Хүүхдүүд гэнэтийн байдлаар мөнгөний талаар биднээс маш их асуулт асуудаг шүү дээ. Энэ л үеийг бид боломж гэж харах хэрэгтэй аж. Асуултаас зугатаах бус бэлтгэлтэй байж, цаг нь ирэхэд өөртөө итгэлтэйгээр хүүхэддээ зааж зөвлөх боломжийг дараах хүүхдийн санхүүгийн боловсролд чиглэсэн номнуудаас цохон хүргэж байна. Эдгээр нь АНУ-ийн хувийн санхүүгийн зөвлөхүүд болох Beth Kobliner — Мake your kids a money genius, Vaz-Oxlade Gail — Money smart kids, Ron Lieber — Opposite of spoiled гэх номнууд билээ.

Санхүүгийн мэдлэг олгохдоо баримтлах зарчмууд

Хүүхэддээ бид ямар ч ойлголтыг өгөхдөө хэд хэдэн зарчмуудыг баримтлах нь зүй. Тэгвэл эдгээр номнуудад хүүхэддээ мөнгөний талаарх ойлголтыг өгөхдөө дараах зүйлсийг анхаарах хэрэгтэй гэжээ.

Хүүхдээ хэтэрхий бага байна гэж цааргалах хэрэггүй

Wisconsin-ий их сургуулийн судалгаагаар хүүхэд 3 нас гэхэд аливаа зүйлийн үнэ цэн болон солилцох, худалдах гэх ойлголтуудыг авчихсан байдаг. Тиймээс хүүхдэдээ мөнгөөр ямар нэг зүйл худалдаж авч байна гэж тоглох тоолондоо Мөнгийг хаанаас олдог вэ? Мөн хэрхэн худалдан авалт хийдэг талаар энгийн ойлголтуудыг өгөх хэрэгтэй гэв. Түүнчлэн дэлгүүр орохдоо хамт явах, худалдан авалт хийхдээ хэдэн төгрөг төлсөн, хэдэн төгрөг хариулж авсанаа ярилцах, тэр ч бүү хэл картаар, бэлэн мөнгөөр эсвэл кредит картаар төлсөн эсэхээ ярилцах нь хүүхдэд сонирхолтой байдаг аж.

Хүүхэд ойлгохгүй гээд тоо дурдахгүй байж болохгүй

· Тухайлбал 2 жилийн хугацаатайгаар 50’000 төгрөгийн хадгаламжийг хийвэл чи 3 жилийн дараа 2’000’000 төгрөгтэй болно гэх зэргээр бодитой тоог зааж өгснөөр хүүхэд мөнгөний зөв баримжаатай, тооцоололтой болоход нь тусална.

Мөнгөний талаарх маргааныг хүүхдүүдийн дэргэд гаргахгүй байх

· АНУ-ын их сургуулийн оюутнуудад хийсэн судалгаагаар эцэг эх нь багад нь мөнгөний талаар их маргалддаг байсан хүүхдүүдийн зээлийн үлдэгдэл энэ маргаан бага гардаг айлын хүүхдүүдээс 500$-оор их байжээ. Хүүхдийн дэргэд мөнгөний талаарх маргааныг үргэлж гаргах нь мөнгө бол асуудал гэсэн дохиог өгдөг аж. Түүнээс үүдэн мөнгөний талаар нэгэн төрлийн “айдас” бий болдог хэмээн тус номнуудад дурджээ. Мөнгө гэдэг зүйл нь түүний хэзээ ч ойлгож чадахгүй хэцүү зүйл биш, харин өөртөө давуу тал үүсгэн удирдах ёстой зүйл юм гэдгийг бид ямагт ойлгуулж байх ёстой аж.

Мөнгийг аль нэг хүйст илүү үйлчилдэг зүйл биш гэдгийг ойлгуулах

· Хүүхдийн дэргэд эцэг эхийн аль нэг нь илүү их орлого олдог гэсэн яриа өрнүүлэх нь мөнгийг эрэгтэй нь эсвэл эмэгтэй нь илүү олох ёстой гэсэн ойлголт төрүүлдэг. Түүнчлэн эрэгтэй эсвэл эмэгтэй хүүхдийнхээ аль нэгэнд санхүүгийн талаарх ойлголтыг илүү чухалчлан ярьж өгөх хэрэггүй. Хүйс харгалзалгүй хүн бүхэн өөрийн санхүүг зөв урирдах ёстой гэдгийг зааж өгөх нь билний үүрэг билээ.

Санхүүгийн буруу зуршлуудаа хүүхдэдээ хэлэх хэрэггүй

· Бид хаа нэг сэтгэл хөдлөлөөрөө үнэтэй гутал, онцын шаардлагагүй байсан ч мөнгөө шавхан сүүлийн загварын iPhone утас, мөн хэрэгцээгүй хямдралын бараа худалдаад авчихдаг нь нууц биш юм. Гэсэн хэдий ч хүүхэддээ бид энэхүү “болчимгүй” түүхээ байдаг л зүйл мэт ярьж өгөх хэрэггүй ажээ. Бидний мөнгөнд ханддаг хандлага хүүхдэд өвлөгддөг учраас хамгийн чухал баримтлах ёстой зарчим нь бид өөрсдөө санхүүгээ зөв удирдаж, сахилга баттай байдлаараа үлгэрлэх ёстой юм.

Валтер Мишел хэмээх Станфордын профессорын 1972 онд явуулсан хөөсөн чихрийн туршилтын талаар маш олон эцэг эхчүүд сонсож байсан бизээ. Энэхүү туршилтад 4–6 насны хүүхдүүдийг хамруулсан ба тэдний урд хөөсөн чихэр тавиад 15 минутын дараа эргэн ирэхэд тэрхүү чихрийг идээгүй байвал 2 дахь хөөсөн чирхийг өгнө гэсэн амлалттай үлдээжээ. Туршилтанд хамрагдсан хүүхдүүдийн амжилттай байдлыг 10-н жилийн дараах SAT оноо, биеийн массын индекс болон боловсролын түвшингээр нь хэмжихэд даалгаврыг биелүүлсэн хүүхдүүд биелүүлээгүй хүүхдүүдийхээс илт илүү гарсан байдаг.

Энэхүү туршилтаар “Сэтгэл ханамжийг хойшлуулах” чадвар нь (delay gratification) хүнийг хүссэн зүйлсдээ хүрэхэд нь маш том тодорхойлогч болдог гэдгийг харуулсан билээ. Энэ чадварыг маш олон амьдралын зөв хэвшлүүдийг өөртөө бий болгоход ашиглах боломжтой гэж зан төлөвийн эдийн засагчид амны уншлагаа болгосон байдаг. Харин хадгалах, хуримтлал бий болгох нь нэгэн төрлийн сэтгэл ханамжийг хойшлуулж байгаа үйлдэл юм.

Яг л өглөө босонгуутаа шүдээ угаадагтай адил олсон мөнгөнөөсөө заавал тодорхой хувийг хадгалдаг болгож сургахад аль болох эртнээс зөвлөн чиглүүлэх нь эцэх эх бидний үүрэг билээ. Та дараах байдлаар хадгаламжийн талаарх ойлголтыг хүүхэддээ өгөөрэй.

1. Бид хэзээ нэгэн өдөр их хэмжээний мөнгө хэрэгтэй болсон үед ашиглах гэж хуримтлал үүсгэдэг гэдгийг хүүхэддээ тайлбарлаж өгөх. Хүн бүр хадгалах хэрэгтэй, ингэхдээ ухаалаг хадгалах арга нь хүн бүрт өөр өөр байдаг. Хүн бүр өөрийн гэр бүлийн үнэт зүйлстэй уялдуулан хадгалдаг. Зарим гэр бүлүүд хүүхдийнхээ их сургуулийн төлбөрийг чухалчилж хадгалдаг бол зарим өрхүүд ямар нэгэн хэрэглээгээ хангах зорилгоор хадгалдаг. Үүндээ тохируулан хүүхэддээ тусгайлсан “хадгалах загвар”-ыг бий болгож өгөөрэй.

Ингэхдээ: Хадгаламжийн дор хаяж 2–3 сав хийх — Хадгалах, Зарцуулах, Хандивлах гэх мэт

Үүнд хадгалах дансанд эмээ өвөөгөөсөө бэлгэнд авсан 20 мянган төгрөгийн 15-г хийх, зарцуулах дансандаа 4 мянган төгрөгийг хийх харин хандив өгөх дансандаа мянган төгрөгийг хийх гэх мэт дансны дүрэм тогтоож хэвшээрэй.

Зарцуулах дансанд хүүхдийн өөрийн сонирхолтой эд зүйлсийг авах мөнгийг хадгалуулж болно. Мэдээж хувцас, наад захын хэрэгцээг эцэг эхчүүд бид өөрсдөө авч өгдөг шүүдээ. Харин энэ дансанд түүний хүсээд байсан Playstation, iTunes аппликейшн, хүүхэд бүрийн моодонд ороод байгаа шинэ Кет-ийг авахад нь нэмэрлэж болох юм. Энэ талаар түүнтэй ярилцаж, зорилго тогтоосноор хүүхэд идэвхтэй хадгалах болно.

Харин Өгөх, хандивлах дансанд түүний найз нөхдийнхөө төрсөн өдрөөр бэлэглэх бэлэг, өөрийн хүссэн сайн үйлсэд хандивлах зэргээр нэмэрлэж болох юм.

Олон төрлийн “данс” нээх нь бид зөвхөн хадгалаад л байх биш, бусад хэрэгцээндээ ч мөн адил мөнгөө зөв удирдаж, зарцуулах хэрэгтэйг харуулж буй хэлбэр билээ.

2. Алдагдсан боломжийн өртөгийн талаарх ойлголтыг хүүхдэдээ өгөх. Тухайлбал өнөөдөр гадуур пизза идэх мөнгөө хадгаламжийн сав эсвэл дансруугаа хийгээд үүнийхээ оронд 1 долоо хоногийн турш гэрийн хоолоо идэх нь мөнгөө хэмнэж хадгалах боломжийг олгож байна гэдгийг ойлгуулах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл бидний хийсэн худалдан авалт бүрт ямар нэгэн өөр зүйл хийх, худалдан авах боломж алдагдаж байдаг гэдгийг тайлбарлаж өгснөөр хүүхэд үргэлж сонголт хийж байгаагаа ойлгож, ухаалаг худалдан авалт хийхэд нь тустай.

3. Банканд мөнгөө хадгалах нь 2 давуу талтайг ойлгуулах.

Бид үргэлж мөнгө хадгалах нь зүйтэй, зөв гэж л ярьдаг. Харин хүүхдүүд үүний ач холбогдлыг төдийлөн сайн ойлгохгүй болов уу. Тэгэхээр бид аль болох тэдний хүлээж авахад хялбар аргаар тайлбарлаж өгвөл хүүхэд тань өөрийн хүслээрээ мөнгөө хадгалах сонирхолтой болох юм.

Банканд мөнгөө хадгалснаар:

1. Мөнгөө аюулгүй газар хадгалж, эрсдлээс сэргийлдэг. Эрсдэл гэдгийг мэдээж нас насанд нь тохируулж ярилцах нь зүй. Тухайлбал бага насны хүүхдэд эрсдэл гэдгийг мөнгийг бэлэн мөнгөөр нь хадгалахад амархан алга болох, мөн хэрэггүй зүйлд үрэгдэх гэж тайлбарлах ба том хүүхдэд эрсдлийг мөнгөний үнэ цэнэ алдагдах эрсдлээр тайлбарлаж болно.

2. Хадгаламжийн хүү. Энэхүү ойлголтыг нас насанд тохируулж ярилцах хэрэгтэй. Хадгаламжийн хүү гэдэг нь нэмэлт орлого бөгөөд банкинд бид мөнгөө хадгалуулснаар банк бидэнд эргүүлж тодорхой мөнгө өгдөг. Бага насны хүүхдэд хялбархан ойлгуулах нэгэн арга нь 1000 төгрөг тутамд 100 төгрөг дансанд нь нэмэгдэж байгаа гэдгийг дэвсгэртээр ойлгуулах.