti bütün gezegenleri Güneş etrafında yörüngede tutar. (Ref.: <a href="https://tua.gov.tr/tr/blog/evren/kutle-cekimi-nedir">https://tua.gov.tr/tr/blog/evren/kutle-cekimi-nedir</a>)</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7cd79d1ea2c0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>