เมื่อช่วงเย็นผมดูคลิปเกม Inside ของตาเอกจนจบ (ตาเอกคือ Heart Rocker นักเล่นเกมชื่อดังในยูทูป แต่ในบทความผมจะเรียกเค้าแบบนี้นะ) แล้วบังเอิญตอนจบของมันก็ชวนให้นึกถึงช่วงที่เรียนวิชาปรัชญาเมื่อสมัยเรียนมหาวิทยาลัยพอดี เลยว่าจะเขียนอะไรถึงเกมนี้สักหน่อย

เนื้อหาต่อจากนี้สปอยล์แหลกเกม Insideใครยังไม่ได้เล่นแนะนำให้ซื้อมาเล่นก่อนใน Steam หรือจะดูตาเอกเล่นก็ได้ สนุกดี ส่วนตัวชอบตอนที่ตาเอกว่ายน้ำหนีผู้หญิงผมยาวหัวซุกหัวซุน 5555+

ทวนเนื้อหาเกม Inside

เกม Inside พัฒนาโดยสตูดิโอ Playdead ที่เคยพัฒนาเกม Limbo มาแล้ว (ซึ่งเนื้อหาก็ชวนงง ไม่สิ… ต้องบอกว่าชวนให้คิดพอกัน)

ในเกม เราจะรับบทเป็นเด็กหนุ่มเสื้อแดงที่กำลังหลบหนีจากการจับกุมขององค์กรลึกลับ โดยจะมีพัซเซิลเล็กๆ น้อยๆ ให้แก้ระหว่างทางเพื่อข้ามสิ่งกีดขวางและเดินทางต่อไปเรื่อยๆ อย่างเช่น การเลื่อนกล่องไม้เพื่อให้สามารถปีนขึ้นไปข้างบนได้ หรือการเข้าควบคุมมนุษย์ระหว่างทางเพื่อบังคับให้ช่วยแก้ปริศนาในเกมได้ ตัวเกมไม่ได้บอกว่าเราจะไปทำอะไร แต่จากรูปการณ์ในตอนแรกเชื่อว่ากำลังวิ่งหนีการจับกุมอยู่

เด็กหนุ่มวิ่งหนีออกจากป่า ผ่านไร่ข้าวโพด ไปยังชานเมือง จนกระทั่งเข้าสู่โรงงานลึกลับแห่งหนึ่ง ในระหว่างการหลบหนี เราจะพบกับคนหนุ่มสาววัยแรงงานกลุ่มหนึ่งที่ดูเหมือนว่าจะโดนสะกดจิต ค่อยๆ เดินเรียงแถวเข้ามาในโรงงานเรื่อยๆ โดยมีพนักงานคอยเฝ้ามองอยู่ ดูเหมือนว่าผู้คนเหล่านี้จะถูกนำไปเก็บไว้ในโรงงานเพื่อใช้ในการทดลองอะไรบางอย่าง

อย่างไรก็ตาม เด็กหนุ่มก็เดินทางลึกเข้าไปในโรงงานลับมากขึ้นเรื่อยๆ นั่นทำให้ผู้เล่นเริ่มสับสนแล้วว่าตกลงเด็กหนุ่มจะมาที่โรงงานทำไมถ้าไม่ได้หนีอะไรมา หรือว่าจริงๆ แล้วเขาจะตั้งใจบุกรุกไปทำอะไรสักอย่างที่โรงงาน

เนื้อเรื่องของเกมดำเนินมาถึงจุดไคลแมกซ์ ที่ตัวเอกบุกรุกเข้าไปถึงแล็บใหญ่ซึ่งเป็นศูนย์กลางของโรงงาน ช่วงเวลาดังกล่าว พนักงานในโรงงานต่างก็กำลังตื่นตะลึงกับปรากฏการณ์บางอย่างที่อยู่ในแล็บ โดยที่ผู้เล่นไม่อาจรับรู้ได้ว่ามันคืออะไร เด็กหนุ่มแทรกซึมเข้าไปในแล็บเรื่อยๆ จนมาอยู่ในใจกลางของแล็บใหญ่ ที่ทุกคนกำลังจับจ้องอยู่ และนั่นทำให้เค้าไปพบกับก้อนเนื้อก้อนใหญ่ๆ ที่อยู่ในแล็บนั้น

เด็กหนุ่มถูกดูดกลืนเข้าไปในเจ้าก้อนเนื้อนั้น ก่อนที่ผู้เล่นจะสามารถบังคับเจ้าก้อนเนื้อหนีออกจากโรงงาน มายังแสงสว่างของดวงอาทิตย์ที่ริมชายหาด เจ้าก้อนเนื้อหยุดพักอาบแดดที่ตรงนั้น เหมือนกับว่ามันไม่ได้เจอแสงแดดหรือความอบอุ่นที่คุ้นเคยมาเป็นเวลานาน

จบเกมแล้วจ้า…

ตอนจบลับของเกม

ถ้าสังเกตให้ดีๆ ในระหว่างทาง ผู้เล่นจะสามารถเข้าไปในช่องทางลับเพื่อทำลายเครื่องทรงกลมที่ดูเหมือนจะมีพลังในการสะกดจิตอะไรสักอย่างได้ (ตาเอกเรียกเจ้าเครื่องนี้ว่า “แหนมตุ้มจิ๋ว”)

เมื่อทำลายครบหมดทุกอัน ผู้เล่นจะสามารถเข้าไปทำลายเครื่องข่ายขนาดใหญ่ที่อยู่ในช่วงท้ายเกมก่อนที่เด็กหนุ่มจะเข้าไปในแล็บได้ ตัวเกมจะเปิดเผยตำแหน่งของเครื่องสะกดจิตอันสุดท้าย ซึ่งแท้จริงแล้วมันอยู่ในชั้นใต้ดินของทางเดินในไร่ข้าวโพดนั่นเอง เมื่อผู้เล่นเข้าไปในห้องลึกลับใต้ดินแล้ว ตัวเกมก็จะเผยปริศนาลับที่ซุกซ่อนอยู่ นั่นคือสายไฟที่เชื่อมต่อกับเครื่องสะกดจิตขนาดใหญ่ และเมื่อเด็กหนุ่มถอดสายไฟนี้ออก ตัวเขาก็จะเซื่องซึมลงเสมือนหลุดออกจากพันธนาการของการสะกดจิตได้นั่นเอง

วิเคราะห์เนื้อเรื่อง

ส่วนตัวเชื่อว่าเด็กหนุ่มในเรื่องถูกเจ้าก้อนเนื้อใหญ่สะกดจิตมาอีกที ซึ่งก็เชื่อตามตาเอกมาอีกทีนั่นแหละ (ดูการวิเคราะห์ที่ท้ายคลิปด้านล่าง) คือตัวเกมก็ไม่ได้บอกเลยว่าตัวเอกจะไปทำอะไรที่โรงงาน และจะเข้าไปรวมเป็นหนึ่งเดียวกับเจ้าก้อนเนื้อไปทำไม เราเพิ่งรู้ตัวด้วยซ้ำว่าจะต้องไปรวมตัวกับมันก็ตอนที่เข้าไปในแล็บนั้นแล้ว

แต่เจ้าก้อนเนื้อมันรู้มานานแล้วว่าจะต้องสะกดจิตเราเข้าหามัน เมื่อเรามาถึงห้องแล็บแล้ว มันก็ส่งสัญญาณออกไปให้พนักงานคนอื่นๆ มามุงดูเพื่อบอกว่าทุกสิ่งที่ทำไปนั้นกำลังจะสัมฤทธิ์ผลแล้วนะ จงรอดูให้ดี ท้ายที่สุดเมื่อเรารวมตัวกับก้อนเนื้อ การทดลองทั้งหมดก็เสร็จสิ้น

พอถึงฉากจบลับ เมื่อเครื่องสะกดจิตทั้งหมดถูกทำลาย และห้องลับใต้ดินถูกเปิดเผย ผู้เล่นเลยถึงบางอ้อว่า เอ้า!… จริงๆ แล้วตัวเองก็ถูกสะกดจิตมาอีกทีนี่หว่า ผมว่าทั้งหมดนี้คือการวิเคราะห์ที่ดูจะสมเหตุสมผลที่สุดแล้ว

การวิเคราะห์แบบนี้ ทำให้ผมนึกถึงหลักปรัชญาบางอย่างที่เคยเรียนมาตอนมหาวิทยาลัย (และโชคดีที่ยังเซฟชีทเรียนเหล่านี้ไว้ lol) ก็เลยจะพูดถึงความคิดเห็นส่วนตัวว่าผู้พัฒนาน่าจะกำลังสื่อถึงอะไรในเกมนี้

เจตจำนงเสรี vs พรหมลิขิต

ช่วงที่ผมเรียนวิชาปรัชญาที่คณะอักษรศาสตร์ (ไม่ได้เรียนสาขานี้โดยตรง เรียนเป็นวิชาทั่วไป) อาจารย์ได้เสนอหัวข้อปรัชญาหนึ่งที่เรียกว่า metaphysics

เอ่อ… หลายๆ คนอาจจะยังงงอยู่ว่าอะไรคือปรัชญา วิชาปรัชญาก็คือวิชาที่ว่าด้วยการตั้งคำถามกับทุกสิ่งทุกอย่างที่เกิดขึ้นโลกใบนี้ แล้วหาคำตอบว่าทำไมถึงเป็นแบบนั้น ทำไมไม่เป็นแบบนี้ โดยอาจจะมาจากการสังเกต การหาเหตุผล จนถึงการได้ไปถกเถียง แสดงความเห็นกับชาวบ้านชาวช่อง ตัววิชาครอบคลุมแทบทุกสาขาบนโลก ตั้งแต่วิทยาศาสตร์ ศาสนา จิตวิทยา การเมือง กฎหมาย ทุกอย่างที่ตั้งคำถามได้ก็เข้าข่ายหมด แม้กระทั่งตัวมันเอง

กลับมาที่หัวข้อ metaphysics มันคือการตั้งคำถามในประเด็นที่ว่า “แท้จริงแล้ว มนุษย์มีอิสรภาพ มีความคิดความอ่านที่เป็นเสรีหรือไม่”

ความเห็นต่อหัวข้อ metaphysics หลักๆ ก็แตกออกมาได้สองสาย สายแรกคือสายที่เชื่อว่ามนุษย์มีอิสรภาพ มีสิ่งที่เรียกว่า “เจตจำนงเสรี (free will)” สายนี้บอกว่ามนุษย์มีอิสระทางความคิด เรามีทางเลือกมากมายให้ตัดสินใจในเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น เช่น เราสามารถเลือกได้ว่าจะกินอะไรเป็นมื้อเย็น เลือกอนาคตของชีวิตได้ว่าจะทำอะไรดี เลือกเป้าหมายสูงสุดของชีวิตตนเองได้ เลือกคู่ครองได้อย่างอิสระ เรียกได้ว่า “ชีวิตนี้เป็นอย่างไร ฉันคือผู้ลิขิตเอง”

สายที่สองถูกเรียกว่า determinism ซึ่งจะขอเรียกเป็นชื่อเล่นว่า “สายพรหมลิขิต” (คำแปลที่ว่า “นิยัตินิยม” ดูไม่ช่วยให้เข้าใจง่ายขึ้นเท่าไหร่) สายนี้กลับบอกในสิ่งที่ตรงข้ามกับสายเจตจำนงเสรี เชื่อว่าชีวิตมนุษย์ล้วนถูกลิขิตมาแล้ว ไม่ว่าจะด้วยอะไรก็ตามแต่ เช่น อาจมีพระเจ้าที่คอยบงการชีวิตของเรา อาจมีสิ่งมีชีวิตนอกโลกที่บังคับตัวเราอยู่ (เราอาจเป็นตัวละครหนึ่งในเกม The Sims ของมนุษย์ต่างดาว) แม้กระทั่งปรากฏการณ์ต่างๆ ในธรรมชาติ เราก็ยังคำนวณได้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น แล้วตัวเราเองหล่ะ จะคำนวณไม่ได้เลยหรอว่าจะเป็นยังไงในอนาคต

ด้วยธรรมชาติของวิชาปรัชญา ก็เลยมีการถกเถียงเกิดขึ้นระหว่างความเห็นสองฝ่ายที่เป็นคนละขั้วกัน ฝ่ายของสายพรหมลิขิตบอกว่า จริงๆ แล้วมนุษย์ไม่มีอิสรภาพหรอก เพราะสภาพแวดล้อมและพันธุกรรมเป็นตัวกำหนดเรามาแล้ว ฝ่ายเจตจำนงเสรีอาจบอกว่ามีทางเลือกที่ดูเหมือนจะเยอะ แต่แท้จริงแล้วเป็นเพียงทางเลือกลวงที่ถูกสถานการณ์บีบบังคับให้เราต้องตัดสินใจทั้งนั้น อย่างมื้อเย็นที่จะกิน เราเลือกได้เหรอว่าจะกินของหรูทั้งที่เรามีเงินไม่พอ เราเลือกได้เหรอว่าจะกินกุ้งทั้งที่เราแพ้กุ้ง

ฝ่ายเจตจำนงเสรีก็โต้เถียงกลับ บอกว่าถ้าเอ็งคิดแบบนั้น แล้วเราจะดำเนินชีวิตกันต่อยังไงดีหล่ะ ในเมื่อทุกสิ่งทุกอย่างในชีวิตถูกกำหนดมาแล้ว เราจะทำได้แค่งอมืองอเท้ารอรับชะตากรรมของชีวิตเหรอ จะปล่อยให้เรื่องแย่ๆ เกิดขึ้น แล้วบอกว่าเป็นเพราะฟ้ากำหนดมาแล้ว เดี๋ยวท่านก็เมตตาให้อะไรๆ มันดีขึ้นมาเองแบบนี้หรอ เหอะๆ ชีวิตแบบนี้ชั้นไม่เอาด้วยหรอก

แล้ว metaphysics เกี่ยวอะไรกับเกม Inside

ผมคิดว่า เกม Inside กำลังมอบประสบการณ์ของการถูกชะตาชีวิตลิขิตไว้โดยใครสักคนครับ

ตั้งแต่เริ่มต้นจนจบเกม เราไม่รู้อะไรเกี่ยวกับเด็กหนุ่มที่เป็นตัวเอกของเรื่องเลย เราไม่รู้ด้วยซ้ำว่าตัวเอกเป็นใคร หนีออกจากป่ามาทำไม แล้วจะต้องลักลอบเข้าไปในโรงงานแห่งนั้นทำไม พูดง่ายๆ คือเราไม่รู้เป้าหมายของเด็กคนนี้ หรือบางทีเด็กหนุ่มอาจจะไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่าทำอะไรอยู่ ทำไปทำไม รู้แค่ว่ากูต้องรอดเพื่อไปทำอะไรสักอย่างนึง

เราในฐานะผู้เล่นก็ได้แต่บังคับเด็กหนุ่มให้หลบหนีจากการจับกุม แก้ปริศนาตามทางมาเรื่อยๆ เพื่อในท้ายที่สุด เราก็ถูกดูดเข้าไปรวมร่างกับเจ้าก้อนเนื้อที่เป็นการทดลองในแล็บของโรงงาน ทั้งหมดนี้มันดูไม่สมเหตุสมผลเลย เราจะทำแบบนั้นไปทำไมกัน

ทั้งๆ ที่ในตอนแรกเราก็ดูเหมือนจะมีอำนาจ มีพลังควบคุมมนุษย์ให้ช่วยแก้ปริศนาแทนเราได้ แต่ท้ายที่สุด ตัวเกมก็เผยให้เห็นถึงเบื้องลึกเบื้องหลังว่าแท้จริงแล้ว เราเนี่ยแหละที่กำลังถูกบงการเสียเอง กำลังถูกเจ้าก้อนเนื้อเรียกให้มาหาที่แล็บ อย่างไรก็ตาม เราสามารถแก้ไขสิ่งนี้ได้ ด้วยการทำลายเครื่องทรงกลมที่เป็นแหล่งพลังงานของมัน และดึงสายไฟที่ควบคุมเราออก เรื่องทุกอย่างก็จะจบ

วินาทีที่รู้ว่าเรากำลังโดนควบคุมด้วยเจ้าก้อนเนื้อนั้น ผมเชื่อว่าผู้เล่นหลายๆ คนน่าจะรู้สึกช็อคว่าที่ผ่านมาเราโดนมันบงการให้มาหาเหรอ ไอ้ความรู้สึกที่ว่านี้แหละครับคือสิ่งที่เกมมอบให้เป็นประสบการณ์ในการถูกใครสักคนควบคุมชีวิตโดยไม่รู้ตัว

ชีวิตเป็นของใคร โปรดไตร่ตรองให้ดี

ในหลายๆ ครั้งของชีวิต มันจะมีจุดให้เราตัดสินใจต้องเลือกทำอะไรสักอย่างเสมอ

• จะเรียนต่อที่ไหน เรียนสาขาอะไรดี
• จะคบกับเพื่อนคนนี้ดีไหม เค้าคนนั้นเหมาะสมจะเป็นคู่ครองเราหรือเปล่า
• หน้าที่การงาน อนาคต เป้าหมายในชีวิตของเรา ตั้งไว้อย่างไรบ้าง
• จะเลือกตั้งให้ใครมาบริหารบ้านเมืองดี
• จะไปช็อปปิ้ง จะไปซื้อของ เราจะเลือกสินค้ายังไงดี
• เย็นนี้จะกินอะไรดี
• ฯลฯ

ในทุกๆ ทางเลือกย่อมมีเบื้องหลัง มีการชักใยจากใครบางคนอยู่ (ไม่จำเป็นต้องมาจากพระเจ้า) ทุกครั้งที่คุณหลงนึกไปว่ามีอิสระในทางเลือกต่างๆ ขอให้คิดไตร่ตรองอีกสักรอบว่าคุณมีอิสระในทางเลือกเหล่านั้นจริง…

หรือมีเจ้าก้อนเนื้อก้อนไหนคอยชักใยคุณอยู่หรือเปล่า