<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Gül on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Gül on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@ladymacdeath?source=rss-99b3527efe90------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*kOUPLTp3uWgXXXGjBhETfw.jpeg</url>
            <title>Stories by Gül on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@ladymacdeath?source=rss-99b3527efe90------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 02:22:35 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@ladymacdeath/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Cadılar Gününüz Kutlu Olsun!]]></title>
            <link>https://medium.com/@ladymacdeath/cad%C4%B1lar-g%C3%BCn%C3%BCn%C3%BCz-kutlu-olsun-ee666383f035?source=rss-99b3527efe90------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ee666383f035</guid>
            <category><![CDATA[cadı]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gül]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 22 Mar 2023 18:01:36 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-28T18:28:36.148Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Geçmişten günümüze cadılık algısına dair eleştirel bir değinmece</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/794/1*NZ4bx3ar31nEP8urrru9qA.png" /><figcaption>Joseph Tomanek — Fire dance (1889)</figcaption></figure><p><strong><em>İskenderiyeli Hypatia,</em></strong> ünlü bir matematikçi, bilim insanı, öğretmen ve filozoftu; beşinci yüzyılın başlarında, Katolik kilisesinin giderek güçlendiği bir dönemde, hem dehası hem de kendisinden tavsiye isteyen üst düzey politikacılar sayesinde büyük bir nüfuz kazanmıştı. Ancak onun bu tür bir güce sahip olmasını istemeyen pek çok kişi vardı, özellikle de insanlar üzerinde bıraktığı etkileri sorgulayan Hristiyan bir kesim onun büyü yaptığını iddia edip birçok kişiyi kandırdığını söylediler. Dehası ve bilimsel çalışmaları apaçık ortadayken ve bunlarla insanların saygısını kazandığı bir gerçek olduğu halde <strong><em>Hypatia</em></strong>, <em>cadılık, şeytani amellere hizmet etmek ve şehirdeki refahı bozmakla suçlandı</em>; arabasından alınıp bir kilisenin önüne sürüklendi, kalabalık onu çırılçıplak soydu ve onu orada katlettiler. Gözlerini oydular, diri diri derisini istiridye kabuklarıyla yüzüp bedenini parçalara ayırdılar, bu da yetmezmiş gibi <strong><em>Hypatia’dan</em></strong> geriye kalanları kasaba boyunca sürükleyip ateşe verdiler.</p><p><em>Cadı…</em> İskenderiyeli Hypatia <em>dogmatik düşüncenin</em> ve <em>ataerkil toplumun</em> elinde kurban giden isimlerden biriydi ancak tek değildi.</p><p><strong><em>Anne Boleyn,</em></strong> çağının ötesinde, entelektüel, hırslı, oldukça zeki ve zarif bir saray leydisiydi; İngiltere Kralı 8. Henry’nin eşinden boşanıp onunla evlenmek uğruna <em>Anglikan kilisesini </em>açtırmıştı<strong> </strong>ve İngiltere tarihindeki en etkili kraliçelerden biri olarak anılıyordu. 19 Mayıs 1536’da zina suçundan başından vurularak idam edildi. Ölümünün ardından birtakım sansasyonel iddialar ortaya atılmıştı. <em>Pek çoklarına göre </em><strong><em>Anne Boleyn</em></strong><em> bir cadıydı</em>, 8. Henry’nin zayıf, iradesiz bir tip olmasından faydalanmış, kraliçe olmak için çeşitli tılsımlar ve büyüler ile kralı baştan çıkarmıştı.</p><p>Bununla da sınırlı değil, Kral 8. Henry evliliklerini iptal etti ve gelecekte İngiltere kraliçesi olacak çocukları <strong><em>1. Elizabeth’i</em></strong> gayrimeşru ilan etti. <strong><em>Anne Boleyn’in</em></strong> ne kadar zeki ve kültürlü bir kadın olduğuna dair bütün kanıtlar o dönem için yakıldı ve siyah saçlı, keskin bakışlı, yüzünde çirkin bir ben olan, şeytanı emzirmek için kullandığı üçüncü bir meme ucuna sahip şirret bir cadı olarak tasvir edilmeye başlandı. Oysa <strong><em>Anne Boleyn</em></strong> yalnızca <em>hırslıydı</em>, sahip olduğu tek <em>doğaüstü güç</em> buydu ve erkek üstünlüğüne inanan toplumun kendilerine ait olması gerektiğini düşündüğü bu güce sahip olduğu için onların gözüne batmıştı.</p><blockquote>On dokuzuncu yüzyıl başlarına kadar sayısız kadın; ölen inek, kötü mahsul toplamak ya da cildinde lekelerin olması gibi basit nedenlerle engizisyon tarafından cadılık ile suçlandı, itiraf ettirilene kadar işkenceye uğradı ve sonrasında korkunç bir biçimde yaşamlarına son verildi.</blockquote><p>Cadıların tam olarak ne zaman tarih sahnesine çıktığı belirsizdir, çoğu insan Hristiyan icadı olduğunu düşünür. Ancak cadılık tarihine baktığımızda varlığına olan inancın, İncil’den de eskiye dayandığını ve kayıtlı tarih boyunca varlığını sürdürerek dünya çapında toplumlar arasında çeşitli zamanlarda ve pek çok farklı biçimde bulunduğunu görüyoruz. Ve bugün dahi, kültürel anlamda; <strong><em>Kirke’den, Oz Büyücüsü’ne, Morgan Le Fay’den, Malefiz’e</em></strong><em>, </em>önemli bir role sahip olmaya devam etmektedir.</p><p>Cadı, kadınlara ithaf edilmiş bir kelimedir; genellikle cadı dendiğinde ilk akla gelen sivri şapkalı, kazan karıştıran, cildinde siğiller olan, saf kötülüğü temsil eden şeytani bir kadındır. Eğer Türk Dil Kurumu sözlüğünde aratırsanız kelimenin <strong><em>“kötülük yaparak başkalarına zarar veren kadın”</em></strong> anlamına geldiğini görürsünüz.</p><blockquote>Peki neden cadılar şeytana hizmet eden kötü kadınlar olarak görülüyor ve onlardan bu kadar korkuluyor?</blockquote><p><em>Aslında cevap oldukça basit.</em></p><p>Cadılar, sahip oldukları erkekleri tehdit etme yetenekleri nedeniyle doğaya aykırıdır. <em>Büyü güçleriyle sizi bir domuza dönüştürebilir veya sizi savaşta yenebilir. Karşısındakini lanetleyebilir, mahsulünü mahvedebilir, sizi görmezden gelebilir, sizi reddedebilir, sizi düzeltebilir…</em> Böyle cadıları cezalandırmak iki şeyi başaracaktır: <strong><em>Tehdidi sona erdirmek ve diğerlerinin ataerkil topluma boyun eğmeyen şeytani kadının izinden gitmekten korkmasına neden olmak.</em></strong></p><p>Tarihçiler ve antropologlara göre <em>“cadılık”</em> kavramı, insanların başlarına gelen garip talihsizlikleri açıklamaya çalıştıkları yollardan biridir. Tarihi belgelerde ve olaylarda da incelenebileceği gibi otoritenin ve eril düzenin <strong><em>“büyü”</em></strong> ve <strong><em>“cadılık”</em></strong> olarak adlandırdığı şeyler, aslında doğaüstü olayların varlığı yerine ruhban sınıfının, kraliyetin ve erkeklerin kadınlardan korkması ve korkunun getirdiği ilkel duygular ile onlara baş eğmeyenlerin ortadan kaldırılması olmuştur.</p><blockquote><strong><em>11.</em></strong> ve <strong><em>13. yüzyıllar</em></strong> arasında Avrupa’da entelektüel yaşam klasik öğretilerden beslenerek gelişmiş ve astroloji, simya, büyüye olan ilgi artmıştı; Erken Yeni Çağ’a kadar cadılık, basit doğal yöntemlerle şifa dağıtmak ya da kötü ruhlardan korunmak için muskalar yapmaktan fazlası değildi.</blockquote><p>Hristiyan din adamları, aşırı dinci düşünce sistemini daha da bir gönülden benimsediklerinde, halk hikâyelerinin daha önceki dönemlerde unutulmuş ya da Hıristiyan ibadetine dâhil edilmiş yönlerine odaklanmaya başlamışlardı. Manastır yatakhanelerine hiçbir kadının girmesine izin verilmediğinden, bazıları rüyalarına giren figürlerin keşişleri cinsel günah işlemeye teşvik etmek için kendilerini kadın görünümüne dönüştürebilen şeytanlar olabileceğini öne sürdü. Kendi sapkınlıklarına açıklamalar aramaya başlamışlardı özetle.</p><p><em>İblisler yavru üretmek istiyordu.</em> Bu yüzden, rüyalarına giren eski masallardan türetilmiş bu kadınlar, iblis çocuklara hamile kalmak için insan tohumunu çalmak üzere manastır yatakhanelerine musallat olmaya karar vermişlerdi. Ama böyle kadınlar kim olabilirdi? Efsanelerde geçen cadı figürleri, onların Alp bölgelerinde kışın vücut bulmuş hali olarak tezahür edilmesi ve feci bir biçimde bir araya geldi; böylece <strong><em>yaşlı, dışlanmış, çirkin, eksantrik, cadılara bir esin kaynağı ortaya çıkmış oldu.</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RwE6OgrBnSWcUw-6loC3vA.png" /><figcaption>Witch Trials</figcaption></figure><blockquote>15. yüzyıla, yani Yeni Çağ, geldiğimizde ise cadılığın tanımı sapkınlık ve şeytana hizmet etmek olarak değişecek ve yaklaşık üç yüz yıl sürecek din adamlarının güvenilirliklerini kanıtlamak için başlattığı cadı avı çılgınlığı başlayacaktı.</blockquote><blockquote>“Cadıların varlığına inanmamak, sapkınlıkların en büyüğüdür.” -Malleus Maleficarum</blockquote><p><em>Malleus Maleficarum (Cadı Çekici),</em> cadılığın cezalandırılması gerektiğini tavsiye eden, o dönemde basılmış en kapsamlı inceleme yapan kitaptı; yayımlanmasının ardından sapkınlığın giderek yaygınlaşan kovuşturması ve kilisenin bu sapkınları tamamen yenememesi, daha sonrasında cadılıkla ilgili cezai kovuşturmanın yolunu açacaktı. Kitap, etkili bir şekilde itiraf elde etmek için işkenceyi ve cadılığın kötülüklerine karşı tek kesin çare için ölüm cezasını öneriyordu (eğer kişi iddia ettiği gibi masumsa zaten Tanrı onu korurdu); en bilindik sorgu yöntemlerinden biri cadıyı ayak bileklerinden bağlayıp nehre ya da bi su tankına atmaktı, yüzerse suçlu, batarsa masum sayılırdı. Bu teste tabi tutulan kadınlardan birinin adı <strong><em>Mary Sutton’du</em></strong> ve zavallı Mary yüzmüştü!</p><p>Başlıca ceza yöntemlerinin başında ise cadı olduğu kanıtlanan kişiyi kazığa bağlayıp yakmak ya da darağacından asmak geliyordu. İşkence yöntemleri de kesinlikle hafife alınacak tarzda değildi, öyle ki psikolojik açıdan kişi zaten cadı olduğunu kabul etmeye ve kaderiyle yüzleşmeye bir noktada razı hale geliyordu. Bir Alman kasabası olan Nördlingen’de suçlu bulunan <strong><em>Rebekka Lemp</em></strong>, hapsedildiği hücreden kocasına masum olsa bile işkence altında itiraf edeceğinden endişe duyduğunu yazmıştı. Yalan itirafından sonra ailesinin önünde kazığa bağlanarak yakılmıştı.</p><p>İnfazların en yüksek görülme istatistiklerine sahip olan yer Protestanlığın yenice yayılmakta olduğu Almanya iken, en az görülen yerse İrlanda’ydı. Kimilerine göre bunun nedeni Hristiyan din adamlarının takipçi çekmek için birbirleriyle rekabet halinde olmasından kaynaklanıyordu. Hristiyanların cadılara zulmetme konusundaki ustalıklarının, “ş<em>eytandan korunmak istiyorsanız katılabileceğiniz en iyi mezhep”</em> olduklarının kanıtı olarak reklam yaptıklarına dair bir iddia vardı. Ne de olsa cadılar, şeytanın emirlerini yerine getiriyorlardı; yani onlardan kurtulmak, insanları ondan korumanın bir yoluydu. O dönemde kimse bunun korkunç bir kıyım olduğunu düşünmüyordu, aksine tamamen hayırlı bir iş yaptıklarına inanıyorlardı, onlar Tanrı’nın huzurunda şeytanın dünyadaki tohumlarını temizleyen kahramanlardı.</p><p>Özellikle toplumun kenar köşesindeki bekar kadınlar veya dullar hedef alınıyordu; o dönemlerde cadılık ile suçlanan kadınlardan birçoğu şifalı bitkiler ile uğraşan, kendi yaşadığı topluluğun içinde iyileştirici <em>“kocakarı ya da bilge kadın”</em> olarak bilinen kendi halinde kadınlardı. Aslında bir anlamda bilimle uğraşan bu kadınlar ilerleyen zamanlarda kilise insanları tarafından şeytanla anlaşan büyücüler olarak görülüp demonoloji vasıtasıyla uygun bulunan korkunç yöntemler ile cezalandırılmışlardır.</p><p>Ne yazık ki hiçbirinin kendilerini savunacak bir avukata sahip olma hakkı yoktu ve bu şekilde Yeni Çağ’da <strong><em>otuz bin</em></strong> ila <strong><em>altmış bin</em></strong> arasında kişi Avrupa ve Amerikan sömürgelerinde idam edildi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*fRBcPSmuRnGQ2U9-XN52zw.png" /><figcaption><a href="https://observer.com/2017/01/best-signs-from-the-womens-march/#slide14">Observer</a></figcaption></figure><blockquote>Kısa bir özet geçmek gerekirse cadılık geçmişine göz attığımızda cadılık suçlaması ve cadı avı olaylarının çoğunlukla siyasi gerilimlerden ortaya çıktığını ve tarafların kendilerince haklı savunmaları olduğu gerçeğine ulaşabiliyoruz.</blockquote><p>Geçmişten bugüne kadınların hakları için verdikleri mücadele sonucunda çalışması hoş karşılanmayan, <em>evinde oturup dikiş dikmek</em> ve <em>yemek yapmak</em> gibi basit işler yapmaya hakkı olan kadından, <em>oy kullanabilen</em> ve <em>kendi ayaklarının üzerinde durabilen</em> kadın portresine geçiş yaparak oldukça büyük bir yol kat ettiklerini de kimse yadsıyamaz. Ancak bugün dahi, <em>Malleus Maleficarum’dan</em> alınmışçasına <em>“beni tahrik etti”</em> diye başlayan kalıplaşmış cümlelerle kendilerine cinayet işleme hakkını tanıyan, <em>engizitöre</em> benzetebileceğimiz ataerkil bakış açısına sahip şahıslardan kelimenin tam anlamıyla kurtulmuş sayılmayız.</p><p>Günümüze geldiğimizde, ismi cadı avı olmasa bile, halen kadınların birey olarak kendi değerinden önce yalnızca anne ve eş gibi kalıplar ile değerli sayılabilmesi; iş hayatındaki sosyo-ekonomik eşitsizlik gibi olgularla, çocuk yaşta evlilik, kadın sünneti gibi gelenekler ve sayısız kurallar ile kadınların güç, özgürlük ve bilgi sahibi olmasından hala korkulmaktadır.</p><p>Yine de, toplumdaki güçlü kadınlar olarak anabileceğimiz cadıları sindirmeye yönelik tüm girişimlere rağmen, Avengers filmlerindeki <em>Kızıl Cadı </em><strong><em>Wanda Maximoff’tan</em></strong>, ikonik sahneleri olan <strong><em>The Love Witch’e</em></strong> ve popüler televizyon dizisi <strong><em>American Horror Story’ye</em></strong> kadar her zamanki gibi güçlü bir şekilde bizimle birlikteler.<em> Popüler kültürün</em> bunun üzerindeki etkisi de bir hayli fazla. Özellikle <strong><em>Harry Potter</em></strong> kitap ve filmlerinin, hatta bir dönemin gözbebeği olmuş <strong><em>Sabrina </em></strong>çizgi romanları<strong><em> </em></strong>ve<strong><em> </em></strong>dizilerinin de günümüzdeki cadı algısının değişimindeki payını unutmamak gerekiyor.</p><p>Cadılar nasıl kitaplarda resmedildiği gibi yeşil tenli, kazanını karıştırıp, süpürgesinde uçan kocakarılar değilse; tabii ki de kadınlar onlara biçilmiş kılıflardan çok daha fazlası. Korku unsuru daima algıyı yönetmek için kullanılan yöntemlerden biri olacak fakat 8 Mart’lar bunun için var (hayır, meydanlara çıkıp pankart açmayı kastetmiyorum) kadınlara gerçekte kim olduklarını ve buraya hangi yollardan geçerek geldiklerini hatırlatmak için. Nasıl cadıların <em>‘evinde şifalı otlar var’</em> diye kazığa bağlanıp yakıldığı günler tarih sahnelerine gömüldüyse, sırf kadın <em>‘mini etek giyiyor’</em> diye katilinin cezai indirim aldığı günler de tozlu sayfaların arasındaki yerlerini alacak.</p><p>Unutmayın: <strong><em>Biz</em></strong> <strong><em>yakamadığınız cadıların torunlarıyız</em></strong>!</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fopen.spotify.com%2Fembed%2Fplaylist%2F5Dq5AIg2mtzU7qtsseZ0B4%3Futm_source%3Doembed&amp;display_name=Spotify&amp;url=https%3A%2F%2Fopen.spotify.com%2Fplaylist%2F5Dq5AIg2mtzU7qtsseZ0B4&amp;image=https%3A%2F%2Fi.scdn.co%2Fimage%2Fab67706c0000da8403ddc3c1fbee71fc768e56df&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=spotify" width="456" height="352" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/179feb0cc70d99654f65e7de2a1f4912/href">https://medium.com/media/179feb0cc70d99654f65e7de2a1f4912/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ee666383f035" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yazın Sanatında Sık Yapılan Hatalar]]></title>
            <link>https://medium.com/@ladymacdeath/yaz%C4%B1n-sanat%C4%B1nda-s%C4%B1k-yap%C4%B1lan-hatalar-ab9913763591?source=rss-99b3527efe90------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ab9913763591</guid>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gül]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 20 Mar 2023 14:01:39 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-09-28T18:29:14.130Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Yazım yanlışlarına kılavuz niteliğinde hızlı bir bakış</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*qlqXKV_wu9vfcG3DQ_qJQQ.png" /><figcaption>[Photo via <a href="http://weheartit.com/entry/268777964">We Heart It</a>]</figcaption></figure><h4><strong><em>Uyarı: </em></strong>Bu yazıda anlatılanların esin kaynağı tamamen gerçek hikayelerdir. Sizi derinden sarsabilir ve travmalarınızı tetikleyip bilinçaltınızın derinlerinde yatan anımsamalarınızı ortaya çıkarabilir.</h4><p>Herkes yazar olabilir ancak herkes iyi bir yazar olamaz. Sizlere <strong>“kötü yazar yoktur”</strong> diyerek yalan söylemek istemiyorum. Üzgünüm ama bir sürü kötü yazar var. Bütün o okuduğunuz dilbilgisi ve yazım kurallarından yoksun metinleri, pek çoğunuzun çok iyi bildiği o uygulamadan basılan kitapları hatırlayın. Tabii, burada yazar kadar onların yayımlanmasına müsaade eden editörlerde de suç var. Dürüst olmak gerekirse ben ortaokuldan sonra o tarz kitapları okumayı bıraktım, yine de kitapçıya gidip yeni çıkan kitaplara göz atmak istediğimde okuduklarım yüzünden kendimi o dönemden kurtarmayı başardığım için şükrediyorum.</p><p>Daha yolun başında bir yazar olsam da (ki kendime yazar demek bile tuhaf hissettiriyor) bütün bu yazma mevzusunda bildiklerimi, bilmeye çalıştıklarımı ve muhtemelen asla bilemeyeceklerimin bir kısmını sizinle paylaşarak günümüz eserlerinde sık rastlanılan hatalara bir ışık tutmak istiyorum. Sizden daha deneyimli değilim, daha iyi yazmıyorum da ama bunu okuyan bir kişi bile benim sayemde daha özenli yazmaya başlarsa amacıma ulaşmış olacağım. Yazarlık konusunda piyasada bir ton rehber olsa da hepsi paralı ve yalnızca birkaç tanesi gerçekten aradığımız şeyi bize verebiliyor.</p><p>Yazının asıl konusuna girmeden önce katıldığım iki tezden bahsedeceğim. İlki iyi yazmanın kurallara (kelime dağarcığı, dilbilgisi, üslup) hâkim olmak ve <strong>Stephen King’</strong>in ‘<strong>Yazma Sanatı’</strong> adlı kitabında anlattığı <em>alet çantasını</em> doğru malzemelerle doldurmakla ilgili. İkinci ise kötü yazarlardan yetkin yazar çıkarmanın, iyi bir yazarı ise gerçekten muhteşem bir yazara dönüştürmenin imkânsız oluşunu öne sürüyor. Fakat çok çalışmak, kendini bu işe adamak ve gerektiğinde yardımlar almak salt yetkin bir yazardan iyi bir yazar da çıkarabilir.</p><p>Pek çoğunuz bu görüşüme karşı çıkabilir. Ancak vasat her zaman vasattır. Bir yazar etkili bir eleştirmenin yorumlarıyla yükselse bile bu gerçeği değiştirmeyecektir.</p><p>Ne kadar okursanız o kadar vasat-iyi ayrımı yapabilirsiniz ve bu yeteneğinizi geliştirebilmeniz yetkin bir yazar olmanızla doğru orantılıdır. Çok okuyup çok yazmadan yazar olmanın herhangi bir kestirme yolu yok, piramidin en altında bulunmak istemiyorsanız tabii. Okumadan yazarlık yapabileceğine inananlara ise yalnızca gülmek istiyorum. Bunun için bana ne kadar kızsanız da umurumda değil. Okumak, bir yazarın hayatının yaratıcılık merkezidir. Eğer okumak için zamanınızın olmadığını düşünüyorsanız o halde yazacak zamanınız da (ve araç gereçleriniz de) yok demektir. Bu kadar basit. Ne kadar çok okursanız kendinizi kaleminiz veya klavyenizle aptal durumuna düşürme ihtimaliniz o kadar düşer.</p><p>İster mimar, ister bahçıvan olun alet çantanız olmadan ve onu taşıyabilmek için kaslarınızı güçlendirmeden iyi bir eser ortaya çıkaramazsınız. Çekiciniz olmadan duvara çivi çakamayacağınız gibi cetveliniz olmadan doğru bir ölçü alamazsınız ve dürüst olalım malzemeden çalmanın ne kadar zarara yol açabileceğinin kanıtını şu günlerde olabilecek en kötü şekilde gördük. Bu nedenle eğer iyi bir yazar olmak istiyorsanız, milyonda bir rastlanan ilahi bir güçle kutsanmış dâhilerden değilseniz, boş bir sayfa ve hayal gücünüzden çok daha fazlasına ihtiyacınız olacak.</p><p>İyi bir kelime haznesine sahip olmak bu noktada önemlidir ve çok kelime bilmek işinize yarayacaktır; ama düzeyi ayarlamazsanız kimse yazdıklarınızdan bir şey anlamaz çünkü dürüst olalım, bir şey okurken nadiren anlamadığımız kelimeleri araştırıyoruz. Dolayısıyla, göze güzel gelse bile <strong>“anlamsız”</strong> yerine <strong>“beyhude”</strong> yazmak, <strong>“meydana gelmiş”</strong> yerine <strong>“mütevellit”</strong> yazmak, takdir edersiniz ki gösteriştir. Eğer aklınıza gelen ilk kelime kullanılacağı yere uyuyorsa, yirminci yüzyılın başlarında basılmış sözlüklerde kalan kuzenlerini aramanıza gerek yok, kullanın gitsin.</p><p>Dilbilgisini de unutmamak gerekiyor, bahanelerinizi bir kenara bırakın ve bıkkınlık homurdanmaları ya da sızlanmalarıyla (yok dilbilgisinden anlamıyormuşsunuz, hiçbir zaman da anlamamışsınız, yok Edebiyat dersinde bütün okul hayatınız boyunca çuvallamışsınız, yok yazmak eğlenceliymiş de Türkçe çok zormuş) karşıma çıkmayın. Lütfen, söyleyeceklerime kulak verin, burası lise değil. Artık <strong>(a)</strong> kimse sizinle ilgilenmiyor diye saçınızı çeşitli renklere boyadığınız, <strong>(b)</strong> sınıfın en iyi notlarını alamıyorsunuz diye kendinizi aptal gibi hissettiğiniz, <strong>(c)</strong> hoşlandığınız çocuk size değil de <em>‘sivitin vağr mığğ’</em> diyen kıza bakıyor diye karalar bağlayacağınız, <strong>(d)</strong> sınava bir gün kala hala hiçbir konuyu bilmediğiniz, <strong>(e)</strong> kimsenin sizden hoşlanmadığı ve <strong>HİÇBİR ZAMAN DA HOŞLANMADIKLARI</strong> gibi konularda endişelenmediğiniz, yani tüm bu dikkat dağıtıcı unsurlar önünüzden çekildiği için <em>yerel okuma tımarhanesine</em> giderken asla ulaşamadığınız bir konsantrasyonla çalışabilirsiniz. Ayrıca zaten bir kez başlayınca neredeyse bunların hepsini bildiğinizi fark edeceksiniz.</p><blockquote>Kötü dilbilgisi kötü cümlelere neden olur.</blockquote><blockquote>Türk Dil Kurumunu açarsanız cümlenin tanımının <strong>“Bir yargıyı bildirmek için tek başına çekimli bir fiil veya çekimli bir fiille kullanılan kelimeler dizisi, tümce.”</strong> olduğunu görürsünüz.</blockquote><p>Bir kelime dizisi büyük harfle başlar, noktayla biter ve kelimeler, yazarın zihninde başlayıp okurun zihnine sıçrayan bütünlüklü bir cümle olmak için birleşir. İlla ağdalı cümleler yazmanıza gerek yoktur. Basit cümleler, çıkardığınızda anlamı bozan ya da bozmayan bütün yan cümlecikler, betimlemeler, o açıklayıcı ve birleşik cümlelerin arasında kaybolmaktan korktuğunuzda takip edebileceğiniz bir yol sağlar.</p><p>Cümlenin anlamlı en küçük birimine ise <strong><em>sözcük</em></strong> (kelime) deriz; sözcükler cümle içinde üstlendikleri göreve göre <em>‘isim soylu sözcükler’</em> ve <em>‘fiil soylu sözcükler’</em> olmak üzere iki grupta incelenir. İsim <em>soylu sözcükler</em> <strong><em>isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem</em></strong>; <strong>fiil soylu sözcükler</strong> ise <strong><em>fiil ve fiilimsilerdir</em></strong>. Bunları zaten okulda öğrendiğiniz için hepsini tek tek açıklamayacağım, bütün okul senenize yayılmış koca müfredat ile başınızı şişirmek gibi bir niyetim yok. Ancak burada <strong><em>‘isim soylu sözcükler’</em></strong> başlığının altında karşımıza çıkan <em>‘bağlaç’lar</em> ile ilgili değinmek istediğim birkaç önemli nokta var.</p><p>Birincisi bağlaç olan da/de’nin yazımı ile ilgili, aslında oldukça basit bir kural fakat bunu ihlal eden o kadar çok yazar var ki. Bu yüzden başlangıcı bununla birlikte yapacağım, zihninize kazıdığımdan emin olmak istiyorum.</p><blockquote>Şimdi, benimle yüksek sesli bir şekilde tekrarlayın: <strong><em>“Bağlaç olan ‘da/de’ ayrı yazılır.”</em></strong></blockquote><p>Örnek vermem gerekirse: <strong><em>“Sen de mi Brutus?”</em></strong> cümlesi, eğer bulunma anlamı yoksa <strong><em>“Sende mi Brutus?”</em></strong> biçiminde yazılırsa yanlış olur. <strong>Bulunma eki</strong> görevinde kullanılan <strong><em>da/de</em></strong> getirildiği kelimeye <em>bitişik yazılır.</em></p><ol><li>Burası da bağlaç olan <strong><em>da/de</em></strong> kadar önemli: <strong><em>‘Ya da’</em></strong> <em>ayrı yazılır.</em></li><li>Bir diğer hata ayrı yazılan da/de’nin ta/te biçiminde yazılmasıdır. <strong>Ayrı yazılan <em>da/de</em> hiçbir zaman <em>ta/te</em> biçiminde yazılmaz</strong>.</li><li>Bağlaç olan <strong><em>da/de</em></strong> ile ilgili dikkat etmeniz gereken son şey <strong><em>da/de</em></strong>’yi kendisinden önce gelen kelimeden kesme işareti ile ayırmanın <strong>yanlış</strong> olduğudur. (Zaten ayrı yazılan bir kelimeyi kesme işareti ile ayırmak kulağa pek mantıklı gelmiyor değil mi?)</li></ol><p>Umarım bağlaç olan <strong><em>da/de</em></strong>’yi iyice anlamışsınızdır çünkü şimdi sizleri yeni bir bağlaç ile tanıştıracağım.</p><blockquote>Bağlaç olan ‘ki’ ayrı yazılır: “Bilmem ki, yeter ki, demek ki…”</blockquote><ol><li><strong>Pekiştirme ve şüphe </strong>anlamı katmak için kullanılan<strong> <em>ki</em></strong> sözü de yine <em>ayrı yazılır</em>: <strong><em>“Öyle bir geçer zaman ki…”</em></strong></li><li>Yalnızca <strong>kalıplaştığı için ayıramadığımız</strong> birkaç <em>istisna sözcük</em> vardır, bunları size anılarınızı depreştirmek adına derste kodladığımız gibi örnekleyeceğim: <strong><em>‘SİMBOHÇAM’</em></strong> kulağa tanıdık geliyor mu?</li><li><strong>“S</strong>anki, <strong>İ</strong>llaki, <strong>M</strong>ademki, <strong>B</strong>elki, <strong>O</strong>ysaki, <strong>H</strong>albuki, <strong>Ç</strong>ünkü, <strong>M</strong>eğerki” <em>bitişik yazılır.</em> <em>(Küçük ünlü uyumuna uyması için çünkü kelimesindeki ‘i’, ‘ü’ye dönüşmüştür.)</em></li></ol><p>Bağlaç olan da/de ve ki başta kafa karıştırıcı gelebilir ancak TDK’nin sitesinde var olan her şeyi size anlattım, bunları aklınızda tuttuğunuz sürece hata yapma ihtimaliniz de azalacaktır. Bunu cebe attıysak soru eki olan <strong><em>mı/mi/mu/mü</em></strong> sözcüklerine geçiyorum.</p><blockquote>Soru eki olan ‘mı/mi/mu/mü’ ayrı yazılır.</blockquote><p>Eğer cümleye <strong>soru anlamı katıyorsa</strong> bunun istisnası yoktur, <em>ayrı yazılır:</em> <em>Anladınız </em><strong><em>mı</em></strong><em>? Tekrar edeyim </em><strong><em>mi</em></strong><em>?</em></p><p>Ayrıca soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik yazılır: <em>Anladığınıza emin </em><strong><em>misiniz</em></strong><em>?</em></p><p><strong>Not:</strong> Birleşik fiillerde mi soru eki iki kelimenin arasına da gelebilir: Pes <strong><em>mi</em></strong><em> ettiniz?</em></p><p><strong>Not 2:</strong> Bu ek sorudan başka görevlerde kullanıldığında da ayrı yazılır: <em>Tatlı </em><strong><em>mı</em></strong><em> tatlı! Minnoş </em><strong><em>mu</em></strong><em> minnoş! Pofidik mi pofidik! İyice öğrendiniz </em><strong><em>mi</em></strong><em> her şey daha tatlı olacak!</em></p><blockquote>‘ŞEY’ ayrı yazılır.</blockquote><p>Bunun da istisnası yoktur, <strong><em>şey</em></strong> <em>daima ayrı yazılır</em>: <em>Her </em><strong><em>şey</em></strong><em>, bir </em><strong><em>şey</em></strong><em>, hiçbir </em><strong><em>şey</em></strong><em>…</em></p><blockquote>Sıkıldığınızı tahmin edebiliyorum ama dilbilgisi sadece can sıkan bir şey değildir, düşüncelerinizi ayaklandırıp yürütmek için tutunduğunuz bir daldır.</blockquote><p>Sayemde(!) bir daha aynı hataları tekrar edip durmayacak ve kendinizi yazarlar piramidinde gülünç bir duruma düşürmeyeceksiniz. (Ya da gecenin bir yarısı <em>‘edebiyat polisi’</em> arkadaşınız ansızın çıkıp son yazınızda yaptığınız yazım yanlışlarının altını kırmızı kalemle çizilmiş bir şekilde yollamayacak.)</p><p>Her yazarın kişisel olarak hoşlanmadığı bazı kullanımlar vardır, mesela Stephen King <em>“Bu çok havalı, şu zamanlarda, günün sonunda”</em> gibi ifadeler kullanan herkesin cezalandırılmasını ya da yemek yeme (ya da yazı yazma) izni verilmeden uyumaya gönderilmeleri gerektiğini düşünüyor. Bunun hakkında çekimser olsam da onunla aynı görüşte olduğum bir konudan bahsedeceğim: <em>Etken çatı ve edilgen çatı.</em></p><blockquote>Fiilin gösterdiği işi doğrudan özne yapıyorsa yani <strong>işi kimin yaptığı belliyse</strong> buna <strong>etken çatılı fiil</strong> deriz. <strong>Edilgen çatıda</strong> ise <strong>işi kimin yaptığı belli değildir</strong>, yükleme <em>“kim tarafından”</em> sorusunu sorduğumuzda bir cevap alamayız, özneye bir şey yapılıyordur ve özne sadece olanlara müsaade ediyordur.</blockquote><p>Benim ve tabii ki de King’in tavsiyesi edilgen çatıdan uzak durmanız gerektiği.</p><p>Edilgen çatılı fiil kullanmak kulağa <em>güvenli</em>, hatta <em>havalı</em> gelebilir fakat cümlenin yapısını pasifleştirdiği ve yazarın kendinden emin havasını azalttığı bir gerçektir. Eğer dilekçe mektuplarını seviyorsanız edilgen çatı oldukça havalı. Resmi evraklarda karşımıza çıkan <strong><em>“Saat yedide gönderildi. Onaylanmıştır. Toplantı beşte yapılacaktır.”</em></strong> gibi cümlelere aşinasınızdır. Kendine güvenmeyen yazarlarımız bu biçimde yazarlarsa gerçekten resmi ve ciddi bir hava kattığına, diğer bir değişle dilekçeyi gönderenin her şeyi bildiğine inanırlar. Aslında bu koca bir saçmalık! Kendinizden emin olun ve toplantının beşte olduğunu söyleyin. <em>Toplantı beşte.</em> <em>İşte bu kadar!</em></p><p>Pekâlâ, size edilgen çatıyı hiçbir zaman kullanmamalısınız demiyorum. Diyelim ki Kral Arthur’un alternatif versiyonunda bir şövalye nihayet Excalibur’u buluyor ama kılıcın içi bir kayanın içinde. <strong><em>“Excalibur bir kayanın içine saplanmış, onu bulan şövalye tarafından çıkarılmıştı.”</em></strong> Edilgen çatı için iyi bir örnek. Bunun yerine <strong><em>“Şövalye, Excalibur’u kayanın içinden çıkarıp havaya savurdu.”</em></strong><em> </em>cümlesini tercih edebilirim. Merlin’in sakalı! Excalibur’un cümlenin öznesi olması için hiçbir neden yok, bırakın şövalye işini yapsın!</p><p>Kendi adıma cümlelerimi iki parçalı kullanmayı sevdiğimi söyleyebilirim, bazen bu parçaları kendi aralarında dallandırırım ve öyle uzar ki, noktalı virgülle ayırmam gerekir. Sizler de düşünceyi böldüğünüzde daha anlaşılır hale geldiğini görebilirsiniz. Bu okur için işleri kolaylaştırır -ki okur her zaman odak noktanızda olmalıdır. Sabit bir okur kitlesine sahip olmadan -benim şu anda yaptığım gibi- boşlukta gevezelik eden bir ses olarak kalırsınız.</p><p>Anlam karmaşasının yarattığı bu bataklıkta okurun boğulmasını istemiyorsanız şunu unutmayın: “<em>Yazar ipi attı,”</em> demelisiniz. “<em>İp yazar tarafından atıldı,”</em> değil.</p><blockquote>“Cesur olun!”</blockquote><p>İyi yazmak genelde korkularınızdan arınmakla mümkündür. Kendinize güvenin, burada gözünüz kapalı uçurumdan aşağı doğru koşun demiyorum, bilginize güvenin ve bunu yazılarınızda göstermekten çekinmeyin. Yazarlar piramidine baktığımızda her türlü insan yeteneğini ve yaratıcılığını görmek mümkün. Bu piramitte nerede olduğunuzu bilin ve yeteneklerinizin paslanıp giden bir bıçak gibi keskinliğini yitirmesine izin vermeyin!</p><p>Bana ayrılan sürenin sonuna geldik ama üzülmeyin! Yakında henüz değinmediğim yazım kurallarından bahsetmek için tekrar burada olacağım. O zamana kadar ilhamınız bol, kaleminiz daim olsun!</p><p>Hoşça kalın!</p><p>Editör: <a href="https://medium.com/u/c43ba790d9b8">nur</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ab9913763591" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sizi İçten Tüketen Bir Veba: Üstün Yetenekli Çocuk Tükenmişliği]]></title>
            <link>https://medium.com/@ladymacdeath/sizi-i%CC%87%C3%A7ten-t%C3%BCketen-bir-veba-%C3%BCst%C3%BCn-yetenekli-%C3%A7ocuk-t%C3%BCkenmi%C5%9Fli%C4%9Fi-5070edd1d632?source=rss-99b3527efe90------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5070edd1d632</guid>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[gifted-kid-burnout]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gül]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 11 Mar 2023 12:02:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-11T12:02:04.950Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Ya da Gifted Kid Burnout</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*g78AYdQulWXuY3uKsgBnGA.png" /><figcaption>Pinterest</figcaption></figure><p>Hepinize merhaba, ben Gül. Ben bir bağımlıyım ve galiba ipin ucunu kaçırdım.</p><p>Ups, yanlış toplantı. Eğer terapi çemberinde sorunları hakkında konuşan klişe bir karakter girişi yapmasaydım bir yanım eksik kalırdı, bunun için pişman değilim.</p><p>Şimdi, <em>izninizle</em>, konuya girmeden önce size birkaç soru soracağım:</p><blockquote>“Hiç potansiyelinizi boşa harcadığınız hissine kapıldınız mı?”</blockquote><blockquote>“Peki, ya var olan bütün hobilerinize karşı ilginizi kaybettiğiniz?”</blockquote><blockquote>“Artık çalışmanın anlamsız geldiği bir dönemden mi geçiyorsunuz?”</blockquote><p>Tebrikler! Bu sorulara “evet” yanıtını verdiyseniz üstün yetenekli çocuk tükenmişliği kulübünün bir parçası olabilirsiniz. Bir sandalye çekip kendinize yer kapın, bugün sizlerle kulübümüzü içten sömüren bu <em>toksik</em> veba hakkında konuşacağım.</p><p><strong>Gifted kid burnout</strong>, <em>yani üstün yetenekli çocuk tükenmişliği</em>, sosyal medyada dönen bir şaka olarak ortaya çıkmış ama özünde uydurma olduğu bilinen bir <em>Z Kuşağı</em> terimi. Buna rağmen pek çok kişi tarafından hızla benimsendiği (Tiktok’ta dolaşan o sesi mutlaka duymuşsunuzdur) ve insanların okulun kendilerinde yarattığı stresi tanımlamak için kullandığı, en az anksiyete ve depresyon kadar yaygın bir kavram olduğu gerçektir. <strong><em>Bilimsel bir terim olmadığının</em></strong><em> </em>da ayrıca altını çizmek istiyorum.</p><blockquote>Peki, üstün yetenekli çocuk tükenmişliği ne demek? Neden herkes bu terimi bu kadar kendisi ile bağdaştırıyor?</blockquote><p>Kendimden başlamak istiyorum, internette bulabileceğiniz pek çok üstün yetenekli çocuk tükenmişliği ile ilgili yazıda olduğu gibi benim de anlatacak <em>travmatik</em> bir tükenmişlik geçmişim var. İnsanlar özel olduğumu söylemeye başladığında ilkokula gidiyordum; yaşıtlarımdan daima bir adım öndeydim, okuma hızım ortalamanın üzerindeydi, öğrenme yeteneğim ileri düzeydi ve eh, her zaman yüksek notlar olan akıllı ve herkesin gözdesi olan o<em> kusursuz</em> kızdım.</p><blockquote>Yetişkinler çoğunlukla kullandıkları etiketlerin çocuklarında nasıl bir etki yaratacağı üzerine düşünmezler, ne kadar zeki olduğunuzu duyarak büyüdüğünüzde bir noktada sizden iyi kimsenin olmadığını düşünmeye başlıyorsunuz.</blockquote><p>Babamla aramızda bir anlaşma vardı, ben girdiğim sınavlarda birinci olacaktım o da bunun karşılığında bana istediğimi alacaktı. Bu anlaşma yedinci sınıfta (zaten istediğim her şeyi elde etmiştim) ben artık saçmalık deyinceye kadar devam etti. Üstün yetenekli çocuk tükenmişliği yaşamadan bir yıl önceye kadar. Sonuçta herkesin hayatımın zirvesindeyim dediği bir anı olmuştur ya da bir gün olacaktır ve ne kadar yüksekteyseniz o kadar sert düşersiniz, tam bir klişe değil mi?</p><blockquote><strong>Davidson Enstitüsü</strong>, üstün yetenekli çocuk tükenmişliğini <strong>“birey ile mevcut eğitim ortamı arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan kronik tükenmişlik”</strong> olarak tanımlıyor.</blockquote><p>Üstün yetenekli çocukların tükenmişliği genellikle çocuğun kendini tekrarlayan, ödüllendirici olmayan, özerk olmayan, adaletsiz veya kendi değerleriyle uyumlu olmayan bir eğitim sistemine bağlıdır. Üstün yetenekli çocuklar, yaşamlarındaki benzersiz stres kaynakları ve üstün yetenekli olmanın getirdiği beklentiler nedeniyle de tükenmişlik yaşayabilirler.</p><p>Benim için kazanmak, itiraf ediyorum ki yalnızca kolaydı; hiç çalışma ihtiyacı hissetmedim demiyorum, sadece ekstra efor sarf etmeme gerek yoktu. Kazanmak istiyordum, kazanacağımı biliyordum ve kazanıyordum da. Oldukça şişmiş bir ego balonuna sahip olduğumu kabul ediyorum, bu konuda yalan söyleyemem. Gittiğim okullarda hep listelerin en başında benim adım gelirdi ve bu beni tatmin ederdi. Yere en sert biçimde çakılacağım ana kadar da bu hep böyle oldu.</p><p>Komik bir hikâye aslında; lise sınavı dönemiydi (adı sürekli değiştiği için hangisi olduğunu belirtme ihtiyacı hissetmiyorum) ve okuduğum özel okul iflas ettiğini duyurmuştu, sevdiğim öğretmenlerin hepsi birer birer ayrılıyordu sonrasında bizi de kapı dışarı etmişlerdi. O dönem, bir takım ailevi sorunlarım da üzerine eklenince bu durumun beni ne kadar sarstığını sınav anında panik atak geçirip sürenin neredeyse çeyreğinde ağladığım kısma kadar fark etmemiştim. O zaman hayatımda ilk defa hedefimi <em>ıskaladım</em>. Kendi adıma büyük bir başarısızlıktı bu tabii, çevremdeki herkesi hayal kırıklığına uğratmıştım sanki ve bir drama kraliçesinin yapacağı gibi bunun için kendimden nefret ettim.</p><figure><a href="https://www.instagram.com/yazirehberi/?hl=tr"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/1*bvl0d1o6GY3hHsVSJWT0WQ.jpeg" /></a></figure><p>Bununla birlikte lisedeki notlarım ve tabii ki de sosyal etkinliklerdeki performansım feci halde düşüş yaşadı. Voleybolu bırakmıştım, satranç kulübü toplantılarına gitmiyordum, resim çizmiyordum, sınıfta söz almıyor ya da herhangi bir yarışma varsa katılmak için kendimi öne çıkarmıyordum, MUN’a gitmek ve orkestrada çalmak ise işkence gibi gelmeye başlamıştı. Çok sevdiğim matematik dersini bile almak istemiyordum. Hayatında hiçbir sosyal aktivite olmadan rahat edemeyen Gül’ün bataryası son dişine kadar tükenmiş gibiydi. Yalnızca yorgundum, hiçbir şeye enerjim yoktu ve hiçbir şey yapmak istemiyordum. En sonunda, onuncu sınıftayken, Majör Depresyon Bozukluğu tanısı konuldu ve ilaç kullanmaya başladım. Uzun sözün kısası üstün yetenekli çocuk tükenmişliği beni feci halde çarpmıştı.</p><blockquote>Peki, bunun suçlusu kim? Olağanüstü beklentiler mi? Ailemin en başından beri ‘akıllı kız’ diye etiketlemiş olması mı? Yoksa çalkantılı hayatım mı?</blockquote><p>Açıkçası hepsinin çöküşümde bir miktar katkısı olmuş olabilir ancak ben temelinde belirli bir zihniyete itilmek olduğunu düşünüyorum.</p><p>Tükenmişliğe açılan en büyük anahtarlardan biri <strong><em>mükemmeliyetçi olma eğilimidir</em></strong>, yüksek standartları karşılama güdüsü ve daima başarılı olma zorunluluğunun yarattığı baskı zamanla bir bedel ödetir. Beklentileri karşılayamamak <em>‘akıllı çocuk’</em> için bir seçenek değildir, mükemmelden daha az bir şey olma düşüncesini çoktan silip atmıştır, ya en iyi olacaktır ya da en iyi olmak için sınırlarını sonuna kadar zorlayacaktır. Bütün bu <em>mükemmeliyetçi ideallerin</em> yarattığı ağırlık muazzamdır ve benim durumumda olduğu gibi kaygı bozukluğu ile birlikte gelen depresyona dönüşmesi ise kaçınılmazdır.</p><p><strong>‘Üstün yetenekli çocuk tükenmişliği’</strong> adı verilen kavram bu noktada karşımıza çıkıyor, kişi zirvenin en üst noktasında olmaya o kadar alışmıştır ki aksi onun için kabul edilemezdir. Ve bunun temel nedeni değerinin zekâsı ile belirlendiğini öğrenmiş olmasıdır, eğer başarısız olursa <em>‘akıllı çocuk’</em> etiketinin elinden alınacağına ve çevresindeki herkesi hayal kırıklığına uğratacağına inanır. Yüksek notlar almak, ulaşması kolay bir hedeftir onun için ancak bu çaba kimsenin onu umursamadığını fark ettiğinde aniden durur.</p><blockquote><strong>“</strong>Eğer zekâm için burada değilsem kimim ben?”</blockquote><p>Nihai amacı başarılı olmak zihniyetine itilerek yetiştirilmiş kişi, buna dair motivasyonunu kaybettiğinde nereye ait olduğunu ve kiminle ilişki kurabileceğini bilmemenin yol açtığı ezici bir endişe duygusuyla baş başa kalacaktır. Üstün yetenekli çocuklar hassas olma eğilimdedir bu nedenle her türden yorum ve yapıcı eleştiriler bile onlar için önem taşımaktadır, kolaylıkla bir şeylerin ters gittiğini düşünebilirler. Basit bir hata yapmak içlerinde <em>‘acaba yeterince iyi değil miyim?’</em> şüphesini doğurur ve beyin kendi kendini vazgeçmeye ikna eder. <em>“İstersem yaparım”</em> diye kendini kandırmaya başlar insan; <em>“zaten herkesten iyiyim”</em>,<em> “bunun için uğraşmama gerek yok”</em> cümleleriyle kendini oyalar fakat bunlar iyi hissetmek için söylenmiş bahanelerden başka bir şey değildir. En sonunda kişinin eline geçen boşa gitmiş zaman ve harcanmış bir potansiyel olacaktır.</p><p>Potansiyelinizi boşa harcadığınızı düşünmeye başlamak özgüveninizde sarsıcı bir etki yaratıyor. Geriye dönüp o <em>‘akıllı kıza’</em> baktığımda sürekli bunu düşündüm, ayaklarını yere sağlam basan ve gelecek hakkında şu anki halimden çok daha iyi hedefleri olan küçük Gül’den geriye kalanın, olağanüstü bir hızla çalışan ama SSRI’lar ile baskılanmış bir beyin olmasını eminim hiçbir zaman dilimindeki versiyonum istemezdi. Eğer <em>‘üstün yetenekli çocuk tükenmişliği’</em> için bir kapak kızı seçmeleri yapılacak olsaydı kesinlikle kendimi aday gösterebilirdim. Eminim bunu söyleyecek pek çok kişi vardır ancak bizi bu çatı altında birleştiren temel öge daha fazla baskıya dayanamayıp, bir noktada her şeyi boş vermeyi seçerek <strong>yenilgiye teslim olmamızdı.</strong></p><blockquote>Fakat üstün yetenekli çocuk tükenmişliği bir son değil. Bu tükenmişlikten kurtulmanın en kolay yolu da bize aşılanan <strong>mükemmeliyetçiliğe şartlanmış zihin yapısını</strong> kırmak ile başlıyor.</blockquote><p>En yüksek notları almanın, akademide en tepede olmanın ve bir şeyi kolay yoldan elde etmenin ne kadar tatmin edici olduğunu biliyorum. Ancak bazen zorlanmak oldukça doğaldır, şartlanmış zihinlerimizdeki inancın aksine başarıya ulaşmak için fazladan çaba harcamaya ihtiyaç duyabiliriz. Bu bizi <strong><em>kusurlu birine</em></strong> veya bir <strong><em>kaybedene</em></strong> dönüştürmez. İşin aslı çalışmadan istediğimiz hedefe ulaşmanın mümkün olmayacağıdır. <em>‘Birdenbire olağanüstü şeyler üreten dahi’</em> efsanesi kolektif bilincimizde ne kadar yaygın olsa da gerçekte oldukça nadir rastlanan bir vakadır.</p><blockquote>Bu sözüm herhangi bir konuda başarılı olmak isteyen herkese: Tekrar ediyorum, çaba göstermeden hiçbir şey elde edemezsiniz.</blockquote><p>Kimsenin bize ne kadar(!) zeki olduğumuz için elinde altın bir anahtarla cennetin kapılarını aralamayacağı bir gerçek. Burada kastettiğim cennet mecazen tabii… Bu nedenle, üstün yetenekli çocuk tükenmişliğinden muzdaripseniz, zekânız için sürekli övgü alma ve akademik olarak başarılı olmak için çaba harcamaya gerek duymama kombinasyonunun, sorunlarınızın kökünde yatan <strong><em>sabit zihniyet</em></strong> olduğunu bilmelisiniz. İyileşmek için yapmanız gereken tek şey ise bu düşünce yapısından tamamen kurtulmaktır.</p><p><em>“Akıllı”</em> ve <em>“yetenekli”</em> etiketlerinden kurtulmalı ve tarihte en çok adı geçen büyük insanların onlar doğmadan önce kaderinde büyük biri olacakları yazılmadığını anlamalısınız; oraya ulaşmak için çok çalıştılar ve yol boyunca pek çok yardım aldılar. Bizler sıfır ve birlerden oluşan algoritmalar ile kodlanmış makineler değiliz, yorulabiliriz, zorlanabiliriz ve en önemlisi hata yapabiliriz. Çağımızın en başarılı insanlarının çoğunun uzmanlar tarafından bir geleceği olmayacağı düşünülüyordu. Uzun sözün kısası bizi hayallerimize yaklaştıracak şeyin doğuştan gelen zekâmız değil, gösterdiğimiz emek olduğunu ve yeteneklerimizin bunu değiştirmeyeceğini anlayın. Diğerlerinden bir adım önde başlamış olabiliriz fakat size soruyorum; biz yürürken diğerleri koşarsa ne olacak?</p><p>Einstein&#39;ın sözünü hatırlayın: <em>“Dehanın onda biri yetenek, onda dokuzu çalışmaktır.”</em></p><p>Editör: <a href="https://medium.com/u/c43ba790d9b8">nur</a></p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fopen.spotify.com%2Fembed%2Fplaylist%2F2PKiuGU8RXsIVXlcIfpNjB%3Futm_source%3Doembed&amp;display_name=Spotify&amp;url=https%3A%2F%2Fopen.spotify.com%2Fplaylist%2F2PKiuGU8RXsIVXlcIfpNjB&amp;image=https%3A%2F%2Fi.scdn.co%2Fimage%2Fab67706c0000bebbfb6ed63757546c622889a258&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=spotify" width="456" height="352" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/aa796f603cf5ed37a7c42ad13fe356e0/href">https://medium.com/media/aa796f603cf5ed37a7c42ad13fe356e0/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5070edd1d632" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Gerçekçi Karakterler Yaratmanın İncelikleri]]></title>
            <link>https://medium.com/@ladymacdeath/ger%C3%A7ek%C3%A7i-karakterler-yaratman%C4%B1n-i%CC%87ncelikleri-add21d36286d?source=rss-99b3527efe90------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/add21d36286d</guid>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[karakter-yaratma]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nandırıcı-karakterler]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gül]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 07 Mar 2023 14:01:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-07T14:01:32.170Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Bir ressama çizdirebilecek kadar gerçekçi karakterler nasıl yapılır?</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*IrnjBBMa76LATsxeTHSO5A.png" /><figcaption><em>Book sculptures by Jodi Harvey-Brown</em></figcaption></figure><p>Betimlemeler hakkında konuştuğum gönderide, daha sonra karakter yaratmak ile ilgili öneriler paylaşabileceğimden bahsetmiştim. Söz verdiğim gibi buradayım, eğer o yazımı merak eder ve <em>muhteşem betimlemeler </em>yapmanın inceliklerini öğrenmek isterseniz öncesinde bu linke tıklayabilirsiniz:</p><p><a href="https://medium.com/@ladymacdeath/yazar%C4%B1n-el-kitab%C4%B1-325186e46578">Yazarın El Kitabı - Bölüm I: Muhteşem Betimlemeler</a></p><p>Bir roman yazarken kurgu elbette önemlidir ancak iyi bir hikâye anlatmak istiyorsanız karakterlere de en az kurguya gösterilen emek kadar mesai harcamanız gerekiyor. <strong>Ernest Hemingway,</strong> yazarın bir roman yazarken <em>karakterler</em> değil <em>yaşayan insanlar</em> yaratması gerektiğini söylüyor. <strong><em>Çünkü karakterlerin yeri karikatürlerdir.</em></strong> Büyük karakterler olmasına gerek yoktur; emeklemeyi bırakıp koşmaya başlamış, diğer bir deyişle yaşayan insanları işleyebiliyorsa kitabın bir bütün olarak kalması, roman olarak varlığını sürdürmesi mümkündür. Eğer yazarın anlattığı kişiler müzik, resim veya bilim gibi herhangi bir alanda usta ise karakterinin bu konular çerçevesinde işlenmesi gerekir. Aksi takdirde sahtekârlık yapmış ve bir konuda ne kadar bilgili olduğunuzu göstermek için gösteriş yapıyorsunuz demektir. Ne kadar iyi olursa olsun, bir deneme kitabı olarak uygun bir fiyata pazarlayabileceğiniz kendi entelektüel fikirlerinizi romandaki insanlar olarak okura sunmak her ne kadar pratik bir yöntem olsa da bu edebiyat değildir; efektif bir hikâye anlatmayı ve tek boyutlu karakterlerin ötesine gitmeyi sağlamaz.</p><h4>↬Gerçekçilik son derece önemlidir.</h4><p>Gerçekçi karakterleri iyi yapan şey onlarla bağ kurabilmemiz, kendimizden bir parça bulabilmemizdir; yaşayan karakterlerin iç dünyalarında tıpkı bizlerde olduğu gibi birtakım içsel çatışmalara şahit oluruz. Örneğin <strong>Virginia Woolf’un</strong> romanları, karakterlerinin yaşadığı derin karmaşalar nedeniyle güçlüdür. <strong>Woolf,</strong> <em>bilinç akışı tekniği</em> ile karakterlerinin zengin iç dünyalarını ifşa eder; onların düşüncelerini, anılarını, korkularını ve aşklarını okuyucuya anlatır.</p><blockquote><em>“Karakterlerimin arkasındaki güzellikleri keşfediyorum, bence bu tam da istediğim şeyi veriyor; insanlık, mizah ve bilinçaltı.”</em> diyor günlüğünde.</blockquote><p>Kitap sayfalarının ardındaki dünyada, insanların karakter motivasyonları yoktur, pek çok kaynakta karşınıza çıkacak karakter motivasyonu kavramını aklınızdan silin; insanların bugünkü davranışları, korkuları ve aldıkları kararlar genellikle geçmiş deneyimlerine ve yetiştirilme biçimlerine dayanır. Tabii, kurgu karakterleri doğrudan gerçek hayattan alacak diye bir kural yoktur. Mesele daha çok şu ikisinden ibarettir: Etrafınızdaki gerçek insanların nasıl davrandıklarını gözlemlemek ve sonra gördükleriniz hakkında doğruları söylemek. Örneğin bir arkadaşınızın düşünürken sürekli mırıldandığını fark edebilirsiniz. Bu hoş bir detaydır fakat hikâyeye hiçbir katkı sağlamayacaksa kullanmanın bir anlamı yok. Ayrıca sabah kalktığınızda siyah bir defterde adınızın yazılı olduğunu görmek istemiyorsanız karakterleri birebir almasanız iyi edersiniz.</p><h4>↬Kahramanlarınıza sağlam bir arka plan hikâyesi vermek, karakterlerin varoluşlarına ilk sayfadan başladığı hissiyatının önüne geçer.</h4><p>Eh, Freud’un pek çok konuda yanıldığını düşünsem de itiraz edemeyeceğim tek görüşü her şeyin temelinde ailenin yattığıdır. Sonuçta bildiğimiz her şeyi bizi yetiştirenlerden öğrenmedik mi?</p><p>Karakterlerinizin kim olduğunu bilmelisiniz çünkü hikâye başladığında karakterleriniz neyin yanlış olduğunu anlamak ve onları engelleyen şeyin üstesinden gelmek için bir yolculuğa çıkacaklar. Başlangıç noktası olarak karakterin çocukluk anılarını seçebilirsiniz; <em>“Aile dinamikleri nelerdi?”</em>, <em>“Mali durumu nasıldı?”</em>, <em>“Hayatını etkileyen büyük bir olay yaşadı mı?”</em> gibi sorulara verdiğiniz yanıtlar sayesinde karakterinizin o kurguda oynayacağı role ilişkin bir anlayış geliştireceksiniz. En önemlisi, arka plan hikâyesi, karakterinizin duygusal travmalarını belirlemenize ve bunlarla nasıl başa çıktığını keşfetmenize yardımcı olur. (Her karakterin travması olacak diye bir şey yok tabii.)</p><h4>↬Tutarlı olmaya özen gösterin ve karakterinizi yazmadan önce insan psikolojisi üzerine araştırma yapın.</h4><p>İlla gidip psikoloji diploması alın demiyorum fakat temel bilgilere ulaşmanın günümüzde oldukça kolay olduğu da bir gerçek. Mesela, karakterinizin güven ve bağlanma problemleri varsa bunun başlıca nedeni çocukluk yıllarında ihtiyaç duyduğu güven, şefkat ve ilgiyi annesinden görememesi ve bu ihtiyaç duygusunu içinde en düşük dereceye indirmesi olabilir. Burada dikkat etmeniz gereken nokta etkili bir hikâye anlatmanın temel kuralı olan “anlatma, göster” ilkesine sadık kalabilmektir.</p><p>En sık üzerinde durduğum karakterlerimden biri olan Isolde epey psikopat görünebilir ama onun kendini gayet aklı başında ve mantıklı gördüğünü unutmamak gerekir; hatta bu pisliklerle dolu dünyada hayatta kalmak için elinden geleni yapan, etrafı sarılmış bir kahraman zanneder kendini. Oldukça sık tehlikeli ve ani ruhsal değişimler yaşadığı bir gerçektir ancak hiçbir zaman ortaya çıkıp da doğrudan, <em>“Isolde o gün özellikle hayattan bezmiş gibiydi.”</em> ya da <em>“Isolde o gün oldukça agresif görünüyordu.”</em> biçiminde betimlemedim. Eğer bunları söylemem gerekirse kaybederim. Ancak size dağınık saçlı, gözlerinin altında koyu halkalar olan ve devamlı elinde bir şarap kadehiyle odasından ayrılmayı reddeden bir kadın gösterebilir ve Isolde’nin manik depresif sürecinin depresif bölümünde olduğu sonucunu çıkarmanızı sağlayabilirsem kazanırım. Ve kısa bir süreliğine de olsa sizin dünyayı Isolde’nin gözlerinden görmenizi, onun deliliğini anlamanızı sağlayabilirsem, onu duygularını paylaştığınız ve hatta özdeşleştiğiniz biri haline getirebilirim. O zaman Isolde her zamankinden daha korkunç olur çünkü gerçeğe yaklaşır. Öte yandan onu öfke patlamaları ve alkolizmi haricinde hiçbir derinliği olmayan çılgın bilim adamlarından birine çevirseydim çizgi film karakterlerinden farkı kalmazdı. Bunu kimsenin istemeyeceği ve Isolde’nin o versiyonunun eskidiği de bir gerçek.</p><blockquote>“Peki, Isolde bana ne kadar benziyor?” sorusunu sormak oldukça makul.</blockquote><p>Bazı kısımları tabii ki benim… Ama yazmaya devam ettikçe siz de göreceksiniz ki yarattığımız her karakter kısmen bize dönüşüyor. Bunun temel nedenlerinden biri kendimize belli bir karakterin belli bir durumda ne yapacağını sormanız ve kararı sizin ne yapacağınıza (ya da kötü bir karakter söz konusuysa ne yapmayacağınıza) dayanarak vermeniz. İtiraf edelim, hepimiz ana karakterlerimizi yaratırken kendi versiyonlarımıza diğer insanlarda gözlemlediğimiz güzel veya çirkin özellikleri ekledik (mesela eşyalarının yerini değiştirilince yaygara kopartacak kadar obsesif biri). Önemli olan bunu çok sık tekrarlamamaktır.</p><h4>↬Mükemmel insan yoktur, doğası gereği insanlar pek çok açıdan kusurludur, karakterlerinizi yaratırken onlara kusurlar vermekten çekinmeyin.</h4><p>Karakteriniz ne kadar zeki olursa olsun kötü kararlar alabilir ve hata yapabilir, onun bunu yapmasına müsaade etmek karakterinizi daha ilişkilendirilebilir bir hale getirecektir. Hata yapmak insani bir özelliktir; karakterlerinizin çıktıkları yolculuklarında ahlaki çatışmalar yaşaması ve kendi ilkelerine aykırı hareket etmeleri, dört dörtlük kararlar alıp daima başarılı olmalarındansa karakterlerinizi ilgi çekici kılan çok katmanlı yapısını kurmanıza katkı sağlayacaktır.</p><p>Çoğunluğun Marvel Sinematik Evreninde Iron Man olarak tanıdığı Tony Stark karakterinin buna uygun bir örnek olduğunu düşünüyorum. Tony Stark; oldukça narsistik, tanrı kompleksli ve egoist bir karakterdir, kendini <em>“dahi, zampara, milyarder”</em> olarak tanımlar. Ama tabii ki de onu iyi bir karakter yapan şey havalı bir kahraman olması değil, aksine hikâyesi boyunca kusurlarının bizden saklanmamış oluşu. Ardında iyi bir amaç taşımasına rağmen onu ve çevresindekileri zor durumda bırakan pek çok kötü karar alışına şahitlik ettik ve bu, ona karşı bir antipati duymamıza neden olmadı. Çünkü eylemlerini öylesine gerçekleştirmediğini, travmatik deneyimlerinin bir sonucu olarak inşa ettiği inanç sisteminin bir sonucu olduğunu ve aslında insani bir yöne sahip olduğunu biliyorduk. Ve tabii ki Tony, ne kadar hata yaparsa yapsın bunlardan ders çıkardı ve kendini geliştirmeye de devam etti.</p><p>Başkahramanlarımızın karakterlerini anlatmamız gereken hikâye (diğer bir değişle bütün o kazı-inşa çalışması) belirler, bizim işimiz hem hikâyeye yardım edecek hem de onlar (ve tabii ki gerçek hayat) hakkında bildiklerimizi göz önünde bulundurarak, makul görünecek biçimde davranmalarını sağlamak. Bazen kötü karakterler kendilerinden şüphe ederler (Zuko gibi); bazen merhamet gösterirler (Thanos gibi); bazen de iyi adam doğru bildiği şeyi yapmaktan vazgeçmeye çalışır (Batman gibi)… İşinizi iyi yaparsanız karakterlerinizin hayat bulup kendi kafalarına göre hareket etmeye başladığını göreceksiniz.</p><h4>↬Karakterinizin ipleri eline almasına izin verin.</h4><p>Hikâye ilerledikçe karakterlerin başlarına gelecekler, yazdıkça onlar hakkında keşfettiklerimize, diğer bir deyişle nasıl büyüdüklerine bağlı olarak gelişir. Bazen az gelişirler, bu olağan bir durumdur, ‘huylu huyundan vazgeçmez’ gibi de düşünebilirsiniz. Eğer çok gelişirlerse hikâye onların değil, onlar hikâyenin gidişatını etkiler. Önemli olan hikâyenin başladığı gibi bitmemesidir, bize ne kadar ilginç gelirse gelsin, bütün o olaylara rağmen hiçbir gelişme kat etmediyseniz bunu başarısızlıktan sayabilirsiniz. <strong>Stephen King’e</strong> göre iyi hikâyeler nihayetinde olaylardan ziyade karakterlerle ilgili bir sona vararak bitenlerdir, hikâyeyi taşıyan karakterlerdir. Burada kastedilen karakterin tüm özgeçmişinin bize hikâye içinde baştan sona verilmesi değil tabii. Eğer bir karakter çalışması okumak istiyorsanız gidip bir biyografi kitabı alabilirsiniz.</p><h4>↬Bir diğer önemli nokta insanların cümle biçiminde düşünmediğidir.</h4><p><em>“Yüce Tanrım!”</em> diye düşündü. <em>“Bu inanılır gibi değil!”</em> Hayır, atın bu fikri kafanızdan. <em>“Az önce başına gelenleri aklı almıyor.”</em> cümlesinin size yetmesi gerekiyor. İlkinin kulağa daha hoş geldiğini düşünebilirsiniz fakat düşünceler düz bir çizgi değildir, bir ebru resmidir; zihninizde dallanır ve etrafa saçılır. Bilinç akışında düşünceler arka arkaya birbirini izler. Karakterin düşünme sürecini olduğu gibi aktarır ve size karakterinizi canlandırma fırsatını tanır. Karakteri bütün çıplaklığıyla okura sunar, an içindeki ruh halini yansıtırız. Karakterin an içerisindeki ruh hali daima <em>“şimdiki an + geleceğe ve geçmişe atıflarla”</em> akar. Böylece yazar bireyin dış dünyadan anlık kopuşları sırasında geçmişine ve geleceğe yaptığı yolculukları vermiş olur. Kahramanın anlık geçmişe dönüşlerinden onun geçmiş yaşantısındaki kişiliğinin gelişmesinde önemli roller oynayan olayları öğreniriz. Anlık geleceğe gidişlerle de kahramanının ilgi ve beklentilerini öğreniriz.</p><p>Bütün modernist romanlarda bu anlık geçişler genellikle serbest çağrışımlarla birlikte olur. Bir örnek vermek gerekirse: Zebercet meyhanede içerken gözü duvardaki Fatih Sultan Mehmet tablosuna takılır; tam bu sırada yazar bize Zebercet’in zihnini açar ve biz Zebercet’in bir geriye dönüşle askerdeki Fatihli’yi hatırlamasını okuruz. Sonrasında da yazar Zebercet’i tekrar romanın şimdiki zamanına döndürür. Böylece biz serbest bir çağrışımla Zebercet’in bilinç akışını okumuş oluruz.</p><h4>↬İnsanlar sosyal canlılardır, kahramanlarınızın diğer karakterlerle olan etkileşimleri ve kurdukları diyaloglar onları tanımamıza yardımcı olur.</h4><p>Diyalog yazmanın cesaret istediğini kabul ediyorum, her yazarın bu alana olan yeteneği farklı düzeydedir. Sınırlarınızı bilmekte yarar var çünkü iyi yazılmış diyalogları okumak ne kadar keyifli olsa da, kötü yazılmışları okumanın ölümcül olduğu da bir gerçek.</p><p>Karakterlerimize ses veren diyalogdur ve onların özelliklerini belirlemede önemli bir yere sahiptir. İnsanların söyledikleri, genelde kendileri bile farkına varmadan, karşı tarafa nasıl biri olduklarını anlatır. İyi yazılmış bir diyalog karakterin zeki mi aptal mı, dürüst mü yalancı mı, eğlenceli mi ağırbaşlı mı olduğunu gösterir. <strong>Woolf’un</strong> romanlarıyla ilgili en dikkat çekici özelliklerden bir diğeri, insanların söyledikleri küçücük şeylerin, düşündükleri ve hissettiklerinin derinliğini, gücünü yansıtmasıdır. Aslında kurguladığı birçok karakter duygu ve düşüncelerini ifade etmekte güçlük çeker.</p><p>Bunu çok sık tekrar ediyorum ama gerçek hayatta kimse Shakespeare oyunundaymış gibi konuşmaz. Eğer diyaloglarınızın gerçek insanlar konuşuyormuş gibi hissettirmesini istiyorsanız yapmanız gereken tek şey onları canlandırmak. Hikâyeniz seslendirildiğinde nasıl bir etki bırakıyor? Karakterlerinize insanların birbirleriyle gerçekte konuşurken kelimeleri söylettiniz mi? Sözü fazla uzattığınızı düşünüyorsanız, kendinize medyan okuyun ve diyaloglarınızı yarı yarıya azaltın. Çünkü gerçek hayatta insanlar paragraflar halinde konuşmazlar. Karakterin kelime seçimi veya üslubu geçmişi, eğitimi, yaşı ve doğum yeri hakkında bilgi verir. Aristokrat eğitimi almış, on dokuzuncu yüzyılda yaşayan bir araştırmacının yirmi birinci yüzyıl argosuyla konuşması sizce de kulağa oldukça absürt gelmiyor mu? Kurgusal bir karakter olsa bile gerçekçi olmasını istiyorsanız kişiliği ile tutarlı cümleler söylemesini sağlamalısınız.</p><figure><a href="https://linktr.ee/yazirehberi"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/1*TRC6UjKF-JSYyT8r9rHQ_w.png" /></a></figure><h4>↬Son olarak klişe karakter kalıplarının dışına çıkmaya çalışın.</h4><p>Atomu yeniden parçalayın demiyorum, yaratıcılığınızı konuşturun. Klişeler güzeldir ancak defalarca tekrar edilmiş kalıplara takılı kalmanın anlamı var mı? Çılgın bir bilim adamı yazmak istiyorsanız onun nihai amacının dünyayı ele geçirecek bir cihaz yapmanın ötesine geçmesine izin verin. Karakter tasvirlerinizi güçlendirmek için kahramanınıza ait alakasız özellikleri betimleyebilir, onlara ayırt edici özellikler verebilirsiniz. En basitinden odasının nasıl göründüğünü bilmek bile karakterinizin kişiliği hakkında size bir ışık tutacaktır. Bir günlüğüne bilgisayarı bırakıp dışarı çıkın ve insanları gözlemleyin. İnsan zihni, verileri tahmin etmede gerçekten iyidir ve onu yalnızca biraz bilgiyle beslerseniz gerisini kendi halledecektir.</p><p>Yaşayan karakterler yazmak hakkında hemen hemen bildiğim her şeyi anlattığımı düşünüyorum, atladığım şeyler olabilir, bunun için beni mazur görün. Daha sonra diyalog yazma ve dil bilgisi konuları hakkında konuşmak için buraya geri geleceğim fakat şimdilik bana ayrılan sürenin sonuna geldiğimizi söylüyorum. Yakında tekrar görüşeceğiz, o zamana kadar anlattıklarımı sindirmenizi ve dersler çıkarmanızı rica ediyorum.</p><p>Kaleminiz daim, ilhamınız bol olsun.</p><p>Hoşça kalın!</p><p>Editör: <a href="https://medium.com/u/c43ba790d9b8">nur</a></p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fopen.spotify.com%2Fembed%2Fplaylist%2F0XiEUkoMZEMat6zw9oQJia%3Futm_source%3Doembed&amp;display_name=Spotify&amp;url=https%3A%2F%2Fopen.spotify.com%2Fplaylist%2F0XiEUkoMZEMat6zw9oQJia&amp;image=https%3A%2F%2Fi.scdn.co%2Fimage%2Fab67706c0000da8472d38c79907756120f23d1cd&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=spotify" width="456" height="352" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/419a8065465321ee2f9827911c28c9cc/href">https://medium.com/media/419a8065465321ee2f9827911c28c9cc/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=add21d36286d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yazarın El Kitabı]]></title>
            <link>https://medium.com/@ladymacdeath/yazar%C4%B1n-el-kitab%C4%B1-325186e46578?source=rss-99b3527efe90------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/325186e46578</guid>
            <category><![CDATA[yazarlık]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[stephen-king]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gül]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 17 Sep 2022 21:16:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-01-08T19:33:33.246Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Bölüm I: Muhteşem Betimlemeler</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/0*824sAWpy7rmqo84l.gif" /><figcaption>✒</figcaption></figure><p>Sevgili yazar adayı, eğer “ne kadar betimleme yazarsam yazdığım metin o kadar kaliteli olur” tarzında bir düşünceye sahipsen bunu derhal aklından sil. Betimlemenin azlığı ya da çokluğu o metnin kalitesini belirlemez. Önemli olan karakterinin duygu ve düşüncelerini okuyucuya doğru bir biçimde aktarabilmektir. Okuyucu betimlemenin kalitesiyle değil hikâyenin kendisi ile ilgilenir. Betimleme ise pastanın üzerindeki süsler gibidir diyebilirim, şefin küçük dokunuşlarıdır ki burada bahsi geçen şefimiz biz yazarlar oluyoruz.</p><p>Buraya ilerleyen zamanlarda olay örgüsü ve karakter yaratmak ile ilgili küçük öneriler paylaşabilirim ancak şu an <em>muhteşem betimlemelerin</em> nasıl yazılacağı konusu üzerinden devam edeceğim. Ve unutmayın, kendimin asla betimleme uzmanı, betimleme bükücü -ya da siz ne demek isterseniz- olduğunu iddia etmiyorum, hala bu konuda kendimi geliştirmemin gerektiği bir gerçek. Bu yüzden olabildiğince basitten gitmeye çalışacağım.</p><p>Stephen King’in ‘Yazma Sanatı’ adlı kitabının büyük bir hayranı olduğumu ve yazının içeriğini büyük ölçüde o kitaptan yola çıkarak hazırladığımın da altını çizmek istiyorum.</p><p>Boş bir sayfa ve kalem kapın, başlıyoruz!</p><p>Öncelikle hikaye yazmak bir nevi inşaat yapmak gibidir, temelden başlarız ve aşama aşama üzerini doldururuz. King, tüm kabiliyetimizle yazabilmemiz için kendi alet çantamızı yapmamız gerektiğini söylüyor. Ve tabii ki de onu yanımızda taşıyabilmemiz için kaslarımızı güçlendirmeliyiz. Böylece zor bir işe bakıp hayal kırıklığına uğramak yerine belki de doğru aleti bulup hemen işe koyulabiliriz.</p><blockquote>“Alet çantasının en üstünde bulunması gereken şey, yazı yazmanın ekmeği, kelime dağarcığıdır.”</blockquote><p>Bütün yazarların ortaklaşa fikridir bu, okumadan yazamazsınız. Bunu geliştirmek için bilinçli bir çabaya girmenize gerek yoktur, zaten yazdıkça ve okudukça o kendiliğinden gelişecektir.</p><p>Yazıya yapılabilecek en kötü şey kısa kelimelerle kurulmuş cümlelerden utanıp onları uzatmak için bir süsleme arayışına girmektir. Kelime dağarcığının ilk kuralı “aklına gelen ilk kelimeyi kullanmaktır” tabii uygun ve renkliyse. Ne kastettiğiniz çok önemlidir, “anlatamıyorum” ya da “bunu kastetmemiştim” dediğiniz tüm zamanları düşünün. Kullanacağınız kelimenin yere uygunluğunu hesaba katmayı unutmayın, sözcük sadece anlamı temsil eder.</p><p>Dilbilgisini de alet çantanın en üst kısmında bulundurmalısınız, evet, edebiyat dersinde gördüğümüz bütün o kurallardan bahsediyorum. Aslında üzerine konuşulacak çok şey olsa da TDK bekçileri gibi (sosyal medya platformlarında -neyi kastettiğimi anladınız- ilgi eki olan -ki’yi ayırın diye çığlık atan bir dolu insandan bahsediyorum, iyi bir dilbilgisi dersi almak istiyorsanız orada birkaç saat geçirmek pekala yeterli olacaktır) sizi darlamak istemediğimden burayı fazla uzatmaya gerek yok. Dilbilgisi, düşüncelerimizi ayaklandırıp yürütmek için tutunduğumuz bir daldır. İyi kullanılmış bir Türkçe ile yazım-noktalamaya gösterilen özen daima bir fark yaratacaktır.</p><p>Stephen King, dilbilgisinin ardından zarflar ve edilgen çatı için uzun bir bölüm ayırmış olsa da ben o kadar uzun tutmayacağım. Nihayetinde dilbilgisi öğretmeni değilim, kendisine katıldığımı bilmeniz yeterli. Zarflar ve edilgen çatıdan uzak durmalısınız. Zarflar bizim dostumuz değildir, yazıyı pasifleştirirler. Zarfları atın. Kapı yazar tarafından kapatılmasın, lütfen, kapıyı kapatmak için fazladan birkaç sözcük kullanmanın hiçbir sakıncası yok.</p><p>Kelime dağarcığı ve dilbilgisini koyduğumuza göre bir diğer aletimize geçebiliriz: üslup. Üsluba metni okurken zihninizde canlanan o ses diyorum, yani yazarın sesi. Aynı yazarın kaleminden çıkmış olsa bile her metnin verdiği his birbirinden farklıdır ama üslubu aynıdır. Çünkü üslup yazara özeldir, zamanla oturur ve senin bir parçan haline gelir. Bunu geliştirmek için yapmanız gereken yine daha çok okumak ve yazmaktır. Serbest kompozisyonlar yazmak en basit yöntemlerden biri olabilir, yazdığınız yazının hiçbir amaca hizmet etmesine gerek yok. Ben çoğu zaman bir metni kaleme almadan önce kısa da olsa amaçsız bir paragraf yazıp siliyorum. Bu yansıtmak istediğim ruh haline daha kolay girmemi sağlıyor.</p><blockquote>“Paragraf kurguda daha basit yapıdadır, gerçek bir melodiden ziyade ritimdir.”</blockquote><p>Çok daha fazla kurgu okuyup yazdıkça paragraflarının gitgide kendiliğinden oluştuğunu görürsünüz -ki istenen de budur. Yazarken paragrafın nereden başlayıp nerede biteceğini düşünmemek en iyisidir, işin sırrı olayları akışına bırakmaktır. Daha sonra baktığınızda hoşunuza gitmezse düzeltirsiniz, tekrar yazmanın olayı budur.</p><p>Paragrafların okuyucuyu yoracak derece uzun olmamasını tercih ederim, uzun yazmak marifetli yazmak değildir. Çoğu zaman paragrafı uzatma çabası konudan sapmaya ve kurgunun büyüsünün azalmasına yol açar. Asıl marifetli olan hikayeyi kısa ve öz cümlelerle de olsa okuyucuyu kurgudan koparmadan yazmaktır. “Dil her zaman kravat takıp bağcıklı ayakkabılar giymek zorunda değildir” diyor King. Kurgunun amacı okuru buyur edip bir hikaye anlatmaktır, mümkün olduğunda da ona hikaye okuduğunu unutturmaktır.</p><p>Kelimeler cümleleri, cümleler de paragrafları oluşturur, bunu hepimiz biliyoruz.</p><p>Alet çantamızın önemli unsurlarından kısa da olsa bahsettiğime göre artık asıl konumuz olan ‘pasta süslerimize’ yani betimlemeye dönebilirim.</p><blockquote>“Betimleme, okuru hikayede duygusal bir katılımcı haline getirir.”</blockquote><p>Okurun deneyimlemesini istediğimiz şeyi gözümüzde canlandırmamızla başlar ve aklımızdaki şeyi sayfaya aktardığımız kelimelere dökmemizle biter. Bu hiç kolay bir şey değildir, en iyi yazarlar bile “yazamıyorum!” diye çığlık atmıştır bu yüzden. Başarılı bir yazarsan o durumu anlatmanız, betimleyebilmeniz gerekir, hem de bunu sizi tam olarak anlayan okurların tüylerini diken diken edecek şekilde yapmanız gerekir. Bunu yapabilirseniz çalışmanın karşılığını alırsınız, hem de hakkıyla. Yapamazsanız da denemeye devam edersiniz.</p><p>Zayıf betimlemenin okurun sersemlemiş ve miyopmuş gibi hissetmesine neden olacağı görüşüne katılıyorum. Fazla betimlemeyse onu detay ve görsellere boğar. Asıl önemli olan güzel bir orta yol bulmaktır. Ana işine, yani hikaye anlatmaya devam ederken neyi betimleyeceğinizi ve neye dokunmasanız da olacağını bilmek önemlidir.</p><p>Hikayedeki karakterlerin fiziksel özelliklerini ve giydiklerini enine boyuna betimleyerek yazmak eğer bir amaca hizmet etmiyorsa gereksizdir. Yüz, yapı ve kıyafet seçimi bırakın okura kalsın. King ile benzer bir örnek vereceğim. Karakterlerimden biri olan Diane’in olağanüstü güzellikte, pahalı giysiler giyen, okulun Queen Bee’si olduğunu söylesem gerisini halledebilirsiniz, değil mi? Giysi markası, etek, küpe raporu vermeme gerek yok. Sonuçta hepimiz Regina George tiplemesinin nasıl bir şeye benzediğini hatırlıyoruz.</p><p>Betimleme yazarın hayal gücünde başlar ama okurunkinde bitmelidir. Eğer bir canavar betimliyorsak onun sırtındaki elbisenin fermuarını vermeye gerek yok. İyi betimleme, diğer her şeyi taşıyacak birkaç iyi seçilmiş detaydan oluşur. Çoğu durumda bu detaylar ilk akla gelenlerdendir ve başlangıç için kesinlikle yeterlidirler. Daha sonra değiştirmeye, eklemeye ya da silmeye karar verirseniz bunu yapmakta hiçbir sakınca yok; ikinci okuma bu yüzden var. Ben her ne kadar bunu 998. Okumaya çevirmiş olsam da kendimde yazılarınızı bittikten sonra okuyun ve baştan yazın.</p><p>Pek çok betimleme tekniği vardır, bunlardan en yaygın ve ilk akla geleni mecaz ve benzetmeler ile betimleme yapmaktır. Bunlar doğru kullanıldığı zaman insanı yabancılarla dolu bir kalabalığın içinde bir arkadaşla karşılaşmak kadar memnun eder. Bir benzetme ya da metafor işe yaramadığı zaman sonuç genelde komik ya da utanç verici oluyor. “İnsan gibi adam duyarsızca cesedin yanına oturup sabırla, akçaağaç pekmezli krepini bekleyen bir Kanadalı gibi, adli tıp uzmanını bekledi.” Bence herkes demek istediğimi anladı.</p><p>Yazıda defalarca tekrar ettiğim gibi bu alanda da daha çok okuyarak ve yazarak kendinizi geliştirebilirsiniz, yazarlıktaki her soruya verilen yanıt budur. Önemli olan açık ve basit olmaktır; komplike, ağır sanatlı yazılar yalnızca işin gösterişi. Betimleme yaparken yazarın düşünmesi gereken şey ne olduğu değildir, daha önce ne olduğu, o sırada neyin olmaya devam ettiği ve sırada ne olacağıdır. Etkenler ve sonuçları da bunda önemli bir rol oynamaktadır. Nesneleri bir insan gibi düşünüp onlara “şimdi nasıl hissediyorsun” sorusunu sorarak aldığınız cevabı betimleme içinde kullanabilirsiniz.</p><p>Bunu şöyle örnekleyebilirim:</p><p><strong>“Ağacın yaprakları rüzgarla sallanıyordu.”</strong></p><p>Oldukça basit bir cümle değil mi? Peki bunu nasıl geliştirebiliriz? Özneye yani yapraklara odaklanalım. Bu yapraklar nasıl sallanıyordu? Nasıl sorusunu oldukça sık kullanacağız.</p><p><strong>“Ağacın yaprakları rüzgarla usul usul sallanıyordu.”</strong></p><p>Yeterli mi? Bence hayır. Sorumuzu sormaya devam ediyoruz. Nasıl bir rüzgarla sallanıyordu?</p><p><strong>“Ağacın yaprakları deniz kıyısından esen ılık sabah rüzgarıyla usul usul sallanıyordu.”</strong></p><p>Bu sefer oldu gibi ancak ben cümleleri iki aşamalı kullanmayı severim, bir etki varsa sonucu da olacaktır.</p><p><strong>“Ağacın yaprakları deniz kıyısından esen ılık sabah rüzgarıyla usul usul sallanıyor, yaprakların rüzgarla dans ederken ki hışırtısı tan vaktinin sessizliğini bozuyordu.”</strong></p><p>Pek kaliteli bir örnek sayılmaz, hatta geliştirilebilir de fakat ana fikri anlamışsınızdır bir kez daha.</p><p>Son olarak yazıyı bitirmeden önce eklemek istediğim son bir şey var. Ben bir yazarım ancak aynı zamanda değilim. Kendime doğrudan bir yazar demem, bence ben bir yazar adayıyım ve hala bu alanda alacak çok yolum olduğunu düşünüyorum. Dolayısıyla benim anlattıklarım mutlak doğrular sayılmaz ancak bu yazı ile sizlere yardımcı olabildiğimi umuyorum.</p><p>Bir sonraki bölümde -eğer olursa- görüşmek dileğiyle.</p><p>Kaleminiz daim olsun!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=325186e46578" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>