Şu sıralar her şey olduğundan daha farklı ilerliyor değil mi?

Sanki güvende olurum düşüncesiyle kendini küçük bir kutunun içine hapsedip orayı evin sanmışsın.

Sonra bir rüzgâr esmiş, kutunun kapağı biraz aralanmış, içeri dolan ışık korkutmuş seni köşeye sinmişsin.

Kutuyu dolduran hava belki sana nefes aldırır diye beklerken ilk kez o an üşümüşsün.

Sen üşümeyi bile o ana kadar öğrenmemişsin ki.

Yağmur damlalarıyla trajikomik tanışman da aynı gün olmuş.

Sen daha ne olduğunu anlayamadan evin sırılsıklam olmuş, erimiş.

Artık ev demeye bin şahit ister.

Yağmurun yağdığı ilk zaman, ne zamandı?

Hatırlamıyorum.

Ama karla tanışmamın ne zaman olduğunu hatırlıyorum.

Benim hatırladığıma göre 2011, çevremdekilerin söylemine göre 2012 -ki benim B12’im inanılmaz derecede düşük olduğundan onların haklı olduğunu varsayalım- ben o zamanlar 5–6 yaşlarındayım anaokuluna gidiyorum.

Mevsimler anlatılırken; yazın güneşin insanı bunaltan sıcağı vardır, ilkbaharda çiçekler açar, sonbaharda yapraklar dökülür, kışın kar yağar dedikleri ve İzmir’in alçak kesimlerine neredeyse hiç kar yağmadığı için bu şehrin sadece 3 mevsimi olduğuna inandığım yaşlarda tahminen bir Şubat sabahı evdekilerin bana kar yağdığını haber vermesiyle uyandım.

Toplasanız bir kovayı ancak dolduracak kadar yağmıştı belki de ama benim gözüme ne çok görünmüştü o kar.

Babam küçük bir kardan adam yapmıştı.

Zeytinden gözleri vardı, burnunun yerine bulamadığımız için önce salatalık koymayı düşündüğümüz bulunca havuç yerleştirdiğimiz, başına da bir şapka kondurduğumuz sefil görünümlü ama mutlu olduğuna inandığım bir kardan adam.

Dokunmaya kıyamamıştım. Eriyip gider diye.

Bir doğa olayı insanı nasıl bu kadar mutlu edebilir?

O zamanlar mutluluğun değerini daha çok biliyor, mutlu olabilmeyi başarabilme konusunda daha hevesli ve istikrarlı davranıyormuşum.

Şimdi içimi bir anlık mutlulukların bedelini bir ömür boyu sürecek mutsuzluklarla ödeyeceğime yönelik yersiz bir inanç dolduruyor.

Kendi çocukluğuma bakamıyorum. Utanıyorum.

Eskisi kadar sevgi dolu da değilim. Kendime bile yetemiyorum. Sana nasıl yetebilirim? Yani anlayacağın bazen olmuyor. Olur sanıyorsun, kendini kaptırıyorsun. “Yeterince çabalarsam, belki kendimi karşımdakine göre şekillendirirsem, çok istersem, çok beklersem, kendimden eksiltirsem olur ya.” Diyorsun. Olan tek şey günün sonunda kendi salaklığınla baş başa kalman. “Daha fazla ahmaklık etme! Gurursuz musun sen?” Diye bağırmak istiyorum kendi suratıma ama insanoğlu işte akıllanır mı?

Yaptığım ve yapmadığım her türlü şey için kendimden başka suçlayabileceğim kimse yok. Bütün günahlarımın cezasını kendime kesiyorum. Eğer bir yaratıcı varsa merhametlidir değil mi? Onun sonsuz merhametini duyamasam da hatta onun varlığına inanmasam da onun bana sunacağı merhameti kendimden esirgememeye gayret ediyorum. Belki bu yüzden artık gülüp eğlenirken suçluluk duymuyorum.

Galiba 20 yaşında bir genç olduğumu yeni yeni hatırlamaya başladım. İçimde gömülmeyi bekleyen cesetlerle vedalaştım ve onları 3 al 2 öde kampanyasından aldığım denize sıfır, metroya beş dakika mesafedeki mezarlara defnettim. Allah taksiratlarını affetsin.

Uzun zamandır yazmayınca ne zor geldi şimdi iki kelimeyi bir araya getirmek. Hatta bu süreçte sorgulamaya bile başladım. Yazıyorum ama iyi mi ediyorum? Pek aklı başında insanların uğraşacağı işler değil bunlar. Zaten ben de pek aklı başında biri değilimdir. Bir insanın kendi kendine tıbbi bir teşhis koyması hiç doğru değil ama bir ihtimal kişilik bölünmesi yaşıyor olabilirim. Bazen içim votka kokan, rutubetli, birkaç rubleye kiralanmış Rus gecekonduları kadar soğuk, bazen herkesi güldürüp amacına ulaşmış bir soytarının göğsünün tam ortasında yanan ateş kadar sıcak. İçimde bir delilik yükseliyor. Şikayetçi değilim. Bununla yaşamak o kadar keyifli ki anlatamam.

Neyse sen bunlarla o güzel kafanı yorma hayatın tadını çıkarmaya bak.

Bütün gün reels kaydırıp hamam böceği videosu izle.

Antidepresanlarla da olsa gülümse.

Özünden düşme.

Çok gülen insanları her zaman mutlu görme.

Herkes acısına taşıyabileceği şekli verir,

bu gerçeği görmezden gelme.

Ufacık bir anıyla bu nereye gittiği belli olmayan yazımı noktalıyorum.

Geçen gün eve dönerken peşime bir kedi takıldı. Korkup kaçmadı, geldi kucağıma uzandı. Şaşırdım tabii ki. Bu benim için biraz alışılmışın dışında bir olay. Normalde kediler yanıma pek yanaşmazlar. Görseniz o kadar güzel gözleri vardı ki. Nasıl bakıyor benimkilerin içine içine. Sarı-kahverengi karışımı bir tekir. Birkaç sene öncesine kadar bir kediye dokunamazdım, sevemezdim bile. Düşününce, bir kediyi sevmeyeceksen başka neyi seveceksin ki? Bende korkumu seve seve yendim. Peşime takılan bu ufaklık o kadar cana yakın o kadar sevecendi ki dayanamadım öptüm. İlk defa bir kediyi öptüm. Tarif edilemez bir hismiş. Alıp eve götürmek istedim. Sonra vazgeçtim. Ben sana ev olabilir miyim ki? Denesem bile bir gün sen de gideceksin ve ben senin yokluğunla nasıl başa çıkacağım? Çıkamayacağım.

Belki açtır dedim mama almak için parkın yanındaki markete girdim. Elimde mamayla dönerken bir de ne göreyim? Benimki parktaki banklardan birinde oturan bir kadının yanına yanaşmış, kadının ayaklarına sürtünüyor kendini sevdirmeye çalışıyor. Kendimi aldatılmış hissettim.:) Mamayı da yemedi zaten. Sanki bir derdi vardı. Bir şey anlatmak istiyor gibiydi. Anlamaya çalıştım derdi neymiş diye. Hasta gibi durmuyor. Aç da değil. Belki sadece sevilmek istiyor. Biraz daha sevdim bizim ufaklığı. Zaten o da dünden razı. Biraz sevgiden kimseye zarar gelmez değil mi?

Sonra zamansız bir anda sevgim bitti birden.

Çekmecede çorap arar gibi içimi karıştırdım.

Aradım, taradım.

Yok, bulamadım.

Galiba ayrılma vaktimiz geldi.

Hoşça kal.

Kısa bir süreliğine de olsa seni gerçekten sevdim.

Yapamadıysam da en azından denedim.

🤍

İnsan yaşadıkça görür,

Gördükçe büyür,

Büyüdükçe farkına varır;

Ayçiçeklerinin güneşe sırtını dönebileceğini,

Bir mevsimin fark ettirmeden geçip,

Bir diğerinin fark ettirmeden gelebileceğini…

Bazı değişimleri görebilmek için zamanın geçip gitmesine ihtiyacım varmış.

Yoksa ben tahmin edebilir miydim, dört ay öncesinde bıraktığım bataklıklarda bugün çiçeklerin yeşereceğini?

Birileri bana bunu söylemiş olsaydı onlara inanabilir miydim?

“Sen olmasan da bu çiçekler büyüyecek; hayat kendi içindeki devinimini sürdürecek.” deselerdi, bunu küçük gururuma yedirebilir miydim?

Bir süredir diğerleri gibi olamamaktan dert yanıyordum.

Otobüse biniyorum mesela, oturduğum koltuk o yolculuk boyunca ‘benim yerim’ olamıyor.

Yolda yürürken, merdiven çıkarken herhangi biri gibi atamıyorum adımlarımı.

Sanki soluduğum hava bile bu atmosferin değil.

Ağzımdan çıkan sözcükler, kimsenin kulağına ulaşamadan vazgeçip yarı yoldan geri dönüyorlar.

Konuşuyorum konuşmasına ama benden başka sesimi duyan yok sanki.

Görülmek, anlaşılmak, sevilmek için nasıl da çırpınıyoruz. Bir sirk soytarısının izleyenleri güldürme çabası gibi…

Belki dışarıdan bakıldığında bu kadar soğuk ve mesafeli görünmesem daha sevilesi biri olabilirdim yanılgısına kapılıyorum bazen.

Ben değiştirmem, yapamıyorsam dönüştürmem, onu da beceremiyorsam gizlemem gereken bir kusurmuşçasına; üzerime yapışan tozu toprağı silkeler gibi kurtulmaya çalıştım kendimden.

Bu kendimi hırpalamaktan biraz da incitmekten başka neye yaradı?

Uzunca zamandır süregelen bu yaşamak alışkanlığımı bir gecede silip atamam, yerine yenisini koyamam ki.

Ben böyleyim.

Beni görmek istiyorsan ben buradayım, tam karşında.

Duyamamaktan ötürü şikayetçiysen bak, konuşuyorum işte.

Hiç olmadığı kadar çok ve sade.

Ben de böyleyim işte.

Ben, ben olmasam… Herhangi bir şey olsam, var olur muydum hiç?

Mesela rüzgâr olsam hangi yöne eseceğimi bilebilir miydim?

Gökyüzü olsam ayı ne zaman batırıp, güneşi ne zaman doğuracağımı hesap edebilir miydim?

Bulutlar hangi şekli alacak, gökkuşağı nerede başlayıp nerede sonlanacak görebilir miydim?

Dere olsam nereye akacağımı,

Deniz olsam dalgalarımda seni mi, beni mi, yoksa ikimizi birden mi boğacağımı,

Yağmur olsam tutunduğum buluttan yerin hangi yüzüne damlayacağımı seçebilir miydim?

Toprak olsam kime yurt olacağımı,

Ağaç olsam hangi meyveyi vereceğimi, gölgemde kimlerin soluklanacağını kestirebilir miydim?

Ayçiçeği olsam mesela, güneş benden gittikçe yüzümü ondan öte tarafa çevirebilir miydim?

Hayat, bir romanın herhangi bir sayfasındaki herhangi bir kelime olsa ben onu okumadan geçebilir miydim?

Yaşamak, gözlerden akan birkaç damla yaş olsa ben onun karşısında gülmeden durabilir miydim?

Galiba bunların hiçbiri olamayacaktım.

Bu yüzden benim payıma insan olmak düşmüş.

Ben de bu acıların tam ortasına düşmüşüm.

Parçalasam, dağıtsam, yukarıya tırmansam kurtulur muyum bu yerden?

Acılar paylaştıkça hafifliyormuş.

Benim tam beş yüz kilo fazlam var.

“İyilik demek kimseye kötülüğü dokunmamak demek değil, kötülük yapacak cevheri içinde taşımamak demektir. Bende bu fena cevher fazla miktarda mevcutmuş. Belki herkeste var… Fakat insan olan onu söküp atmasını yahut boğmasını biliyor… Dokunmadan bırakmak, bir gün başını kaldırmasına meydan vermek olur…” —Sabahattin Ali, İçimizdeki Şeytan

İnsanın ona kötülük yaptıracak cevheri içinden söküp atabilmesi fikri kulağa fazlasıyla romantik geliyor.

Peki, bu gerçekten mümkün olabilir mi?

İnsan bir sabah uyanıp “Ben artık iyi bir insan olmaya karar verdim; içimdeki kötülüğü de bu kötülüğü besleyen her türlü şeyi de söküp atacağım.” diyerek bunu başarabilir mi?

Bana kalırsa biz insanlar, içimizde bize ömrümüz kadarı biçilen bir toprak parçasıyla doğarız.

Bu toprağa bakmaz, olduğu hâliyle bırakırsak üzerinde yabani otların ürediği, her tarafını sarmaşıkların sardığı, haşerelerden geçilmeyen, kötülük tohumlarının ekilmesine elverişli bir ortam oluştururuz.

Lakin bu toprağı sular, ilaçlamasını yapar, yabani otlardan arındırır, zaman zaman havalandırırsak ancak o zaman iyilik tohumlarını ekebileceğimiz ve büyütebileceğimiz bir ortam yaratmış oluruz.

İnsan her türlü ahlaki edinimden yoksunsa, hiçbir bakımdan eğitilememişse, içinde bulunduğu toplumun kültüründen kopuk veya kültürün eksik, hatalı, yanlış yanlarını feyz aldığı bir yaşam biçimini benimsemişse, bu bilgisizliğin ışığında kötü olmaya yatkın olması kaçınılmazdır.

İyi olmaksa az önce bahsettiğimiz insanımızın noksan olduğunu varsaydığımız her türlü niteliği edinmek için insanüstü bir çaba gerektirdiğinden, kötülüğün boyunduruğunda geçen bir ömrün gölgesinde yaşamaya mahkûm edilir.

Ne yazıktır ki iyilik, toplumun gözünde bir salaklık nişanesi olarak sağ göğsümüzün üzerine takabileceğimiz bir armadan hallicedir.

Belki de var olan düzen içinde iyi olmaya gayret etmenin ve bu iyilik hâlini sürdürebilmenin bu denli güç olmasının sebebi, iyi olmanın sadece kendi potansiyelini hayata geçirebilmek değil, aynı zamanda karşıtını, yani kötü olabilme potansiyelini dizginleyebilmenin en etkin yöntemi olmasıdır.

İyilik ve kötülük doğuştan getirdiğimiz kavramlar mıdır, yoksa bunları deneyimleyerek mi lügatımıza ekleriz?

Varsayalım ki içinde yaşadığı dünyayı anlamaya çalışan bir bebek, yanan bir mumun ateşini tanımlama çabasına girişiyor olsun. Gelişmiş olan tat ve koku alma duyusuna rağmen ateşi anlamlandırmakta güçlük çekiyor. Bunun üzerine dokunma duyusundan faydalanarak bir kanıya varabilmeyi amaçlıyor. Elini ateşe yaklaştırması ve elinin yanması sonucunda hissettiği fiziksel acıyı ve beklenmedik bir sonuç elde etmenin yarattığı şaşkınlığı, ifade edebilmesinin en iyi yoluyla, ağlayarak ifade ediyor. Bunun sonucunda canını yakan bu maddeyi ve gerçekleşen eylemi kötü olarak tanımlıyor; çünkü ona zarar verdi ve canını yaktı.

Bir bebeğin ateşe dokunup elinin yanması durumunu kötü olarak tanımlaması, sosyal bir ahlak bilincinden ziyade biyolojik birikim, refleks ve hayatta kalma adaptasyonuyla açıklanabilir.

Her canlı doğuştan beraberinde getirdiği evrimsel kodlarla doğar, yaşar ve ölür. Bu kodlar, hayatta kalmak ve neslin devamlılığını sağlamak gibi canlının biyolojik anlamda sahip olduğu varoluş amacını mümkün kılmayı kolaylaştırmak üzerine şekillendiğinden, canlının acıdan kaçıp hazza yönelmesine yol açar.

Paleolitik Devir’de bulunan ve insanlık tarihinin seyrini şekillendiren ateş, insanlara aydınlanma, yırtıcı hayvanların saldırısından korunma, ısınma, yemek pişirme, maden eritme gibi pek çok açıdan kolaylık sağlamıştır. Dolayısıyla çeşitli amaçlarla kullanılan ve yeri geldiğinde son derece faydalı olabilecek bir maddeyi, olumsuz bir deneyim örneği üzerinden değerlendirip doğrudan “kötüdür” diyerek yaftalamak pek de doğru olmayacaktır.

Her şeyden önce, bizim ahlaki anlamda sorguladığımız iyi ve kötü, ancak bilinçli özneleri; yani bir eylemi gerçekleştirebilme gücüne sahip, aynı zamanda gerçekleştirdiği eylemin hem kendisinin hem de bu eylemi gerçekleştiren özne olan “ben”in bilincinde olup bunun sorumluluğunu alabilme yeterliliğine sahip bireyleri kapsar. Doğa ve doğaya ait olan her türlü unsur —cansız ve iradeden yoksun canlılar – bu yargılamanın dışında tutulmalıdır.

Bebeğimize geri dönecek olursak, bir bebek için hayat, yaptığı gözlemlerle ve bu gözlemlerin sonucunda elde ettiği deneyimlerin onun zihinsel haritasına yansımasıyla şekillenir. Bunu hem kendi bireysel deneyimleriyle hem de çevresindeki bireylerin eylemlerine yönelik gözlemleriyle sağlar.

Örneğin, ayna nöronlar sayesinde bebek çevresinde bulunan bireylerin olaylara verdikleri tepkilere bakarak bunları taklit edebilir, etrafında yapılmaktan kaçınılan eylemleri sakıncalı, kötü olarak zihnine kaydedebilir ve zihninin kırmızı alanına kaydettiği olumsuz eylemleri hayata geçirme olanağı bulduğunda gözlem ve deneyimlerini hatırlayarak bu eylemleri gerçekleştirmekten kendisini alıkoyabilir.

Yani iyi ve kötü hususundaki ayrımı, empati vasıtasıyla gerçekleştirdiği sosyal gözlemlerle ve deneyim sonucunda elde ettiği verilerle yapabilir.

Bebek için iyi ve kötü kavramları, karmaşık bir ahlaki değerlendirme sisteminden ziyade daha basit ve anlaşılabilir düzeydeki haz-acı, güven-tehdit gibi ikilemlerle şekillenir. Her zaman olmasa da çoğu zaman bir şey ona acı veriyorsa kötüdür, ona haz veriyorsa iyidir ve herhangi bir eylem mutlaka ya iyi ya kötü ya doğru ya yanlış olmalıdır. Her şey ya siyahtır ya beyazdır. Grilere yer yoktur.

Zıtlıkların birbiri içinde var olması ve birbirlerinin başlangıçlarından kaynak almaları fikri, kavraması pek de kolay olmaması ve yetişkinler için bile anlaşılması güç bir kavram olması sebebiyle, gündelik hayatta yaşanan ahlaki ikilikler ve zıtlıklar bir bebek için, o daha bunun farkına varmadan, fazla katmanlı bir zihinsel değerlendirme ve yargılama sürecinin inşasını başlatır.

İyi ve kötü olabilme potansiyelinin değerlendirilmesi

Doğarken beraberimizde getirdiğimiz tek şey iyi ya da kötü olabilme potansiyelidir.

İyi ve kötü olabilme potansiyeli; nörolojik eğilimler, çevresel faktörler, ahlaki edinimler gibi insanın kendi kişiliğinin inşasında rol oynayan bazı etmenlerin bir arada değerlendirilmesi sonucunda oluşur ve bireyin iradesi doğrultusunda eyleme dönüşür.

Yani yaratıcı, aramızdan bazılarının içine iradeden bağımsız gelişen bir iyiliği veya kötülüğü nakşetmez. Eğer öyle olsaydı, o zaman bazılarımız çıkıp “Ben kötü olarak yaratıldım. Kim olarak doğacağımı seçemediğim gibi yapacağım eylemler konusunda da irade-i hükmüm yoktur.” diyerek olayın içinden sıyrılmayı tercih edebilirdi. (Edebilirdi demek ne kadar doğru oldu? Belki de zaten ediyorlar demek daha yerinde olur…)

Her ne kadar nörobiyolojik bazı yatkınlıklar göz ardı edilmemeliyse, insanın içindeki potansiyeli şekillendiren çevre, dönüştüren eğitim ve tüm bunlarla ne yapacağını seçebilmesini sağlayan irade de göz ardı edilmemelidir.

Seçim yapabilme gücü sadece iyiyi ve kötüyü seçebilmek değil, içimizdeki mevcut iyiyi ve kötüyü ne yönde kullanacağımızı, hangisini hapsedip hangisini özgür bırakacağımızı seçebilmekten de geçer.

Tabii işin bir de çevresel faktörlerin şekillendirdiği, göz ardı edilemeyecek kadar önemli bir kısmı var.

Bebeklik ve çocukluk döneminde çevresinden sevgi, saygı, anlayış, hoşgörü alabilmiş bireyler, ikili ilişkilerinde bağlanma problemlerini minimuma indirebilir. Şayet bahsi geçen bu bireyler şefkat ve güven ortamında büyürlerse, empati yetenekleri gelişebilir ve bu durum bireylerin iyiliği kullanabilme potansiyellerini artırabilir.

Buna karşın, erken çocukluk döneminde yaşanan fiziksel/duygusal istismar, ihmal, şiddete maruz kalma veya tanık olma gibi istenmeyen durumlar, bireyin beyin fonksiyonlarındaki gelişimi sekteye uğratıp istenmeyen bir yönde seyretmesine yol açabilir.

Bu travmalar, bireyin dünyayı güvenli bir yer olarak değil, aksine tehlikeli bir yer olarak görmesine ve varlığını sürdürebilmek için diğer bireylerle iş birliği hâlinde olmak yerine başkalarına zarar vermeyi normalleştirdiği bir hayatın kapısını aralamasına yol açabilir.

İçine doğulan çevrenin, edinilen arkadaş gruplarının, toplumun kendisinin bireyin kişiliği ve ahlaki seçimleri üzerinde sanıldığından da fazla etkisi vardır.

Bazı insanlar için yaşamak kırlarda koşmak, çiçeklerden taç yapmakken bazıları için ölümle satranç oynamaktır. (bkz. The Seventh Seal)

Bireylerin yaşamı onlara sunulan bir armağan olarak değil, hayatta kalmanın karşılığı olarak gördüğü bir ortamda, yaşamak kazanılan veya kaybedilen bir savaştan ibarettir.

Çevre dediğimiz alanı daha da genişlettiğimizde; savaşın, göçün, temiz suya erişimin kısıtlı, açlığın ölümcül olduğu, insanların yeni bir sabaha uyanıp uyanamayacaklarını bilemedikleri bir coğrafyada, tahmin edersiniz ki hayat pek de toz pembe değildir. Sosyal adaletsizliğin hüküm sürdüğü bir ortamda dünyaya gelmiş bir bireyin hayatta kalabilmek için manipülatif yollara başvurması, bencilce, çıkar amacı güden, hatta şiddet içeren eylemleri gerçekleştirme potansiyeline sarılması pek de şaşırtıcı olmasa gerek.

Sosyal bir canlı olan insanın, iyi ve kötü kavramlarını tanımlarken çevresindeki örneklerden etkilenmekten ve faydalanmaktan kaçınması neredeyse imkânsızdır. Bu durum, sosyal sınıf farklılıklarının iyilik ve kötülük anlayışları üzerinde ne gibi bir ölçüde etkiye sahip olduğu sorusunu beraberinde getirir.

Tartışmasız ki bazı insanlar diğerlerinden çok daha şanssızdırlar.

Bazı insanlar acının içine doğarlar.

Sevgiden, ilgiden, anlayıştan, sıcak bir bakıştan mahrum bir yaşamın kaderleri olduğuna inandırılarak yaşarlar.

Diğerleri koşup oynarken, onlar sırtlarındaki yüklerden dolayı ağır adımlarla yürümektedirler. Ne sırtlarındaki yükleri atabilirler ne de ötekiler gibi özgürce koşabilirler.

Başkalarının arkalarında bıraktıkları adım izlerini takip ederek yollarını bulmaya çalışırlar.

Bir zamana, duyguya, düşünceye ait olmalarına müsaade edilmemiş; hiçbir şeye ve hiçbir yere ait olamamanın yarattığı boşluğu doldurmalarına fırsat bile tanınmamıştır.

Sıcak bir evleri yoktur.

Bazen bir sokak lambasının titrek ışığının kaldırımların üzerine düşürdüğü gölgeleri, bazen ışıl ışıl cadde mağazalarının parlak vitrin camlarındaki yansımaları onların evleridir.

Onlar hem bütün sokakların sahibidir hem de bu dünyanın kıyısında yaşama tutunmaya çalışan birer misafirdir.

Bu insanların daha doğdukları andan itibaren dünyayla aralarında soğuk bir savaş olduğuna inanılır. Fakat onlar da tüm insanlar gibi en büyük savaşı kendileriyle verirler.

Kendileri için yaşam gayesi olabilecek nitelikteki durumların bazı insanlar için göz ardı edilebilecek bir seçenekten ibaret olduğunu, diğer insanların isteklerine erişebilmek için atacakları bir adımın kendilerinin atmaları gereken on adıma eş değer olduğunu fark ettiklerinde sorabilecekleri tek soru “neden”dir.

Bir müddet dünyadaki şans faktörünün rastgele dağılmasının meydana getirdiği adaletsizlikle mücadele etmeye çalışırlar fakat tahmin edilebileceği üzere bu mücadele pek de istenildiği gibi sonuçlanmaz.

Sanıyorum ki sonunda mağlup olacağını bilerek girişilen mücadeleler, aynı zamanda insanı değişime en çok itenlerdir.

Bu ağır mağlubiyet, değişimi tetikleyen temel faktördür. Hayatlarını oluşturan adaletsizlik, yüreklerini dolduran adalet duygusuna galip geldiği vakit “neden” diye sormayı bırakırlar.

Bu, onların yüreklerinde alevlenebilecek kötülük ateşinin ilk kıvılcımıdır. Çünkü kendileri için sağlanmayan olumlu koşulları, onlar da başkaları için sağlamamaya bir nevi ant içerler.

İnsanlar, içinde bulundukları koşullara göre biçim kazanabilir ancak bu koşulların varlığı, insanın seçim yapabilme özgürlüğünü ve yaptığı seçimlerin sorumluluğunu alma yükünü ortadan kaldırmaz.

Tüm bu olumsuzluklar insanın içindeki kötülük potansiyeline tutunmasını kolaylaştırsa da buna doğrudan sebep olmaz. Çünkü içinde bulunduğumuz imkân ve şartlar bizi çeşitli eylemleri gerçekleştirmeye itse de gerekçesi ne olursa olsun, bir eylemi gerçekleştirmek insanın elindedir. İnsan, sahip olduğu irade doğrultusunda tüm seçimlerinden ve bu seçimlerin meydana getirebileceği sonuçlardan sorumludur.

İyi veya kötü olabilme cesaretini gösterebiliyorken, bunun sorumluluğunu alabilme konusunda niçin korkakça davranıyoruz?

İnsan ne zaman topluma faydalı, toplumu oluşturan bireylerin beğenisini ve takdirini kazanabileceği bir iş yapar, o zaman göğsünü gere gere gerçekleşen bu eylemin sorumlusu olarak kendisini gösterip bütün alkışları ve tebrikleri kabul etmeye hazır bulunurken,

ne zaman topluma zarar verecek, bireyler için tehdit unsuru oluşturabilecek, gurur kırıcı, yaralayıcı işler yapar, o zaman öfkeli bir kalabalığın önüne içinde var olduğuna ve tüm bu kötü eylemlerinin mümessili olduğuna inandığı bir şeytanı çıkarır. “Birine küfretmek, kızmak, birini taşlamak mı istiyorsunuz? Buyurun, tüm nefretinizi bana bunu yaptırana, içimdeki şeytana yöneltin.” demekten de geri durmaz.

İçimizdeki şeytan, Yaşam adını verdiğimiz toprağa kötülük tohumlarını eken, onu belli aralıklarla sulayan, ilaçlamasını yapan, zaman zaman havalandıran vardiyalı bir çalışan mıdır?

Yoksa içimizde büyüttüğümüz bu şeytan, bizim davranışlarımızın sorumluluğunu almaktan geri durmamıza sebep olan korkaklığımızla aynı yerden mi köken alır?

İyi bir dünyada yaşamak için önce iyi bir dünyayı içimizde yaşatabilmek lazım…

Şimdi artık büyümüş, bir gün acımasızca koparılacağını bildiği hayata köklerini sıkı sıkıya bağlamış bu insanlık, artık elinin feci derecede yanacağını bildiğinden bir muma dokunmaktan kaçınıyor. Fakat ne gibi sancılarla kıvranacağını bilemediği bedeninin ve ne kadarının kül olup ne kadarının var olacağını bilemediği yüreğinin başka hangi yürek ve bedenlerde iyi ya da kötü iz bırakacağını düşünmemekten kaçınmıyor.

Not: Bu metni ilk kez Şubat 2023’te yazdım. O zamanlar 16 yaşında bir lise öğrencisiydim. Sabahattin Ali’nin İçimizdeki Şeytan romanında metnin başında alıntıladığım paragrafı okuyunca, içimdeki şeytanım beni bu konu hakkında bir şeyler yazmaya itti. Ne kadar amatör de olsa benim için yazdığım ilk yazı olması sebebiyle ayrı bir yere sahip. 2023’te yazılmış ilk versiyonundan değiştirmeden aldığım bazı kısımlar olsa da aradan geçen yıllarda iyiye ve kötüye, daha doğrusu içimde yaşattığım iyiye ve kötüye, olan bakış açım büyük ölçüde değiştiğinden hâliyle yazdıklarım da değişti. Hatta bundan seneler sonra burada yazdıklarımı okuduğumda fikirlerimin yine değiştiğini göreceğimden hiç şüphem yok. Belki yarın olduğunda bugünkü fikirlerime katılmayabilirim, olayları çok daha farklı yorumlar, farklı görebilirim. Ama istiyorum ki geriye dönüp bakma fırsatı bulduğumda “O zamanki ben böyle düşünüyormuş.” diyebileyim. Umarım buraya kadar keyifle okumuşsunuzdur ve bu yazı kendi içinizdeki iyiyi ve kötüyü gözden geçirmenize olanak sağlayabilmiştir.

Aşağıya bir yere son zamanlarda dinlediğim ve paylaşmak istediğim bir şarkıyı bırakıyorum.

Şimdilik hoşça kalın. 🫶

İyiliğin ve Kötülüğün Değerlendirilmesi was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Bu yüzden herkes olabilme özgürlüğüne sahibim.

Ben 20 yaşında, dediklerine göre daha ömrünün başında, biriyim.

Bana ne kadarının biçildiğini bilmediğim bir ömrün başında mıyım, sonunda mıyım ben nereden bilebilirim?

Ben görebileceğiniz en şanssız insanlardan biriyim.

Piyangoyu değil 1, tam 7 rakamla kaçırabilirim.

Ben her fırsatta hata yapan biriyim.

Yanlış sokaklara girer, mutlaka yanlış otobüslere binerim.

Ben oldukça sessiz biriyim.

Buna rağmen en çok göze batan da istisnasız benim.

Ben kafası karışık biriyim.

Geçen gün elimdeki kaşığı buzdolabına koymaya kalkınca,

dedim kendime bir kahve yapmalı ve sakinleşmeliyim.

Ben âşık olunca aptallaşan tonla insandan yalnızca biriyim.

Sen bilemezsin. Herkesten geçer de bi sende kalır gözlerim.

Ben çocukken en sevdiği renk pembe olan biriyim.

Şimdi en çok yeşili biraz da laciverti severim.

Ama nedense hep siyah ya da beyaz giyerim.

Ben cenazelere gitmeyi sevmeyen biriyim.

Zaten kim sever ki?

Çok tavuk pilav az da pide yemeliyim.

Bu helvayı kim yaptı, tarifini alabilir miyim?

Ben hiçbir yere ait hissedemeyen biriyim.

Bütün bir ömrümü burada da geçirebilirim.

Arkama bile bakmadan çekip de gidebilirim.

Ben galiba biraz dengesiz biriyim.

Ne istediğimi bilir miyim?

Bundan bile emin olamayabilirim.

Ben yazmayı seven biriyim.

Ancak bir sabah yazdığım üç beş şeyi yakma isteğiyle uyanabilirim.

Ben kendi çapında iyi olmaya gayret eden biriyim.

Çünkü kötülüğün insana ne kadar çok acı verebileceğini iyi bilirim.

Ben bazen bir gezginim.

Hiç bilmediğim yerlere gider, bilmediğim hayatları izlerim.

Ben neredeyse her zaman depresifim.

“Çık bir yürü ya iyi gelir, takma kafana, vitamin eksikliğinden hep bunlar.” diyenlerin kalpli gözlüklerinin çerçevesiyim.

Ben çoğu zaman ne yapması gerektiğini bilen ama bunu yapacak gücü içinde bulamayan biriyim.

Yani ben de sizin gibiyim.

Ben evrenin dengeleriyle oynayan biriyim.

Şemsiye alırım, kapkara bulutlar bir anda dağılıverir.

Şemsiye almam, sağanak yağmur beni mangallık sucuğa çevirir.

Ben benim olmayanın peşinden sürüklenmeye niyetli değilim.

Olmuyorsa olmuyor, deyip vazgeçmesini bilirim.

Ben ne yapacağını bilemeyen biriyim.

Gitmeli miyim? Kalmalı mıyım?

Galiba sandığım kadar önemli değilim.

Ben bazen de herkesim.

Bu yüzden ben olabilme özgürlüğünü terk etmiş bir esirim.

Trendeyim.

Boş koltuklardan birine oturmaya yeltendiğim sırada karşısına oturduğum kadının yemyeşil gözlerini kısa bir anlığına üzerimde hissediyorum. Kadın kırk beşinde ya var ya yok. Birine benzetiyorum ama çıkaramıyorum.

Vakur bir duruşu var kadının. Mütevazılıktan mı? Sanmıyorum. Belki yorgunluktan, bıkmışlıktan, tükenmişlikten veya ben böyle baktığım için böyle görüyorum.

Bakışlarını sağ alt köşeye sabitlemiş. Orada ne var ne görüyor acaba?

Geride bıraktığı yıllara bakar gibi, bir ölüyü yıkayıp kefenler gibi, dualarla defneder gibi, veda eder gibi, ölümü bekler gibi bakıyor gözleri.

O kadar derin ki göreni sığ sularda çırpınıp can çekişmeye mahkûm ediyor sanki.

Gözleri ne kadar canlıysa bakışları o kadar donuk ve cansız. Göz yuvalarında göz değil bir çift değerli maden taşıyor sanki. Alışılmışın dışında ürpertici bir güzellik bu. Bu gözlere es kaza bakmış olmak bile tedirgin ediyor beni.

Acaba bu yeşil perdeyi çekebilsek, zihninin dehlizlerine ışık tutabilsek bizi ne gibi fırtınalar alıp götürür? Ne görür bu dertli bakan bir çift göz? İneceği durak bir an önce anons edilsin de bu yolculuk burada bitsin mi ister? Yoksa içten içe bu yolculuğun hiç bitmemesini mi diler? Hangi durakta bindiler acaba bu yolculuklarının kaçıncı dakikası? Şu beş dakikada gözlerinin önünde kaç fikir kaç insan çarmıha gerildi? Belki de sadece yarın akşam ne yemek yapsam diye düşünüyor.

Benim gelip de onun karşısına oturmamdan rahatsız mı oldu? Olsa belli eder miydi? Ederdi herhalde… Rahatsız olmuşa benzemiyor hem zaten ben onlardan önce ineceğim. Gerçi o bunu bilmiyor.

Yanında on yaşından büyük olmadığını tahmin ettiğim bir çocuk var. Çocuğun yüzüne yerleşmiş bir yabanilik var. Yanındaki kadından farklı olan tek özelliği gözlerinin maviliği. Bu kadın ve çocuğun anne oğul olduğunu anlamak için üstün bir çaba sarf etmek şart değil. Yüzlerine bakmak bile yetiyor bu gerçeğe ulaşmak için. Ne müthiş bir gen aktarımı bu. İnanması güç bir benzerlik. Burnu, ağzı, duruşu, başını sağa eğişi bile tıpatıp aynı.

Çocuğun gözlerinde annesininkilerde olmayan yoğun bir şüphe, onun da altını dolduran bir öfke görüyorum. Karşılarında oturmamı pek de iyi karşılamışa benzemiyor. Kalksam mı acaba diye düşünüyorum. Ben orada yokmuşum gibi dışarıyı seyretmeye devam ediyor. Bu karanlıkta görülecek ne buldu da bu kadar hevesle izliyor?

Hazır herkes telefonlarına gömülmüşken veya uyumakla meşgulken etrafa rahatça göz gezdirebilme fırsatı buluyorum. İnsanlara bakıyorum. Pek bir şey göremiyorum. Gördüğüm birkaç şeyin de kafamda karşılığını bulamıyorum. Detaylarda boğulmamayı amaçlayarak geçirdiğim bunca yılın sonunda tüm bir yaşamın bu kadar dışında kalabileceğime ihtimal dahi vermemiştim.

Zaten çocukken de böyleydim, gökyüzüne bakar bulutları bir şeye benzetmeye çalışırdım. Şu büyükçe bulut kümesi top oynayan yavru bir ayı mıydı? Çitin üzerinden atlayan koyunlar mıydı yoksa? Serçe parmağı havada bir fincan çay içen bir İngiliz hanımefendisi mi o? (İngiliz olduğunu nasıl anladın diye sormayın.) Yok benzetemiyorum. Olmuyor.

Bir elma düşünmeye çalıştığımda; kafamda çürümüş bir elma, yarım elma, yeşil, sarı, kırmızı farklı renklerde elmalar, bir pazar filesi içine doldurulmuş iki kilo elma ya da çocukken çıktığım inemeyip düştüğüm için dizimi kanattığım bir elma ağacındaki sulu iştah açan elmalar gelmiyor gözümün önüne.

Uzayda süzülen kusursuz mükemmel kırmızılıkta bir elma görüyorum ben. Neden her koşulda mükemmelliği kovalıyorum? Yaptığım herhangi bir şey mükemmel olduğu için değil de ben yaptığım için var olmaya değer olamaz mı?

Telefon çalıyor.

Çocuk heyecanlandı. Demek ki arayan sevdiği biri.

Kadının kocası onları Kent 2’de bekleyecekmiş. Henüz Turan’a yeni geldik. Nereden baksanız daha yarım saatlik yolları var. Benim ineceğim durağa on dakika kaldı. Trenden çıt çıkmıyor. Bu saatlerde hep böyledir. Keşke şu bir saati günün geri kalan yirmi üç saatine taşıyabilsem. Nedense bu yolculuk sonsuza dek sürsün istiyorum. Bu tren hiçbir istasyonda durmasın, nereye gittiğimizin pek de önemi olmadan sadece bir yerlere gidelim.

Hiç on dakikanın on saniye gibi geçtiğini hissettiğiniz bir an oldu mu? Birazdan ineceğim. Çantamın içini karıştırıp kartımı ararken sebebini bilmediğim şekilde içimden bu anne ve oğulun gidecekleri yere sağ salim ulaşmalarını diliyorum. Onlar bunu duyamasalar da ben söylüyorum işte. Bu durakta iniyorum.

Yürürken düşünüyorum da az önce bu trende tesadüflerin bir araya getirdiği bu üç insan dışarıdan bakan biri için belki de gök, ağaç ve toprağın buluştuğu bir tablo gibiydi.

Tablo.

Tabii ya.

Şimdi hatırladım bu gözleri nerede gördüğümü. Bir resim sergisinde yeşil gözleri metrelerce öteden fark edilebilen bir kadının portresinde gördüm. Genç bir kadına aitti bu gözler. Soluna dönmüş omzunun üstünden bakıyor. Başını hafifçe aşağı eğmiş. Koyu kahverengi, dalgalı saçlarının yarısını toplamış; geri kalanı omuzlarına dökülmüş. Zarafetine hakaret eder gibi duran kabaca küpeleriyle halinden pek de memnun durmuyor. Bakışlarında ürkeklik mi desem, bezginlik mi desem, yabancılık mı desem?.. Bir şey var.

Hayır, hayır. Bunlar değil. Bakışlarında bir haşinlik var.

Belki resim bitene kadar dakikalarca hareketsiz kalmak onun canını sıkmıştı. Resminin çizilmesi fikrine en başından beri sıcak bakmamıştı. Emrivakilere yenilmiş, gururu kırılmıştı.

Belki fırsattan istifade hazır durup düşünmeye imkân bulmuşken yaşamı düşlüyordu. Ne kadar gizlemeye çalışsa da gözlerinin içinde üstünü örtmenin mümkün olmadığı bir bedbahtlık taşıyor. Sadece taşısa iyi bu bedbahtlığı dibine kadar yaşıyor.

Tablonun her yerinde aradım ama gözlerindeki kırgınlığın sebebini bulamadım. Evli miydi? Hatırladığım kadar genç değil miydi? Hasta mıydı? Ya da belki o da sadece akşama ne yemek yapsam diye düşünüyordu. Bu genç hanımefendi artık yaşamıyordu belki de…

O zaman benim trende gördüğüm kadın kimdi? Reenkarnasyon gerçek miydi acaba? Olur mu öyle şey!

Günler aylara, aylar yıllara, bir ömür binbir ömre benzer. Elbette insan da insana benzer.

Ya gerçekse?

Ben hangi yarım kalmış ömrün devamını yaşıyorum?

Bir önemi var mı?

Benim açlığım dindi.

Ben artık insanların gözlerinde ölümü değil, yaşamı görüyorum.

Hangi İnsan Kendi Ölümünü Bekler? was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Bu can sıkıcı günlerde beni hayattan hem biraz olsun uzaklaştıran hem de hayatla aramdaki bağları hiç olmadığı kadar güçlendiren şey: okumak.

Seneler evvel yaşamış, belki çoktan hayata veda etmiş birinin dünyasında yaşamak. Onun havasını solumak, göğüne bakmak, ağaçlarını seyretmek, sokaklarında dolaşmak… Bu insanla oturup karşılıklı bir sohbete dalmak. Her türlü imkansızı mümkün kılmak.

Ne büyük icat, yazmak!

Çok uzun aralıklarla da olsa bazen ben de yazıyorum. Yazıyorum yazmasına ama ben hiçbir zaman ne Tanrı’nın Çılgın Aşığı Martin Eden gibi dünyaya yazmak için gönderildiğime inandım ne de yaratıcının yazma konusunda benim içime uçsuz bucaksız bir dünyayı işlediğine.

Benimkisi soluk alıp vermek gibi, su içmek gibi, uyumak gibi bazen. Ne kadar mükemmel yapıldığından ziyade yapılıp yapılmadığının önem arz ettiği bir eylem.

Hatta çoğu zaman kusmak gibi. Dayanılmaz bir mide bulantısı ve karın ağrısıyla uzun yıllar yaşadıktan sonra sonunda cesaret edip kusabilmek ve kısa bir anlığına da olsa rahatlamış hissetmek.

Yine de benim için yazmak her zaman bu kadar kolay değildir. Bazen tek bir kelime bile yazmadan geçirdiğim yıllarım bile olur.

Son birkaç yıldır tam olarak böyle. Uzun zamandır yazamıyorum. Yazacak çok şeyim var ama nasıl anlatsam bilemiyorum.

Nereden başlasam, neresinden tutsam da elimde kalsa karar veremiyorum.

Bazen ben, elimde kalan bu parçayla bana hiç uğramayan ilham perisini alnının çatından vursam diyorum.

Vazgeçiyorum.

Masamın üzerinde okunmayı bekleyen çok yazı birikti. Kafamın içinde kira ödemeden yaşayan kiracılarım, duvarlarımı aşıp kendilerini görünür kılma telaşına düştüler.

Hangi yoldan gitsem bilemediğimden yolun ortasında durmuş, bekliyorum. Hareket etmek lazım, biliyorum. Orada öylece durmak olmaz. Fakat beni harekete geçirecek bir güç bulamıyorum. Bulsam da içimde bu gücü karşılayabilecek bir metanet var mıdır, inanın ben de bilmiyorum.

Eskiden uyandığıma sevindiğim sabahlar, şimdilerde eskisi kadar canlı ve neşeli gelmiyor gözüme.

İnsan büyüdükçe sanki hayatın içinde daha çok var oluyormuş, daha çok yer ediniyormuş hissine kapılıyor. Daha çok yer edinmekten anladığımız daha büyük bir hacmi kaplamaksa bu doğru olabilir. Fakat ne kadar da aldatıcı bir his bu.

Aksine bence insan büyüdükçe özünü yitiriyor. Olduğu kişi olma özgürlüğünü terk edip, olmadığı biri olabilme hülyasına kapılıyor. Bu yersiz çabaya da büyümek diyor.

Hayata dair pek çok şeyden bihaber olduğumuz zamanlarda sanki hayat biraz daha sıcak, taze ve canlıydı. Şimdi üzerimize silkelesek de kurtulamayacağımız tozlar, yıkasak da çıkaramayacağımız lekeler bulaştı.

Hiç kapanmayacak yaralarla dolu, delik deşik olmuş bir bedeni taşımaya yaşamak der olduk.

Hayat, birinin yaralarının üstünü örtünce biz o kişiyi hiç yara almamış saydık.

Gözlerimiz kendimize dönük olursa, bütün dünya gördüklerimizden ibaret olur sandık.

Başkasının acısına kulağımızı tıkar, başımızı çevirirsek az dertli, çok mutlu olacağımıza inandık.

Sadece inanmak, saymak, sanmakla nereye varabilir ki insan? Biraz da anlamak gerekmez mi? En azından bunun için çaba göstermek…

İnsanları anlamak, özellikle de kitlesel olarak edindikleri bazı yerleşik korkuları mantığımın bir köşesine oturtmak bana hep çok zor gelmiştir. Ölü bir bedenden korkmak da anlayamadığım korkuların başını çekiyor.

Bazen yolum düştüğünde geçtiğim bir cadde var. Günün hemen hemen her saatinde arabaların, otobüslerin, dolmuşların gelip geçtiği; insanın ve trafiğin hiç eksik olmadığı bir keşmekeş hâkim bu caddeye.

Caddenin sağ tarafında bir otobüs durağı onun da hemen arkasında bir mezarlık var.

Kimsenin önünde birkaç saniyeden fazla durmadığı, dönüp bir kez bile bakana şahit olmadığım, önünden her geçenin seri adımlarla arkasında bıraktığı bir mezarlık.

Görseniz öyle ürkütücü bir yer de değil. Bazıları isimsiz bazıları kırık beyaz taşlardan oluşan, bazıları bir çocuğa bazıları bir aileye ait olan, bazılarının üstü siyah demirlerle kapanmış mezarlar…

Hiçbirinin üzerinde ne bir çiçek ne de bir yeşillik görebilirsiniz. Görülen tek şey bir zamanlar bu caddede yürümüş, bu havayı solumuş insanlar ve onların toprakları.

İlk başlarda bu mezarlığın yakınından geçen herkesin başları önlerinde gergin adımlarla yürüyüp gitmelerini ölülere duydukları saygıya bağlamıştım. “Yaşayana bile saygısı olmayanın bir ölüye nasıl saygısı olsun?” demek o zamanlar aklıma gelmemiş olacak ki anlayamamıştım. Şimdi bakıyorum da onlara başlarını eğdiren şey ne saygı ne hüzünmüş, düpedüz korkuymuş.

Beraberinde türlü türlü felaketlerle gelen, dünyadaki bitmek tükenmek bilmeyen kötülüğün ana kaynağı olan yaşayan kanlı canlı bedenlere şefkatle bakan gözler, artık var olmayan bir insanın yokluğuna karşı korkuyla dolabiliyormuş.

Huzursuzluklarını yüzlerinden okuyorum. Yaşamı gövdelerinde bir zırh gibi taşırken, ölümün enselerindeki soğuk bir nefesten farksız olduğunu unutmuşa benziyorlar.

Sonra birden aklıma Shakespeare’in “Cehennem boş ve bütün şeytanlar burada.” sözü geliyor. Yüzümde görenin beni deli sanmasına yol açacak bir gülümsemeyle mezarlığın yanından geçip gidiyorum.

Geçtiğimiz şu üç dört senede öğrendiğim bir şey var ki o da insanın bu hayata tutunabilmek için mutlaka bir şeylere inanması gerektiği.

Belki kendisine, özgürlüğüne, güzel bir güne uyanabileceğine, bir sabah uyandığında bütün acılarının dineceğine, bir yaratıcıya, yaşamaya değer bir hayata, iyiliğin iyi olduğu bir dünyaya…

Neye olursa olsun mutlaka bir şeylere inanmak, uğruna yaşamaya değer bir hayatı sağlam temeller üzerine inşa edebilmek, ne kadar engellerle dolu olursa olsun kendi yolunda yürüyebilme cesaretini kendinde bulabilmek gerekiyormuş.

Yoksa başka türlü ne bu boktan hayata ne de içindeki en az onun kadar boktan olan insanlara katlanmak mümkün olabilir.

Bütün bu insanlar arasında yaşamaya çalışmanın meşakkatinden daha fazla bahsedip sizi de sıkmak istemem. Sadece şunu söyleyebilirim:

İnsan bazen çamura bulanmalı,

Bir dereye düşüp ıslanmalı,

Bir bayırın kısa ve seyrek otları arasında yuvarlanmalı,

Çiçekleri koparmamalı,

Yalnızca uzaktan bakmalı.

Evine dönerken sağanak bir yağmura yakalanıp sırılsıklam olmalı,

Kendini bir çamaşır ipine asıp sonra da kurumaya bırakmalı…

Martıların balık avladığı mevsimde bir denizin üzerinde uçmalı,

Bir dağın yamacında güneşin doğuşunu seyre dalmalı,

Mavi, mor, pembe demeden tüm çiçeklerin kokusunu almalı,

Ya da bu kafa karıştıran işlerin hiçbirini yapmamalı,

Ağustosun bu can sıkıcı sıcağında yanmalı,

Un ufak oluncaya kadar parçalanmalı,

Sonra da kül olup rüzgâra karışmalı…

Bugün Öylesine Yazmak İstedim was originally published in Türkiye Yayını on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Bu balkonda çiçekler olduğunu ilk kez fark ediyorum.

Halbuki yaklaşık üç sene boyunca neredeyse her gün bu sokaktan geçtim. Hiç mi başımı kaldırıp bakmak gelmemiş aklıma, hiç mi merak etmemişim bu binaların içini dolduran hikâyeleri?

Sonbaharın son günlerindeyiz. Üzerimde ince bir ceket var. Bugün güneş bedenimi ısıtmasa da yüreğimi sarıp sarmalıyor.

Yere diktiğim bakışlarımı kaldırımın grisinden gökyüzünün kırmızılı, turunculu alacasına çevirdiğimde “Acaba bu gök hep böyle miydi?” diye soruyorum kendime.

Ben bunca zaman nasıl fark etmemişim?

Bunca yıl çiçeklerin kokusunu almadan, güneşi hissetmeden, kuşları duymadan, bu uçsuz bucaksız göğü dolduran bulutların nereden geldiğini sormadan yaşamak nasıl mümkün olmuş?

Kendi karanlığıma o denli gömülmüşüm ki gökyüzünün bir rengi olduğunu, güneşin ısıttığını, yağmurun ıslattığını, insanın canı yandığında ağladığını unutmuşum.

İçimde bir yerlerde hâlâ yanmaya ısrarcı tek bir mum kaldıysa bile hepsini üfleyip söndürdüm. Bilmediğim topraklara gömdüm içimde başkaldıran tüm ışıkları. Kendi ışığımla söndüm. En sonunda benim günlerim öylesine karardı ki en karanlık geceler bile içinde tutunulabilecek bir aydınlığı taşır oldu.

İçine çekildiğim bu karanlığı biraz olsun aydınlatabilme çabamdan kaynaklanıyor olacak ki artık ışıkları yanan evleri izlemek bana en çok keyif veren eylemlerden biri haline geldi.

Bütün şehir ayaklarımın altındayken, birbirini izleyen saatlerde yanıp sönen sarı ve beyaz ışıklar, birkaç saat sonra karanlığa gömülecek olan bu şehrin kalan son canlılık belirtisini taşıyor.

Düşünüyorum da acaba bu akşam sofralarında hangi yemek var, duvarlarını hangi resimler dolduruyor, karşı komşumuz, şu yaşlı adam, her sabah 7’de kalkıp yürüyüşe çıkma enerjisini nereden buluyor?

Ben günlerdir oturduğum yerden kalkamıyorum. Zaman, benim için akreple yelkovanın arasına sıkışıp kalmışken dünyada sonsuz bir nehir gibi akıyor. Ben zamana tutsak öylece bekliyorum. Neyi bekliyorum?

Benim evimin ışıkları bir süredir yanmıyor. Karanlık bir odadayım. Ne zamandır buradayım, bilemiyorum. Odanın hafif aralanmış bir kapısı var. Aralıktan içeri bir ışık doluyor. Bu, insana umut veren türden bir ışık değil; insanı kendine çeken ama bir taraftan da onun sonu olacakmış gibi duran bir ışık.

Zaman zaman ayağa kalkıp kapıya doğru koşma isteği doluyor içime. O kapıyı ardına kadar açmak ve tüm dünyayı o parlak, yakıcı ışıkla doldurmak.

Kalkıyorum, kapıya doğru yaklaşıyorum; ben ona yaklaştıkça o benden uzaklaşıyor. Koşuyorum, elimi uzatıyorum; belki o aydınlığın içinde tanıdık bir yüz belirir, bana pek çok insanın aksine sadece gözleriyle bakmakla kalmaz, benim içimde kimsenin göremediklerini görür ve ben onda kendimden bir parça bulabilirim diye umuyorum…

O kapıyı açmam, o odayı terk etmem epey zaman aldı. Uzun zaman sonra güneşi gördüm, bir daha göremeyecekmiş gibi baktım yüzüne. O bana bakmadı, sırtı dönüktü. Ben de olsam bakmazdım yüzüme.

Günü gelip de çekip gittiğinde, beni bana terk ettiğinde duruldum. Kendi karanlığımdan kaçarken bir başka karanlığa tutuldum. Yaşama kıyısından da olsa tutunabilmek için çokça çaba sarf etsem de…

Tutunamadım.

Yoruldum.

Bu dünya benim iklimim olmayacak ki; yerini sevmeyen bir bitkinin zamanla solması gibi soldum.

Yandım, yaktım, bazen söndüm, güldüm, tekrar başa döndüm.

Belki de bugün yaşamaya başlayan ben değildim; ben geçmişten gelen, unutulmaya yüz tutmuş bir gündüm.

2020 Nisan veya Mayıs

Saat tahminen 05.25

Penceremden içeri dolan tatlı bir ilkbahar rüzgârının ürpertisiyle uyanıyorum. Hava henüz aydınlanmamış. Sokak lambası beş, bilemedin on dakikaya sönecek. Güneş buralara şimdilik epeyce uzakta. Fakat ne kadar uzak da olsa gelmekte olduğunun habercisi belli belirsiz bir aydınlık hâkim bu sokaklara.

Hafızamı biraz yokluyorum; rüzgâr, yılın bu zamanlarında, tam da bu saatlerde hep bu kadar serin ve canlı mıydı? Aslında bunun bir önemi de yok çünkü ben üşüdüğümü bile bilmiyorum.

Sokaktan gelen bir adım sesi yok, yoldan geçen arabaların gürültüsü yok, öten tek bir kuş bile yok. Sanki şu esen rüzgârdan ve kafamın içinde dönüp dolaşan düşüncelerden başka hiçbir şey yok.

Gözlerimi kapatmış şehrin sessizliğini dinlerken ve belki de onun içinde kaybolmayı umut ederken yakındaki ekmek fırınından gelen taze ekmek kokusu doluyor ciğerlerime.

Dünyadaki hiçbir koku bana bu kadar tatlı gelmiyor. Hiçbir toprak, hiçbir deniz, hiçbir çiçek bu kadar güzel kokamaz, insanı yaşadığına bu denli ikna edemez diyorum.

Sanki yaşamak, bana birkaç metre uzaktaki bir kokuymuş gibi…

Yastığımın hemen altında bir kitap var. O da dünden kalma: Yaşamın Ucuna Yolculuk, Tezer Özlü.

Tabii ben o zamanlar, bu kitabın yolunu kaybetmiş, ne tarafa doğru gideceğini bilemeyen beni hiç ummadığım bir yolculuğa sürükleyeceğinden, dünyaya baktığım penceremin önce perdelerini söküp sonra camlarını kırıp daha sonra da beni o pencereden aşağı atarak dünyayla hiç olmadık bir şekilde bütünleştireceğinden bihaber, aynı paragrafı beşinci kez baştan okuyorum.

Okumak konusunda beni bu kadar zorlayan şey ne, anlayamıyorum. Üstelik dışarıdan bakıldığında okumak, birbiri ardına sıralanmış bir dizi kelimeyi kafanıza yerleştirmekten başka bir şey değilken…

Sanki zihnimi çevreleyen bir duvar var ve kelimeler beni bu duvara çarpıp, bir toz bulutu gibi dağıtıyor.

Acaba kafamın içi tek bir düşünceyi dahi misafir edemeyecek kadar kalabalık olduğundan mı, yoksa bu misafirleri layığıyla ağırlayacak misafirperverlik bende olmadığından mı okuyamıyorum, okusam da anlayamıyorum, anlasam da anlatamıyorum…

Ben henüz yaşamın ucuna yaptığım bu yolculuğu tamamlayamamışken, kafamın içindeki bu harbi bir adım sesi böldüğünde anlıyorum ki güneş çoktan doğmuş, dünya yeni bir güne uyanmış.

Bugün araç sesleri, kornalar, öksürükler, adımlar ve günaydınlar tüm dünyayı doldurmuş da sanki bir beni taşırmış.

Bir yerden dönenler, bir yere yetişmek için çaba sarf edenler, her gün aynı yüzler, aynı sesler ve hiç değişmeyen günler…

Yolunu kaybedenler, yoldan çıkmamak için hareket bile etmeyenler, uyandığına şükredenler ve uyandığına lanet edenler…

Sahi, bu kadar insan arasında benim yerim neresidir?