<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Iñigo Altuna Prat on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Iñigo Altuna Prat on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@ialtunaprat?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/0*lj23UYXDsXYO90su</url>
            <title>Stories by Iñigo Altuna Prat on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@ialtunaprat?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 22:13:15 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@ialtunaprat/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Billete bat eta giltza batzuk]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/billete-bat-eta-giltza-batzuk-b516bec70a69?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b516bec70a69</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 04 Oct 2026 09:40:31 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-04T10:08:41.003Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yEWItLKoiXz-zL1ecd3Xpw.png" /><figcaption><a href="https://www.ondacero.es/noticias/espana/rufian-expresa-sus-ganas-llorar-diputados-mofan-salgan-calle-descojonarse-esto-pero-escolta_202610026abf96b1375d342262725196.html">Onda cero — Europa Press</a></figcaption></figure><h3><strong>Banderak eta ikurrak</strong></h3><p>Urriaren 2an Gabriel Rufián ERCko ordezkaria Espainiako Kongresuko tribunara igo zen. Bertan, 50 euroko billete bat eta bere etxeko giltzak utzi zituen. Berak zioenez, biletea Junts-en estelada, “eskuinaren” bandera, ikurra. Giltzak berriz, ezkerrarenak. “<em>Estas son las llaves de mi casa, que ni siquiera es mía” </em>esan zuen<em>, </em>etxebizitza bat eskuratzeko edota alokairuan bizitzeko arazoa dutenekin elkartasuna adieraziz eta txirotasunez mozorrotu nahian, aurten <a href="https://transparentia.newtral.es/ficha/gabriel-rufian-romero">139.000 euro</a>ko soldata duen eta azkenengo 10 urtean 1.250.000 euro publiko kobratu dituen bozeramaileak. Onaren alde eta txarraren aurka beti, Rufian eta bere koadrila. Debatea horretara mugatu zen, hau edo hura, zuri edo beltz, haiek edo gu. Zuk, herritar xume, erabaki behar nor aukeratu.</p><p>Ordu batzuk geroago, Espainiako Gobernuak aurkeztutako bi dekretu legeak indargabetu ziren bertan. Lehena, 172 aldeko eta 178 kontrako botoekin. Bigarreneko emaitzak, aldiz, 166 eta 184.</p><p>Ikuskizun -aurreko astekoa deskribatzeko beste hitzik ez dut aurkitu- guzti hau piztu zuena 87 urteko Mari Carmen Abascalen etxegabetzea izan zen. Erantzun heldua merezi zuen auzia zen. Kasu honek izan duen tratua, eta egunotan bizi izan dugun debatea ordea, bestelakoa izan zen.</p><h3>Zer zioten dekretuek</h3><p>26/2026ak egoera ahuleko eta etxebizitza-alternatibarik gabeko pertsonen etxegabetzeak eteten zituen 2030 arte, eta Administrazioari bi hilabete ematen zizkion zorra ordaintzeko edo etxebizitza bat eskaintzeko.<br>Alokairua ere arautzen zuen: denboraldiko kontratuek benetako kausa behar zuten, errenta-igoerak mugatzen ziren eta debekatuta zegoen kudeaketa-gastuak eta ordainketa-ezaren asegurua errentariari kargatzea.<br>27/2026ak kontratuak automatikoki luzatzen zituen 5 urteko aldietan (7 urtekoetan jabea enpresa bazen), eta jabeak 12 hileko kalte-ordaina ordaindu behar zuen berritu nahi ez bazuen.</p><p>Fundamenturik gabeko neurriak, ministroak elkar gezurtatzen, dekretuen arteko kontraesanak, kaspadun moralina eta oso gai serio bat serioki ez tratatzeko gogoa, eskuak garbituz, milioika gazteren, familia eta pertsonen egoera mespretxatuz, benetako konponbideak eskeini gabe, oposizioari errua botaz. Konponbiderik ez emateaz gain, zaurgarrienei ere traba gehiago, familia xumeei oztopo gehiago eta prezioen gorakadari toperik ez.</p><p>Suitzan langileek ez dituzte bataz-beste 6000 euroko soldatak kobratzen hango dekretu batek horrela dioelako, bertako ekoizpen ereduak hala posible egiten duelako baizik. Etxebizitza merkatuan ere, prezio altuak, eraikuntzarako trabak, alokatzeko zailtasunak edota pertsona zaurgarrien egoerak ez dira dekretu bidez egun batetik-bestera aldatzen. Errealitate batek posible egin behar du. Eta errelitate hori lan eta denbora asko eta gero eman daiteke, politika egokiekin, jarrera egokiekin, kultura egokiekin. Hori da zailena.</p><h3>EAJren babes kritikoa</h3><p>Bozketa aurreko orduetan (eta hilabeteetako diskurtsoarekin koherentea izanez) Maribel Vaquero EAJ bozeramaileak dekretuak adabakitzat jo zituen, dekretuen aplikazioa zalantzan jarri zuen, berriz errepika ezin zitekeen legegintza mala-praxia zela eta Gobernuak berotan legeak egin zituela, gehiegi sakondu gabe, beste kritika batzuen aartean. Eta jarraian, lehenengo dekretu legearen aldeko bozka eman zuen. Babes kritikoa, kontzeptu bitxia.</p><p>Lege dekretu bat bitarra da. Bai edo ez. Ez dago ñabardurarako, kritikarako, aldaketarako, debaterako tarterik. Referendum ariketa determinista bat da. Dekretu bat teknikoki akatsez josita baldin badago, bere aplikazioa zalantzan jarrita badago eta praktika juridiko txarren emaitza baldin bada, koherentea ezetz esatea izango zatekeen.</p><p>“Babes kritikoa” eragile guztiekin ondo konpontzen saiatzen den oximoron bat da: Gobernuarekin ondo, jabe txikiekin ondo, legegileekin ondo, kaleko haserrearekin ondo. Eta azkenean, inor ez du konbentzitzen. Guztiekin ondo konpontzea nahi duenak bere burua ahazten eta ez errespetatzen amaitzen du. <em>Entre la copia y el original</em>… badakizue.</p><h3><strong>Onak eta txarrak</strong></h3><p>Debatearen maila aspaldian ikusi dudan txarrena izan zen. Rufianek (<em>Tengo ganas de llorar</em>, emozionaltasun faltsua) debatea giltza eta bilete batera murriztu zuen, kutsu klasistako irainak erabiltzeaz gain. Patxi Lópezek (Guztietatik parte-hartze txarrena iruditu zitzaidan, faltsuena, exajeratuena, artifizialena.) Matutek (<em>Me cuesta mantener las formas</em>), Bustinduyk eta Ione Belarrak, beste hainbeste. Ezetzko bozka eman zuen oro pertsona txarra zen. Milaka etxegabetzeen erantzule, gupidagabeko pertsona bat. Ziurrenik etxegabetze zifrekin, alokairu eta erosketa prezio altuekin disfrutatzen du Miriam Noguerasek. Bihotzik ez dute Junts-eko diputatu hauek. Nola planteatu daitezke, bada, legegintza ikuspegitik, zalantzak? Pertsona txarra al zara? Lege hauek indarrean jartzeko prozesua ezbaian jarri nahi duzu? Maltzurra izango zara seguraski. Historiak epaituko zaitu.</p><p>Tonu gerrazibilista hori larria iruditu zitzaidan. <em>Polis-a eta demos-a, </em>argumentuen eta emaitzaren faltan, emozionalki manipulatu eta berotu nahian.<em> </em>Billete bat eta giltza batzuk, debatearen, elkarbizitzaren eta demokraziaren degradazio ikur. Billete bat eta giltza batzuk, demagogiaren erakusgarri eta elkarbizitzaren pozoi. Politika, elkarbizitza eta demokrazia, zain ditzagun. Ez dira eraikitzeko errazak. 3 eraikuntza horiek ordea, konturatzerako, eraitsiak izan daitezke. Damua garaiz.</p><p>Arrazoiketa beti berdina da, tribalismo hutsa: aldeko bozka ematen duen oro pertsona ona da, aurka bozkatzen duena, pertsona txarra eta jakina, zalantzak badituzu, prozedimentua nola eman den gustatu ez bazaizu, dekretuko neurri batzuk onak iruditu bazaizkizu baina guztiak ez, LAUko 10. artikuluaren inguruan sakonki hitz egitea nahi baduzu, eskaintzaren eta eskariaren kudeaketaren inguruan beste iritzi batzuk badituzu edota 2023ko Etxebizitza Legearen ondorioak kritikoki aztertzea nahi izanez gero… zu ere infernura.</p><p>Manikeismoak abantaila politiko nabarmen bat du: pentsatzeko, sakontzeko eta enpatikoa izateko esfortzua aurrezten du. Debate politikoa moralera eta sentimentalismo merke batera murrizten dugunean, gizartea pixka bat txarragoa, txiroagoa, egiten laguntzen dugu. Jakina, elkarbizitzerako gutxi laguntzen du honek. Ikuskizun honen bitartean, konponbide seriorik ez. Erretuit eta zaska asko sareetan, hori bai.</p><p><strong>Laburrean</strong></p><p>Etxebizitzaren arazoa ez da astebetean konpontzen, merkatu honen bi hankak serioki eta sakon aztertuta jorratuz: eskaintza bultzatu, alferrikako trabak ezabatu, eraikuntza zergak jaitsi (Egun, etxeen prezioaren %25 inguru zergak dira) segurtasun juridikoa, eskaria jaistea, ez baita posible urtean milioi bat pertsona Espainian sartzen uztea eta 100.000 etxe ere ez eraikitzeea-okupen berehalako kanporaketa, maizterren babesa, erregulazio publiko osasuntsua merkatuaren gehiegikeriak ekiditeko eta hark ase ezin dituen pertsona eta kolektibo zaurgarriak babesteko eta etxebizitza eta prezio duinak eskaintzeko. Ez dago Vienara joan beharrik gauzak ondo egiteko. Etxebizitzaren arloan, politika onak eta txarrak garbi ezagutzen ditugu, sobrediagnostikoa garbia da. Gure esku dago.</p><p>Gizarte heldu batean, politikan onartu egin behar da kosturik gabeko konponbiderik ez dagoela, batzuetan erabaki ez popularrak hartu behar direla, epe motzean sakrifizioak eginez etorkizunaren izenean eta irtenbide magikoek existitzen ez dutela.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b516bec70a69" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ura eskaileretan behera]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/ura-eskaileretan-behera-9c4f74e68d9e?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9c4f74e68d9e</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 26 Nov 2025 18:26:21 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-28T07:42:49.082Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*SdP1TY91M_GBi2q43cEzsg.png" /><figcaption><a href="https://www.elconfidencial.com/espana/pais-vasco/2025-11-13/la-ertzaintza-publica-el-primer-informe-delictivo-en-el-que-incluye-el-origen-de-los-detenidos_4246649/">“El Confidencial” egunkariko berria.</a></figcaption></figure><p>Euskal politikan norabide aldaketa nabarmena izan da duela gutxi. Ertzaintza atxilotuen jatorria publiko egiten hasi da. Zergatik berehalako aldaketa hau? Eta are garrantzitsuago, hainbeste errezelo, desadostasun publiko eta protesta politiko sortu duten datu hauek zer diote?</p><p>Ba datu hauek diotena da jatorriaren arabera, atxilotuen % 35 espainiarrak direla (EAEkoak edo beste erkidego batzuetakoak), hauek EAEko biztanleen %90a izanda. Atzerritarrak, biztanle guztien %10 diren bitartean, atxilotuen % 64,21 ziren. Ikertuen kasuan, % 57 espainiarrak izan ziren, eta % 42,8, berriz, beste herrialdetakoak. Desproportzioa garbia da.</p><p>Esaterako, indarkeria erabilitako lapurretetan atxilotutako jendearen %70a Afrika Iparraldetik dator (biztanleen %2.2). Tratu txarren arloan, aldiz, hegoamerikarrak ia %40 dira, biztanlegoaren %5 izanda.</p><p>Eta aldaketa honen atzean -alegia, datu hauek publiko egitea- zer dago? Elektoralismoa, hein handi batean. Eusko Jaurlaritzak ez du erabaki hau libreki eta konbentzimentuz hartu, ez bere printzipioengatik. Ez du erabaki hau hartu delituen zifrek, lapurretek edota bortxaketek gora egin dutelako; botoak behera egiten ari zelako baizik. Ez zitzaien beste aukerarik geratzen. Tristea bezain politikoa.</p><p>Datu hauek irakurriz garbi ikus daiteke etorkinek, kolektibo txiroenetariko batek, desproportzionaltsasun handiz bertakoek baino dezentez delitu gehiago egiten dituztela.</p><p>Beste irakurketa bat eginez ere ondoriozta dezakegu <a href="https://nosolodatos.netlify.app/es/inm/delitos2017">etorkinen %99ak baino gehiagok ez duela deliturik egin</a>.</p><p>Zer ondoriorekin geratuko gara? Datu berdinen aurrean oso konklusio ezberdinak atera daitezke. Informeak irakurriz jakina da atxilotuen artean ez daudela magrebtarrak edota hegoamerikarrak bakarrik. Bestalde, desproportzioa nabarmena dela ere ezin daiteke ukatu.</p><figure><img alt="Ertzaintzaren datuak El Confidencialek eginiko grafika Datawrapper bidez" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*XbGidXosXEACF8c195oKhw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ysdcl4Pv_oohGeaRtn-FZg.jpeg" /></figure><p>Lagun ezkertiar batekin ari nintzen hitz egiten orain dela gutxi gai honetaz. Autoritateek ea atxilotuen/ikertuen errenta-maila edota estatus sozioekonomikoa publiko zergatik egiten ez zuten galdetu zidan. Eta nik arrazoi zuela aitortu nion. Edozein fenomenoren aurrean, esku artean zenbat eta datu gehiago eta informazio osatuagoa izan, errealitatea hobeto ulertuko dugu. Eta horrek arazoei hobeto aurre egiten lagunduko digu, diagnostiko hobea izango dugulako esku artean. Baina lagun honi erantzun nion bezala, datu eta zifra berdinen aurrean, bi pertsonak oso interpretazio desberdinak izan ditzakete eta konklusio ezberdinetara iritsi daitzeke, baina hori ez da arrazoia datu horiek ezkutatzeko.</p><p>Datuen zentsura hori totalitario samarra da, eta bilatu nahi den horren kontrako efektua sortu ohi du. Informazioa ezkutatzean, jendearen mesfidantza areagotu ohi da. <em>Zergatik ezkutatzen dizkigute datu hauek, zerren beldur dira? </em>Eta horrek ezer onik ez dakar: desinformazioa, gezurrak, konspirazio teoriak, haserrea, autoritateengan eta etorkinengan konfidantza falta, etb. Egiak aske egingo gintuelakoan nengoen.</p><blockquote>Nola erakutsiko dizkiegu bada gure herritarrei datu hauek? Ondorio ezegokietara ailegatuko dira! Erabaki egokia, beharbada, datu hauek ezkutatzea izango litzateke, gure herritarrei segurtasuna eta lasaitasuna eskaintzeko, ez dezatela gaizki pentsatu.</blockquote><p>Benetako datuak eta zifrak, erabilpen partidistaren, sesgatuaren eta desegokiaren aurka, ez al ziren ba gezurrei eta desinformazioari aurre egiteko tresnak?</p><p>Inmigrazioa sekulako erronka da eta benetako arazoak planteatzen ditu. Hau ez dago ezkutatzerik. Zenbat eta gehiago ezkutatzen saiatu, orduan eta okerrago. Jendeak galderak egiten ditu, bere bizi osoko auzoa nabarmen aldatu delako. Herrian arrotza sentitzen delako batzuetan. Lehen seguruagoak ziren kaleetan, fenomeno <em>berriak</em> gertatzen ari direlako. Herritar ez gutxik zalantzak dituzte, beraiek egunero ikusten dutena ez zaielako gustatzen. Ikastolako atarian erdara edota arabiera besterik entzuten ez delako.</p><p>Eta honen aurrean, batzuen jarrera honakoa da: “Hemen ez da ezertxo ere gertatzen.” “Eskuin-muturraren diskurtso berbera duzu.” “Dena ondo dago.” “Nola ausartuko zara bada, galderak egitera?” “Ezin diogu faxismoari markoa erosi.” “Zure auzoko egoeraz kexatzea normala iruditzen zaizu?” “Ez zara ba arrazista izango?” <em>Isil hadi, faxista halakoa, hemen ez zegok debaterik!</em></p><p>Edalontzia aspaldi bete zen. Ur tanta txikiekin egin zuen gainezka, hasieran pixkanaka. Gero sukaldea inundatu zen. Edalontzi txiki batengatik, iturria garaiz ez zelako itxi. <em>Bizilagunei zertarako eman abisua? Ez da hainbesterako izango, alferrik arduratuko dira.</em> Orain, sukaldeko ura eraikineko eskaileretatik behera erortzen ari dela, ez ote da beranduegi izango iturginari deitzeko?</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9c4f74e68d9e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ulertezina dirudi]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/ulertezina-dirudi-5d013bcad840?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5d013bcad840</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 13 Nov 2024 19:38:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-15T12:03:17.800Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*WneOToPly8hZ1UEr" /></figure><p>Donald J. Trumpek irabazi ditu 2024ko presidentziarako hauteskundeak AEBtan, kolegio elektoralean eta bozkaketa popularrean nagusituz. Horretaz gain ere, Alderdi Errepublikarrak Kongresuan eta Senatuan gehiengo indartsua ere lortu du.</p><p>Beste behin ikusi dugu, Europako betaurrekoekin begiratuta, AEBtako (edota beste edozein urrutiko herri) hauteskundeak eta politika baloratzea ez dela zuzena. Eta balorazio errore hori oraindik eta handiagoa da progresiaren prismak janzten baditugu.</p><h3><strong>Zergatik irabazi du -ustez- aurpegi laranja duen gizon zuri arrazista, matxista, homofobo, transfobo etb. batek eta ez hemengo komunikabideen arabera irabazlea izan behar zuen emakumeak?</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*RRq6DweMcq4PtANt.jpg" /><figcaption><a href="https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/06/us/politics/presidential-election-2024-red-shift.html">https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/06/us/politics/presidential-election-2024-red-shift.html</a></figcaption></figure><h3><strong>Kamala eta Donald</strong></h3><p>Nahiz eta elekzioak eta gero nire hitzek gehiegi ez balio, <em>a toro pasado</em> hitz egitea erraza baita, Kamala ez zait iruditu inoiz hautagai ona. Aitarekin askotan hitz egin dut honi buruz. Ez orain, ez orain dela 4 urte (Joe Bideni arrazista deitu ziola erraz ahanzten zaie batzuei). Alderdi barruan inork ez zuen aukeratu, Trump ez bezala. Bidenen <a href="https://x.com/ialtunap/status/1815694947346964911">osasunaren inguruan demokratek gezurretan jardun</a> eta gero, engainuak — eta ia ia, Biden berak- tente jarraitu ezin zuela ikusi zutenean, Obamak Biden aholkatu -<em>derrigortu-</em> zuen presidentziarako lasterketan amore ematera: 4 urte hauetan presidenteordea izan zen Harris pasa zen hautagai urdina izatera.</p><p>Trumpek, bere aldetik, 2020ko elekzioak galdu ostean tira-bira asko izan ditu: Urtarrilaren 6ko istiluetan puntu dezente galdu zituen, epaitegietan kondenatua izan da, milioika dolaretako indemnizazioak ordaindu behar izan ditu eta ez zegoen garbi 2024ko hauteskundeetara aurkezteko bere egoera legala zein izango zen. Seguruenik bere inguruko zerbait ahaztu dut.</p><p>Pertsonalitate aldetik bi hautagaiak aztertuz gero, ez dugu sorpresa handirik. Harris askoz ere diplomatikoagoa da, politikoki askoz zuzenagoa. Beti irribarretsu: batzuetan faltsutasuna helarazten duela iruditzen zait, irribarrea gehiegi fortzatuko balu bezala. Harrisek hamar mila azentu ezberdin ditu publikoaren arabera: Trump guztiz kontrakoa da.</p><p>Donaldi berdin dio nola hitz egin, eta hori asko zuzendu eta kontenitu dela bere lehenengo agintalditik. Beti bere tonu eta erregistro berdina eta hiztegi sinplea erabiltzen ditu. Berdin dio Hegoaldean beltz artean egon, 3 gazteren podcast ezagun baten Miamin edota Iowako abeltzainen feri batean egon. Kaotikoa eta espontaneoa da. Ez da politikoki zuzena, berari ez zaio inporta, eta bere boto emaileei ere dirudienez, ez. Berdin zaie. Bere estiloa da. Autentikoa da, bere akats eta bertuteekin.</p><h3><strong>Ekonomia</strong></h3><p>Ez zait iruditzen inflazioa faktore definitorioa izan denik baina paper garrantzitsua jokatu du honek Bidenen kontra, koronabirusak Trumpen aurka egin zuen bezala. Azkenengo urteetan prezioak izugarri igo dira mundu <em>garatu</em> osoan, AEBtan barne. Inflazioak diru gutxien irabazten dutenak eta klase-ertaina kolpatzen ditu gehien.</p><p>Bidenen agintaldia oso ona izan da ekonomia aldetik. BPG nabari hazi da, bai termino absolutuetan zein erlatiboetan. Zor aldetik ere Trump baina hobeto egin duela esango nuke, koronabirusaren garaia kontuan hartzen badugu ere. Amerikarrak inoiz baino aberatasagoak dira, gizarteko geruza guztietan. Militarki ere munduko lehenengo potentzia izaten jarraitzen dute. Hala ere, inflazioak gogor jo ditu Estatu Batuak, mundu aurreratuko herrialde asko bezala, eta bertako hiritarrek -txiroenek batiz bat- argi dute gasolina, gasa, janaria eta etxebizitzak askoz merkeago nahi dituztela. Erreserba Federalaren inprentak burubelarri jardun zuen lanean 2020–2021ean eta prezio mailan islatuta ezinhobe ikusi da hori.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yQYfP7M1ExQWFAAT6qyIJA.png" /></figure><p>Demokratek nagusitasuna lortu dute aberatsenen artean, eta errepublikarrak klase ertain eta baxuen artean izan dira gehiago, Euskal Herrira edo Europara iristen zaigunaren kontra.</p><h3><strong>Demokratak ezkerretara?</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ln5t8U5Gs_RZ0DKdueBuDA.png" /><figcaption><a href="https://www.ft.com/content/73a1836d-0faa-4c84-b973-554e2ca3a227">https://www.ft.com/content/73a1836d-0faa-4c84-b973-554e2ca3a227</a></figcaption></figure><p>Demokratak ere gehiegi elitizatu eta ezkerrera egin dutela esango nuke. Errenta altuenen eta hiri handietako “goi-mailako” (adiera hau ez zait gehiegi gustatzen) ikasketak dituztenen artean nagusitu dira berriz ere. Bestalde, beltzen eta emakumeen artean ere nagusitu dira.</p><p>Independienteen artean begiratuta ere, Errepublikarrek beraien emaitzak hobetu dituzte -eta Demokratek okertu- 2020ko hauteskundeekin alderatuta. Zergatik? Hemen eskuina gero eta eskuinago dagoela entzun ohi dugu. Hau horrela izango balitz, zentroko boto-emaileek gero eta gehiago egingo lukete Demokraten alde, baina ez da horrela izan:</p><p>Espektro politikoan demokratak (eta beraien laguntxoak) gero eta ezkerrerago daudela esango nuke: LGBT kontuak, Konbentzio Demokrataren kanpoan abortuak egiten dituzten autobusak, boto-emaile kristauekiko mesprezuak (<a href="https://x.com/MJTruthUltra/status/1847280510285824425">You are at the wrong rally!</a>”), ingurune ruraletan bizi direnekiko nagusitasun sentimendua, Ivy League-eko unibertsitate elitistenetan garatutako <em>woke</em> doktrinan sakonketa, arrazaren teoria kritikoa, DEI, etb. Bernie Sandersek ere esan du Alderdi Demokrata <a href="https://x.com/BernieSanders/status/1854271157135941698">jateko kontuetan</a> zentratu beharko litzatekeela eta ez dira demokrata gutxi -errepublikar dezenteren moduan Trumpen inguruan- alderdiak moderaziora bueltatu beharko lukeela eskatzen.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*LWmj3-pMgBeTXYSSm2DHUA.png" /></figure><p>Neurri, jokaera edo proposamen hauek zalantzan dauden boto-emaile moderatuak erakartzeko onenak ez direla esango nuke. Ohioko nekazari xume bat zara eta Washingtonetik iristen zaizun mezua herriaren etsaia zarela bada zure izaera, afizio eta jokaerengatik, ez harritu talde sozial hori zure aurka agertzen bada.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1ymAUHSbTTVKDcyiPmOBeQ.png" /></figure><p>“<a href="https://quillette.com/2024/11/06/the-revenge-of-the-silent-male-voter-trump-vance-musk/">Revenge of the Silent Male Voter</a>” izeneko artikuluan Claire Lehman-ek (orain arte progresitatzat har genezakeen kazetari australiarra) ederki azaltzen du gero eta gizonezko gazte gehiagok errezelo<em> </em>handiagoa dutela <em>aurrerakoiekiko</em> edo ezkertiarrekiko gizonezko izateagatik jasotzen duten mesprezuarengatik. Gizonezkoekin edo maskulinitatearekin lotutako gauza oro “toxikoa” da. Ezin da feminismoa kritikatu. Zalantzaren edo kexaren bat adieraziz gero, matxistatzat zaituzte.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*r3GxWF_qAWVe7Lt2roY1vg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*AhYFoeuAH3vXUtwZl8rOIQ.png" /><figcaption>2020ko eta 2024ko hauteskundeetako gizonezkoen boto erabakiak adinezka sailkatuta. WSJ.</figcaption></figure><p>Honek ere gizonezko gazteak Kamala eta Alderdi Demokratatik urrundu ditu eta Trump eta Errepublikarrengana gerturatu.</p><p><em>“If we take a macro perspective, we see that such young men have never known a culture in which males are not routinely described as “problematic,” “toxic,” or “oppressive”. Going to university, and working at modern companies, they live in a world of Diversity Equity and Inclusion policies — many of which promote an insidious and pervasive form of anti-male discrimination. Yet to talk about it in public invites social ostracism. To criticise DEI is to risk being called a Nazi.”</em></p><h3><strong>“The media is the enemy of the people”</strong></h3><p>Hemengo komunikabideei jaramon eginda, Alderdi Errepublikarra AEBtako Texasen petrolio putzuak ustiatzen dituzten enpresari aberats faxista zurien alderdia dela edo ulertuko genuke, edo antzeko karikatura bat, Demokratak herri xehearen eta oprimitutako minorien (eta gu bezalako europear sozialdemokraten) ordezkari diren bitartean.</p><p>Horrelako analisi xinplistak egitean, oker egoteko gure aukerak handitzen dira.</p><p>Komunikabideek ere Trumpen garaipenean ezinbesteko papera bete dutela esango nuke. Bai hangoek, eta bai hemengoek.</p><p>Bi hautesle, bi alderdi, baina dena gaizki egiten eta proposatzen duena bakarra da. Gezurrak erabiltzen dituena bakarra da. Extremista konsideratu daitekeena bakarra da. Polarizatzen duena bakarra da. Kamalak eta demokratek, jakina, ez dute polarizatzen. Desinformazio kanpainak abian jartzen dituena bakarra da. Populista eta demagogo bakarra dago. Bilionarioen eta enpresa handien esku dagoena bakarra da. Demokratek ez dute gezurrik esan inoiz. Ez dute desinformazio kanpainarik abiatu. Ez dute ezer gaizki egin. Eta hala ere, gogor galdu dute. Bitxia. Beste azalpena beharbada amerikarrak ergelak dela da eta gu, europarrak, oso azkarrak eta kultuak.</p><p>6000 kilometrora dagoen tipo batek bere herriko instituzioak alderdiaren mesederako erabiltzen baditu edota ustelkeria kasuren batean egon daitekeenean, sekulako oihuak, salaketak, indignazioa eta diskurtsoak ikusten ditugu hemengo kazetarien partetik, baina antzeko edo okerragoak diren jokaerak Espainiako presidentea den beste norbaitek egiten baditu adibidez, isil-isilik. Komunikabide handien eta mainstream-aren zilegitasuna nahiko galduta ikusten dut, eta esango nuke, Ameriketako jende xeheak edota hemengoak antzekoa pentsatzen duela.</p><p>Komunikabideek beraien funtzioa bete arte -informazioa ahalik eta modu zehatzenean eman, eta gertakari baten inguruko ikuspuntu anitzak ahalik eta era objektiboenean kontatu, emozio eta epai morala ikuslearen edo irakurlearen esku utzita- jai izango dute, bai han eta bai hemen. Trumpen boto-emaile asko ez dira gutxiago unibertsitatera joan ez direlako, ez dira ergelak, eta helduak dira beraien erabakiak hartzeko: beraiek dakite inork baino hobe nor nahi duten Etxe Zurian. Ez ditzagun paternalismoz eta desprezioz tratatu, eta hare eta gutxiago demokrazia leziorik eman. Demokratek eta komunikabideak espabilatu arte, horrelako fenomenoak ezin ulertuta jarraituko dute batzuek.</p><p>(1) <a href="https://elpais.com/internacional/elecciones-usa/2024-11-06/quienes-han-votado-a-trump-sus-apoyos-por-edad-sexo-raza-y-renta.html">Artikulu</a> interesgarria argitaratu zuen El País egunkariak CNNrekin elkarlanean eta grafikoa gehienak hortik atera ditut.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5d013bcad840" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Hitz egin dezagun inmigrazioaz]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/hitz-egin-dezagun-inmigrazioaz-720a757469ab?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/720a757469ab</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 15 Oct 2024 09:00:59 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-10-15T09:09:25.888Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yRuqcDBFlf5bqHAGaMuntQ.jpeg" /><figcaption>Melilla-ko hesia zeharkatzeko saiakera</figcaption></figure><p>Gai jakin bat dago mahai gainean. Pertsona askok, nahiz eta berdina pentsatu honen inguruan, beraien iritzia publikoki adierazteko beldur dira, arrazista, faxista, xenofobo edo delakoa deituko diotelakoan. Buruan duten gai hori inmigrazioa da.</p><p>Pil-pilean dagoen gaia da inmigrazioa: Euskal Herrian edota Europan, azkenengo 20 urteetan sekulako hazkundea izan du inmigrazioak: gero eta kanpotar gehiago daude gure auzo, herri eta hirietan, eta gero eta gehiago datoz. Gure auzoak, kaleak, plazak aldatu egin dira, eta jendea kezkatuta dago.</p><p>Inmigrazioaren alde edo kontra egon daiteke, bakoitza bere iritziekin, arrazoiekin eta esperientziekin, baina inmigrazioa fenomeno demografiko bat da, eta ondorio objektibo batzuk ditu: zenbait onak eta zenbait txarrak.</p><p>Azpeitiak -bertakoa naiz- orain dela 20 urte baino 5 aldiz atzerritar gehiago ditu. 2002. urtean herriko biztanleen %2 inguru ziren atzerritarrak. Gaur egun, %10 pasa<strong>. </strong>Hazkunde tasa hau badirudi ez dela ari jaisten, eta herritar/atzerritar proportzioa berdintzen joango da, gero eta atzerritar gehiago dagoelako eta bertako gero eta jende gutxiago.</p><p>Euskal Herrian, Espainian eta Europan proportzio hauek zein hazkundea oso antzekoak dira.</p><p>Gaur egun, kolore desberdinetako alderdi politikoek, komunikabideek, enpresa handiek, edota kirol talde nahiz bestelako eragileek saldu nahi digute emigrazioa zerbait zoragarria dela, inongo trabarik sortzen ez duen fenomeno onuragarria.</p><p>Hauen ustez, inmigrazioa guztiok -kolore desberdinetako- eskuetik elkarri helduta abesti alaiak kantatzen jardutea da, arrosa koloreko mundu zoragarria osatzearen antzeko zerbait. Errealitatea, zoritxarrez, ez da Disney-ko pelikula bat. Errealitatea konplexuagoa da, eta ez hain ederra.</p><p>Inmigrazioa ez da bat-bateko prozesu lineal eta homogeneo bat. Pertsona multzo handi batek ez ditu egun batetik bestera bere kultura eta identitate pertsonala nahiz kolektibo berri bat hartuko, beren identitate eta kultura atzean utziz magikoki euskaldun edo bertako herritar bihurtuz gauetik egunera.</p><p>Artikulu sorta honetan, datorren egunetan argitaratuko dudana, inmigrazioaren inguruan mintzatuko naiz: mugak, eskala-arazoa, kultura guztien berdintasuna, kriminalitatea, integrazioa eta kultura aniztasuna, Europan gertatzen ari dena eta inmigrazioaren ondorio positiboak nahiz negatiboak azaltzen saiatuz.</p><p><strong>Mugak (I)</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2XjQmQiUFYwDUHAn_YlHEw.png" /></figure><p><em>“Ez eraitsi hesi bat lehenengo zertarako eraiki zen ulertzen duzun arte”</em></p><p>— GK Chesterton</p><p>Mugak gizakiaren errealitatearen parte dira. Batzuetan naturalak dira (mendilerroak, itsasoa, etb.) eta beste batzuetan artifizialak (hesiak, muga-kontrolak, etb.). Batzuetan ondorio positiboak dituzte (babeserako balio dute, gorputz endogenoak exogenoetatik babestuz) eta beste batzuetan ondorio okerrak dituzte (Esaterako, Afrikan kolonialismoaren ondorioz ezarritako estatuen muga artifizialak eta hauek izan dituzten ondorio latzak).</p><p>Mugak izaki bizidun eta sistema natural guztietan aurki ditzakegu: ugaztunetan, zeluletan, giza-instituzioetan, etb., sistema-konplexuen antolakuntzen parte baitira: mugek limiteak adierazten eta elkarren-arteko erlazioak demarkatzen dituzte, arrazoi batengatik edo bestearengatik, guk ulertu edo ez. Batzuetan arrazoi hauek begibistakoak dira; beste batzuetan, giza ulermena oraindik ez da nahikoa muga hauen azalpen on bat emateko edo zergatia ulertzeko, edota ezin dira Big Data, Inteligentzia Artifiziala edo Excel taula baten bidez aztertu edo azaldu.</p><p>Gizakion kasuan, lurralde muga zorrotzak -estatu bat, hizkuntza bat, lurralde bat- nahikoa gauza berria dira, Aro Modernoaren ondorio, eta hauen inguruan beste debate bat ere izan dezakegu.</p><p>Gaur egun mugak gauza txar bat direla entzuten dugu, eta hau nire ustez ez da zuzena.</p><p>Guztiok ditugu mugak: gure etxeetan paretak daude, ateak giltzaz eta sarrailez itxita, ezezagunak edota gure baimaena edota konfiantza ez duen norbait ez sartzeko eta gu lasai egoteko. Telefono mugikorrak pasahitzekin ditugu, edozeinek gure informazio pertsonala ez eskuratzeko. Lagun artean ere, erlazio pertsonaletan, familian, lanean, etb. ere, beste era bateko mugak edota limiteak ditugu. Mugak batzuetan ukiezinak dira eta beste askotan ez, baina muga guztien funtzioa babesa da.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*RZyDNiZxA8fmRpye" /><figcaption>“Mugak gizakiak asmatutako gauza artifizialak dira”</figcaption></figure><p>“<a href="https://www.voyageurswolfproject.org/">Voyageurs Wolf Project</a>” Minnesotako Unibertsitateak eta Voyageurs-eko Parke Nazionalak elkarlanean egindako proiektu bat da, hilabete epeletan bertako otsoen aztarnak jarraitzeko asmoarekin. Minesota iparraldeko 16 otso talde aztertu zituzten, 135525 GPS lokalizazio puntu erabiliz, eta talde ezberdinen mugimenduak aztertuz <a href="https://www.facebook.com/photo/?fbid=1174225633402784&amp;set=a.334774117347944">mapa</a> hau osatu zuten. Bertan, talde ezberdinetako nahasketa-eza eta territorialtasuna nabariak direla ikus dezakegu. Adierazgarria, ezta?</p><p>Oso tentagarria da muga guztiak ezabatzea, kontrolik ez ezartzea eta pertsonen zirkulazio masibo librea ezartzea, baina honek gizakiaren historian ez du aurrekaririk<em>. </em>Deigarria da kapitalaren zirkulazio librea hainbeste kritikatzen duten horiek pertsonen zirkulazio librearen aldeko defentsa sutsu hori egitea.</p><p>Mugak zerbaitegatik daude, eta hainbeste urtez hor baldin badaude, arrazoiren bategatik da, nahiz eta guk batzuetan ez ulertu edota betebehar onik betetzen ez dutela pentsatu. Ezin dugu baimendu kontrolik gabeko pertsonen sarrera-irteera edota zirkulazioa, kontrol bat mantendu behar dugu, pertsona guztien -bai herritarrak bai atzerritarrak- dignitatea errespetatuz. Ez daude kale eta auzo seguruak muga segururik gabe.</p><p>Hurrengo artikulua:</p><p>Inmigrazioa: Eskala arazoa (II).</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=720a757469ab" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Klima aldaketa, energia eta ekonomia.]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/klima-aldaketa-energia-eta-ekonomia-9c8f69f1b03d?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9c8f69f1b03d</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 02 Sep 2024 09:25:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-12T07:55:30.436Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Inflazioa eta ekonomia (I)</strong></p><p>Prezioek gora egin dute: argindarrak gora egin du. Gasak gora, gasolinak eta elikagaiek ere gora. Guztia, edo ia guztia, gora.</p><p>Frutadenda langileekin, kamiolariekin, metaleko langileekin, enpresari handi eta txikiekin eta autonomoekin hitz egin dut honen inguruan, eta, nahiz eta ez oso ohikoa izan, guztiek berdina diote: urtebete lehenago baino 2, 3 edo 4 aldiz altuagoa da gaur egungo argiaren faktura: hau onartezina da.</p><p>Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) inflazioa %10 baino altuagoa izan zen uztailean, 1985. Urtetik altuena. Hau da, gure erosketa ahalmena ia %11 jaitsi da urtebetean.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/774/1*My-gdWvL2RNrXh-MD7IGNQ.png" /><figcaption>Inflazioa EAEn</figcaption></figure><p>Inflazioak ondorio latzak ditu: bizitza garestiagoa da, gure soldatak gutxiago balio du eta zerga gehiago ordaintzen ditugu. Bestela esanda, gizartea -gu, izen eta abizenak ditugun pertsonak- txiroagoa da.</p><p>Hala ere, inflazioak bere irabazleak ere baditu: gobernua. Alde batetik, ordaintzen duen zorra merkeagoa da, eta bestetik, diru gehiago biltzen du zergen bidez, prezioen gorakadagatik.</p><p>Esaterako, argindarraren eta gasolinaren prezioaren %50 baino gehiago zergak dira. Gasolina litroa 2 euro ordaintzen ditugun bakoitzean, euro bat baino gehiago Gobernuaren poltsikora doa. Beste euro bat, gutxi gorabehera, gasolina ordaintzera doa. Argindarrarekin ere berdina.</p><p>Hau justua al da? Zer ondorio ditu honek langileen poltsikoetan? Zer eragin ditu honek enpresen lehiakortasunean?</p><p>Oso erraza da politika eta lege “ekologista” hauen alde egitea Eusko Legebiltzarkidea edo Europarlamentaria izanda, hilean 3.000, 4.000 edota 5.000 euroko soldatarekin, norberak sustatutako lege horien ondorioak jasango ez dituztelako.</p><p>Euskal Herrian eta Europan onartu ditugun lege hauek guztiek gure burujabetza ekonomikoa, energetikoa eta politikoa zapuztu dute, kalitate demokratiko ez oso handiko herrialdeetako erregimenen menpe jarriz, gure buruari “berde” etiketa jartzearren. Hau, orain ikusten ari garen bezala, ez da erabaki oso azkarra izan. Eta oso ahulak egiten gaitu.</p><p><strong>Klima aldaketa (II)</strong></p><p>Klimak aldaketak izaten ditu, eta gizakiak bere aztarna uzten du.</p><p>Azkenengo 170 urteetan planetako tenperatura 1,1°C igo da gutxi gorabehera, karbono dioxido (CO2) emisioak izugarri hazi diren bitartean. Hala ere, klimari aldaketari lotutako heriotzak eta ezbeharrak %98 egin dute behera.</p><p>Nahiz eta komunikabide, hizlari, txiolari eta aktibista askok mundua gero eta okerrago dagoela dioten, egia bestelakoa da: gero eta muturreko fenomeno natural gutxiago dago, eta hauei lotutatako heriotzek eta ezbeharrek behera egiten jarraitzen dute.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*UDKjPW07JPs9FlMJjPWmfA.png" /><figcaption>1900tik muturreko fenomeno naturalen ondorioz gertatutako heriotzak</figcaption></figure><p>Mundua ez da bukatuko, ez giza espeziea, ez animalia espezieak, ez herrialdeak urpean geratuko, haragia jateagatik, ez Euskal Herrian tailerrak edukitzeagatik, ez oporretara hegazkinean joateagatik edota lantokira dieselezko kotxean joateagatik.</p><p>Mundua gaur egun orain dela 150 urtebete baino 1,1°C beroagoa da eta ez dirudi mundua bukatu edo suntsitu denik edota apokalipsi klimatikorik jasan dugunik.</p><p>Malthus oker zegoen: gizakiak badu gaitasuna bere ingurumeneko erronkei aurre egiteko, bere kemenaz eta adimenaz aurrera egiteko, munduaren eta gizakiaren amaiera aurreikusten duten proiekzio katastrofista horiek gezurtatuz.</p><p>Eta gaur egun berdin: hemendik 30–50 urte barru ikusiko dugu zer oker geunden klima aktibistei, Greta Thunberg eta bere lagunei jaramon eginda.</p><p>Herrialdeek, ekonomikoki hazteko eta garatzeko erregaiak kontsumitu behar dituzte. Hazkunde prozesu horretan, hasieran, herri bat txiroa denean, zikinagoak diren erregaiak erabiltzen ditu, baina gero, hazi ahala, aberatsagoa denean, energia garbiagoak aukeratzen ditu, ordaindu ditzakeelako eta bere ingurumenaz kezkatu daitekeelako.</p><p>Miresgarria da gizakiak munduan lagatzen ari den aztarna ahalik eta gehiena gutxitzea, ahalik eta gutxien kutsatzea, eta ingurumena ahalik eta hoberen zaintzea, datozten belaunaldiei mundu hobe eta garbi bat uzteko. Epe luzera energia berriztagarriek beraien postua irabaziko dute, aurrerakuntza zientifikoek lehiakorragoak, hobeak eta merkeagoak egingo dituztelako, ez gobernuen diru laguntza ikaragarriengatik, ez Bruselastik datorren bururik gabeko <em>top-down </em>erregulazioagatik.</p><p>Herrialde txiroetan askoz jende gehiago hiltzen da pobreziagatik klimari lotutako ezbeharrengatik baino, askoz ere jende gehiago.</p><p><strong>Energia trantsizioa eta gizartea (III)</strong></p><p>Trantsizio hau epe luzean izango dituen ondorioak kontuan hartu gabe egin da. Legislazio politikoa gezurretazkoak diren diskurtso alarmista eta demagogoetan oinarrituta egin da, datuak ondo aztertu eta irizpide zientifikoak erabili beharrean. Eta orain, horren ondorioak garesti ordaintzen ari gara.</p><p>Oso ondo dago energia berriztagarriak sustatzea.: karbono emisio baxuak dituzte, merkeak dira eta urtaroaren arabera aski aprobetxa ditzakegu gure klima dela eta. Baina energia iturri hauek ere beraien mugak dituzte: ez dira oso efizienteak energetikoki, ez oso egonkorrak eta ezin dira erraz eta merke garraiatu gaur egun. Gainera, urtaroaren arabera, bat edo bestea ia ezin dugu erabili. Eta jakina, gure energia beharrak asetzeko gai ez dira.</p><p>Hau esatea ez da energia berriztagarrien aurka egotea, planeta suntsitu nahi izatea edo petrolio enpresa maltzurren morroi izatea. Hau esatea egia besterik ez da.</p><p>Nork pentsatu zuen euskal langileetan, gure enpresetan eta herri bezala gure etorkizunean, ekonomikoki, energetikoki eta politikoki erabaki hauek hartuz gurea buruaz beste egiterakoan?</p><p>Politika hauek guztiek, energia ikaragarri garestitzen dute, bai pertsonentzako bai enpresentzako, gure lehiakortasuna gutxituz. Lehiakortasuna gutxitzea ez da kontzeptu ekonomiko soil bat; benetazko zerbait da, ikus daiekeena: lanpostuak eta enpresak galtzen ditugu. Pobreagoak gara.</p><p>Bitartean, prezioek gora, soldatak behera, eta gasolina litroa 2 eurotan. Baina a zer hitz ederrak Izaskun Barandikak eta Mikel Oterok eta zer jasangarriak eta berdeak garen.</p><p>Energia nuklearraz (dagoen garbiena, efizienteena eta seguruena, irizpide zientifikoak erabiliz eta egunkarietako titularrak alde batera utziz) desegin gara guztiz. Energia fosilak ere pare bat hamarkadatan atzean uztea nahi dugu, proiekzio erabat irrealistekin. Gure burujabetza energetikoa pikutara.</p><p>Nola nahi dugu lortu gure burujabetza politikoa burujabetza energetikorik gabe?</p><p>Mundu guztiak ez du Tesla bat erosteko dirua. Mundu guztiak ezin du patinete elektrikoan edo autobusean lanera joan. Mundu guztiak ezin du %100 organikoa den dieta bat egin.</p><p>Azkenengo hamarkadan onartu ditugun lege guztiekin eta energia esplorazioari, ekoizpenari, banaketari eta kontsumoari jarri dizkiogun traba guztiekin munduko tenperatura 0.00001 gradu gutxiago igoko da datorren 50 urtetan.</p><p>Horren kostua? Pobrezia, langabezia eta desberdintasun gehiago, eta etorkizun okerragoa guztiontzako, gazteontzako bereziki.</p><p>Planeta salbatzeko aitzakiarekin, neguan ezingo duzu kalefakzioa piztu, kotxean edo hegazkinean bidaiatu, haragia jan edota oporretara joan: hori eliteen gauza izango da. Baina zure ongizateagatik izango da.</p><p>Egun Gobernuak garbigailua gauez jartzeko gomendioa egiten digu dirua aurrezteko eta planetarekin <em>kontziente</em> izateko. Hori lehen pobrea izatea zen. Gaur egun jasangarria izatea omen da.</p><p>Negu gogorra datorrela dirudi Europan, argi eta energia mozketekin. Uda erdian gaude eta dagoenekoz hasi gara energia arrazionamenduekin.</p><p>Egin dugun guztia birpentsa dezagun. Oraindik ez da berandu.</p><p><strong>Iñigo Altuna Prat</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9c8f69f1b03d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zergatik ari da da hazten eskuin muturra?]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/zergatik-ari-da-da-hazten-eskuin-muturra-247b77b7b73e?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/247b77b7b73e</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 09 Jul 2024 14:04:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-07-10T18:58:44.223Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Zergatik ari da hazten eskuin muturra?</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*XPRXTcnTl01gQM4z8aL5vw.jpeg" /><figcaption><a href="https://es.ara.cat/misc/extrema-derecha-pone-riesgo-europa_130_5054567.html">ara.cat</a> egunkaritik eskuratutako irudia</figcaption></figure><p>Gure tertulialari, politologo, kazetari eta iritzi sortzaile ugari aho bete hortz daude Europan “eskuin muturrak” izan duren hazkundearekin. Ulertezina egiten zaien fenomeno bat da. Wilders Herbereetan, Le Pen Frantzian, AfD Alemanian, Abascal Espainian, Meloni Italian eta beste hainbeste. Faxismoa, matxismoa, arrazismoa eta -ismo zerrenda luze bat modan daudela entzuten dugu gure komunikabidetan. Jende dezente dago alderdi edo mugimengu hauen inguruan egiten duen analisirik sakonena jendeari “faxista” edo arrazista” deitzea da, eta hau sinplea bezain okerra iruditzen zait. Artikulu honetan, gure kazetariek eta politologoek ulertu ezin duten fenomeno honen gorakadaren arrazoiak azaltzen saiatuko naiz.</p><p>Arrazoi nagusietako bat gehiegizko inmigrazioa eta honen ondorio negatiboak dira. Azkenengo 10–15 urteetan, sekulako aldaketa demografikoa egon da Europan. Emigranteen %90 jende on eta langilea da, baina oso kultura eta ohitura ezberdinak dituzten milioika jenderen integrazioa, berehala edo epe luzera -Frantziako 3. jenerazioko etorkinekin bezala- ezinezkoa da. Gero eta (askoz) etorkin gehiago dago, eta gero eta (askoz) europar gutxiago dago. Gure kaleak asko aldatu dira. Estadistika ofizialen arabera -jendearen pertzepzioarekin bat datozten estadistikak- delinkuentzia izugarri hazi da, hein handi batean inmigrazioari lotuta, batiz bat Afrika Iparraldekoari. Mollenbeek, Saint Denis, Mälmo, Birmingham eta Marseilla Europar Integrazioaren porrotaren erakusle.</p><p>Garai baten urrutiko hiriburu europear batzuetako auzoetan ikusitako segurtasun falta gaur egun gertu bizi dugu. Gure kale eta auzoetan gero eta ohikoagoak dira lapurretak, labankadak, emakumeen aurkako sexu-erasoak, indarkeria kasuak -labankadak, adinekoak kolpatzea, etb.- edota erahilketak. Autoritateek ezin dute ezer egin -edo ezer ez egitea erabakitzen dute-, legeak oso bigunak baitira. Lege horiek guk egin ditugu, beraz gure errua da. Kanpotar batek egindako delitu baten aurrean badaude kazetariak gaizkilearekin haserretu beharrean eta eraso hori kondenatu beharrean eskuin-muturrak egiten duten salaketarekin indignatzen direnak.</p><p>Jendeak benetako kezkak eta ardurak ditu eta arazo hauei aurre egiteko konponbideak eskatzen ari da. Jende honen eskakizunak entzuten ez baditugu, arrazista deituz, arazoa ez dugu ezabatuko, eta jende honen etsipena eta amorrua areagotuko dugu. Alderdi tradizionalek konponbiderik ez eskainiz gero, alderdi alternatiboak etorriko dira jende honen deskontentua kanalizatzera, eta hori gertatzen ari da. Jende langile eta xumeari arrazista edo xenofobo deitzea, kale eta auzo seguruagoak nahi izateagatik, ez zait oso taktika elektoal ona iruditzen.</p><p>Bestalde, ekonomiak eta soziologiak ere asko inporta dute. Espainia esaterako 2005urtetik ez da ekonomikoki hazi. Etxebizitzak denbora tarte berean izugarri hazi dira. Autoak, zer esan. Janaria? Erantzuna badakizu. Europako gaur egungo 25–35 urte bitarteko gazteak beraien gurasoak baino txiroagoak izango diren lehenengo belaunaldia dira historian. Gazteek ezin dituzte familiak eratu, bizi proiektuak garatu, lasai bizi, lan finko batean. Gero eta familia autoktono gutxiago dago. Umerik ez dugu. Urte hauetan, ezkerreko alderdiek eta eliteek emakume eta gizonezkoen artean sustatutako jenero gerra ere zitala izan da, arazo guztien erantzule gizonezko <em>okzidentala </em>jarriz, gizonezkoa gizonezko izateagatik kriminalizatuz. <em>Woke </em>mugimendu honekin jendea nazkatu egin da.</p><p>Norberaren herrialdeko parlamentuek ere gero eta botere gutxiago dutenaren sentzazioa du jendeak, Bruselako burokraten eta saso-demokratikoa den politikari ganbera horren botere kontzentrazioaren truke. Globalizazioan gehiegi murgildu garela uste dut jendeak. Gure enpresen lehiakortasuna gutxitu da ekologiaren izenean, industria eta lanpostuak galduz kanpoko herrialdeen mesedetan. Umeak izatea nahi duenari “ultraeskuindar” deitu zaio. Familia, instituzio gisa, desprestigiatu egin da.</p><p>Kazetariak, komunikabideak, etb. hainbeste urtean isilik egon dira “ezker muturreko” alderdien gorakadarekin eta politikan hauek hartu dituzten neurrekin, baina orain badirudi ezerezetik irten den “eskuin mutur” hau bakarrik dela maltzurra. Analista eta figura publiko hauen ustez eskuin muturra nonahi dago, baina ezker muturraren arrastorik ez dute, bitxia. Jendea ez da inozoa, eta koherentzia falta hau garbi ikusten (eta zigortzen) du.</p><p>Ekologiaren eta klima-aldaketaren izenean, europako elite ekonomiko eta politikoek klase ertain eta langileen txirotzea justifikatuko dute: “Lasai, <a href="https://sociable.co/web/wef-director-youll-own-nothing-be-happy-disinformation-campaign/">ez duzu etxerik izango</a>, ez familiarik, ez autorik ez ondasun propiorik, baina planetaren alde izango da eta <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/You%27ll_own_nothing_and_be_happy">zoriontsu izango zara</a>.”</p><p>Lerro hauetan egin dudan diagnostikoa beharbada deserosoa izango da, kasu batzuetan okerra, edota politikoki ez-zuzena, baina nire ustez, jende askok benetan pentsatzen duena eta publikoki esateko beldur dena da. “Eskuin muturrak” herritar xumeen kezka, galdera eta arazo hauei erantzun bat ematen saiatzen da. Erantzun edo konponbide horiek agian ez dira zuzenak, baina alderdi tradizionalen inakzioaren eta isiltasunaren aurrean, alternatibak eskaintzen dituzten bakarrak dira azken finean.</p><p>Arazo hauek benetan konpondu nahi baditugu, jende xumeari arrazista gutxiago deitu, belarriak jaitsi, eta umiltasun handiagoarekin herritarren kezkak eta ardurak hobeto entzun eta erantzun ditzagun.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=247b77b7b73e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Cambio climático, energía y economía]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/cambio-clim%C3%A1tico-energ%C3%ADa-y-econom%C3%ADa-f791b3f92706?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f791b3f92706</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 12 Sep 2022 09:02:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-09-12T12:39:37.158Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Inflación y economía (I)</strong></p><p>Suben los precios, sube la luz, sube el gas, sube la gasolina, suben los alimentos. Sube todo, o casi todo.</p><p>He hablado con fruteros, camioneros, trabajadores del metal, pequeños y grandes empresarios y con autónomos, y todos coinciden en lo mismo: su factura de la luz es 2, 3 o 4 veces mayor que hace un año: esto es insostenible.</p><p>La inflación en España fue en julio del 10,8%, el más alto desde 1985. Es decir, en un año, el poder adquisitivo ha disminuído aproximadamente en esa proporción.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3RcTYqtWP1thUVyZAlOVhQ.png" /><figcaption><a href="https://www.ine.es/daco/daco42/daco421/ipcia0722.pdf">Datos del Instituto Nacional de Estadística</a></figcaption></figure><p>La inflación tiene efectos perjudiciales: el dinero que ganamos vale menos, la vida es más cara, y pagamos más impuestos. En resumen, la sociedad, -nosotros, gente con nombre y apellidos- es más pobre.</p><p>Aún así, la inflación tiene sus ganadores: el Gobierno.</p><p>Por un lado, la deuda que paga vale menos, en términos reales, y por otro, recauda más dinero por la subida de los precios.</p><p>Por ejemplo, más del 50% del precio de la luz y de la gasolina son impuestos. Es decir, de cada 2 euros que pagamos por litro de gasolina, 1 euro va a las arcas del Estado y otro va a pagar el combustible. Más de lo mismo con la luz.</p><p>Es muy fácil legislar a favor de estas políticas “ecologistas” que solo encarecen el precio de la energía cuando uno es Diputado del Congreso o Eurodiputado, cobrando 5.000, 6.000 o 7.000 euros al mes, ya que no sufrirá las consecuencias de las medidas que ha apoyado.</p><p>Todas estas leyes que se han aprobado en España y en la UE solo han dinamitado nuestra soberanía energética y económica, poniéndonos a merced de regímenes de dudosa calidad democrática, solo por ponernos la etiqueta de verdes. Esto nos hace muy débiles.</p><p><strong>Cambio climático (II)</strong></p><p>El clima cambia y la actividad del ser humano es real.</p><p>Cuando el clima cambia, hay efectos, buenos y malos.</p><p>Durante los últimos 170 años la temperatura global algo más de 1,1°C, a medida que las emisiones de CO2 han crecido masivamente, mientras que las muertes y accidentes derivados del cambio climático se han reducido un 98%.</p><p>Sin embargo, las emisiones de carbono dióxido -Como si el CO2 fuera la única variable a tener en cuenta- han disminuído en términos absolutos y per cápita desde finales del siglo XX. Utilizamos menos energía para producir más: somos más eficientes y limpios porque somos más ricos gracias a ese desarrollo.</p><p>Aunque medios de comunicación, tertulianos, tuiteros y activistas se empeñan en decirnos que el mundo cada vez va a peor, la realidad es que cada vez hay menos fenómenos naturales extremos y menos muertes y accidentes asociados a estos.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Oj9ZtgPERFJRl6R5" /><figcaption>Muertes por desastres naturales desde 1900.</figcaption></figure><p>El mundo no va a autodestruirse, ni van a desaparecer la especie humana ni la mayoría de las especies animales, ni los países se hundirán por el “incremento” del nivel del mar, por viajar en coche o avión o por comer carne o por tener industria en un país.</p><p>El mundo es alrededor de 1,1°C más caliente que hace 150 años y no parece que hayamos experimentado ningún desastre ni apocalipsis climático.</p><p>Malthus estaba equivocado: el ser humano sí es capaz de sobreponerse a los retos y a las restricciones naturales utilizando su ingenio, echando por tierra esas proyecciones apocalípticas que tanto gustan a algunos.</p><p>Y hoy en día lo mismo: ya veremos dentro de unos años qué equivocados estábamos haciendo caso a los activistas climáticos, Greta Thunberg y compañía.</p><p>Un país necesita consumir combustibles para poder crecer económicamente y desarrollarse. Como al principio es pobre y no tiene muchos medios, suele utilizar combustibles baratos. A medida que crece y tiene una población más rica y más próspera, se puede permitir utilizar otras fuentes de energía, invirtiendo su dinero en cuidar el medioambiente y siendo más sostenible y limpio.</p><p>Un país no puede desarrollarse mágicamente con molinos de viento y placas solares. Pensar esto, aún con las mejores intenciones del mundo, es propio de niños de 10 años.</p><p>Es algo admirable y muy bueno que un país se preocupe en minimizar (con cabeza) la huella que deja en el planeta, en cuidar el medioambiente y procurar dejar un mundo mejor para las generaciones venideras. Las energías renovables ganarán su puesto con inversión, investigación y competencia, no con dictámenes sin cabeza, subvenciones masivas y regulación <em>top-down</em> desde Bruselas o Madrid.</p><p>Muere más gente en el mundo, muchísima más gente, por falta de energía, por frío y por pobreza que por calor y causas derivadas del cambio climático.</p><p>Solucionemos ese problema: No hay mejor forma de cuidar el planeta que sacar a la gente de la pobreza, proveer al mundo de energía barata, segura, limpia y eficiente y desarrollarse económicamente.</p><p><strong>Transición ecológica y sociedad (III)</strong></p><p>Esta transición se ha hecho sin evaluar sus consecuencias a largo plazo. Se ha legislado en base a discursos alarmistas, demagogos, falsos, sin analizar y evaluar bien el conocimiento y los datos disponibles, en vez de basarse en criterios científicos y económicos.</p><p>Está muy bien promover las energías renovables: son relativamente limpias y en base a la estación del año son abundantes y baratas. Pero estas también tienen sus desventajas y límites: de momento no son muy eficientes ni fáciles de transportar y almacenar, y otra vez, según la estación, no podemos apenas aprovecharlas. Y claro, es imposible fundamentar nuestro consumo energético en 100% energías renovables.</p><p>Decir esto no es ser un anti-renovables, querer destruir el planeta o estar al servicio de las petroleras o del lobby nuclear. Esto es simplemente la realidad.</p><p>Hemos dejado la energía nuclear, una (sino la más) de las energías más limpias, eficientes, sostenibles y baratas, (en base a criterios científicos y dejando de lados los titulares de los periódicos) totalmente de lado. Además, pretendemos deshacernos de las energías fósiles en un par de décadas. Proyecciones totalmente irrealistas. Hemos tirado nuestra soberanía energética por la borda.</p><p>¿Quién pensó (políticos y ciudadanía) en los trabajadores, en las empresas y en nuestro futuro como país al cometer este suicidio energético, económico y político?</p><p>Todas estas políticas encarecen enormemente la energía que consumimos, tanto las para las personas como las empresas, reduciendo nuestra competitividad. Perder competitividad no es meramente un concepto económico; es algo tangible, real: perdemos puestos de trabajo y empresas. Somos más pobres.</p><p>El litro de gasolina a 2 euros, la gente sin poder encender la calefacción pero qué bonito discurso de Von der Leyen y qué sostenibles somos.</p><p>No todo el mundo puede comprarse un Tesla, ni acudir a su puesto de trabajo en patinete eléctrico o en transporte público. No todo el mundo puede permitirse una dieta basada en alimentos 100% orgánicos.</p><p>Todas estas leyes que se han aprobado en la Unión Europea y con todas estas trabas que hemos puesto a la producción, exploración, distribución y consumo de la energía, la temperatura global va a disminuir unos 0.00001 grados durante los siguientes 50 años.</p><p>¿El coste? Más pobreza, paro y desigualdad y un peor futuro para todos, especialmente los jóvenes.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*MkEbVsej0nPcD0Emgcq4Yg.jpeg" /></figure><p>Con la excusa de salvar el planeta, tú no vas a poder poner la calefacción en invierno cuando lo necesites, o viajar en coche o en avión, o comer carne, o irte de vacaciones: eso será cosa de las élites. Pero será por tu bien.</p><p>Hoy en día el Gobierno nos recomienda poner la lavadora de madrugada para ahorrar. Eso antes era síntoma de pobreza. Ahora eso es pensar en verde y cuidar el planeta. Nos vender pobrismo con la excusa del ecologismo.</p><p>Parece que el invierno no va a ser fácil en Europa, con posibles cortes de suministro energético. Ya hemos empezado a experimentar esos síntomas, y estamos a mitad de verano.</p><p>Repensemos todo lo que hemos hecho hasta ahora. Todavía no es tarde.</p><p><strong>Iñigo Altuna Prat</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f791b3f92706" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[F*ck you money]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/f-ck-you-money-28354c4c74b8?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/28354c4c74b8</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 29 Apr 2022 20:00:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-04-29T20:16:06.380Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>¿Cuál es la cantidad óptima de dinero?</p><p>Traducción realizada por Iñigo Altuna Prat del artículo “<a href="https://www.youngmoney.co/p/fck-money">F*ck you money</a>” escrito por <a href="https://twitter.com/Jack_Raines">Jack Raines</a> en el blog <a href="https://www.youngmoney.co/subscribe">Young Money</a>.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xhNOHqX7bCb0GGIEzy186A.png" /></figure><p>En una <a href="https://www.esquire.com/lifestyle/money/a19181300/nassim-nicholas-taleb-money-advice/">entrevista</a> de Esquire de 2018, el ensayista y estadístico Nassim Taleb dio la siguiente descripción sobre la cantidad óptima de riqueza:</p><blockquote><em>El dinero no puede comprar la felicidad, pero la ausencia de dinero puede causar infelicidad. El dinero compra la libertad: la libertad intelectual, la libertad de elegir a quién se vota, de elegir lo que uno quiere hacer profesionalmente. Pero tener lo que yo llamo “F*ck you money” (Vete a la mierda/Que te follen) requiere una gran cantidad de disciplina. En cuanto te pasas un céntimo, vuelves a perder tu libertad. Si el dinero es la causa de tu preocupación, entonces tienes que reestructurar tu vida.</em></blockquote><blockquote><strong>Nassim Taleb</strong></blockquote><p>Esto va en contra de la idea generalmente aceptada como “F*ck you money”</p><p>¿Cuál es tu cifra de “F*ck you money”?</p><p>$100K? 1M? $5M? $100M? Todo el mundo tiene una respuesta diferente.</p><p><strong>El dinero “F*ck you”, en nuestras cabezas, es un número concreto</strong>. Una vez que alcanzamos ese número, los problemas de la vida desaparecen. Cuando tienes X cantidad de dinero, puedes decir “no” a las cosas que no quieres hacer. Nadie es tu dueño. Tu vida es totalmente tuya. Tienes el máximo grado de libertad.</p><p>Así es como creemos que se ve el “F*ck you money”:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*SKeJqBOsNNS6Ku4czEb-uA.jpeg" /></figure><p>Pero la realidad no está llena de líneas rectas que podamos extrapolar eternamente. La realidad es desordenada, llena de matices. <strong>La realidad del “f*ck you money” es que no es un número concreto al que hay que alcanzar, sino un rango el cual permanecer.</strong> Un dólar de más, y vuelves a descender por debajo de ese umbral. La fórmula se invierte, y la riqueza adicional se produce a expensas de la libertad adicional. Claro, puedes ser “rico” financieramente, pero no tienes “f*ck you money.”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6mrTcCtywQxG1naiTFVZdQ.jpeg" /></figure><p>Analicemos ambos lados del gráfico.</p><p><strong>Ser pobre es una mierda</strong></p><p>En uno de mis primeros artículos, <em>“</em><a href="https://www.youngmoney.co/p/time-isnt-money"><em>El tiempo no es dinero</em></a><em>”</em>, hablé de la utilidad marginal decreciente del dinero. Veamos un gráfico comparando la riqueza y felicidad:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sq1txkrhYKyBLYYplHOtJw.jpeg" /></figure><p><strong>Un pequeño aumento de la riqueza conduce a un aumento masivo de la felicidad cuando se tiene poco, y los aumentos masivos de la riqueza apenas mueven la línea a medida que aumenta el patrimonio neto. </strong>Para este ejercicio, es importante señalar que la felicidad es muy baja cuando la riqueza es cero.</p><p>Imagina que vives en Atlanta (Georgia) y ganas 12 dólares por hora. Trabajando 40 horas a la semana, 52 semanas, ganas 25.000 dólares al año.</p><p>Una habitación en un apartamento de tres dormitorios en una zona decente de la ciudad te costará unos 1.000 dólares, lo que supone que la mitad de tus ingresos se van ahí. Probablemente puedas sobrevivir con los otros 13.000 dólares anuales si cocinas en casa, no haces ningún viaje y evitas salir los fines de semana.</p><p><strong>Hasta que pase algo malo.</strong></p><p>¿Y si el coche tiene una avería y tienes que repararlo ya? ¿Tienes una emergencia médica imprevista? ¿Un miembro de la familia se pone enfermo?</p><p>Nunca has podido ganar lo suficiente para ahorrar, así que no tienes suerte (y probablemente te endeudes).</p><p><strong>La pobreza te hace estar caminando constantemente sobre<em> </em>la cuerda floja, viviendo mes a mes. </strong>Y cuanto más tiempo estés caminando sobre la cuerda floja, es sólo cuestión de tiempo que te caigas.</p><p>La pobreza mantiene a las personas atrapadas en trabajos sin futuro porque no pueden permitirse el lujo de salir y buscar algo nuevo. La pobreza convierte las urgencias médicas en catástrofes financieras.</p><p><strong>La pobreza pone tu destino en manos de circunstancias sobre las que a menudo no tienes control, porque la pobreza no te permite ninguna flexibilidad financiera.</strong></p><p>Sin embargo, a medida que aumentan tus ingresos, las circunstancias externas pierden el control de tu vida. Si tienes 50.000 dólares ahorrados, puedes aguantar siete meses de desempleo, permitirte reparar la transmisión de tu camión y puedes pagar los gastos médicos de emergencia.</p><p>Si tienes 50.000 dólares ahorrados, puedes dejar tu trabajo y dar un salto de fe para probar algo nuevo.</p><p><strong>Si tienes 50.000 dólares ahorrados, tienes opciones.</strong></p><p>Pero, ¿qué ocurre si la balanza se inclina demasiado hacia el otro lado?</p><h3><strong>Ser (demasiado) rico también puede ser una mierda</strong></h3><p>¿Cambiarías tu vida por la de Elon Musk? 229.000 millones de dólares de patrimonio neto. Conocido por crear los primeros cohetes reutilizables del mundo, por llevar los vehículos eléctricos del papel a la realidad y por shitpostear en Twitter. Podrías vivir donde quisieras. Salir con quien quisieras. Todo el mundo conocería tu nombre y pasarías a la historia como una de las mentes más brillantes del siglo XXI.</p><p><strong>Si has dicho que sí, quiero que lo pienses de verdad durante un minuto. Lee estas citas de un artículo del New York Times de 2018 sobre el CEO de Tesla:</strong></p><blockquote><em>En una entrevista de una hora con The New York Times, se atragantó varias veces, señalando que estuvo a punto de perderse la boda de su hermano este verano y que pasó su cumpleaños encerrado en las oficinas de Tesla mientras la empresa se apresuraba a cumplir los esquivos objetivos de producción de un nuevo modelo crucial. Cuando se le preguntó si el agotamiento estaba afectando a su salud física, Musk respondió: “La verdad es que no ha ido muy bien. Han venido amigos que están preocupados de verdad”.</em></blockquote><blockquote>NYT (1)</blockquote><blockquote><em>Dijo que había estado trabajando hasta 120 horas a la semana recientemente — haciéndose eco de la razón que citó en una reciente disculpa pública a un analista al que había reprendido. En la entrevista, Musk dijo que no se había tomado más de una semana de descanso desde 2001, cuando estaba postrado en la cama por la malaria. “Hubo momentos en los que no salí de la fábrica durante tres o cuatro días, días en los que no salí fuera”, dijo. “Esto ha sido realmente a costa de ver a mis hijos. Y de ver a los amigos”.</em></blockquote><blockquote>NYT (2)</blockquote><blockquote><em>El Sr. Musk dejó de hablar, aparentemente superado por la emoción. Cumplió 47 años el 28 de junio, y dijo que pasó las 24 horas de su cumpleaños en el trabajo. “Toda la noche, sin amigos, sin nada”, dijo, luchando por sacar las palabras. Dos días más tarde, tenía que ser el padrino de la boda de su hermano, Kimbal, en Cataluña. El Sr. Musk dijo que voló directamente allí desde la fábrica, llegando sólo dos horas antes de la ceremonia. Inmediatamente después, volvió a subir al avión y regresó directamente a la sede de Tesla, donde el trabajo alrededor del Modelo 3 para el mercado lo ha absorbido todo.”</em></blockquote><blockquote><em>El Sr. Musk hizo una pausa otra vez.</em></blockquote><blockquote><em>“Creía que lo peor había pasado, creía que sí”, dijo. “Lo peor, desde el punto de vista operativo de Tesla, ha pasado ”. Continuó: “Pero desde el punto de vista del dolor personal, lo peor está por llegar”.</em></blockquote><blockquote>NYT (3)</blockquote><p>Y Musk no es una excepción. Yo diría que para los ultra ricos, él es la norma.</p><p>El libro de Alice Schroeder, <a href="https://www.amazon.es/Snowball-Warren-Buffett-Business-Life/dp/0747596492/ref=sr_1_1?__mk_es_ES=%C3%85M%C3%85%C5%BD%C3%95%C3%91&amp;crid=3O0VYNHHOHSP4&amp;keywords=snowball+buffett&amp;qid=1651260510&amp;sprefix=snowball+buffett%2Caps%2C81&amp;sr=8-1"><em>“The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life”</em></a> nos da una lección sobre la vida hogareña del inversor más famoso del mundo:</p><blockquote><em>“Una vez que los niños crecieron y se fueron, Susie decidió mudarse y se fue a San Francisco. Ella y Warren vivieron separados durante 27 años, y aunque seguían hablando mucho por teléfono, él estaba destrozado por lo que consideraba el mayor error de su vida. “Vagaba sin rumbo por la casa, casi no era capaz de comer y vestirse”.</em></blockquote><blockquote>Alice Schroeder</blockquote><p>En mayo de 2021, los 10 hombres más ricos del mundo acumulaban 13 divorcios en total, siendo Mark Zuckerberg y Larry Page los únicos que no se han divorciado.</p><h3>Varinder Bansal 🇮🇳 on Twitter: &quot;Did you know that world&#39;s 10 richest men have had 13 total divorces. 🤦🏻 pic.twitter.com/iBSPm5sp1T / Twitter&quot;</h3><p>Did you know that world&#39;s 10 richest men have had 13 total divorces. 🤦🏻 pic.twitter.com/iBSPm5sp1T</p><p>¿Miles de millones de dólares hicieron que Elon Musk se sintiera miserable? ¿Puede que los matrimonios de Warren Buffett, Bill Gates y Jeff Bezos hayan fracasado por sus 100.000 millones de dólares de patrimonio neto?</p><p>No necesariamente. Sin embargo, los rasgos que los hicieron tan exitosos tanto financiera como profesionalmente también han hecho que los otros aspectos de sus vidas sean un infierno.</p><p>Nadie es un superhombre, y todos estamos limitados por el tiempo y la energía. Si inviertes el máximo esfuerzo en tu carrera, a tu vida personal no le queda más que sufrir.</p><p>La matriz vital de la persona media es algo así:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0OxkPSTZ8EPPVi-X5F1IWw.jpeg" /></figure><p>La matriz vital de los individuos “más exitosos” del mundo se parece a esto.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CwNfDKHJxsgLGboIUH8ANA.jpeg" /></figure><p><strong>La vida se define por los costes de oportunidad. El coste de oportunidad de alcanzar la cima del éxito profesional suele ser una vida familiar infeliz.</strong> No es necesariamente que el dinero destruya las relaciones, sino que el esfuerzo que es necesario dedicar para alcanzar este éxito se produce a expensas de otros aspectos (a menudo familiares) de la propia vida de uno.</p><p>El afán por triunfar profesionalmente suele conducir a una vida en la que el único éxito es su profesión.</p><p><strong>Nadie puede tenerlo todo.</strong></p><p>Pero no son <em>sólo</em> los costes de oportunidad asociados al éxito los que acosan a los ultra ricos, sino la magnificación de todos los aspectos de sus vidas.</p><p>He aquí un ejemplo:</p><p>Si yo dijera que Taiwán es un país… no me pasaría nada.</p><p><strong>“¡Taiwán es un país!”</strong></p><p>Hay un 0% de posibilidades de que me presionen para que que pida perdón por decir eso. No pasaría nada. La verdad, a nadie le importa lo que pienso.</p><p>Sin embargo, cuando el actor John Cena dijo sin querer: “<strong>Taiwán</strong> es el primer <strong>país</strong> en ver Fast and Furious 9” fue obligado por China a pedir perdón en un video. (El video de disculpas más cringe de la historia)</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2Fz88zeQ25pjQ%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3Dz88zeQ25pjQ&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2Fz88zeQ25pjQ%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/cf82bb6ec38b39ef281b5215b179d09e/href">https://medium.com/media/cf82bb6ec38b39ef281b5215b179d09e/href</a></iframe><p>Cuando el entonces director general de los Houston Rockets, Daryl Morey, tuiteó su apoyo a Hong Kong, casi pierde su trabajo.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*UtUu_NutRFgYkQhzhRFZMA.png" /></figure><p>China amenazó con retirar de sus emisiones gran parte de los partidos de la NBA, incluidos todos los partidos de los Houston Rockets. Al igual que Cena, Morey pidió perdón más tarde. <strong>A partir de cierto punto, la libertad de expresión es a costa del éxito personal.</strong></p><p>El dinero también afecta a la dinámica de las relaciones interpersonales. Cuando eres rico, los nuevos “amigos” te proponen ideas de inversión a los cuatro meses de que empiece la “amistad”. Tu vida amorosa se ve comprometida por malos actores que se preocupan más por tu cartera que por tu personalidad. Los miembros de la familia que aparecen de debajo de las piedras te piden dinero.</p><p>Tu vida privada se convierte rápidamente en una vida pública a medida que tu riqueza y tu fama se disparan. Los fans más acérrimos llenan la bandeja de entrada de tu correo electrónico e intentan encontrar tu dirección personal. Las cosas que haces día a día se convierten en titulares de periódicos.</p><p>Pero no me hagas caso a mí, escucha a Tim Ferriss.</p><p><em>11 razones para no ser famoso (o “Algunas lecciones aprendidas desde 2007”)</em></p><p><a href="https://tim.blog/2020/02/02/reasons-to-not-become-famous/">11 Reasons Not to Become Famous (or &quot;A Few Lessons Learned Since 2007&quot;)</a></p><p>Ahora puedes estar pensando: “De acuerdo, Jack. Pero el dinero en sí no es la causa de los problemas, sólo está relacionado con ellos.”</p><p>Y puede que tengas razón, pero eso no significa que los problemas que he comentado no sean exponencialmente más probables una vez que tu riqueza supera un determinado umbral.</p><p>Si eres “públicamente rico” (piensa en deportistas, escritores, estrellas de cine, políticos, etc.), ya no tienes una vida privada. Todo el mundo quiere una parte de ti, para bien o para mal.</p><p>Si eres “rico en privado”, sigues corriendo el riesgo de sacrificar otras áreas de tu vida para lograr el éxito. Puedes tener todo el dinero del mundo y ser prisionero de tus ambiciones. ¿De qué sirven 100.000 millones de dólares si todas tus relaciones son un desastre? El dinero no puede comprar amigos de verdad, la camaradería, el amor o el deseo.</p><p><strong>A partir de cierto punto, tus activos financieros inflados se convierten en pasivos tóxicos.</strong></p><p>Los ultrarricos, al igual que los empobrecidos, descubren que sus procesos de toma de decisiones están dictados en gran medida por circunstancias que escapan a su control.</p><h3><strong>¿Qué significa el “F*ck You Money” para mí?</strong></h3><p>Nunca querría cambiar de vida con alguien que lucha por sobrevivir semana a semana, pero tampoco querría vivir la vida de Elon Musk. <strong>La falta de dinero te convierte en un esclavo de tu salario. El exceso de dinero te hace esclavo de tu patrimonio neto.</strong></p><p>En febrero de 2021, mi patrimonio neto líquido alcanzó un máximo de 410.000 dólares. Esto fue en gran parte el resultado de una exitosa racha de 10 meses haciendo trading. Irónicamente, estaba más lejos de tener “f*ck you money” aquí que un año antes.</p><p>¿Por qué?</p><p>Porque era un esclavo de mi dinero. No podía escapar de los mercados. Me sentía obligado a operar, a hacer que esa cifra subiera más y más, cada día. Dije que lo dejaría al llegar a un millón, pero sé que no lo habría hecho. Porque después de un millón, habría querido dos. Luego cinco. Luego diez.</p><p><strong>No tenía “f*ck you money”. Tenía dinero que me decía “que te f*llen, eres mi esclavo” cada día.</strong></p><p>Para mí, el <strong>“f*ck you money” significa que puedo hacer lo que quiera.</strong> Ahora mismo, el “f*ck you money” me permite viajar donde quiera, cuando quiera. Significa no tener que comprobar mi cuenta bancaria antes de comprar algo que quiero. Significa que gano suficiente dinero con las actividades que me gustan para cubrir todos mis gastos sin tener que ir a trabajar a una oficina.</p><p>Cuando sea mayor, el dinero “F*ck you” significará probablemente que puedo enviar a mis hijos a universidades privadas sin preocuparme por la matrícula. Significará que no podré ser “empleado”, porque no necesitaré trabajar para otro. Significará que yo, y sólo yo, dictaré las condiciones de mi trabajo.</p><p><strong>El “F*ck you money” es libertad pura y dura, sin ataduras.</strong></p><p>Irónicamente, el mejor indicador de tener “f*ck you money” es la ausencia de tener que pensar en el dinero en absoluto. El multimillonario gestor de hedge fund que intenta superar las rentabilidades del año pasado no tiene “f*ck you money”. Tampoco lo tiene el trabajador que gana el salario mínimo que lucha por sobrevivir.</p><p>Aunque estos individuos residen en extremos opuestos de la distribución de ingresos, sus mentes están consumidas por la mentalidad de tener que necesitar más.</p><p>¿El tipo con dinero “f*ck you”? No le da muchas vueltas al dinero.</p><p>Feliz martes.</p><p>- Jack</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=28354c4c74b8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Por qué se arruinan los deportistas de élite]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/por-qu%C3%A9-se-arruinan-los-deportistas-de-%C3%A9lite-68def4653e2f?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/68def4653e2f</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 24 Oct 2021 19:49:24 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-10-24T23:18:15.437Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nH0OJ5ihGHer7Fx7u5CzdA.jpeg" /><figcaption>Mike Tyson con su tigre albino Kenya.</figcaption></figure><blockquote>“La burbuja del fútbol es jodida. Tú ya ves a los que van directos al precipicio.”</blockquote><blockquote><strong><em>Andrea Orlandi</em></strong><em> (Ex futbolista profesional)</em></blockquote><p>Según el documental Broke, el 60% de los jugadores de la NBA se declara en bancarrota pasados 5 años de su retirada. En la NFL el 78% de los jugadores hace lo mismo a los dos años.</p><p>¿Cómo es posible que uno se arruine después de cobrar tantos millones?</p><p><strong>400 millones de dólares no son muchos (O sí)</strong></p><p>Aunque parezca paradójico, ganar uno, varios o muchos millones no es garantía de vivir y retirarse tranquilo. Muchas veces puede significar justo lo contrario. A más dinero, mayor probabilidad de cagarla y arruinarte. Pura probabilidad. Los <a href="https://direct.mit.edu/rest/article-abstract/93/3/961/57969/The-Ticket-to-Easy-Street-The-Financial?redirectedFrom=fulltext#.VpLMM1J327Q">ganadores de la lotería</a> se arruinan con mayor facilidad que el ciudadano medio.</p><p>Mike Tyson ganó unos 400 millones de dólares boxeando. Antoine Walker y Latrell Sprewell ganaron más de 100 millones cada uno en la NBA. Adrian Peterson otros tantos en la NFL.</p><p>Todos estos deportistas se declararon en bancarrota pocos años después de colgar las botas. ¿Las causas? (Muy) Malas decisiones y mala suerte: derrochar dinero, divorcios multimillonarios, tener que sostener a muchos hijos con varias mujeres, malas decisiones de inversión y estafas por parte de agentes. Tampoco hay mucho más.</p><p>Muchos atletas provienen de entornos humildes y normales y pasan a ganar cientos de miles o millones de euros de la noche al día, cuando hace nada no tenían un duro. Además, cuando uno se hace profesional, salen amigos, ofertas y oportunidades de negocio por todos los lados. Curioso. Es normal verse sobrepasado cuando uno llega a ver tantos ceros en situaciones así.</p><p>Con 17 años, Ilaix Moriba ganaba 750.000 euros brutos con el Barça B. Patrick Mahomes, con 25, firmó por 500 millones durante 10 años con los Chiefs. Zion Williamson cobrará 100 millones de dólares antes de cumplir 23.</p><p>Muchas veces no somos conscientes de lo que llegan a ser estas cantidades. Cuando estás ganando un sueldazo es fácil derrochar el dinero. Así quiebran los deportistas: gastos “pequeños” que se acumulan poco a poco. Cuando cobras millones no parecen tanto. Si uno no está preparado o no está dispuesto a bajar el ritmo de vida al retirarse pueden dar un verdadero disgusto.</p><p><strong>Errores y peligros</strong></p><p>Las carreras deportivas no suelen ser normalmente tan largas como la gente piensa. Aunque cada vez sean más longevas, no muchos llegan a jugar hasta los 35. En la NBA la duración media de una carrera es de 4’5 años. En la NFL, de 3. En el fútbol es algo más largo. Es difícil mantenerse en la élite, y dentro de ese nivel los contratos millonarios no son tantos cómo pueda parecer.</p><p><strong>Joven promesa</strong></p><p>Eres joven y parece que tienes futuro. Firmas medio millón al año por tres temporadas. 1.500.000 euros en total. Entras en el top 0.06% de los que más ganan en España: ganas más de 600.000 euros. No muchos deportistas cobran esa cantidad.</p><p>Muy bien. Entrenando la rodilla te hace crack. No es tan raro. Menisco y cruzado rotos. No vuelves a jugar a fútbol en la vida. Pum. Adiós. No hay segundo contrato.</p><p><strong>No es tanto</strong></p><p>La mitad (mínimo) del millón y medio se va a ir en impuestos. Súmale vivir: comida, electricidad, ropa, coche, seguros, viajes, regalos, etc. Supongamos, por lo bajo, que son 30.000 euros al año. Si tenemos familia más. A veces hay que pagar deudas y ayudar a amigos y familiares. ¿Otros 50.000? Nos quedan algo más de 600.000 euros. Si quieres comprarte casa (De eso se puede discutir) quítale otros 300.000 euros. Nos quedan 300.000 euros. Hasta los 65. 10.000 al año. Menos de mil euros al mes.</p><p>Mejor asegurarse de tener un futuro tranquilo asentando las bases financieras lo antes posible. Siempre hay que ponerse siempre en lo peor. El segundo contrato nunca está garantizado. Mejor prepararse para un escenario donde no se tendrán ingresos a partir de los 30–35: se tendrá que vivir con lo generado hasta ese momento. Por eso es fundamental invertir en buenos activos.</p><p><strong>Peligros de la juventud</strong></p><p>Cochazos, las vacaciones en Ibiza, la ropa de Off White, los Rolex, las joyas, los “amigos”<em> </em>guays<em>, </em>el Insta con el tick azul, el “Hey guapa os venís al reservado al final?” por MD. Duras tentaciones.</p><p>¿Ganas 1–2–3 millones de euros limpios en primera y te gastas 10.000 euros en ropa? Perfecto.</p><p>¿5.000 ganando 60.000 en 2.B? No sé, bro. La mochila Louis Vuitton está guay, pero igual es mejor poder comprarse una buena casa cuando te retires. Los calzoncillos limpios te caben igual de bien en una mochila de Carhartt.</p><p><strong>Futuro</strong></p><p>Ahorrar e invertir en buenos activos: acciones, fondos, índices, sector inmobiliario, un poco de Bitcoin, oro. ¿El mejor activo? Tú mismo. Gastar bien: cosas que disfrutemos de verdad y que sean de utilidad. Hay que ir a dormir tranquilos, sabiendo que estamos trabajando para nuestro futuro. Fundamental no obsesionarse con el dinero y saber vivir el presente: tampoco hay que conducir un <a href="https://joantubau.substack.com/p/dacia-sandero">Dacia Sandero</a> de segunda mano jugando en Primera, pero se entiende lo que quiere decir Joan Tubau. Leer, informarse y hablar con el que sabe. No fliparse y hacer el imbécil con el dinero: No malgastarlo en cosas superfluas que solo sirvan para aparentar y para señalar estatus.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=68def4653e2f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bitcoin, energia erabilera eta klima aldaketa]]></title>
            <link>https://ialtunaprat.medium.com/bitcoin-energia-erabilera-eta-klima-aldaketa-a311abe6042d?source=rss-ae7f48915fc6------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a311abe6042d</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Iñigo Altuna Prat]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 06 Sep 2021 14:25:41 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-09-06T19:03:34.684Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bitcoin sareak energia asko xahutzen omen du, herrialde askok baino gehiago, eta gainera, aldaketa klimatikoa “sustatzen” omen du, energia fosiletan oinarrituta dagoelako. Baieztapen hauek irakur ditzakegu sareetan eta albistegietan. Adierazpen hauek, ordea, errealitatearekin bat al datoz?</p><p><strong>Bitcoinen minaketa eta PoW (Proof of Work)</strong></p><p>Bitcoin sareko transkazioak ziurtatzeko minaketa eta Proof of Work (<a href="https://academy.bit2me.com/que-es-proof-of-work-pow/">PoW</a> edo lan-proba) izeneko prozedurak daude. Pentsa Bitcoin sareko transakzio guztiak liburuxka baten idatziko balira. Nire anaiari bitcoin bat bidali nahi badiot esaterako, eragiketa hori pertsona edo entitate batek liburuxka digital horretan idatziko du:</p><p><em>“X erabiltzaileak Y erabiltzaileari abuztuaren 26ko 23:21ean bitcoin bat bidali dio.”</em></p><p>Meatzariek eragiketa hau, beste batzuekin batera, bloke batean idatziko dute. Blokeak gorde ditzakeen gehienezko eragiketa kopuru horretara iritsitakoan bloke hori aurrekoari erantsi behar zaio, transakzioak ordenatuta izateko erregistro horretan. Bloke hori aurretik dagoenarekin lotzeko meatzariek <a href="https://academy.bit2me.com/que-es-hash/"><em>hash </em>asmakizuna</a>ren erantzuna bilatu beharko dute. Oso konplexua den eragiketa matematiko honi erantzun egokia emateko energia asko behar da, horrek sekulako ahalmen konputazionala eskatzen duelako. Bitcoin sarea munduko sare seguruena da honi esker.</p><p>Esaterako, Estatu Batuetako FBI, CIA edota NSAk ez dute lortu Bitcoin sarea manipulatzea. Bloke bat besteari txertatutakoan, eta 5–6 bloke lotutakoan, eragiketa horiek aldatzea ia ezinezkoa da. Andreas Antonopoulos ordenagailu zientzia adituaren esanetan, Bitcoin da munduan <a href="https://www.youtube.com/watch?v=rsLrJp6cLf4&amp;t=1311s">aldatzeko zailena</a> den gauza edo programa.</p><p>Erantzuna egokia bada, blokea zaharragoa den aurreko blokearekin lotuko da eta bitcoin kopuru bat jasoko du meatzariak sari moduan. Erantzuna okerra bada, meatzariak eragiketa matematiko horiek asmatzeko erabili dituen baliabideak (energia eta dirua) galdu egindo ditu. Bitcoin sarea balioztatzea ez da haur jolas bat.</p><p>Segurtasun handian datza Bitcoin sarearen energia erabilpen “handi” hau, erregistro horiek aldaezinak izateko. Aldaezinak izango ez balira, Bitcoin sarea ez zatekeen hain segurua izango. Pitagorasen teorema jakitea nahikoa izango balitz bloke kateak aldatzeko, eta beraz gertatu diren transakzio denak aldatzeko edo gezurretazkoak diren operazio berriak idazteko, zer balio izango luke Bitcoinek? Zero.</p><p><strong>Energia erabilera eta klima aldaketa</strong></p><p>Meatzari hauek ia era guztietako energia iturriak erabiltzen dituzte: gasolina, eguzki energia, sumendi energia, ikatza, energia hidroelektrikoa…</p><p>Energia “berriztaezinak” eraginkorragoak dira gaur egun “berriztagarriak” baino. Normala da, ez da ezer gertatzen horregatik. Energia berriztagarriak zenbat eta lehiakorragoak izan, orduan eta gehiago erabiliko dira. Orain dela 15 urte ez zegoen ia ibilgailu elektrikorik. Gaur egun asko hazi da kopurua, askoz erakingorrakoak bihurtu direlako, eta datorren urteetan horrela jarraituko du. Energia elektrikoa hobeto aprobetxatzeko aukera oso ona da Bitcoin.</p><p>Bestalde, oso zaila da meatzariek zer energia iturri erabiltzen duten egiaztatzea. Hala ere, meatzarien %45a orain arte Txinan zegoen, eta ikatz asko erabiltzen dute bertan, baina herrialdean bitcoin minaketa debekua indarrean jarri eta gero minaketa ahalmen hori guztia munduan zehar banatu da. El Salvadorren (Hegoamerika) esaterako sumendi energia erabiltzeko planak daude bitcoinak minatzeko. Beste toki guztietan ere gero eta energi iturri garbiagoak erabiltzen ari dira.</p><p>Lur planetan urtero <a href="https://webstore.iea.org/key-world-energy-statistics-2019">160.000 terawatt ordu</a> “ekoizten” dira gutxi gorabehera. Horietatik, %30 inguru “xahutu” egiten dira, 50.000 hain zuzen ere. Bitcoin sareak 2021eko apirileararte gutxi gorabera urteko 80 terawatt ordu erabiltzen zituen, eta ordutik aurrera 155 terawatt ordura igo da. Kostu honi hozketa ta mantentze lanak gehitu behar zaizkio baina ez dira oso handiak. Bestalde, inork ez du aipatzen banku zentralen manipulazioak sortutako inbertsio txarren ondorioak bai ekonomian eta bai lur planetan.</p><p>Hau da, Bitcoin sareak munduko <a href="https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/">energia erabileraren</a> 0,18% eta 0,54% bitartekoa da. Mundu osoko karbono dioxido isurpenen 0.1%ren erantzule da. Bitcoin sarea “ezabatuz” gero (kakots artean idatzi dut, ezinezkoa baita hau gertatzea) munduko emisioen 0,1% ezabatu zenuke, milioika eta milioika pertsonei dirua erraz eta seguru gordetzeko eta bidaltzeko aukera kenduta. Lan ona.</p><p>Munduko karbono isurketak BPG (Barne produktu gordina) unitateko %33,5 jaitsi dira 1990tik. Hau da, ondasun eta zerbitzu gehiago ekoizten dugu energia gutxiago erabilita. Bidea argi dago eta gauzak hobetzen ari dira. Ezin gaitezke alarmistak izan. Gauzek (eta batiz bat, gauza handiek) denbora behar dute.</p><p>Mundua ez doa okerrago eta ez da gehiago berotzen ari Bitcoin sarearen erabilpenagatik. Herrialdeak ez dira ur azpian geldituko eta tenperatura ez da x gradu igoko diru elektroniko mota hau erabiltzeagatik. Animalia espezieak ez dira galduko honegatik.</p><p>Egia esan, garapen bidean dauden herrialdeetako jende txiroenari finantza tresna seguru eta merke hau eskaintzea sekulakoa da. Bitcoin sareak bilioika pertsonentzako <a href="https://twitter.com/gladstein/status/1433547324991623169?s=20">dirua bidaltzeko eta gordetzeko</a> aukera ona eskaintzen du, politikarien eta burokraten erabakien menpe ez dagoena. Pertsonen arteko transkazioak eta diru bidalketak asko errazten ditu, bitartekariak tartetik kentzen dituelako eta segurtasun aldetik ere bikaina den tresna bat da. Ez Madurok, ez Kirschnerrek, ez Jerome Powellek eta ezta Christine Lagardek ere ezin dute manipulatu.</p><p>Planeta berdeago, justuago eta aberatsago baten aldeko apustua da Bitcoin.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a311abe6042d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>