<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Irem Arslan on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Irem Arslan on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@irem.arslan1121616?source=rss-6c1beec6ee13------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*zHowwIEBzu4eNllzwc31gA.jpeg</url>
            <title>Stories by Irem Arslan on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@irem.arslan1121616?source=rss-6c1beec6ee13------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 23:03:09 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@irem.arslan1121616/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Işığı Sollamak]]></title>
            <link>https://medium.com/tech-sheet/i%C5%9F%C4%B1%C4%9F%C4%B1-sollamak-ea08ea57cf1f?source=rss-6c1beec6ee13------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ea08ea57cf1f</guid>
            <category><![CDATA[teknoloji]]></category>
            <category><![CDATA[bilim]]></category>
            <category><![CDATA[eğitim]]></category>
            <category><![CDATA[fizik]]></category>
            <category><![CDATA[radyasyon]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Irem Arslan]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 05 Jul 2024 16:01:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-07-05T16:01:33.231Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Hepimiz ışık hızının evrensel hız sabiti olduğunu ve bu hızı aşmanın mümkün olmadığını duymuşuzdur. Bu, temelde doğru ama eksik bir bilgidir. Hâli hazırda herhangi bir fizik yasasını ihlal etmeden ışıktan hızlı giden parçacıklara sahibiz.</p><p>Bu şekilde anlatılınca inanması biraz zor. Sonuçta her yıl parçacık hızlandırıcılara on milyarlarca dolar harcıyor ve buna rağmen üzerinde çalıştığımız parçacıklar kütleli olduğundan ışık hızına erişemiyoruz bile. Nasıl olur da bazı parçalar ışığın da katıldığı bir yarıştan galip ayrılabilir?</p><p>Cevap aslında oldukça basit: Işığı, onu yavaşlatacak bir pistte yarıştırmak! Evrensel hız limiti olarak bildiğimiz c (299,792,458 m/s), ışığın vakumdaki hızıdır ve hiçbir şey bundan hızlı gidemez ama ışık her ortamda bu hızla gitmez. Dolayısıyla bazı koşullarda maddenin hızı, ışığın o ortamdaki hızını aşabilir.</p><p>Asıl konuya geçmeden önce ışığın yavaşlama sürecine kısaca değinelim. Atomlar, elektrik ve manyetik alan oluşturabilen proton ve elektron adında iki tip yüklü parçacık barındırır. Işık dediğimiz şey ise bir elektromanyetik dalgadır ve dalga özelliği taşıması onun başka elektrik veya manyetik dalgalarla birleşip yapıcı ve yıkıcı girişimler yapmasına olanak tanır. Işık ne zaman bir maddenin içine nüfuz etse kendi dalgası maddenin içindeki yüklü parçacıkların elektrik ve manyetik alanıyla etkileşir ve ışık, bu maddenin içinde yeni, bileşik dalganın hızıyla -faz hızı- hareket eder. Farklı maddeler ışıkla farklı düzeyde etkileştikleri için faz hızı her ortamda bir olmaz. Örneğin ışığın sudaki faz hızı 225.000 km/s iken bu değer optik bir camda 200.000–230.000 km/s’dir. Şimdi tekrar düşünelim: <strong>Bir madde ışığın hızını geçebilir mi?</strong></p><p>Bir elektron ve fotonu yarıştırdığınızı hayal edin. Günümüzde elektronlar parçacık hızlandırıcılarda ışık hızının %99.99’una ulaşacak kadar hızlandırılabiliyor. Kıyasıya bir mücadele olduğu kesin ama elektron fotonu geçmek istiyorsa ortam değişikliği şart. Bunun için ikisinin de yolunu dev bir su tankına düşürüyoruz. Sonra ne mi oluyor? Sonik patlamanın ışık versiyonu. Tebrikler, ışığı solladınız!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/491/0*gEE3E5n0PWrCeIId.png" /></figure><p>Yukarıda gördüğünüz fotoğraf bir nükleer reaktörün soğutma tankına ait. Dipten gelen mavi parlama, hızlandırılan yüklü parçacığın hızının ışığınkini geçtiğine işaret eden Cherenkov radyasyonu. Gelin, oluşum sürecine ve önemli kullanım alanlarına daha yakından bakalım. <br> <br>Yüksüz parçacıklarla gerçekleşen versiyonları (Askaryan radyasyonu) da olmakla beraber Cherenkov radyasyonu, yüklü parçacıkların dielektrik bir ortamda ışıktan hızlı hareketi sonucu oluşan şok dalgasıdır. Ortamın dielektrikliği onun polarize edilebilen bir yapıda olduğunu gösterir ve böyle ortamlarda hareket eden yüklü bir parçacık; atomlardaki elektronları, hareket eden parçacığın yüküne bağlı olarak iter veya çeker. Bu atomu kutuplandırır, bir başka deyişle polarize eder ve yüklü parçacığın atom üzerindeki baskısı ortadan kalktığında atom depolarize olup orijinal pozisyonuna geri döner. Bu hâl, maddenin temel hâli olduğundan daha az enerji içerir ve pozisyonlar arası enerji farkı madde orijinal pozisyona döndüğünde dalgalar halinde yayılır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/516/0*MwI0KdlpC0cR5x4i.png" /></figure><p>Yukarıdaki görselde noktalar, atomlarla yapılan etkileşimi temsil eder. Yüklü parçacıkla etkileşim sonucu ortaya çıkan dalgalar, bu noktalardan her yöne ışık hızında yayılır. Eğer yüklü parçacığın hızı, ışığın bu ortamdaki faz hızından büyükse dalgalar birbiri üzerine biner ve yapıcı girişim yaparlar. Bu da tıpkı sonik patlamalarda olduğu gibi ani ve güçlü bir şok dalgası yaratır. Peki bu mavi-mor rengiyle karakterize olmuş radyasyon hangi amaçlarla kullanılır?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/406/0*Xlw18hEW6--_sMOW.png" /></figure><p>Bu kadar bahsi geçmişken parçacık hızlandırıcılarla başlayalım: Bahsettiğim suya yönlendirme işlemi daha pratik bir sebeple, hızlandırılmış parçacıkları soğutma amacıyla kullanılıyor. Bunun için 50 bin ton kapasiteli su tankları Cherenkov dedektörleriyle kapanıp parçacığın yarattığı etki gözlemleniyor. Bu yöntemle parçacığın hızını öğrenebilmemizin yanında kütlesi gibi daha karakteristik özelliklerini de tespit edebiliyoruz.</p><p>Bir diğer kullanım alanı nükleer maddenin barışçıl kullanımının denetimini sağlamak yönünde. Cherenkov dedektörleri nükleer reaktörlerden gelen kullanılmış yakıtın depolandığı havuzlarda bulunan Çherenkov radyasyonunu ölçebiliyorlar ve rapor edilen kullanılmış nükleer yakıt miktarının doğru olup olmadığını belirleyebiliyorlar. Böylelikle nükleer maddenin izin verilen ölçüde ve amacı doğrultusunda kullanıldığını temin edebiliyoruz.</p><p>Bunun dışında yüksek enerjili gama ışınları yayan astronomik nesnelerin özelliklerini belirlemek, küçük miktarlarda ve düşük konsantrasyonlardaki biyomolekülleri saptamak için de Cherenkov radyasyonu yaygın olarak kullanılmaktadır.</p><p>Özetle; ışık, ortamlardaki maddeyle etkileştiğinde onun tarafından yavaşlatılır. Bazı ortamlar ışığı, tanecikleri yavaşlattığından daha çok yavaşlatır. <strong>Bu süreçte hareket eden tanecikler elektrik yüklü ise Cherenkov radyasyonu gözlemlenir</strong>. Bu radyasyon; nükleer maddenin barışçıl kullanımını denetlemede, medikal alanda biyomolekülleri saptamada, atomaltı parçacıkların ve astronomik nesnelerin özelliklerini belirlemede kullanılır.</p><p><strong>Kaynakça </strong><br>o <a href="http://large.stanford.edu/courses/2014/ph241/alaeian2/">http://large.stanford.edu/courses/2014/ph241/alaeian2/ </a><br>o <a href="https://en.m.wikipedia.org/wiki/Cherenkov_radiation">https://en.m.wikipedia.org/wiki/Cherenkov_radiation </a><br>o <a href="https://www.iaea.org/newscenter/news/what-is-cherenkov-radiation#:~:text=Cherenkov%20radiation%20is%20a%20form,light%20in%20a%20specific%20medium.">https://www.iaea.org/newscenter/news/what-is-cherenkov-radiation#:~:text=Cherenkov%20radiation%20is%20a%20form,light%20in%20a%20specific%20medium. </a><br>o <a href="https://youtu.be/Yjx0BSXa0Ks?si=VuBS3wZERjKTr5yB">https://youtu.be/Yjx0BSXa0Ks?si=VuBS3wZERjKTr5yB </a><br>o <a href="https://youtu.be/CUjt36SD3h8?si=TRV4h2dfM-TEajLE">https://youtu.be/CUjt36SD3h8?si=TRV4h2dfM-TEajLE </a><br>o <a href="https://youtu.be/AkR2daFw45U?si=bjB__BM-_SdjgVwC">https://youtu.be/AkR2daFw45U?si=bjB__BM-_SdjgVwC </a><br>o <a href="https://images.app.goo.gl/FHswR7LyPAqhQxVn7">https://images.app.goo.gl/FHswR7LyPAqhQxVn7 </a><br>o <a href="https://images.app.goo.gl/Lj29mzYHdMTq3Xd76">https://images.app.goo.gl/Lj29mzYHdMTq3Xd76</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ea08ea57cf1f" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/tech-sheet/i%C5%9F%C4%B1%C4%9F%C4%B1-sollamak-ea08ea57cf1f">Işığı Sollamak</a> was originally published in <a href="https://medium.com/tech-sheet">TechSheet</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>