<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Ilgaz Nur Bordanacı on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Ilgaz Nur Bordanacı on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@inurb05?source=rss-0c9b1b325382------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*mhxsI8W_8N2mpkQIFq6nfQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Ilgaz Nur Bordanacı on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@inurb05?source=rss-0c9b1b325382------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 02:15:05 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@inurb05/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[P. Fahriye’nin “Nahide” Adlı Hikâyesini Okumak: Bu Metinde Bir Kadın Var mı?]]></title>
            <link>https://medium.com/@inurb05/p-fahriyenin-nahide-adl%C4%B1-hik%C3%A2yesini-okumak-bu-metinde-bir-kad%C4%B1n-var-m%C4%B1-dbc0cb666074?source=rss-0c9b1b325382------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/dbc0cb666074</guid>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[kadın]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[akademik]]></category>
            <category><![CDATA[gazete]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ilgaz Nur Bordanacı]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 15 Jan 2026 15:35:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-16T16:18:23.456Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Yalnızca tek bir meseleye odaklanmayan, bir bütün olarak toplumda dönüşümler yaratan Osmanlı modernleşmesinin Türk edebiyatında izleri 19.yüzyılın ikinci yarısından itibaren görünür hâle gelir. Modern tiyatro, öykü, roman gibi Batı tarzı kurmaca biçimlerinin ilk örneklerinin verildiği bu dönem sıklıkla belli başlı birkaç erkek sanatçıyla anılırken ve edebiyat kanonu buna göre şekillenirken, kadınların modern Türkçe anlatılarla edebiyat sahnesine çıkışını Bilge Ulusman, 19.yüzyılın son çeyreğine yerleştirir. 1877 yılında Zafer Hanım tarafından yazılan ve ancak bir asır sonra Zehra Toska tarafından tekrar ortaya çıkarılarak edebiyat tarihine giren “Aşk-ı Vatan” romanı, bir kadın tarafından üretilen modern bir kurmaca metninin Osmanlı yayın dünyasındaki ilk örneğidir. <strong><em>1</em></strong> Bu dönemde ilk örnekleri sunma bakımından Zafer Hanım’ı Fatma Aliye ve Makbule Leman gibi isimler takip eder.</p><p>Modernleşmenin dönüştürücü gücünün toplumda önemli yankılar uyandırdığı 19.yüzyılda, dönemin “toplum mühendisleri” ya da “fikir babaları” olarak adlandırılabilecek aydın Osmanlı erkeklerinin, kadınların çocuk yetiştirme ve aileyi bir arada tutma sorumluluklarını içeren “anne” kimlikleriyle modernleşme sürecine muhtemel katkılarını fark etmesi bu bağlamda bir “Müslüman Osmanlı kadını” tahayyülünün oluşturulmasına dair bir çabaya zemin hazırlamış; kadınlara ulaşılabilecek, onlara ait sosyal mecraların varlığı bir ihtiyaç hâline gelmiştir. Fakat Osmanlı kadınını bir proje içinde araçsallaştıran bu bakışın yanı sıra, kadınların bu dönemde gün geçtikçe artan, sosyal yaşamdan ekonomiye geniş bir yelpazede yer alan hak ve özgürlük talepleri Osmanlı kadınının sesini yükseltip güçlendirmiş, onları ilk kez ve en belirgin biçimde basın alanında görünür kılmıştır. 19.yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı basınında kadın dergi ve gazetelerinin sayısı günden güne artmış, bu yayınlar kadınların toplum içinde hem kendi temsillerinin hem de onlara yöneltilen erkek bakışın somut göstergeleri olmuştur.</p><p>Bu gazete ve dergilerin ilki, Terakki gazetesi tarafından 1869’da çıkarılan “Terakki-i Muhadderat”tır. Bu dergiyi ilerleyen tarihlerde “Aile”, “İnsaniyet”, “Hanımlar” gibi yayınlar takip etmiş, 1886’da çıkan “Şükûfezar” dergisi, bir kadın tarafından çıkarılan ve yazı kadrosunu tümüyle kadınların oluşturduğu ilk Osmanlı dergisi olarak basın tarihinde yerini almıştır. Bu yayınlar her ne kadar Osmanlı kadınlarının sorunlarını, taleplerini toplumsal zemine taşıyan ve kadınları bilgilendirmeyi, çeşitli konularda eğitmeyi amaçlayan dergiler olsa da <strong><em>2 </em></strong>bu mecralarda kadınlar tarafından üretilen edebi metinlerin sayısı bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar azdır. Ancak 1895’te çıkan “Hanımlara Mahsus Gazete”, 13 yıllık uzun yayın hayatıyla bu açığın kapatılmasına vesile olmuş, derginin alan açtığı onlarca kadının edebi üretimleri geç Osmanlı dönemindeki Türkçe kadın anlatılarına önemli örnekler sunmuştur. <strong><em>3 </em></strong>Baş yazarlığını Makbule Leman, Nigâr Osman, Fatma Şadiye gibi isimlerin üstlendiği bu dergiden Fatma Aliye, Emine Semiye, Fatma Fahrünnisa, Leylâ Saz ve Güzide Sabri gibi kadın yazarların yolu geçmiştir. Aldığı devlet desteği sayesinde uzun yıllar yayımlanan bu dergide, kadınlara atfedilen “nesil yetiştiriciliği” görevinin yerine getirilmesine dair içeriklere sıkça yer verilse de dergide yazan kadınların bu tahayyülü ve “ideal Müslüman Osmanlı kadını” imgesini yaratan erkekleri sorguladıkları da görülür. <strong><em>4</em></strong> Derginin muhtevasının bu ikili karakteri, dergide yayımlanan edebi metinlerin kendi iç dinamikleri ve işlerlikleri dışında tarihsel ve toplumsal bir bağlamda da okunmasına imkân sağlamıştır. Nitekim, 80’li yıllardan itibaren, geç Osmanlı dönemi süreli yayınlarındaki kadın yazarlı anlatıların edebiyat araştırmalarında daha görünür hâle geldiği, bu edebi metinler hakkında son yıllarda daha çok söz söylendiği bilinmektedir. “Hanımlara Mahsus Gazete”deki kadın yazarlı edebiyat metinleri de çeşitli araştırmacılar tarafından bu bağlamda arşivlerden çıkarılmış, üzerlerindeki tozlar üflenmiş; bu metinlerin bazıları Türkçe edebiyatta yeni analiz imkânları ve feminist okumalar için verimli bir zemin sunmuştur. Ancak dergideki aktif üretim ve görünürlüklerine rağmen günümüzde edebiyat araştırmalarına konu edilmemiş bazı kadın yazarlar ve kurmaca metinlere rastlamak da mümkündür.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/557/1*SfCswjP7wCmwucm0sGeMNQ.jpeg" /><figcaption>Hanımlara Mahsus Gazetenin bir sayısı.</figcaption></figure><p>Dergideki kadın yazarların edebi üretimlerini takip etmeyi kolaylaştıran bir çalışma olan, İmren Gece’nin “Hanımlara Mahsus Gazete’de Edebî Faaliyet” isimli yüksek lisans tezinde eserlerinden söz edilen ve derginin önemli hikâyecilerinden olduğu belirtilen P. Fahriye, bu niteliğine rağmen edebiyat tarihi sahnesinin arkasında kalmış gibidir. Dergide toplam 6 hikâyesi, 1 şiiri ve ayrıca dergiye ait Hanımlara Mahsus Gazete Kütüphanesinde basılmış “Dilfikâr” isimli bir tefrika romanı bulunan P. Fahriye <strong><em>5</em></strong>, geç dönem Osmanlı kadın edebiyatı araştırmalarında kendisine pek yer bulamamıştır. Bu durumun başlıca sebepleri P. Fahriye’nin tarihsel dönem içinde somut bir yazar özneyle eşleştirilememesi ve eserlerinin dönemin belirli “kurucu metinler”i içinde yer almaması; ilk bakışta aşk, evlilik gibi klişeleşmiş kurgu malzemelerini yeniden ürettiğinin düşünülmesi gibi görülebilir. Ancak, P. Fahriye’nin hikâyeleri içinde arşivde kalmış ve Latin harfleriyle dolaşıma sokulmamış, ismini doğrudan metindeki ana kadın karakterin isminden almış “Nahide” hikâyesi dikkat çekicidir. Nahide isimli bir genç kadının bebekliğinden yetişkin oluşuna kadarki hayatını aileler tarafından üzerinde anlaşılmış bir evlilik olayı çevresinde kuran bu metni dikkate değer kılan durum, bir yazar olarak P. Fahriye imzasının muğlaklığında yatar. “Hanımlara Mahsus Gazete”de zaman zaman kadın imzasıyla erkek yazarların da yazılar yayımladıkları bilindiği <strong><em>6</em></strong> ve P. Fahriye tarihsel dönemde somut bir kişiyle eşleştirilemediği için onun cinsiyetini saptamak mümkün değildir. Fakat bu belirsizliğin oluşturduğu boşluğun hemen ötesinde, “Nahide” başlığında doğrudan bir kadının varlığıyla ve onun metin içinde oluşturduğu kadın temsilleriyle karşılaşılır; yazarlıkta ve üretimde konumu kestirilemeyen kadın, daha hikâyenin başında somut biçimde okuru karşılamaktadır. Yazarın belirsiz imzasındaki P. Fahriye’yi ve hikâyenin içinden başlığına taşan, varlığından şüphe ettirmeyen Nahide’yi bir arada görmek okuru yalnızca imzada muğlak olan ama metinde sağlam biçimde konumlanan kadın adını düşünmeye yönlendirmez, aynı zamanda cinsiyeti saptanamamış yazar anlatıcının ürettiği kadın temsillerine de bakmaya iter. P. Fahriye’nin cinsiyetinin belirsizliğinin yarattığı gerilim, hikâyedeki kadının, kadın deneyimlerinin ve temsillerinin çok daha dikkatli şekilde okunmasını zorunlu kılar. Bu noktada gereken, hikâyede Nahide’nin ve diğer kadınların izini sürmektir. Bu iz sürme, metnin dışına taşarak aynı zamanda P. Fahriye’nin bir yazar anlatıcı olarak “kadın” ile kurduğu ilişkiyi de tartışmaya açacaktır. Tam da burada metne hem içinden hem dışından bakarak “Nahide” hikâyesine sormamız gereken ilk soru da ortaya çıkacaktır: “Bu metinde bir kadın var mı?”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/543/1*a-3enRFk_3_aIplx42AFtQ.png" /><figcaption>Sağ üstte “Nahide” başlığı ve hemen altında “Muharriri: P. Fahriye” ibareleri sayfada bir arada yer alıyor.</figcaption></figure><h4><strong>Edebiyat Metninde Kadının İzini Süren Yaklaşımlar</strong></h4><p>Elaine Showalter, 1979 tarihli “Toward a Feminist Poetics” makalesinde ilk kez “gynocriticism” kavramını kullanır. <strong><em>7</em></strong> Türkçeye “kadın yazını eleştirisi” olarak çevrilen bu kavram, döneminin hâkim feminist eleştiri anlayışından farklı bir yöne saparak eril söylemin dahil olmadığı “feminist” metinler aramak yerine kadın yazarlı edebiyat metinlerinde anlatılan kadınlık deneyimlerine odaklanır. Bu durumu 1981 tarihli “Feminist Criticism in the Wilderness” makalesinde tekrar vurgulayan Showalter, yukarıda bahsedilen, eril dilden soyutlanmış bir metin arayışının fantezi içerdiğini, asıl odaklanılması gerekenin metin içindeki kadınların sesi olduğunu belirtir.<strong><em> 8</em></strong> Showalter, “kadın yazını eleştirisi” kavramını tanımlarken kadınlar tarafından yazılmış metinlerdeki ortaklıkları vurgulayarak bir “metinlerarasılık” düşüncesi de ortaya koyar. Showalter’ın “kadın yazını eleştirisi” kavramının doğuşuyla aynı yılda, 1979’da ise Gilbert ve Gubar tarafından yayımlanan “Tavan Arasındaki Deli Kadın” çalışması, edebi metinleri “kadın yazını eleştirisi” ile okumada yeni alanlar açar, aynı tarihsel dönemde yazılmış kadın yazarlı edebi metinlerin ortaklıkları üzerinden edebiyat tarihine bütünlüklü bir kadın bakışı getirir. <strong><em>9</em></strong> Showalter’ın bahsettiği metinlerarasılık Gilbert ve Gubar’da, ortaya attıkları “yazarlık endişesi” kavramının da kadın yazarların metinlerinde göz önüne alınmasıyla sağlanır. Gilbert ve Gubar bu kavramı üretirken Harold Bloom’un “etkilenme endişesi” teorisine bakar. Bloom, her şairin kendinden önce gelen şairlerden etkilendiğini; zayıf şairlerin seleflerini taklit ettiğini, güçlü olanlarınsa seleflerinin geleneğini sürdürdüklerini ancak bu durumun da şairin selefine borçlandığını hissetmesiyle sonuçlandığını söyler. Bloom’un teorisini bir “Ödipal kompleks” benzetmesiyle üretmesi kadınları edebiyat geleneğinden tamamen dışlayıp onlara yer bırakmadığından Gilbert ve Gubar da bu eril tasarımın karşısına kadın şair ve yazarlar için geçerli olan “yazarlık endişesi” kavramını koyar. Gilbert ve Gubar, kadınların kendi edebiyat geleneklerinde dönüp bakabilecekleri bir selefleri olmadığı için yazarlıklarından ve üretimlerden şüphe duyduklarını söyler. Ancak bu şüphenin getirdiği endişenin ardından, kadınların erkekler tarafından üretilmiş edebi metinlerdeki kadın imge ve temsillerine bakarak bu bozuk düzlemde kendilerini ve “kadın”ı sanki bir “çarpık ayna”daki yansımaya bakar gibi görmeleri, yazarlık endişeleriyle başa çıkmalarının başlangıcı olur. Gilbert ve Gubar’a göre, kadın yazarlar “çarpık ayna”nın karşısında kendilerini baştan inşa ederken kadınlık deneyimlerini yansıtan belirli ortak temaları metinlerinin içine yerleştirip araçsallaştırırlar, “yazarlık endişesi”nin ötesinde izleri görülebilen metinlerarasılık da burada doğar. Gilbert ve Gubar’ın 19.yüzyıl Batı edebiyatının kadın yazarlı edebi metinlerini “deli kadın” teması üzerinden okumasının arayış ve yöntemleri Türkçe edebiyata Bilge Ulusman tarafından “Edebi Babanın Reddi” çalışmasıyla taşınmış, belirli tarihsel dönemlere ait metin okumalarıyla Türkçe edebiyatta kadın ve kadınlık bir metinlerarasılığa yerleştirilmeye çalışılmıştır. <strong><em>10</em></strong></p><p>Edebi metinlerde kadını tarihsel ve toplumsal bağlamda arayan, onu bulduktan sonra kadınlara ait bir edebi geleneğe ve bütünlüklü bakışı sağlayan bir metinlerarasılığa konumlayan kadın yazını eleştirisinin yanı sıra, Fransız feminist düşüncesinin kadını ve kadınlığı dil ve bilinç düzeylerinde tartışmaya açan yaklaşımları da edebi metinlerde kadını okumada önemli bir yere sahiptir. Bu yaklaşımda “toplumsal cinsiyet” olgusu öne çıkarılırken, kültürel kodlar tarafından belirlenmiş cinsiyette kadınların da erkeklerin de dile mahkûm olduğu, bu mahkûmiyetten zarar görenin ise kadınlar olduğu Lacancı bir kuramla açıklanır. Bir çocuğun büyüme sürecinde annesiyle bir olduğu noktadan ayrılmasının, yani pre-ödipal süreçten ödipal sürece geçişinin dile hapsolma olarak açıklanması, içine hapsolunan dili babanın dili, “babanın yasası” kılar. Erkekler bu yasayı sahiplenip bir egemenlik alanı kurarken kadınlar bu söylemin içine giremez, babanın yasasında kendine yer bulamaz. <strong><em>11</em></strong> Bu noktada Helene Cixous, 1976 tarihli “Medusa’nın Kahkahası” metninde kadınlara “bedenlerinizi yazın” çağrısında bulunur bu çağrı “babanın yasası”nı reddetmek için dili bozup dönüştürmeyi, kadını dilde var etmeyi, ona ait özel bir dil yaratmayı amaçlar. <strong><em>12</em></strong> Dilde babanın oluşturduğu yasanın karşısında başka bir bakış Julia Kristeva’nın 1982 tarihli “Korkunun Güçleri: İğrençlik Üzerine Deneme” yazısında üretilir. Kristeva, dilin varlığının anne karnından başladığını öne sürerek “anne” ile kurulan ilişkinin tıpkı “babanın yasası” gibi somut ve etkili olduğunu söyler, kız çocuklarının “babanın yasası”na geçerken “anne”yi dil düzeyinde nasıl dışlayıp bir “iğrençlik” nesnesi hâline getirebileceklerini tartışmaya açarak feminist teoriye yeni bir katman ekler. <strong><em>13</em></strong></p><p>Kadının edebiyat metni içinde nasıl var olduğu ve nasıl temsil edildiği feminist eleştirinin başlıca uğraşı olsa da edebiyat metnindeki kadının edebiyat teorisi içinde nasıl konumlandırıldığının tespit edilmesi de feminist okumalar için önem taşır. Mary Jacobus’ın 1982 tarihli “Is There a Woman in This Text?” makalesinde, Freud’un “Gradiva” isimli anlatıyı okurken metinde kadını kendi kurumsal çerçevesi uğruna araçsallaştırdığına dair tespiti, onun edebi metnin ötesinde teoriyi de okuyarak “Bu metinde bir kadın var mı?” sorusunu sormasını zorunlu kılar. <strong><em>14 </em></strong>Jacobus’ın makalesinde sorulan ve bu çalışmaya ilham veren soru, P. Fahriye’ye ve “Nahide”ye gelindiğinde, metnin tarihsel bağlamı ve anlatıdaki iç dinamikler göz önüne alınarak farklı bir düzlemde kurulmalıdır.</p><p>Yukarıda bahsedilen, edebi metinlerde kadının izini süren feminist okuma yaklaşımlarının P. Fahriye’nin “Nahide” hikâyesini okurken doğrudan kullanmanın mümkün olmayacağı, metnin iç ve dış özellikleriyle açıklanabilir. Kadınlık deneyimini merkeze alan “kadın yazını eleştirisi”, tutarlı bir okuma yapabilmek için yazar öznenin kadın olmasını gerektirir. Bu durumda, P. Fahriye’nin cinsiyetinin saptanamamış olması “kadın yazını eleştirisi” ile yapılmış bir okumayı geçersiz kılacaktır. Metinde kadını dil ve bilinç düzeyinde arayan Fransız ekolünün yaklaşımı ise, geç Osmanlı döneminde yazılmış bir metnin dil ve üslubunun dili bozma ve yeniden üretme gibi temalarla eşleşmeyecek olması sebebiyle, nedenselliğini kurabilen bir okuma olmayacaktır. Ancak edebi metinlerde farklı biçimlerde kadının izini süren bu yaklaşımlar, P. Fahriye’nin “Nahide” hikâyesini farklı açılardan görebilmenin yolunu açacaktır. Örneğin, hikâyenin arşivden bir asır sonra çıkarılıp yeniden okunması ve bir incelemeye tabi tutulması bile, kadın yazını eleştirisinin belirli tarihsel dönemlerde metinlerarasılığı arayan refleksinin araştırmanın yönünü geçmiş metinlere dönüp bakmaya, onlarda bir ortaklık aramaya çevirmesiyle mümkün olmuştur. Ayrıca, kadın yazını eleştirisinin ortak temalara bakarken üzerine dikkatlice yoğunlaştığı kadın temsillerini nasıl okuduğu, hikâyede Nahide’ye ve diğer kadınlara bakmak için kullanışlı bir araç olabilir. Ve metinde her ne kadar dilin yapısıyla oynanmadığı, yeni bir kadın dili üretilmediği görülse de edebiyat metninde dili “babanın yasası” olarak adlandıran, fakat aynı zamanda “anne”nin dilini de düşünmeye davet eden yaklaşım; hikâyenin içerik ve biçimine bakışta yeni katmanlar oluşturabilir. P. Fahriye’nin “Nahide” adlı hikâyesine yöneltilen “Bu metinde bir kadın var mı?” sorusu, hâkim feminist eleştiri yaklaşımlarını metne doğrudan uygulamadan bu yaklaşımların refleksleri ve yöntemlerinden faydalanarak hikâyede kadının nasıl yaratılıp var olduğunu ve nasıl temsil edildiğini tartışacaktır.</p><h4><strong>P. Fahriye’nin “Nahide”sinde Kadının İzini Sürmek: Bir Yakın Okuma Denemesi</strong></h4><p>P. Fahriye’nin “Nahide” adlı hikâyesi, “Hanımlara Mahsus Gazete”nin 23 Nisan 1903 tarihli 406.sayısında yayımlanmaya başlamış, bu tefrika üç sayı sürmüş ve hikâye 7 Mayıs 1903 tarihli 408.sayıda sonlanmıştır.<strong><em> 15</em></strong> “Hanımlara Mahsus Gazete”nin Hakkı Tarık Us koleksiyonunda bulunan sayıları arasında 408.sayının 178–183 arası sayfalarının eksik olması nedeniyle hikâyenin üçüncü kısmında birkaç sayfalık olduğu tahmin edilen bir parçaya ulaşılamamıştır. Her ne kadar metinde bir eksiklik olsa da hikâyenin arşivde yer alan büyük kısmı anlatının karakterlerini ve olay örgüsünü tespit etmeyi mümkün kılarak metnin yakın okumasının önünü açmıştır.</p><p>Öykü, Nahide isimli bir bebeğin büyümekte olduğu ve bu minik bebeğin büyükannesi tarafından çokça şımartıldığı bilgisiyle başlar. Gönül okşamalarla ve şımartılmalarla beş yaşına kadar gelen Nahide’nin okula başlama zamanı da gelmiştir ancak büyükannenin Nahide’nin üzerine titremesi, torununun okula başlamaması için çeşitli bahaneler üretmesine sebep olur. Yine de babasının ısrarıyla Nahide okula başlar, büyükannesinin tüm endişelerine rağmen okula gitmekte kararlı bir tavır sergileyerek “okuyup hoca çıkacağını” belirtir. Nahide’nin bu duruşu ailesini susturur, hikâye anlatıcısı “Nahide ne ister de o olmaz?” <strong><em>16</em></strong> diyerek Nahide’nin bir çocuk olarak ailesi üzerindeki failliğini vurgular. Nahide okula kendisinden iki yaş büyük komşusu Sadiye ile gidip gelmektedir. Sadiye Nahide’nin aksine daha afacan, daha şımarık bir çocuktur. Bir gün oyun oynarlarken tartıştıkları için Sadiye, Nahide’den habersiz yapılmış bir anlaşmayı açığa çıkararak Nahide’yi gelin alacağını, onu abisiyle evlendireceklerini söyler. Bu sözleri duyduğu ilk anda reddeden ve Sadiye’nin abisi Ali ile evlenmek istemediğini net biçimde belirten Nahide, yedi yaşından on dört yaşına kadar bu “gelin görümce meselesi”ni Sadiye’den duymaya devam ettiği için ondan nefret etmeye başlar. Yine bir gün bu meselenin açılması üzerine Nahide artık dayanamayıp büyükannesinin yanına koşar; Sadiye’den ve ailesinden nefret ettiğini belirtir, “Emin olunuz ki ölürüm Sadiye’nin gelini olmam!”<strong><em> 17</em></strong> der. Bu lafı duyan büyükanne endişelenir, evlilik anlaşmasının bozulmasına karar verir. Haberi alan Ali Bey her ne kadar “Nahide’nin saçının bir telinden bile vazgeçmem.”<strong><em> 18</em></strong> dese de sonunda ailesini de alarak yaşadıkları muhiti terk eder. Bu sırada Nahide’nin babası büyükanneye oldukça öfkelidir, evlilik anlaşması bozulduğu için büyükanneyi azarlayarak Nahide’nin hep bakir kalacağını, onun mürüvvetini göremeyeceklerini söyler. Büyükannenin tüm ısrarlarına rağmen baba Nahide’yi evlendirmemekte kararlıdır, gelen görücüleri reddeder. Nahide on sekiz yaşına geldiğinde ise nihayet bir görücüyle anlaşılarak Nahide evlendirilir. Ancak evlendiği kişi dış görünüşü sebebiyle büyükanne tarafından beğenilmez ve Nahide’ye yakıştırılmaz. Hikâyenin eksik kısmı burada başlar, birkaç sayfalık boşluğun ardından Nahide’nin evliliğinin bozulduğu, Ali Bey ve Sadiye’nin anlatı sahnesinde tekrar ortaya çıktığı, Sadiye’nin pişmanlık duyduğu ve Nahide’den özür dilediği görülür. Hikâyenin sonunda Nahide Sadiye’yi affeder, Ali Bey’i reddetmesini çocukluk olarak görür. Tüm bu yüzleşmenin ardından Nahide ve Ali Bey evlenir, anlatı Nahide’nin ömrünün kalanında Ali Bey’i mesut etmeye uğraşacağını belirtmesiyle sona erer.</p><p>Metinde dikkat çeken ilk unsur anlatının Nahide’nin bebekliğiyle başlaması ve olay örgüsü işlenirken aşama aşama Nahide’nin büyümesi; hikâyeyi yapısal olarak bölüp olay örgüsünü değiştiren kısımların Nahide’nin anlatı içinde yaşının değiştiği zamanlarla paralel olarak ayrılmasıdır. Örneğin, şımarık bir bebek olan Nahide beş yaşında okula başlar, yedi yaşında ilk kez evlilik meselesini duyar, on dört yaşında büyükannesine giderek Ali Bey’le evlenmeyi reddeder ve on sekiz yaşında görücüsüyle evlenir. Metnin bu kuruluşu, anlatının bir “bildung” yani “büyüme” anlatısı olarak inşa edilip edilmediği sorusunu akıllara getirir. Bilge Ulusman, “Edebi Babanın Reddi”nde geç dönem Osmanlı kadın yazınında “bildung” anlatı yapısına işaret ederek bu yapının metinlerde “geç dönem Osmanlı coğrafyasında benimsenen İslami epistemolojiyle kız çocuklarının bir toplumsal aşama olarak kaydettikleri ferace giymeye başlama, ‘hüsn-i terbiye’ sağlayan bir ev içi eğitimi alma, görücülere görünme gibi toplumsal pratikleri” metnin içine yerleştirmeye olanak sağladığını ifade eder. <strong><em>19</em></strong> Hikâyede Nahide’nin büyüyüp yaş almasındaki her aşamanın onun evliliği yolundaki bir gelişmeyle bir arada verilmesinden yola çıkılarak, metinde “bildung” anlatısının toplumsal bir gereklilik olan evlilik çevresinde kurulduğu söylenebilir. Jale Parla, Türkiye’de kadınlar tarafından yazılmış kadın bildungsromanlarının mutlu sonla bitmediğini öne sürdüğü yazısında, kadın büyüme anlatılarında “toplumsal tarihle kişisel tarihin nasıl iç içe geçtiğinin bir roman stratejisi haline getirildiğini” belirtir. <strong><em>20</em></strong> Parla’nın bu tespiti, Nahide’nin tarihsel bağlamının farklı olmasına ve metin hikâye türünde olmasına rağmen elimizdeki anlatı için uygulanabilir. Anlatıda Nahide’nin büyümesinin adım adım örülmesi, onun evliliğine giden yolda araçsallaştırılır; bu da metinde yokluğu bile düşünülemeyecek bir toplumsal pratik olan evliliğin bir kadının kişisel tarihiyle ayrılamaz biçimde bütünleşip iç içe geçtiğini göstermesi bakımından Parla’nın görüşünü destekler. Bu noktada, Parla’nın tespitleri incelemeye devam edildiğinde, Nahide’nin “bildung” anlatısının evlilikle sonlanmasının mutlu ya da mutsuz son şeklinde değerlendirilmesi de bir soru işareti meydana getirir. Yüzeyde “mutlu son” olarak okunabilecek evlilik, Nahide’nin kişisel tarihini anlatıda sonlandırmaya yetecek kadar güçlü bir unsur olması nedeniyle onun için aslında bir “mutsuz son” olabilir mi? Anlatıda Nahide’nin ve diğer tüm unsurların etrafında baştan sona kadının izi sürüldükten sonra bu soru tekrar düşünülmelidir.</p><p>“Nahide”de görülen “bildung” anlatısının yanı sıra, hikâyede Nahide ve onu abisi Ali’yle evlendirmek isteyen Sadiye arasındaki ilişki de anlatıda kadının ve özellikle Nahide’nin izini sürme açısından önemlidir. İki kız çocuğunun okul ve oyun arkadaşlığı, ikisi de küçük yaşlarda olmalarına rağmen ataerkil bir kurum olan evliliğin kadınlar üzerinde yarattığı tahakküm üzerinden şekillenmiş, Sadiye ve Nahide arasında kurulan bu dengesiz ilişki anlatının büyük kısmında karakterler arasındaki diyaloglarda işlenmiştir:</p><blockquote>“Bir gün bu iki afacan bahçede oynarken ufacık bir şeyden maraza çıkardılar. Nahide birden lastik topu kapınca Sadiye’nin kafasına yapıştırdı. Sadiye’nin her ne kadar bu taarruz izzetinefsine dokundu ise de bir şey yapmadı. Zaten öteden beri Nahide’ye karşı hiddetini yener idi, yine öyle yaptı. Yalnız kemal-i vakar ile başını kaldırıp bir ağacın altında çocuklara nezaret etmek için oturan Nahide’nin dadısına dedi ki: ‘Dadı, yedi seneden sonra gelinim olacak şu terbiyesiz kızınıza söyleyiniz ki görümceye olunacak muamele mültefitane olur!.’ Nahide ise şimdiye kadar hiç işitmemiş olduğu gelin görümce lahzalarından bir şey anlayamayarak şiddet-i zeka ile iki nur-ı mücessim gibi parlayan güzel gözlerini ayrı ayrı açıp Sadiye’ye yaklaşarak “Ne dedin, ne dedin? Gelin mi görümce mi, kim gelin kim görümce?..” <br>Sadiye, (mağrurane) “Sen gelin ben görümce, seni ağabeyime alacağım…” <br>Nahide — (hayretle) Beni mi? Niye.. <br>Sadiye- Niye mi! Gelin olacaksın gelin! Ne zannetin ya, git hanım neneye sor da bak. Sen şimdi yedi yaşında imişsin. Ağabeyim de on dört on altı yaşında var. Yedi sene sonra sen bizim eve geleceksin, ben senin görümcen olacağım!.” <strong><em>21</em></strong></blockquote><p>Nahide’nin, çocukluğundan genç bir kadın oluşuna kadar uğraşmak zorunda kaldığı evlilik meselesinin ortaya atıldığı bu ilk an, anlatıda Nahide ve Sadiye arasındaki güç dengesizliğini ve Sadiye’nin Nahide’ye kurduğu tahakkümün ilk izlerini gösterirken aynı zamanda hikâyedeki iki ana kadın karakterin evlilik kurumunun yarattığı roller üzerinden nasıl hiyerarşik bir biçimde konumlandığını da ortaya koyar. Sadiye, halihazırda Nahide’den yaşça büyük olması ve ondan gizlenen evlilik anlaşmasının yanı sıra “gelin”, “görümce” gibi kavramları bilmesi bakımından anlatı içinde Nahide’den üstün bir noktaya yerleştirilir. Evlilikle ilgili işittiği kavramların ayrıca ataerkil göndermelerini de öğrenen Sadiye, küçük bir kız çocuğu olarak anlatıda eril söylemi yeniden üretir, “gelin alma”nın failliğini taşıdığını fark ederek Nahide’ye karşı üstünlüğünü kendine kanıtlar. Bu yüzdendir ki, alıntıda da belirtildiği gibi, Sadiye Nahide’ye öfkelense bile öfkesini hep yener ve duygusal davranmaktan kaçınarak durumu olgunluk ve “büyüklük”le idare eder, bu kısım anlatıda adeta bir erdemlilik gösterisi olarak yer alır. Öte yandan Nahide, evliliğe, “gelin” ve “görümce” gibi kavramlara dair bilgisizliğiyle ve öfkesini açıkça ifade edip duygusallık göstermesiyle Sadiye’ye yenilir, ancak bu yenilgi zaten en başta anlatıcı tarafından Sadiye’ye “görümce”, Nahide’ye ise “gelin” rolünün verilmesiyle belirlenmiştir.</p><p>Sadiye’nin Nahide üzerinde kurduğu, çocuklukta başlayan bu tahakküm yıllar geçtikçe şiddetini artırarak devam eder, evlilik meselesinin ortaya çıkışından yedi yıl sonra bile Sadiye “görümce” olarak “gelin”i Nahide’yi bir evlilik kapanının içine kıstıran söylemlerde bulunmaya devam eder:</p><blockquote>“Sadiye- Lâkin a gözüm niye üzülüyorsun? Senin görümcen olmam hasebiyle kendi evime gelmişim gibi sefa geldiğine bile hacet yoktur. <br>Nahide- Yok artık Sadiye Hanım, rica ederim bu gelin görümce lakırdısı ortadan kalksın gözüm sonra iyi olmaz… <br>Sadiye- Ne olurmuş efendim sen benim gelinim… <br>Nahide- Hayır ben senin gelinin değilim vesselam… Ve olmam da bunu iyice biliniz işte bu kadar… Tenezzül etmediğim için söylüyorum da zannetme.. <br>Sadiye- Haydi oradan sen de, tenezzül mü, sen mi? Ağabeyime tenezzül etmeyeceksin? Sen ha? Şaşarım, ağabeyim seni alsın da yoksa öyle bir tenezzül edersin ki… Alıp almamak ağabeyimin reyine muhavvel… Hem emin ol ki bu kadar kibre karşı şu eteğimi öpmeyince ağabeyimi sana vermeyeceğim!” <strong><em>22</em></strong></blockquote><p>Hikâyede Sadiye’nin Nahide’yi evinde ziyaret ettiği bu kısım, Sadiye’nin Nahide üzerinde bir üstünlük kurmaya çalışırken ağabeyi Ali’yi öne sürerek kendisini bir erkeğin yanında otoriter bir güç olarak konumlandırdığını kanıtlar niteliktedir. Nahide’nin gelin olmasının ağabeyinin isteğine bağlı olduğunu belirten Sadiye, Nahide’yi eril bir karar mekanizmasıyla karşılaştırıp evliliğin eksenini erkeğin keyfîliğinden geçirerek toplumsal bir pratiği yinelerken aynı zamanda kendisini de Nahide’nin tam karşısına yerleştirip Nahide’den eteğini öpmesini ister. Bu kısımda Sadiye’nin hükmeden sesinin bu kadar yüksek ve net duyulması, Sadiye’nin anlatı içinde Nahide’nin mekansal “mahrem”ine, evine girip kendi evine gelmiş gibi rahat olduğunu ifade etmesinde aranabilir.<br> Hikâyede Nahide ve Sadiye arasında kurulan bu gerilimli ilişki, hükmedilen olarak Nahide’yi sessizleştirip susturarak anlatı ilerledikçe onu metnin dışına itilmeye zorlar ve Nahide’nin öfkeli, öfkeli olduğu için duygusal olan sesi “kemal-i vakar” ile hareket eden Sadiye’nin karşısında gittikçe cılızlaşır. Ancak metinde Nahide’nin sesini bastıran tek kişi Sadiye değildir, Nahide’nin büyükannesi de anlatı içinde Nahide’nin sesinin kaybolmasıyla birlikte kendi sesini metne hâkim kılan bir karakter hâline gelir.</p><p>Küçüklüğünden beri torunu Nahide’nin üzerine titreyip onu şımartan, evlilik anlaşmasını yapan ancak Nahide’nin Ali Bey’le evlenmeyi istememesi üzerine bu anlaşmayı bozan, Nahide’nin mürüvvetini görmek isteyerek onun başkasıyla evliliğine giden yolu açan büyükanne karakterinin anlatı içinde önemli bir yer kaplayarak devamlı okuyucunun karşısına çıkması, Bilge Ulusman’ın “Edebi Babanın Reddi”nde sorduğu “(M)odern anlatının erken döneminde üretilen bu kurucu metinlerde, henüz eril bir kanon içerisinde ve erkek-egemen yasa ve dilin yetkesi altında kendi temsilini üreten kadın yazar, bir halef-selef ilişkisine de giremediği ‘anne’yi, bu dönemde kadın yazarların deyişiyle ‘eski kadın’ı nasıl temsil edecek ve onunla nasıl ilişkilenecektir?” sorusunu düşünmeyi gerektirir. Bu soruyu sorduktan sonra cevabı için Julia Kristeva’nın “abjection” terimini düşünmeye davet eden Ulusman, anlatılarda kadının annesiyle kurduğu “abjection” ilişkisinin “geç dönem Osmanlı kadın yazınının kurucu söylemi üzerine düşünmek için de işlevsel bir hareket” olduğunu belirtir. <strong><em>23</em></strong> Hikâyenin başlarında Nahide’nin annesinin hayatta olduğu ve zaman zaman büyükannenin Nahide’yi şımartmasına karşı çıktığı bilinse de annenin sesi hiç duyulmaz, anlatı içinde Nahide’nin ilişkilendiği “eski kadın” büyükannesidir. Ulusman’ın geç Osmanlı kadın yazınının çeşitli örneklerinde ortaya koyduğu, “abjection” sürecinin metinde yeni kadının eski kadından tamamen ayrılarak ve “eski kadın”a anlatıda yer verilmeyerek gerçekleştirildiği tespiti, <strong><em>24</em></strong> “Nahide” metninin kuruluşunda geçerli değildir. Nahide “anne”yi, “annenin dili”ni hiçbir zaman bir “iğrençlik” nesnesi hâline getirip onu kendinden ayıramaz çünkü doğduğu andan itibaren “babanın yasası”na, büyükannesinin onun hayatı üzerindeki failliğine maruz kalır. Anlatıda ilişkilendiği “eski kadın” olan büyükanne, evlilik özelinde Nahide’yi devamlı kendi kararlarına hapseder, bu kararlar da “babanın yasası”nın büyükanne tarafından benimsenmiş söylemleriyle üretilir:</p><blockquote>“Hiç kızı gelin etmemek mümkün mü, olacak şey mi hiç.. Büyük hanım öyle şeye kanar mı, neyse kızı kurtardı ya lazım olan da şimdilik bu değil mi ya..” <strong><em>25</em></strong></blockquote><p>Büyükanne her ne kadar Nahide’yi Ali Bey’le evlenmekten kurtarsa da Nahide’nin ileride evlenemeyeceğine dair bir endişe onu yiyip bitirir, Nahide’nin hayatı üzerinde sahip olduğu faillik anlatıda torununun “mürüvvetini görme” arzusuyla meşrulaştırılırken bu arzu Nahide’yi metinden siler:</p><blockquote>“Bu dört sene içinde Nahide’yi pek çok yerden istemişler ise de pederi birer münasip cevap ile hepsini reddetmiş idi. İşte o vakit büyük hanım anladı ki oğlanın kararı katidir, şakası yok. Al sana bir keder daha, vah vah vah!.. Şimdi nasıl etmeli de oğlunun gönlünü edip hafidesinin mürüvvetini görmeli.. Kıza ah, emanet vakti geldi geçiyor bile! Ne yapmalı, oğlu ile beraber bulundukları vakit talipler çoğaldığından bahis ile ‘İşe bir nihayet verilse maşallah çocuğun vakti gelmiş de’ falan diye başlamış ise de oğlundan sükuttan başka cevap alamamış idi. Bak büyük hanımın başına gelenlere!.. Yine bir gece yemekten sonra kahveler içilir iken büyük hanım çekine çekine bu bahsi tekrarlamış (…)” <strong><em>26</em></strong></blockquote><p>Anlatıda Nahide’nin Ali Bey’le evlenmek istemediğini gür bir sesle büyükannesine haykırdığı noktada büyükannesinin bunu kabul etmesi, Nahide’nin bir isteğinin bir kez gerçekleştirilmesinin bundan sonra Nahide üzerinde söz sahibi olunabileceği düşüncesinin meşru bir zemine oturtulmasını sağlar, Nahide büyükannesine borçlanırken bu borcu kendi hayatı üzerindeki failliğiyle öder. Bu yüzden metnin devamında Nahide’nin sesi neredeyse hiç duyulmaz, sesini ve özneliğini devrettiği büyükannesi Nahide’yi evlendirmek için büyük çaba sarf eder, bunu yaparken de Nahide’nin babasını ikna etmeye çalışarak “babanın yasası”nın çevresinde onun söylemleriyle dolanıp durur. Böylece anlatıda Nahide tamamen edilgen bir konuma yerleştirilir.</p><p>Metinde Nahide’nin sesinin duyulamaz hâle gelmesi ve özneliğinin silinmesi anlatıcının Nahide’yi cezalandırmasını kolaylaştırır. Anlatıda bu cezalandırma yine evlilik üzerinden kurulur, Ali Bey’le evlenmeyi reddettiği için dört yıl boyunca “evde kalan” Nahide büyükannesinin ısrarları sonucunda bir görücüyle evlendirilir. Büyükanne ve babanın onayından geçen damat adayı, ilk bakışta Nahide’nin nihayet evlenmesi bakımından onun kurtarıcısı, bir düğümün çözücüsü gibi gözükse durumun aslında tam tersi olduğu çok geçmeden anlaşılır:</p><blockquote>“Çarşamba günü nikah, perşembe günü yüzyazısı oldu. Gelin hanım koltuğa veriliyor idi. O pırıl pırıl duvağını, som sırma ile işlenmiş eteğini sürükleyerek kemal-i letafet ile merdivenleri çıkan gelin hanımın koltuğundaki beyi büyük hanım görünce kaşlarını çattı çünkü hiç beğenmemişti.. Ay parçası gibi parlayan hafidesinin yanında yeni hastalıktan mı kalkmış ne olmuş sapsarı yüzlü zayıf bir delikanlı görmüş idi.” <strong><em>27</em></strong></blockquote><p>Hikâyede Nahide’yi bebekliğinden beri beyaz ve saf, parlak olmakla tanımlayan ve hem ruhsal hem fiziksel güzelliğin taşıyıcısı olarak gösteren anlatıcı, anlatının ana kadın karakterini kendisinin tam da zıttı, olumsuz sıfatlarla tanımlanan bir adamla evlendirir. Bu, anlatıcının metnin iç dünyasında Nahide’yi, Ali Bey’le evlenmeyi reddettiği ve ısrarcı olduğu için cezalandırma hamlesidir. Bu cezalandırma, Nahide tam da çocukluktan çıkıp yetişkin bir kadın olduğunda, güzelliği öne çıkarılarak ve hatta belki de artık tehlikeli bulunarak; Nahide’nin karşısına onun tam zıttı bir erkeğin, Nahide’nin tehlikeli olmasını önleyecek bir kocanın çıkarılmasıyla gerçekleştirilir. Ancak damadın Nahide’ye uygun olmadığının ve ona atfedilen olumsuz sıfatların büyükannenin odağından aktarılması, anlatı boyunca büyükannenin Nahide’nin kaderini belirlemesi şemasından yola çıkılarak, bu evliliğin bozulacağına dair bir ipucunu önden verir.</p><p>Hikâyenin arşivdeki eksik kısmı Nahide’nin bu evliliğinin ardından başlar, arada ne olup bittiği bilinmese de anlatı tekrar başladığında hem Sadiye’nin hem de Ali Bey’in anlatıya geri döndüğü, Nahide’nin evliliğinin sonlandığı ve Sadiye’nin utanç içinde Nahide’den özür dilediği görülür. Bu noktada boşluklar olduğu için Sadiye ve Ali Bey’in neden tekrar ortaya çıktığını, Sadiye’nin neden Nahide’nin karşısında pişman biçimde af dilediğini bilmek mümkün olmasa da çeşitli tahminler yapılabilir. Nahide’nin kendisine uygun olmayan biriyle evlendirilerek cezalandırılması anlatıcının metinde Nahide için yarattığı bir “kadersizlik” örneği olabileceği gibi, Sadiye’nin çocukluktan beri süregelen Nahide’yi “gelin alma” ve abisiyle evlendirme ısrarının sonucu olan bir oyun da olabilir. Nitekim, anlatı içinde Sadiye’nin Nahide ve ailesine ağabeyinin evlendiğine dair yalan haber ulaştırdığı da önceki kısımlardan anlaşılmaktadır. Ancak her ne olursa olsun, büyükanneden başlayarak hikâyedeki tüm karakterlerin bu cezalandırmaya sessiz kalmadığı ve karşılığında harekete geçtikleri, nihayetinde bu işin bozulduğu görülür. Burada Nahide’nin sessiz kalmaya devam edip etmediği, kendi kaderi hakkında anlatının diğer karakterleri söz söylerken onun konuşup konuşmadığı ancak metnin eksik kısmı ortaya çıktığında cevaplanabilecek bir sorudur. Fakat metnin arşivde bulunan kısmında Nahide’nin çocukluğundaki gibi öfkeli olmadığı, “melek haslet bir kızcağız” olarak Sadiye’yi affettiği görülür. Nahide ayrıca, bozulan evliliğinin ardından Ali Bey’le evlenir, anlatıda sesi uzun bir süre sonra ilk kez burada duyulur. Fakat bu ses Nahide’yi ne kendi hayatı ne de hisleri hakkında konuşturur, hikâyede Nahide’den duyulan son ses Ali Bey’i “ömrü oldukça mesut etmeye çalışacağının” sözünü veren cılız bir sestir.</p><p>Anlatının “İnadın mezmum bir şey olduğunu herkes gibi kızlarımız da öğrenip terk etmeye gayret etmelidirler.” <strong><em>28 </em></strong>öğüdüyle sonlanması, ayıplanacak ve beğenilmeyecek bir davranış olan inattan kaçınılması gerektiğinin anlatıda yalnızca kadınlara yüklendiğini göstermesi bakımından metindeki bir çifte standardı da açığa çıkarır. Nahide hiç istemediği hâlde onun “saçının bir telinden bile vazgeçmeyecek” kadar inatçı olan Ali Bey erkek olduğu için inadın, üzerinde “mezmum” gözükeceği bir karakter değildir. Ancak çocukluğundan beri Ali Bey’le evlenmeyi istemeyen, bunu devamlı reddeden Nahide’nin ve sonradan hayırlı olduğu anlaşılan bir evliliğin önünü Nahide’ye olan tavrı yüzünden kapattığı sezdirilen Sadiye’nin ısrarları; toplumsal bir gereklilik olan evliliğe hizmet etmediği için anlatı içinde “mezmum” bulunur, anlatıcı tüm anlatısını bunun üzerine kurduğu hâlde kadınların ısrardan vazgeçmesi gerektiğini bir kez daha vurgulamaktan kendini alıkoyamaz. <br>Yakın okumanın başında ortaya koyulan Nahide’nin “bildung” anlatısının mutlu sonla bitip bitmediği sorusu, Nahide’nin anlatı boyunca nasıl var edildiği ve hatta yok edildiğinin görülmesinin ardından tekrar tartışılabilir. Henüz bir çocukken failliği vurgulanan, bu failliği sayesinde okula devam edebilen ve “hoca çıkmak” istediğini belirten Nahide’nin büyüdükçe metnin dışına itilmesi ve onun özneliğinin hikâyede başka karakterlere devredilmesi, metinde kadını ve kadınlığı arayan bir yaklaşımla okunduğunda anlatının mutsuz sonla bittiğine işaret eder. Nahide’nin hikâye boyunca bahsedilen tek ideali hoca olmanın metinde yalnızca bir kez geçmesi ve evlilik meselesinin metnin üstünü kapatan yoğunluğunda kaybolması, Nahide’nin nihayet Ali Bey’le evlenmesinin zaten giderek azalan sesini tamamen kesmesi ve Nahide’ye söyletilen son sözlerin Ali Bey’in mutluluğunu sağlamaya dair olması, Jale Parla’nın “Genelde tüm direnişine karşın kadınlar yenik düşer. Bu da anlaşılır bir şey: Bu kültürde, kadınlar ne denli doğru seçimleri yaparsa yapsın, kendilerine biçilmiş yaşam ve rollere ne denli direnirse dirensin, istedikleri yaşamları kurabilme olanakları yoktur.” <strong><em>29</em></strong> görüşüyle güçlü bir paralellik gösterir. Ancak “Nahide” hikayesinde ana kadın karakter Nahide’ye direnmesi, doğru seçimleri yapması için anlatıcı tarafından bir fırsat tanınmamış, direndiği noktada direnişi duygusallık eksenine çekilerek anlatıcı tarafından olumsuz bir düzleme yerleştirilmiş, hatta ilk bakışta Nahide’nin isteği gerçekleşmiş gibi gözükse de sonradan bu direnişin bedeli Nahide’ye ödetilmiştir.</p><p>P. Fahriye’nin “Hanımlara Mahsus Gazete”de tefrika edilen ve cinsiyeti tespit edilemeyen bir yazara ait bir kadın anlatısı olarak dikkat çeken “Nahide” adlı hikayesi; başlığında ve içeriğinde her ne kadar Nahide’ye ve diğer kadınlara yer vererek çeşitli kadın temsilleri yaratsa da bu temsillerin ataerkil bir yapı olan evlilik çevresinde eril söylemleri takip ederek oluşturulduğu gözlemlenmiştir. Anlatının ana teması olan evlilik, bu metinde kadınlar üzerinde hem yaratıcı hem de yok edici bir güce sahiptir. Sadiye’ye bir hükmetme hakkı verip Nahide’nin büyükannesine “hafidesinin mürüvvetini görme” fırsatı tanıyarak onun Nahide üzerinde söz sahibi olmasına alan açan evlilik, bu iki kadın karakteri metinde bu sayede var eder. Fakat öbür yanda Nahide, anlatı içinde evlilik meselesinin zaman geçtikçe tüm hikâyeye hâkim olmasıyla gücünü yitiren ve boynunu eğen bir karaktere dönüşerek nihayetinde yalnız kocası Ali Bey’in mutluluğuna uğraşma göreviyle baş başa bırakılır ve bir kadın olarak yok edilir. Ancak, hikâyenin en başında, P. Fahriye’nin bir yazar anlatıcı olarak Nahide’yi yaratması ve onu anlatının merkezine koyarak adını başlığa taşıması, bugün Nahide’nin bir kadın anlatısı kabul edilerek metinde kadın temsillerinin aranması da evlilik meselesinin Nahide’yi günden güne inşa etmesi, hatta “büyütme”siyle mümkün olmuştur. P. Fahriye’nin kadın bir yazar olup olmadığı bilinmese de evlilik teması üzerinden kadını yaratması ve yine aynı temayla kadını etkisizleştiren temsiller kurması onun edebiyat metni içinde “kadın”la kurduğu gerilimli ilişkiyi gözler önüne serer. <br>Çalışmanın başında sorulan “Bu metinde bir kadın var mı?” sorusunu, Jacobus’ın makalesinde de görülebileceği gibi kesin bir şekilde cevaplamak mümkün değildir. “Nahide”ye bakılırken sorulan bu sorunun kurulduğu düzlem kesin bir yanıt aramaktan değil, metnin okuyucusunu anlatıda kadının ve onun temsillerinin ne şekillerde kurulduğunu incelemeye yönlendirmekten geçer. Bu yönlendirme de hâkim feminist okumaların metin incelemeleri için ortaya koyduğu görüşlerle şekillenmiş ve onların refleksleriyle “Nahide” incelenmiştir. P. Fahriye’nin “Nahide” hikâyesinde kadın daha ilk bakışta okuyucunun karşısına çıkar, Nahide metnin çeperlerinde bazen gürültülü bazen sessiz biçimde dolaşır, Nahide’nin annesi metinde bir hayaletken büyükanne ve Sadiye ayaklarını yere vura vura yürür. Ancak anlatıdaki tüm bu kadın temsillerinde gerçek bir kadın sesi olup olmadığı tartışmasının P. Fahriye’nin kimliği üzerinden muğlak bir noktaya varması, en başta sorulan sorunun neden kesin bir şekilde cevaplanamayacağını da ortaya koyar.</p><h4>Dipnotlar:</h4><p>[1] Bilge Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi: Kadın Yazınında Kurucu Söylem, Türsel İşlev ve Anlatısal Arayışlar (1895–1950)</em> (İstanbul: Metis Yayınları, 2025), 30.</p><p>[2] Serpil Çakır, <em>Osmanlı Kadın Hareketi </em>(İstanbul: Metis Yayınları, 1994), 60–70.</p><p>[3] Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi</em>, 31–32.</p><p>[4] Çakır, <em>Osmanlı Kadın Hareketi,</em> 67–70.</p><p>[5] İmren Gece, “Hanımlara Mahsus Gazete’de Edebî Faaliyet” (yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, 2014), 66–67.</p><p>[6] Zehra Öztürk, “Hanımlara Mahsus Gazete”, <em>İslam Ansiklopedisi </em>içinde (İstanbul: TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1999). <a href="https://islamansiklopedisi.org.tr/hanimlara-mahsus-gazete">https://islamansiklopedisi.org.tr/hanimlara-mahsus-gazete</a></p><p>[7] Elaine Showalter, “Toward a Feminist Poetics,” <em>Women Writing and Writing About Women</em> içinde, haz. Mary Jacobus (Londra: Croom Helm, 1979), 22–41.</p><p>[8] Elaine Showalter, “Feminist Criticism in the Wilderness,” <em>Critical Inquiry 8</em> (1981): 179–205, aktaran Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi</em>, 20.</p><p>[9] Sandra M. Gilbert ve Susan Gubar, <em>Tavan Arasındaki Deli Kadın: Kadın Yazar ve 19.yy’da Edebi İmgelem</em>, çev. Nil Sakman (İstanbul: Aylak Adam Yayınları, 2016).</p><p>[10] Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi</em>.</p><p>[11] Jale Parla, “Kadın Eleştirisi Neyi Gerçekleştirdi?”, <em>Kadınlar Dile Düşünce: Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet </em>içinde, haz. Sibel Irzık ve Jale Parla (İstanbul: İletişim Yayınları, 2004), 30–33.</p><p>[12] Hélène Cixous, “The Laugh of the Medusa,” çev. Keith Cohen ve Paula Cohen, <em>Signs</em> <em>1</em> (1976): 875–893.</p><p>[13] Julia Kristeva, <em>Korkunun Güçleri: İğrençlik Üzerine Deneme</em>, çev. Nilgün T. Cheviron (İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2018), aktaran Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi,</em> 48–49.</p><p>[14] Mary Jacobus, “Is There a Woman in This Text?” <em>New Literary History</em> <em>14</em> (1982): 117–141.</p><p>[15] P. Fahriye, “Nahide,” <em>Hanımlara Mahsus Gazete</em>, nu. 406 (23 Nisan 1903) — nu. 408 (7 Mayıs 1903), Hakkı Tarık Us Koleksiyonu, Beyazıt Devlet Kütüphanesi, İstanbul.</p><p>[16] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 406, s. 134.</p><p>[17] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 158.</p><p>[18] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 159.</p><p>[19] Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi</em>, 59–60.</p><p>[20] Jale Parla, “Tarihçem Kâbusumdur! Kadın Romancılarda Rüya, Kâbus, Oda Yazı”, <em>Kadınlar Dile Düşünce: Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet </em>içinde, haz. Sibel Irzık ve Jale Parla (İstanbul: İletişim Yayınları, 2004), 181.</p><p>[21] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 157.</p><p>[22] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 158.</p><p>[23] Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi</em>, 48–49.</p><p>[24] Ulusman, <em>Edebi Babanın Reddi</em>, 50.</p><p>[25] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 159.</p><p>[26] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 159.</p><p>[27] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 407, s. 159.</p><p>[28] P. Fahriye, “Nahide,” nu. 408, s. 184.</p><p>[29] Parla, “Tarihçem Kâbusumdur!”, 180.</p><h4>KAYNAKÇA:</h4><p>Cixous, Helene. “Medusa’nın Kahkahası”. Çeviren Keith Cohen ve Paula Cohen. <em>Signs 1</em> (1976): 875–893.</p><p>Çakır, Serpil. <em>Osmanlı Kadın Hareketi. </em>İstanbul: Metis Yayınları, 1994.</p><p>Fahriye, P. “Nahide.” <em>Hanımlara Mahsus Gazete</em>, nu. 406 (23 Nisan 1903) — nu. 408 (7 Mayıs 1903). Hakkı Tarık Us Koleksiyonu, Beyazıt Devlet Kütüphanesi, İstanbul.</p><p>Gece, İmren. “Hanımlara Mahsus Gazete’de Edebî Faaliyet.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, 2014.</p><p>Gilbert, Sandra M. ve Susan Gubar. <em>Tavan Arasındaki Deli Kadın: Kadın Yazar ve 19.yy’da Edebi İmgelem. </em>Çeviren Nil Sakman. İstanbul: Aylak Adam Yayınları, 2016.</p><p>Jacobus, Mary. “Is There a Woman in This Text?” <em>New Literary History</em> 14 (1982): 117–141.</p><p>Öztürk, Zehra. “Hanımlara Mahsus Gazete”, <em>İslam Ansiklopedisi </em>içinde. İstanbul: TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 1999. <a href="https://islamansiklopedisi.org.tr/hanimlara-mahsus-gazete">https://islamansiklopedisi.org.tr/hanimlara-mahsus-gazete</a></p><p>Parla, Jale. “Kadın Eleştirisi Neyi Gerçekleştirdi?” <em>Kadınlar Dile Düşünce: Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet</em> içinde, hazırlayan Sibel Irzık ve Jale Parla, 15–38. İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.</p><p>Parla, Jale. “Tarihçem Kâbusumdur! Kadın Romancılarda Rüya, Kâbus, Oda Yazı.” <em>Kadınlar Dile Düşünce: Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet</em> içinde, hazırlayan Sibel Irzık ve Jale Parla, 179–200. İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.</p><p>Showalter, Elaine. “Toward a Feminist Poetics.” <em>Women Writing and Writing About Women</em> içinde, hazırlayan Mary Jacobus, 22–41. Londra: Croom Helm, 1979.</p><p>Ulusman, Bilge. <em>Edebi Babanın Reddi: Kadın Yazınında Kurucu Söylem, Türsel İşlev ve Anlatısal Arayışlar (1895–1950). </em>İstanbul: Metis Yayınları, 2025.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=dbc0cb666074" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Mezopotamya’dan Kastamonu’ya Esen Rüzgar: Siyami Özel’in Şiirlerinde Antik Çağ Medeniyetlerinin…]]></title>
            <link>https://medium.com/@inurb05/mezopotamyadan-kastamonu-ya-esen-r%C3%BCzgar-siyami-%C3%B6zel-in-%C5%9Fiirlerinde-antik-%C3%A7a%C4%9F-medeniyetlerinin-4c5676e96977?source=rss-0c9b1b325382------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4c5676e96977</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Ilgaz Nur Bordanacı]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 14 Jan 2026 20:27:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-14T20:37:23.113Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Mezopotamya’dan Kastamonu’ya Esen Rüzgar: Siyami Özel’in Şiirlerinde Antik Çağ Medeniyetlerinin İzleri</h3><p>Siyami Özel gerek Kastamonu basınındaki rolüyle ve cesur gazeteciliğiyle, gerekse özgün edebi üslubuyla Kastamonu kent kültürünün canlı ve önemli figürlerinden biridir. 1952 yılından vefat ettiği 1981 yılına kadar neredeyse 30 yıl boyunca Kastamonu’daki “Yenises”, “Doğrusöz”, “Karadeniz” gibi yerel gazetelerde yazarlık ve yöneticilik yapmış, “Sanat Dizeler” ve “Yeni Kastamonu Sanat” dergilerini çıkarmıştır. Ancak onun Kastamonu basın tarihindeki öneminin yanı sıra, şairliği ve edebiyatı başlı başına geniş bir alandır. Özel, yazdığı şiirlerin bir kısmını iki şiir kitabında toplamış, ulusal çapta ses getirme potansiyeli olduğu dönemin çeşitli edebiyatçılarınca dile getirilen bu şiir kitaplarını Kastamonu’da, az sayıda ve kendi imkanlarıyla basmış; bunun sebebinin de “yönettiği basımevinin taşra ölçüleri üzerinde kitap basma yeteneğini saptamak” olduğunu ifade etmiştir. Özel’in toplumcu şiirlerini içeren “Bu Çağın Türküleri” ve mizah şiirlerini içeren “Sosyal Adalet” isimli bu kitapları 1970’te yayımlanmıştır. Siyami Özel’in şiir kitaplarındaki şiirleriyle bu kitaplarda yer almayan çeşitli şiirleri Metin Arabacı’nın “Siyami Özel’in Hayatı ve Edebi Kişiliği” başlıklı lisans tezinde<br>derlenerek bir araya getirilmiştir. 1 Bu çalışmada yer alan yaklaşık yüz elli şiir incelendiğinde Özel’in, şiirlerinin küçük bir kısmında ortak bir temayı izlediği tespit edilmiştir. Özel’in “Mezopotamya”, “Babil’de Sabah Oluyor”, “Gitgide Büyüyorsun Geçen Zamanla”, “Çağdaş Sfenkslere Kafa Tutmak Sensiz” ve “İlkel Yasalı Hammurabi” başlıklı beş şiirinde, bu<br>şiirlerin kimilerinin isimlerinden de anlaşılabileceği üzere bazı Antik medeniyetlerin coğrafyaları ve bu coğrafyalara dair unsurlar şiirlerin ana malzemeleri olmuştur. Bu çeşitli unsurlar şiirlere farklı biçimlerde dahil edilerek farklı işlevlerde kullanılmış ve şiirlerin işlerliğine katkı sağlamıştır. Bu yazıda, bu katkının hangi yollarla sağlandığı tartışılacak ve<br>bazı Antik medeniyetlerin coğrafyaları ile onlara ait unsurların kullanımının şiirlerdeki rolleri açıklanacaktır.</p><p>Bu beş şiirde takip edilen ortak temanın yanı sıra, anlatıcı ses yani şiir öznesi kavuşulamamış bir sevgiliye duyulan aşktan bahseder, şiirlerde sevgilisine -ima edilen okura- hitap eder. Şiirlerin tamamında şiir öznesi ve onun sevgilisi olmak üzere iki kişinin yer aldığı, bu iki kişinin de şiir öznesi tarafından Antik Çağ’da ve çeşitli Antik medeniyetlerin coğrafyalarında konumlandırıldığı görülür. “Gitgide Büyüyorsun Geçen Zamanla” adlı şiir<br>bunun bir örneğidir:</p><blockquote>“Benim vurgunluğumdur bu taş oymalarında<br>Eski tapınaklarca güzel</blockquote><blockquote>Eski tapınaklarca yalnız<br>Uçurumlu bir deniz kıyısında<br>Ve süslü kalyonlar gelip geçer<br>Tarih öncesi bir çağda<br>Eflatun yelkenli bir gemi İçinde Antonyus ile Kleopatra..<br>Bir yerde seninle birlik yaşamıştık<br>Savaş öykülerinin anlatıldığı<br>Nerede o Troyalı kahramanlar,<br>Nerede o İlyada ?.<br>Ve..<br>Tarih öncesi o çağda<br>Seni çılgınca seviyordum<br>Belki bir Geldan çobanıydım<br>Bir Romalı kumandan ya da..<br>Ey ölümsüz sevi, ey en güzel uğraş<br>Gitgide büyüyorsun geçen zamanla.”</blockquote><p>Burada anlatıcı ses sevgilisine “tarih öncesi o çağda” yaşadıkları aşkı hatırlatır, “Troyalı kahramanlar”ın ve “İlyada”nın nerede olduğunu sorarak geçmişte onların öykülerinin anlatıldığı bir yerde yaşadıklarını ifade eder. Ayrıca, belki anlatımı aşk vurgusunda güçlendirmek ve şiirdeki atmosferin inşasına katkıda bulunmak için ya da aşk etrafında gelişen bir kıyas ögesi olarak Antik Çağ’a ait bir başka aşk hikâyesini, “Antonyus ile Kleopatra”nın öyküsünü, eflatun yelkenli bir geminin içinde sessizce şiire yerleştirir. Ancak, yazıda incelenecek diğer şiirlerde Özel’in şiir öznesinin kendisini ve sevgilisini Antik Çağ’a çoğunlukla Mezopotamya’da yerleştirdiği ve Asur, Babil gibi medeniyetlerde konumlandırdığı görülür. Anlatıcı sesin kendisinin ve sevgilisinin Antik Çağ’da<br>konumlandırılarak oluşturulan temsilleri farklı biçimlerle inşa edilmiş, farklı rollerle şiirlere dahil olmuştur.</p><p>Bu şiirlerde şiir öznesinin sevgilisinin Antik Çağ’a, Mezopotamya’ya ait kılınmasının onun Asur, Babil gibi medeniyetlerin unsurlarıyla tanımlanmasıyla ve bu unsurların onu öven estetik ögelere dönüştürülmesiyle sağlandığı görülür. O, “çivi yazılarında adı hecelenen” bir sevgilidir, güzelliği “Asurlu”dur. Şiirdeki anlatıcı ses ona “Ninovalı aşkım” diye hitap eder, “Çok etkileyici bir tapınak senin Mezopotamyalı saçların” der. Sevgili, “saçlarını eski yapıtların oyuklarında uçurarak susar”. Bir başka şiirde ise sevgilinin susuşu “bir Asurlu heykel duygusuzluğunda”dır, o bazen de “taş heykellerde güler”. “Ninovalı” sevgili başka bir şiirde “İlkçağ kurganı bir kalenin surlarında yine nöbet tutmakta”dır, onun “duru heykel omuzları” vardır. Bu şiirlerde şiir öznesi sevgilisini genellikle faillikten alıkoyan, onu<br>hareketten ve devinimden uzak tutan kelimeler kullanarak tanımlar ve över. Sevgili hep durur; duygusuzluğu, omuzları bile heykellere benzer. Şiir öznesinin sevgilisinin, susmanın yanında faili olduğu tek eylem olan nöbet tutmak da hareket etmeden beklemeyi içerir.<br>Ayrıca, şiirlerde sevgilinin heykellere benzetilmesi onun kusursuzluğunu da vurgulamaktadır ve sevgili tapınak, kurgan, eski yapıtların oyukları gibi kutsallıkla bağdaştırılabilecek mekanlarla yan yana anlatılır. Şiirlerde sevgilinin Mezopotamya’daki temsilinin; ona atfedilen özelliklerle ve betimlendiği mekanlarla onu tanrısallığa yaklaştırdığı ve ulaşılmaz<br>kıldığı söylenebilir. Özel’in şiir öznesi Mezopotamya’dan, Babil ve Asur’dan yararlanarak kadim olandaki kutsallığı ve büyüleyiciliği bu şiirlerde sevgilisine yansıtmış ve “İlkel Yasalı Hammurabi”de de bahsettiği gibi, onu belki de bir Antik Çağ tanrıçasına dönüştürmüştür.<br>Şiir öznesi, sevgilisiyle birlikte Antik Çağ’da var olduğu sırada bazı kısımlarda tıpkı sevgilisini anlatırken yaptığı gibi kendini Antik medeniyetlere ait unsurlarla tanımlar. Kimi<br>şiirde Babillidir, “eski Babil’in zindanlarında zincire ilk defa vurulmamış”tır. Başka bir şiirde “Belki bir Geldan çobanıydım” der ve “Bir Romalı kumandan ya da..” dizesiyle devam<br>ederek var oluşunun çeşitli biçimlerini belki de kendine saklamayı seçer. Fakat şiirlerde onun rolü, sevgilisinin rolünden daha farklıdır. O, ulaşamadığı sevgilisinden uzaktayken durağan<br>ve hareketsiz değildir; beklemenin failliğini üstlenir ve akıp giden zamanın farkındadır.<br>Örneğin bir şiirde, yalnız bir şekilde sevgilisini beklemekten “gözkapakları Urartulu akşamlar gibi iner”, sevgilisinin “yüzyıllar önce ‘Mezopotamya’da buluşacağız’ ” dediğini hatırlayıp bu sözün üzerinden çok zaman geçtiğini ifade eder. “Babil’de Sabah Oluyor” şiirinde, şiir akşam söylenmeye başlanır; anlatıcı ses akşamları büyüyen yalnızlığında sevgilisini<br>düşünmeye başlar, zaman ilerler ve gece olur. Sevgilisini gece de düşünmeye devam eden şiir öznesi, sevgilisinin hayalinin onu terk etmeye karar verdiğini anlar ve en sonunda, “Babil’in asma bahçelerinde sabah olur”. Bu şiirlerde şiir öznesinin; sevgilisinin aksine zamanın,<br>zamanla birlikte var olan akışın ve hareketin içinde yer aldığı görülür.</p><p>Anlatıcı sesin, sevgilisinin aksine şiirlerde kazandığı devinim ve faillik “İlkel Yasalı Hammurabi” şiirinde yeni bir açılımla ortaya çıkarak şiir öznesinin Antik Çağ’dan bugüne de uzanabildiğini, zaman içinde hareket edebildiğini gösterir. Antik Çağ’da var olmuş şiir öznesi zamanının binlerce yıl ötesinde, şiirin bugününde ve şimdisinde de var olan bir kişidir. O,<br>sevgilisini kendi çağına getirir; “Ninovalı” sevgili artık 1968 yılındadır. Fakat şiirin sonunda sevgili, anlatıcı ses tarafından “milat öncesi yaşantısı”na tekrar yollanır. Bu şiir, diğer tüm şiirlerde şiir öznesi ve sevgilisinin temsilindeki farklılıkları tespit edebilmek açısından iyi bir<br>örnektir. Çünkü kayıtsızlığı, hareketsizliğiyle yeri Antik Çağ içinde sabitleştirilen, güzelliğinin bir heykel muntazamlığında olduğu ima edilerek kutsallaştırılan ve tanrısallığa yaklaştırılan, bunların bir araya gelmesiyle de neticede ulaşılmaz kılınan sevgili; şiir öznesiyle neredeyse taban tabana zıttır. Şiir öznesi aşkının çağlar atlayan büyüklüğüyle,<br>beklemekle ve kimi zaman beklemeye yenik düşmesiyle sevgilisine kıyasla çok daha insanidir. Bu fark, şiirde 1968 yılına getirilen sevgilinin sonunda Mezopotamya’ya gönderilmesiyle somut hâle getirilerek şiir öznesi ve sevgilisinin aşkının imkansızlığını<br>meydana çıkarır.</p><blockquote>“Ninovalı aşkım yine nöbet tutuyor<br>İlkçağ kurganı bir kalenin surlarında<br>Ve yanıp sönüyor kuzey kentin ışıkları</blockquote><blockquote>Aylardan nisan, ak pak göğsüne yaslanmışım<br>Gecenin rüzgarı uçuruyor mezopotamyalı saçlarını<br>Başlıyor milat öncesi tutkunluğum yeniden<br>Bir tanrıça oluyorsun sevmelere özlemli<br>Tutup çağımıza getiriyorum duru heykel omuzlarından<br>1968’lerde yansıyorsun ninovalı aşkım<br>En bunaltılı kavgaların ortasında<br>Bu çağ nasıl rezil nasıl tutarsız<br>Eskiden böyle değildi krallar böylesine zalim<br>Ve zeytin ağaçları perişan<br>Özgürlük kısıtlanmamıştı yaralı bir ceylanın bakışlarında<br>Ve üzerimize üzerimize gelmezlerdi Babil’in yırtıcı kuşları<br>Daha bir mutluyduk ninovalı aşkım<br>Fırat ve Dicle ne değin saydam akarlardı<br>Ne değin aydınlıktı gökyüzü<br>Şimdilerde tüm sular bulanık<br>Bulut bulut üstüne<br>Ve çağımızın türküleri dokunaklıdır<br>Ninovalı aşkım<br>Seni milat öncesi yaşantına uğurluyorum<br>Heykel omuzlarından tutup binlerce allahaısmarladık derim<br>İlkel yasalı Hamurabi’ye söyle<br>Ellerinden öperim”</blockquote><p>Seçilen bu beş şiirde Antik Çağ coğrafya ve medeniyetlerine dair çeşitli unsurların kullanımının yalnızca atmosfer inşasına katkı sağlamak gibi tek bir işlevle yüzeyde kalmadığı; bu unsurların çok yönlü bir biçimde şiirlere yerleştirilerek şiir kişilerinin temsillerini oluşturduğu ve oluşturulan bu temsillerle anlatının desteklendiği, şiirlerin içeriğinin güçlü bir iskelet kazandığı görülür. Özel; şiirlerinde Mezopotamya’ya, Asur’a,<br>Babil’e, Hammurabi’ye ve Antik Çağ ile ilişkili daha nice unsura yer vererek binlerce yıl geride kalmış bir çağdaki aşk hikayesini anlatan bir şiir öznesi yaratmış, şiir kişilerini kadim dünyadan yararlanarak üretip kendi şiir külliyatının birçok farklı cephesinden birini meydana getirmiştir. Özel’in bu yazıda incelenmeye alınmamış fakat içinde Antik Çağ’a ait çeşitli unsurları barındıran, şiir öznesinin kendini bir Antik Çağ Sami tanrısı olan Dagon’a kurban ederek çarmıha gerildiği sırada hissettikleri ve yaşadıklarını anlatan “Çarmıhta” isimli şiiri; şairin ilgiye şayan, zengin ve özgün edebi dünyasının örneklerinden yalnızca biridir. Siyami<br>Özel’in, kendi kabuğu içinde mütevazı bir biçimde gizlenmiş şiirlerini, yazıldıktan on yıllar sonra tekrar hatırlamak ve bu şiirler hakkında birkaç söz üreterek onlara yeni sesler, bakışlar kazandırmak, Özel’in Kastamonu kent kültürü içindeki kıymetli yerini anlamak için iyi bir yol olacaktır.</p><p>Kaynakça: Metin Arabacı, “Siyami Özel’in Hayatı ve Edebi Kişiliği”, (lisans tezi, Gazi Üniversitesi, 2001).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/835/1*IC0hKwYM-rxwGoOtTaETXg.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4c5676e96977" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ne Cesur ne de Güzel]]></title>
            <link>https://medium.com/@inurb05/ne-cesur-ne-de-g%C3%BCzel-7390f96c2e9d?source=rss-0c9b1b325382------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7390f96c2e9d</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Ilgaz Nur Bordanacı]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 29 Jun 2024 13:34:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-06-29T13:34:37.121Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/735/1*0vqFWNzaUMjWhhC5qOBRmA.jpeg" /></figure><blockquote>Her varlık, doğasında olanı ortaya koymak amacı taşır. Evrendeki var oluş amacına göre yaşamak ister.</blockquote><p>Doğamda ne varsa, yaratılışta toprağıma neler karıldıysa onlarla yaşıyorum ve onları yaşatma hevesiyle dolup taşıyorum. Kelimelerin birleştiriciliğine inanıyorum, yüzlerce yıl içinde yeryüzüne birer birer dikilen taşların geride bıraktığı söz tortularına sarılıyorum. Dünyaya bir taş da ben dikmeden, erken göçenlerin kelimelere ipek bir şal gibi doladığı anlamı, hayata uyanışı heybeme doldurayım istiyorum. Bence, insanın doğasında olan her şey güzelleştirilebilir, her şey onurlu bir yaşam uğrunda süslenip en güzel kıyafetlerini giyebilir. Ama bu, cesur olmayı gerektiriyor; cesur olmak da önce kalpte filizler uyandırmaya muhtaç. Sonra, damakta dindirilmeyi bekleyen bir kurulukla, bilincin kıvrımlarında üretileni çoksesli fikirler zeminine serebilirsek cesur oluruz. İnsan ancak böyle güzeli görür, doğasını çiçeklendirir, onurlu yaşar. Ve edebiyat olmasa, insan yazmasa biz ne cesur oluruz ne de güzel. Aylardır kalbimde bu düşüncelerle sarmaşıklar suluyorum ve hızla büyüyorlar. Belki içime biraz daha dikkatli baksam, mesela, klavyede gürültüyle gezinen parmaklarıma dolanmış yeşil, ince dallar göreceğim.<br>15 Eylül 2022, Perşembe.<br>21.45</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7390f96c2e9d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>