herfst

Op een zondagmiddag binden mannen en vrouwen elkaar vast met touwen in een zaak waar je in de avond verse sushi kunt eten. In het plafond zijn haken gedraaid, de knopen van de touwen bewegen langzaam heen en weer over het dikke ijzer. De ramen van het restaurant zijn helemaal opengeschoven. Er heerst opperste stilte. Een vrouw hangt zwetend ondersteboven, met haar rode hoofd enkele centimeters boven de grond. Mensen stoppen op straat en kijken naar haar, terwijl een man voorzichtig door zijn knieën buigt en zijn gezicht naar de vrouw toe draait. Er zit een touw in haar mond. Lang kijken ze elkaar aan. De man glimlacht. De vrouw glimlacht, het touw glipt dieper in haar mondhoeken. Het is een van de laatste warme dagen in de stad. Bijna alle bladeren in Prenzlauer Berg zijn rood, geel en bruin. Ze zijn de afgelopen weken op de brede stoepen, in parken en op pleinen neergedwarreld. Op straat houden mannen en vrouwen die buggies voor zich uit duwen stil om te kijken naar de mensen in ondergoed die langzaam paarse bovenarmen of onderbenen krijgen van het ingebonden zijn in de touwen. Met de handen in de zakken van hun vesten fluisteren ze elkaar dingen in de oren.

winter

Je kan meerdere uren langs de kust van Rio de Janeiro rijden zonder de stad te verlaten. De heuvels met favela huisjes maken langzaam plaats voor stukken bos met torenhoge bomen en planten. Om de zoveel honderd meter is er langs de weg een groot winkelcentrum, dan een vlakte, dan een aantal grote huizen, dan weer niets. In de bus houden de mensen hun tassen vast alsof ze een aangereden dier vast hebben dat nog gered kan worden. Sinds een gewapende jongen jaren geleden een bus aan de Copacabana kaapte, zijn sommigen in de stad altijd bang om een bus in te stappen. Een meisje zegt me dat ik vanaf het moment van schemering alleen nog met ubers door de stad moet reizen, niet moet lopen. Ook niet over het strand als het laatste randje rood licht van de zon in de oceaan verdwijnt. Ze steken een mes tussen je ribben en jatten al je shit, zegt ze.

herfst

Op Brighton Beach staan Tatiana Lounge en Tatiana Restaurant naast elkaar. Daarnaast staat een restaurantje dat Also Tatiana Lounge heet. Verderop, voorbij de dolfijnenshow is het reuzenrad van Coney Island te zien. In elk reuzenradbakje zit een Joods gezin, opgetuigd in zwart en wit. Ze draaien langzame cirkels, wat hun dagje uit meer op een begrafenis laat lijken. Natalya staat achter de bar. Haar accent is zo zwaar als dat van Russische spionnen in jaren negentig actiefilms. Ze lacht niet. Ik vraag om een glas kwas en een pul bier.

Both, together?

Yes, zeg ik.

Natalya verdwijnt in de kleine keuken achter de bar en komt terug. Buiten lopen joodse jongens met groene lange takken van een plant die ik niet herken over de brede houten boulevard. Hun jassen zijn zwart en lang, net als hun pijpekrullen, net als de bolling van hun hoed. Ze spreken voorbijgangers aan en vertellen hen over het feest dat ze vandaag vieren. Om de hoek van de Tatiana Lounge speelt een oude joodse man muziek op een slecht uitversterkt keyboard. De muziek kraakt meer dan het klinkt. Hij spreekt lange, aan elkaar plakkende zinnen in het yiddish door een microfoon. Zijn stem vermengt zich met de golven die langzaam het strand op rollen. Mensen kijken toe, begroeten elkaar, mensen lopen met een boog om de vertoning heen. Natalya zet het glas kwas op de bar en zet de pul bier ernaast. Ik bedank haar, voel hoe het zoete gefermenteerde koolzuur van de kwas in mijn neus prikt en neem een slok bier. In de hoek van de lounge, aan een van de witte tafels met witte bekleding, eet een dikke man in een wit pak een hele vis met friet, die hij in een grote kom ketchup doopt. Tussen het kauwen zegt hij in het Russisch dingen tegen mensen aan de tafels naast hem, soms komt er iemand aan zijn tafel, schudt zijn hand, maakt een praatje. Als ik drie slokken van mijn bier heb genomen, roept hij dat die joden moeten stoppen met het spelen van hun jodenmuziek, dat ze dat maar in hun eigen wijk moeten doen. Klein Odessa is godverdomme helemaal aan de andere kant van waar zij wonen, roept hij er achteraan. De kok komt vanachter het pand uit de keuken gelopen en buigt zich een moment over de tafel van de man. Hij drukt zijn stem tegen het oor van de man, bonkt zijn vuist op tafel, begint keihard te lachen.

Gekke combinatie, echt, kwas en bier, zegt Natalya, wanneer ik een slok van de frisdrank neem.

Kites, I’ve never seen so many kites before. They float in the clear blue sky above the Copacabana beach, turn up in the outskirts of the city, past the shiny neighbourhood of Recreio, in the tree-covered hills, in the communities Pavão, Pavãozinho and Cantagalo, in colorful Rocinha and the parks of Leblon, where people walk their dogs and exit-secured shopping malls.

Everywhere in the 6,5-million-inhabitant-metropole Rio de Janeiro people fly kites: kids, youngsters, men and women, parents, officers. Poor, rich, worried, happy, queer, straight, religious, atheist, lonely, loved, going through a breakup, having a day off, taking a time-out, enjoying the view from a rooftop, feeling the sand between the toes, hanging out with loved ones. They move their arms as conductors in the Royal Albert Hall, hold the white cord calm and patiently between their fingers, they pull the cord in a nervous manner, as if they try to catch a fish. At the end of the cord, up in the air, flies a colored fiesta: a paper-and-plastic construct with six corners, picturing the Brazilian flag, a text, a personal photograph, the Nike logo, white dots on a pink background, Aztec patterns.
​
I am here for two weeks now and I have spent a lot of my time in the ‘favela’ neighbourhoods of Pavão, Pavãozinho and Cantagalo. In these communities the kites have become a guide. Because yes, it is a maze in here, an unbelievably kind and sometimes unfriendly maze. The view from the top hill is astonishing: the piled up houses, the colors, the lines of laundry and the oceaan in the background as a quiet screensaver. The alleys have unpredictable corners, there is a dazzling amount of stairs leading to a dazzling amount of homes, some window frames hold blankets instead of glass. People stare at me as they do not recognize my face – everybody knows each other in this place and they keep a close watch on things – but they also greet me and smile politely, I do the same. Kids run around, play games and read books in the streets. A neighborhood like this has its own orchestra, I hear noises everywhere: motors running, music coming from a house nearby, men building a new story on a house. And also sometimes, in the early morning, at the beginning of dawn or at night: gunshots. Sometimes one or two, sometimes more for a longer period of time. A sound that puts everything on hold: the alleys turn quiet, I feel there is a different vibe in the neighborhood, I don’t hear kids. I don’t see the kites. When the threat is gone, kites are all over the place, like joyous safety-dots: ‘all is good here.’
A kite is meant to be up in the air. It is free and bound at the same time. It is in the sky but it is also part of the ground where someone holds the fragile cord. Both the person and the kite are trying to catch the right breeze, to not touch the ground, to not bump into something or someone, not get tangled up in a web of tapped power wires. With freedom comes the risk of bondage. Most of all, to me and as I see it now, this is a symbol of the kids in the communities. They are as free as a child should be, but they are born in an area where the fight to become what you want is twice as hard. They grow up twice as fast – I have never seen such grown and spry kids before, they witness things a kid, or any human being for that matter, should never witness, have a lot of uncertain days in an overall warm and caring neighborhood. They do not have all the options a Copacabana kid has. They sometimes see their parents, who are working their ass off to make a moderate living, only at night or in the early morning. They do not have the chance to be in school all day: public schools offer only four hours of education per day. So yes, it is tough up here on the hill.

There is an endless amount of kites. And one crashed or broken kite will be replaced carefully, as will a lost fight never stand for a lost cause. It is a little piece of freedom that costs only two reals – you can get four cherry lollipops for that price near the main road leading up in the favela, but these lollipops offer less long-lasting fun.

I will take some kites home, give ‘em to my mom, my dad, my brother, a friend, hang one above the desk where I write more stories about Pavão, Pavãozinho and Cantagalo, about the kids, the people from these communities. About the endless amount of smiles up here, a taking-care-of-each-other-mentality. About how these communities are frowned-upon downtown in the rich areas, about people struggling to make a decent living, about growing up in a violent environment. And most of all I will write about the kites that fly the blue city-skies of whole Rio the Janeiro, turning all these different people from different backgrounds and different social classes into one: human beings.

Boven de witte kaars prijken gouden koepels uit. Ik tel er minstens tien. Door smalle straatjes en over dikke klinkers slalom ik naar een brede poort met daaronder een bewaker in een blauw pak. Hij knikt en wijst naar de rechter kant van de poort. Daar zit een vrouw achter een loket. Het lijkt of vrouwen hier in loketten wonen. Of loketten bij vrouwen horen, het hun eerste toegewezen plek in de werkende wereld is. Ik knik.
'Djakoejoe.'
De bewaker doet een kleine stap opzij als ik langs hem naar het raampje loop. Hardop lees ik de cyrillische letters van de lichtgroene prijslijst aan elkaar. 'Volwassene, achttien plus, student.'

De vrouw beweegt niet. Ze volgt het haperen van mijn lippen. Initiatief moet aangezwengeld worden. Ik frommel in mijn broekzak en steek mijn wijsvinger de lucht in.
'Ja gatsjoe adjin biljet. Pazjalsta.'
'Pidnatzit pjad.'
Ik duw een briefje van vijf en een van twintig door het luik. De vrouw duwt een blauw ticket terug.
'Wil je het graag zien,' vraagt ze
'Ja.'
'Je moet goed kijken. Dit is ook al het klooster. Dit was gratis.'
Haar gezicht verspringt van chagrijnig naar droog. Ze spreidt haar hand naar de poort waar we ons onder bevinden. De bewaker en ik kijken met haar beweging mee. De als mozaïek ingelegde heiligen kijken teruf. Ik lach. De bewaker lacht. De vrouw kijkt weer nors. Mijn vader zegt dat je een taal spreekt als je een grap kunt begrijpen.
Op het eerste plein na de poort van de Kiev-Petsjersk Lavra staat een groene koffieautomaat. Tussen de begraafplaats, de moestuin en de imkerij. Ik denk aan kantines, bibliotheken, de Universiteit waar ik ooit studeerde, benzinestations. Het snoer loopt door een groef in de sneeuw, langs een perkje en verdwijnt in een gebouw met toiletten. Lavaza, Italy’s favorite coffee. Ik kijk naar het afdakje dat op de automaat gemonteerd is en beeld me een broederlijke afspraak met het Vaticaan in. God is God.

Fotograaf Robin Alysha Clemens tijdens onze eerste trip samen naar Oekraïne.

A Maria figure among the flowerbeds. A pole next to a fence. On the pole a yellow and green sign. The sign reads: Emaus Oselya. Oselya is the example that every human being has to take care of each other. It is an example that there are no unwanted people, things and animals.

A dining room and a kitchen. Two tables and a cupboard containing flat and deep plates, mugs, cutlery.
On top of the cupboard are numerous bottles of ketchup and mustard, baskets with white bread, a cardboard box full of bananas, plastic water bottles. Two stoves. It should not only be that you want something from someone, you should also give. Someone should bring something to this place. Here, it is still like a family. It is like home here. The people who left, come back. You find comfort here. The left stove is a bit crooked, sometimes a pan slides off. A small table. Three red and white aprons on one single hook. Water and potatoes in a pan on the kitchen counter. Minced meat, defrosting in a large bowl. Blunt knives, caked pans.

A wide corridor. A one meter high, fifty centimeters wide mosaic of Jesus. The mosaic is made of coloured glass, yellow, brown, green. Life is sometimes made of basic things. Eat, take a shower. That’s easy. But if you want to change your life, really have a life-changing moment, it’s harder. A lamp behind the mosaic and a candle in front of it. Long wooden benches, meant for the community meeting on Monday morning.

Three bedrooms on the ground floor. One bedroom contains two single beds, laptops, old digital cameras, apples and biscuits on shelves, posters, stuffed animals, a Bible, comic books, sneakers and shoes to wear to church, work vests, hats and watches. Maybe God guarded me away from bad influences.

No, maybe I myself saved me.

The women’s wing is situated right above the kitchen. A shoe rack outside the door. A doormat with the word welcome embroidered on it. Pink and light blue walls. Christmas lights hanging from the ceiling. The lights have three different modes: slow, a bit faster, chaotic.

More bedrooms and a bathroom for the men. I was very happy. I am also happy now, but hurt happy. A Jesus figure on his cross is tapered to one of the doors.

A television room. Two big couches pushed together. An old television. Two plants. A bookcase with a dozen different trophies of an anti-drugs football tournaments. I could be richest person with all that I have here. The porch. A bench that overlooks the garden. An office. Two desks. A printer. A list with names of the residents. A poster of Abbé Pierre. Mariaon the window pane. Binders filled with papers. Two computers. A stapler.

A wood workshop. Chairs hang from the ceiling. Multiple Singer sewing machines on a narrow table. Bright green walls. Dozens of cabinets. Cans of glue and paint. Love is the most important thing. And it has a special feature: it doubles. In this place especially, it doubles in particular. Wood, fabrics and foam stacked all up to the ceiling. A bunch of chairs on a table. Three bedrooms. A large meeting room. A roof terrace. A small kitchen. Ten bibles in a row, all different sizes.

Store/магазин/magazin

A small recreational area outside. A sofa. A round white plastic table. An ashtray. Three chairs. One chair is a bit broken, but the seat still functions. I always dreamed of becoming a fashion designer, I like working with clothes. Now, here, my dream has come true. Every day is a fashion design day. A door that leads to the bookstore. A white counter. A coffee machine. An electric kettle. Instant coffee. A glass bowl with cookies. Sugar, bags of tea and paper cups. Three hrivnas for coffee, two hrivnas for tea. Two golden angels above the coffee counter. One holds a violin, the other a trumpet. Bookcases. Books. Old magazines. Collections of poetry. Everybody brings something special to Oselya. Every person is important.

It is a big family, where people love and take care of each other. This is a family that lives together and tries to help others to survive in this tough life. Oselya is colourful colours. Framed images of the famous Ukrainian poet Taras Shevchenko. A table with three chairs. Empty coffee cups on a red tablecloth. Flowers in a vase. A small closet filled with images of saints and mother Mary holding baby Jesus. Thin paper prayer cards. Pamphlets.

A cash register. Posters of Emmaus. The sound of Ukrainian hit songs from an old radio. Large windows with a broad view of the cars and people passing by. Display cabinets. A dolphin ashtray. A wooden miniature ship decorated with white shells. Racks and racks of trousers, sweaters, nineties tracksuits in all possible colours. Leopard print dresses. This here, the store, is not only for people from Oselya, but for the people of Vynnyky. It’s not about buying stuff, it’s about changing the energy between people. Floral print skirts. Summer shorts. Dungarees. Jackets and blazers. Traditional white-red Ukrainian blouses with embroidery. T-shirts with funny prints. Fur coats, winter jerseys, prayer towels, floral head scarves. Bedding, tablecloths, bikinis, trucker caps. Televisions, dusty x-boxes, cameras, speakers. Board games, marbles, a wooden parking garage. Tables, chairs, couches, a stuffed pink elephant. An inflatable boat.

Warehouse/склад/sklad

A desk. A kettle for tea and powdered coffee. A broom to sweep with. A closet with small items which aren’t clothes: icons, toy cars, cups, tiny Jesus statues, a plastic police badge. An old radio. Blue IKEA bags. Disposable plastic bags. Pillowcases.

Clothes.

Clothes.

Clothes.

Clothes.

Clothes.

Clothes.

Some people can’t handle the people from the street, they are afraid. They think people could be sick. It is hard to explain some things to people. It is hard to see people as they really are. A two meter high pile of clothes. Water guns. Trousers in one cardboard box, sweaters in another. Hats in the next. A dark space with one small yellow construction lamp. A stool. Shoes categorized by pair, size and colour. A wooden staircase. An attic. Twenty pairs of jeans pressed in to square blocks. Piles of plastic bags. Furniture. Old wooden cabinets. A sofa. A bed frame. A cot for children. Here at Oselya, no one will ask what you did before. It doesn’t matter who you were. If you follow the rules, if you are nice, if you want to work and stay in the community, you are welcome.

A parking lot. A container with discarded items. Broken furniture. Only one shoe. A shirt with a hole in the stomach. Stains in a tablecloth. A headless Jesus. Armchairs covered by cardboard boxes to protect them from the occasional rain. Empty coffee cups. Cigarette butts.

De rode lampen lichten op, feller dan daarnet. Mannen lopen met hun handen in hun zakken langs de ruiten. Meisjes in ondergoed draaien halve rondjes met hun billen achter hun raampartij. Ze glimlachen en kijken naar de grond, slaan hun ogen op naar Engelsen die tegen de gevelpuien schreeuwen. Ik stoot een Italiaanse jongen in een blauw trainingspak aan.
‘You want to film what I am going to do?’
Ik leg de loop van de colt op de leuning van de brug, druk mijn schouder tegen het geweer, haak mijn vinger om de trekker en richt op een van de ramen. De jongen kijkt over mijn schouder met me mee.
‘Look, semiautomatic. It has three positions: repeat, automatic and safe.’

Ik kijk over mijn schouders of hij zijn camera al heeft gepakt. Hij frummelt in zijn jaszak en haalt zijn telefoon te voorschijn.
‘Turn on the sound of your phone,’ zeg ik, ‘I want to hear it, when you start filming.’
‘Is this a live performance,’ vraagt een meisje dat links van me over me heen buigt. ‘I like the music. Are you an artist?’
Ik kom overeind, houd mijn vinger losjes om de trekker en haal mijn schouders op.
‘Do you think I am an artist?’
‘It depends.’
‘Depends?’
De Italiaanse jongen laat zijn telefoon zakken. Hij wil zich omdraaien en weglopen, ik draai de colt naar hem toe.
‘No no, you stay. Keep rolling.’
‘But I am on a holiday,’ zegt hij.
‘So?’
‘So I do not want to bring home this video.’
‘You play these games at home?’
‘Games?’
‘Call of Duty, GTA.’
‘Sometimes, with friends,’ haalt hij zijn schouders op.
‘I think we should do it live,’ zeg ik.

Er komt een stoet fietsers voorbij. Ze bellen en sissen naar toeristen die hun ogen tegen lenzen drukken en al selfies makend in de weg lopen. Een man met een aktetas aan het stuur roept dat we niet zo achterlijk moeten doen en heft zijn hand naar me op. Hij stopt niet. Hij stapt niet af. Het meisje geeft me een zet in mijn zij.
‘Excuse me, can you tell me if this is real or if this is a performance,’ vraagt ze.
‘You want to choose?’
‘There are three options,’ breekt de Italiaanse jongen in ‘Repeat, automatic or safe.’
Ik wijs naar een man honderd meter verderop. Hij draagt een groen bomberjack, sportschoenen en lummelt heen en weer voor een blond meisje met kleine borsten in een roze string en roze bh.
‘You guys think we can tap this man.’
‘Yes,’ fluistert het meisje.
De jongen pant zijn camera van het meisje, naar mij, over de reling van de brug richting de man.
‘We have 29 chances,’ zeg ik.

—

Geschreven in het kader van het Something Raw Festival (2017) voor SSBA salon.

hoe verder ik vanuit Prospect Park uptown rijd, hoe witter de mensen worden. de upper east side kent weinig kleur en de strawberry fields zijn eigenlijk een heuvel zonder aardbeien met ergens een imagine mozaïek waar meisjes selfies maken. het goud bladdert van de muren van de trump tower, om de hoek bedelt een man om geld, op zijn kartonnen bord staat I might as well be invisible.

de stad is een spiegel van alles wat ik ben, kan zijn en nooit of nog niet ben geworden. het toont me mijn kunnen en mijn falen, mijn hard gaan en mijn fout gaan. de stad laat me zien wie ik was, in de vorm van tientallen schreeuwende meisjes aan de telefoon — do you respect me, do you? I don’t understand why anyone in the right mind would do this, why, tell me — ze botsen tegen me aan in Harlem, op de F train, in parken, op perrons en in fastfood restaurants waar meer dan de helft van de bezoekers alleen eet. de stad heeft een gezicht dat uit elkaar valt, heel de tijd versplintert, uit elkaar spat in duizenden gelaten tegelijk. in alle blikken herken ik iets van mezelf — dichtgeknepen ogen van het lachen; van een afstand bekijken maar nergens in mengen; aankijken zonder weg kijken; lachen maar het niet menen. de stad belichaamt alle mensen die me ooit hebben gezegd dat ik zoveel gezichten heb dat ze een ‘mij’ niet kunnen rijmen. ik implodeer in deze stad en de stad explodeert in mij. het is een mal en ik kan kiezen waar ik in wil kruipen, welke vorm ik aan wil nemen.

van koffiezaak tot restaurant, iedereen vraagt hoe het met me gaat en ik wil telkens antwoorden: ja dat weet ik eigenlijk ook niet, geen idee, I don’t really know, do you? ik knik en zeg good, how are you? de antwoorden variëren van een knik tot een fine, just fine today of excellent en dan weet ik niet of dit eerlijkheid of force of habit is. Ik zou willen zeggen dat ik ergens vandaan kom waar mensen ongemakkelijk worden als je zegt dat je alleen maar zin hebt om thuis urenlang op je tapijt te liggen en naar het plafond te kijken, niks te doen, dat ik uit een maatschappij kom waar niemand excuse me zegt in het openbaar vervoer en geen hello, how are you today op straat — en dat het me niet kan schelen of dit nou toneelspel is of niet. het werkt, met elke groet word ik een stukje warmer en ik weet dat dit land half uit elkaar valt van racisme en armoede en fake news en opschepperij, maar we zouden het in Nederland niet durven proberen. ik zou willen zeggen I think I am okay now, but where I come from everybody forgets to look up once in a while.

een man duwt een hotdogcart over het wegdek van Fifth Avenue, op de zijkant heeft hij twee A4 papieren geplakt met daarop de tekst: If there is one race, it is the human race, If there is one God, it must be our mother. zijn pretzels kosten vier dollar en het zweet gutst over zijn voorhoofd, taxi’s toeteren dat hij sneller moet lopen, een limousine probeert de hoek om te slaan. ik denk aan de jongen in de falafeltent op Nostrand Avenue, die me vraagt waar ik vandaan kom en bij mijn wedervraag antwoordt: from my mother’s womb, but now I live in the Bronx. hij draagt een rugtas en een sporttas, drinkt snapples uit een can en haalt uit de buikzak van een I love New York sweater drie foto’s. that’s my momma, she the best cook in town, really, look that’s her too, this also. hij verspreidt de drie afbeeldingen over zijn twee grote handen: een vrouw voor een half wit geverfde muur, de zelfde vrouw aan een keukentafel, de zelfde vrouw die een jonge jongen omarmt. she’s my everything, she is. hij stopt de trui in de sporttas en vertrekt na me een hand te hebben gegeven. my name is Jason, what’s yours?

Ik ben een supermarkt. Met duizend piepjes en krakende mandjes, bakken gekleurd fruit naast elkaar uitgestald — eindeloos kiezen, maar niet alles meenemen. De man die drie blikken euroshopper bier afrekent en zich er niet voor schaamt. Ik doe mijn best een mand in te delen die doet lijken of ik een gebalanceerd leven heb. Bananen, siroop met extra vitamine c, thee, koffie — meer koffie, altijd meer- , chocoladetoffees, een halve liter yoghurt, biologisch vlees — mensen trekken hun telefoons uit hun zak om hun saldo te bekijken. Ik wil afrekenen bij een kassameisje en niet bij een machine. Het doet me verdriet dat personeel vervangen wordt door zelfscan-automaten en we dan alsnog door een persoon gecontroleerd worden — drie weken geleden heb ik een camembert van 3,99 gestolen.

Op een feestje wil ik eerst dralen en een beetje ongemakkelijk naar mijn schoenen en de grond kijken — mensen zeggen dat ze me kennen als iemand die gewoon naar het midden van het feestgedruis loopt om even met iedereen te praten — ik wil over mijn biertje heen loeren tot er een cirkel van drie meter lege dansvloer om me heen ontstaat. Doe ik niet. Ik ben een leugenaar, ben ik dat? Nee ik ben in training en sta vaker aan de rand en kijk, als een kind dat naar een voetbalvereniging wordt gesleept maar liever thuis piano speelt en het veld niet oprent, de bal vreest.

Ik reis het liefst om de wereld vast te leggen, te zien, talen te horen die ik niet spreek, niet machtig ben, om me onwetend en onmachtig te voelen, uit het lood geslagen en in een ander hok en perspectief geduwd. ik zou het privilege om dat altijd te kunnen doen ergens achter moeten laten en me dan, zonder om het antwoord te vragen, altijd moeten afvragen wie het vindt en wat diegene er mee doet.

Ik houd niet van mensen die deuren open laten staan in huizen, kantoren, werkplaatsen, laboratoria. Ik doe ze het liefst allemaal dicht. Die mensen doen de deuren dan weer open. Misschien zou ik van baan moeten veranderen en mijzelf tot freelance deurensluiter bombarderen, er een boek over schrijven dat dan vast een soort Marie Kondo achtige bestseller wordt. Je weet maar nooit. Al gaat het dan niet om die deuren, het gaat over het afsluiten van wat je nooit hebt durven afsluiten, over het op kieren laten staan van mogelijkheden. Ik zal wereldwijd lezingen geven en iedereen zal me vragen stellen en grapjes maken over de deur van de zaal die verderop open staat en hoe ik dat dan doe als ik een geliefde heb die wel graag de deur openzet, of vrienden, of als mijn ouders dat doen, of mensen waar ik nog lange tijd mee aan een project moet werken — ik zal op al deze onderdelen geen antwoord geven. Acceptatie, ruimte innemen en safe space, woorden die zo hip zijn dat het ergens een quote wordt en ik viral ga op Instagram en jongeren mijn boek ook besluiten te kopen.

Ik geloof dat ik soms kunst maak, af en toe. Het is meer 90% van de tijd aanrommelen en 10% van de tijd iets afleveren. Een vreemde balans, die niemand die geen kunst maakt lijkt te snappen: ja wel leuk, maar ik zou mijn kinderen toch biologie of economie laten studeren, of dokter laten worden, communicatiemedewerker. Ja, dat verdient toch, snap je. En een toekomst, en een huis kunnen kopen, en dan altijd op vakantie kunnen en kunnen hebben wat je wil. Ja maar ja, oke, jij bent natuurlijk wel super gelukkig.

- ik ben niet altijd gelukkig
- niet? Ik dacht dat je niet veel geld had, maar wel veel gelukkiger bent.
- werken is soms ook gewoon werken
- jij doet toch waar je van houdt, dat je passie je werk is geworden enzo
sterf
- het is niet mijn hobby, het is mijn werk, het is een ambacht
- het begon als hobby, toch?
Ik heb zin om mijn vork door mijn hand te duwen en uit te leggen over Rhythm 0, Rhythm 5 en Rhythm 4 van Marina Abramovic in haar vroege jaren als kunstenaar

Ik heb geen baas en dat vindt iedereen te gek. Ze vinden het fantastisch dat ik het voor en met mezelf doe -niet waar nooit waar echt niet waar maar ja he, ik doe het bijvoorbeeld met een accountant en de mensen van de belasting die nooit in een keer een antwoord kunnen geven en de KvK en de mensen die je leningen van 100.000 willen aansmeren en administratiekantoren die me nooit op tijd betalen en in een e-maillimbo laten belanden. Het is een soort pingpongspel met 93076823597325 ballen in de lucht en ik die rondren met één batje in mijn hand — dat het alleen lukt, dat ik naar niemand hoef te luisteren.

Mensen vullen in wat ze denken te zien. Mensen denken dat ik niet van de natuur houd, omdat ik graag in steden ben. Ik houd van steden omdat daar mensen zijn naar wie ik kan kijken, zoals andere mensen graag naar de natuur kijken. Ik ben graag in steden, omdat ik wil weten hoe mensen langs mijn lichaam bewegen — anderen bewegen graag om bomen en rotsen heen, baden in watertjes en rivieren. Een mens is natuur, dus ben ik dan niet een beetje natuur - is natuur niet dat we alles om ons heen bouwen, nee stop, ik zoek excuses die ik overbodig vind. Ik denk aan mijn ouders in de Pyreneeën, waar de rivieren droogvielen en in stoffige vlaktes veranderden, waar stuwmeren kleine plasjes werden en ik rosé kwarts stenen vond en net zo veel exemplaren in mijn broekzakken stak tot die uitpuilden van het gekleurde kristal en ik mijn zakken met mijn handen dicht moest drukken tijdens het lopen. Natuur maakt gulzig en onverzadigbaar: de zogenaamde verstilde beweging ervan. Het hert dat je door de hooglanden van Noord Engeland ziet rennen, met de witte vacht van zijn spiegel boven het veld uitstekend, de regen die op die heuvels klettert, de solitude bovenop een heuvel in een favela in Brazilië, terwijl er gieren over je hoofd vliegen, er geen hekken staan om je niet naar beneden te laten vallen, toeristen geen foto’s maken, er niemand is behalve de wind en de zee die je op de branding hoort klappen — en daar dan doorheen de auto- en stadsgeluiden, de geweerschoten, het klappende plastic van kleine vliegers in de wind, melodielijnen uit monden van spelende kinderen. Het is mogelijk dat het tegelijk gebeurt, dat de natuur tussen het bebouwde een eigen eiland maakt en daar goed in is. Ik houd van de wisselwerking.

We kijken naar het oppervlak van wat we zien, willen onze hand niet onder water steken, uit angst voor de stromingen die ons zomaar mee zouden kunnen trekken. We luisteren te weinig, ik doe dat ook, ik probeer mezelf te trainen: gedachten van iemand niet aan te vullen met mijn eigen woorden, niet te onderbreken als ik opeens ergens aan moet denken, maar gewoon, mee te drijven met wat iemand me vertelt. We luisteren als een shuffle knop, een zapcultuur — we hebben geen tijd meer om platenspelers in te prikken, behalve als het er sexy uit ziet, dan zijn we niet te lui om ruimte te maken. Ruimte maken is fysiek en figuurlijk — die dingen interageren en interacteren de hele tijd met elkaar en die wisselwerking moet je de hele tijd in de gaten houden, want voor je het weet zit je ergens helemaal ingebouwd middenin en wil je eruit, maar kan je je armen en benen niet meer bewegen, letterlijk of figuurlijk of beide, en raak je in paniek en valt alles om je heen om en moet je weer opnieuw beginnen en heb je maar een klein stukje bijgeleerd van alles wat je hiervoor anders had moeten doen als het om ruimte gaat. Safe space. We vragen niet wat voor ruimte de ander nodig heeft — in de metro van New York raakte niemand elkaar aan, probeerde dat zelfs niet te doen toen het stampens vol was — of we doen het te veel. Er zijn zoveel soorten contact waar je rekening mee moet houden als je verder wil kijken, dat we het liever niet doen. Het is zoals in de supermarkt. We willen zelf afrekenen, niet hoeven kijken naar dat meisje achter de kassa -hallo heeft u een bonuskaart spaart u zegels wilt u de bon fijne dag. Het is als de supermarkt omdat we keuzes willen maken die ons bevallen, waar de ander niets over te zeggen heeft. Wie durft de hand onder het water te steken en niet bang te zijn dat de stroming ons een paar seconden kopje onder trekt. Het water kan verrassend warm zijn, zich om onze lichaam wikkelen en ons op het gemak stellen.

Terug naar ik, excuus, dat vergat ik even. Ik probeer al vier maanden van een glijbaan in de buurt af te glijden -openbare plek bij een station, overal mensen zo oud als ik, die niet willen kijken, maar dan toch kijken, want we kijken het liefst naar gekke mensen die het net anders doen, om iets van onszelf terug te kunnen zien, maar we willen niet zelf uitgelachen worden -maar ik ga steeds niet. Ik wil wel van die glijbaan, maar ik denk dan ook meteen: wat doe ik dan als ik beneden ben? Zo, nu ga ik weer existentieel op het tapijt liggen wachten tot het me overkomt in plaats van het in gang te zetten. Wanneer maak je een beweging en wanneer sta je stil, sta je te wachten? Ik durf veel en durf niks tegelijk-een dualiteit waar ik eindeloze loopings in maak met een bijl in mijn hand, wachtend tot ik ergens de oplichtende knoop zie die ik door kan hakken. Dapper en laf tegelijk. Ik denk dat we dat allemaal zijn.

Ik weet niet waarom we — makers — soms zoveel op onszelf gericht zijn als het gaat over het maken van kunst. Ik zou soms willen dat iedereen die kunst maakt, alleen de ander mag portretteren en daardoor veel in zichzelf moet overwinnen. Niet dat je geen overwinningen boekt wanneer je werk maakt dat op jou gefocust is, maar als je zoekt naar een ander of iets anders wat je niet kent, vind je ook jezelf, vergroot je je fysieke en je innerlijke wereld — het lijkt me een win-win situatie voor iedereen — en ook de wereld van mensen die jouw werk consumeren. Minder introspectie, of nouja, liever introspectie door naar buiten te kijken. Minder ik en meer iemand of wij.

Er zijn al genoeg ikken. Dit zijn gefictionaliseerde elementen van mij waar niemand iets over hoeft te weten. Ik ben niet de reden dat ik kunst wil maken. Waarom altijd ik. Waarom waarom waarom, waarom, ik herhaal niet aan mezelf, maar aan jij/iemand/wij/anderen: hoe kan ik uit het kader ontsnappen?

—

Ze zeggen soms over mijn schrijven: ‘doe er meer ik in, waar is de ik?’ De ik is hier maar ben ik die dan? Is de ik degene waar je mee moet meebewegen? Wil ik dat? Nu goed. Hier komen wat ikken. Een ik die ik schrijf maar die elke ik kan zijn. Wat jij wil.