<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Michelle D on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Michelle D on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@misheeld13?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*Ik7P7v1vN2TIPH_wQ2KrtQ.jpeg</url>
            <title>Stories by Michelle D on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 20:24:27 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@misheeld13/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[“Sex education” scene analysis 1]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/sex-education-scene-analysis-1-f86dd92496ae?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f86dd92496ae</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 23 Jan 2020 14:47:45 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-01-23T14:47:45.679Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Netflix дээр эхний улирлаасаа л шуугиан тарьсан “Sex education” цувралын 2-р улиралд хөндсөн асуудлуудаас хамгийн их анхаарал татсан нь бэлгийн дарамт буюу sexual assault, түүний хор хөнөөлийн талаар нэг дүрээр дамжуулан хэдэн анги дамнуулан гаргасан өгүүлэмж байв.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/646/1*lWIAidoK_59jqvmb0iEGSA.jpeg" /></figure><p><strong>Trauma буюу сэтгэлзүйн гэмтэл үүссэн нь:</strong> Aimee бол дуу шуу ихтэй, хөгжилтэй, хөөрхөн, цагаахан ахлах сургуулийн сурагч охин юм. Нэг өдөр тэрбээр сайн найзынхаа төрсөн өдөрт зориулан анх удаа өөрөө бялуу хийчихээд, тэрийгээ гартаа барин их л баяр баясгалантайгаар сургуульдаа явахаар автобусанд суудаг. Өөрийнх нь дараа нь дүрсэлснээр “сайхан сэтгэлтэй царайтай” залуу руу зүгээр ёсыг бодон инээхэд тэр залуу нь өөр лүү нь ойртсоор нэг л мэдэхэд өмдөнд нь бэлэг эрхтэнээ тулган, эвгүй хөдөлгөөн хийсээр өмдөн дээр нь үрийн шингэнээ цацна. Айсан Aimee автобусанд байх бусад хүмүүст хэлэхэд хэн ч тоохгүй байсан тул цочирдон автобуснаас буудаг. Түүнд тохиолдсон явдлыг сонссон найз нь шууд цагдаа дээр очиж мэдэгдэх хэрэгтэй гэхэд Aimee “сүртэй юм биш шүү дээ, харин хайран гоё өмдөндөө л харамсаж байна” гээд болсон явдлыг нэг их ойшоодоггүй ч “Энэ явдал өөр хүнд ч тохиолдож болно шүү дээ” гэх ятгалгаар цагдаа дээр очно. Орой нь гэртээ хариад ээждээ болсон явдлыг хэлж чаддаггүй.</p><p><strong>Сэтгэцийн эмгэгийн шинж илэрсэн нь:</strong> Тухайн үедээ “хайран өмд” гээд өнгөрч байсан Aimee-д төд удалгүй PTSD (Post-traumatic stress disorder буюу Монголоор бол Гэмтлийн дараах сэтгэл зүйн хариу урвал) хэмээх сэтгэцийн эмгэг үүссэнийг илтгэх дараахи шинжүүд илэрнэ:</p><ul><li><em>Cэтгэл гутрал</em> (Aimee энэ явдал болсноос хойш орой өрөөндөө ганцаараа уйлна)</li><li><em>Сэтгэл түгшилт </em>(Aimee үдэшлэг дээр байхад гэнэт нөгөө эрэгтэй хүн хаанаас ч юм гарч ирээд өөр лүү нь хараад байгаа мэт санагдана)</li><li><em>Сэтгэл зүйн гэмтлийг нь санагдуулам өнгө, дуу авиа зэрэгт хэт их мэдрэмтгий болох, үүнээс улбаалан болсон явдлыг санах</em> (Aimee энэ явдлын дараа ахин автобусанд суудаг ч нөгөө эрэгтэй хүний царай харагдсаны улмаас автобусаас бууна)</li><li><em>Хувь хүнийх нь зан байдал байн байн бодогдох бодлоос болж огцом өөрчлөгдөх </em>(Сэргэлэн цовоо Aimee нэг л унжгар болно)</li><li><em>Сэтгэл зүйн гэмтэл учруулсан хүнийг санагдуулам зүйлсээс зугтаах </em>(Aimee ахин автобусанд суухаас айх болсон бөгөөд хэдэн цагаар ч хамаагүй очих газар луугаа алхана)</li><li><em>Юманд хэт мэдрэмтгий болох, хэтэрхий хурц хариу үйлдэл үзүүлэх </em>(Aimee-н найз залуу түүнтэй бэлгийн харьцаанд орохыг оролдоход түүнээс айна, бүр тэврүүлэхээ ч болино)</li><li><em>Өдөр тутмынх нь үйл ажиллагаа алдагдах</em> (Сургууль руугаа маш хол хэдий ч дуртай өндөр өсгийтэй гутлаа өмсөхөө болиод пүүз өмсөн алхана)</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Nr6QOphqVyhbt4RFMLkZ7w.jpeg" /></figure><p><strong>Бусадтай ярилцсан нь :</strong> Бэлгийн дарамтын талаархи мэдээлэл уншиж байхад ихэнхи хүмүүс дйилэнхи тохиолдолд нэр хүндээ бодсоноос болж бэлгийн дарамтын хохирогч болсноо нуусны улмаас шаардлагатай тусламж авч чаддаггүйн улмаас PTSD нь хүндэрдэг гэсэн байсан. Тус цуврал дээр яг л Breakfast Club дээр гардаг шиг хэдэн охидууд багшдаа шийтгүүлэн тэдгээрийг нэгтгэсэн нэг зүйлийг олж мэдэн багшдаа илтгэх даалгавар авдаг. Бүгд өөр өөр сонирхолтой, өөр өөр үзэлтэй охидуудад эхлээд ямар ч нэгдмэл зүйл олддоггүйн улмаас хоорондоо маргалдаж байх үед Aimee нэг л сонин, харваас бодол санаа нь өөр газар байгаа мэт суугаад байна. Тэгэж тэгэж байснаа тэсэлгүй “Би автобусанд сууж чадахаа больчихсон” гэж чангаар хэлсэн нь анх удаа бусдад энэ талаараа ам нээсэн явдал болдог.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*p5072uJdFK-OXoWwNXvGkg.jpeg" /></figure><p><strong>Social support буюу нийгмийн дэмжлэг</strong>: Үүнийг сонссон бүх охид дараа нь өөр өөрсдөдөө тохиолдсон бэлгийн дарамтын талаар ярина #metoo. Галт тэрэгнээс буугаад явж байхад хөхөө базуулсан, усан бассейнд орж байхад нь нэг эрэгтэй бэлэг эрхтэнээ гаргаж харуулсаны улмаас ахиж тийш зүглэхээ больсон, хэтэрхий богино шорт өмссөний улмаас үеийнх нь хөвгүүд элдвээр хэлэх ба үүнийг нь харсан насанд хүрсэн хүн охиныг өмссөн хувцаснаас нь болж буруутгасан гээд охид бүрт сэтгэл зүйн гэмтэл учруулж байсан түүхүүд байж таарснаар тэд хамтдаа үүнийг ярилцан, дараагаар нь Aimee-тэй хамт бүгд автобусанд суудаг. Нэг дүрийн хэлснээр “Нийт эмэгтэйчүүдийн гуравны хоёр нь 21 нас хүрэхээсээ өмнө дээрхитэй ижил халдлагад өртсөн байдаг” гэсэн тоо баримтыг сонссон үзэгч эмэгтэй бүр магадгүй өөрт тохиолдсон гудамжны халдлагын талаар эргэж бодон сэтгэл нь шимширсэн байх аа.</p><p>Нийгмийн дэмжлэг дээр ярих өөр нэг гол дүр бол Aimee-н найз залуу Steve юм. Эрэгтэй хүн ойр дотныхоо эмэгтэй хүний сэтгэл зүйн гэмтэлд яаж хариу үйлдэл үзүүлж болохыг яруу тод харуулсан мэт санагдсан. Steve ч бас амьдралын туршлага гээд байх их зүйл үгүй, ахлах ангийн л сурагч. Гэхдээ өөрийнх нь найз охин дотно харилцаанаас цааргалж эхлэх үед хариулт шаардах, үл ойлголцол үүсгэх бус зүгээр л ойлгодог. Aimee-д юу тохиолдсоныг мэдээгүй ч түүнд ямар нэгэн зүйл болсон бөгөөд үүнийгээ давж гарахад нь цаг хугацаа хэрэгтэй байгааг ухааран түүнд аль болох эвтэй таатай бүх л нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Дотно харилцаанд орохгүй байгаа ч үүнийг шахаж шаардах бус зүгээр л хамтдаа кино үзээд байж байя гэдэг тийм л залуу хөвгүүн байснаараа Aimee-н эдгэрэлд маш чухал нөлөө үзүүлж байгаа аж.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9Z6T_F4y-rfZS3LMzoIJRA.jpeg" /></figure><p>Энэ сэдэв дараагийн улирал дээрээ эргээд хөндөгдөж ч магад, үгүй ч байж магад. Aimee “Би урьд нь амгалан тайван байдаг байсан, одоо надад тэгэж санагдахгүй байна” гэдэг. Бүх эмэгтэйчүүд дандаа амгалан тайван байг ээ!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f86dd92496ae" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Support system буюу дэмжих бүлэг]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/support-system-%D0%B1%D1%83%D1%8E%D1%83-%D0%B4%D1%8D%D0%BC%D0%B6%D0%B8%D1%85-%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%B3-890ba601537c?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/890ba601537c</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 01 Oct 2019 06:34:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-10-01T06:34:27.844Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Стресс гэдэг бол бидний аюулгүй байдалд заналхийлж буй зүйлсэд бидний зүгээс бие махбодиороо болон сэтгэл зүйгээрээ өгч буй хариу урвал юм. Би л лав энэ тодорхойлолтыг өөрийнхөө хувьд намайг таагүйтүүлж буй зүйлс гээд бодоод ойлгочихдог. Стресс үүсгэгч нэг л хүчин зүйлийг бид хэзээ болж буйгаар нь, энэ стресстэй учрахаас өмнө юу болсноос шалтгаалан эсвэл зүгээр л өнөөдөр миний бие лагшин ямархуу байгаагаас, сайн унтаж амарч чадсан эсэхээс хамаараад өөр өөрөөр хүлээн авдаг. Замын түгжрэл ихэнхидээ маш их стресс үүсгэдэг. Гэхдээ хаашаа явж байгаагаас, хэнтэй уулзах гэж байгаагаас, өглөө кофе уусан эсэхээс, цүнх хэр хүнд байгаагаас, ямар podcast сонсож байгаагаас шалтгаалаад заримдаа арай бага стресстүүлдэг. Гэхдээ миний ажигласнаар энэ бүгдэд маш том нөлөө үзүүлдэг зүйл бол хүн хоорондын харилцаа. Аймар чихсэн автус аймар тоормослоход хажуугийн хүн аймар хүчтэй цохисноо эелдгээр инээмсэглээд уучлал гуйхад л тэр цохилт эдр мартагдчихдаг. Яг тэрэн шиг зүгээр явж хэн нэгэн аймар муухай харахад л дотор эвгүйрхээд өөрийн мэдэлгүй стрессдчихдэг би лав, хэдий стрессний хэмжээ бага ч стресс л бол ер нь стресс бөгөөд бие махбодь болон сэтгэл зүйд олон өөрчлөлт бий болгодог.</p><p>Би тэгээд өөрийнхөө болон эргэн тойрныхныгоо стрессийг хэрхэн буулгах талаар бодож байгаад ерөөсөө л эхлээд бусдад аль болох бага стресс үүсгэе гэж бодох болсон. Хичнээн надад муухайн хандсан ч аль болох сайхан хандья, дэлгүүрээс юм авахдаа худалдагч руу инээмсэглэе, аар саархан юманд бага бухимдья гэх зэргээр. Лифтэнд суухдаа хамт сууж буй хүн рүүгээ эелдгээр инээмсэглэхэд л гэртээ орохдоо цаанаасаа нэг гоё болоод ордийм байна лээ.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*mgIwPl5dQeEKzVf-" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@nofilter_noglory?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Tim Goedhart</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Аливаа стрессийг даван туулахад хэрэгцээтэй гол зүйл бол support group буюу дэмжих бүлэг гэж үздэг. Энэ үгийг сонсонгуут өөрийн мэдэлгүй кинон дээрээс харж байсан тойрог болоод суучихаад нэг нэгээрээ өөрт учирсан асуудлаа ярьдаг дүр зураг бодогддог. Гэхдээ дэмжих бүлэг бол заавал аливаа нэгэн хэрэгцээн дээр тулгуурлан үүссэн тусгай бүлэг байх шаардлагагүй юм байна лээ. Ерөөсөө л бидний гэр бүлийнхэн, хайртай хүмүүс, найзууд чинь л дэмжих бүлэг юм билээ (гэхдээ мэдээж healthy relationship-тэй байх шаардлагатай) Бодоод байсан чинь магадгүй би ч бас хэн нэгний хувьд дэмжих бүлэг нь байж магад. Хүмүүсээс гадна бидний дуртай ном, зохиолч, шүлэг, кино, тэжээдэг амьтад маань ч маааш том дэмжих бүлэг юм шиг санагдсан. Бүр нэг аяга сайн кофе хүртэл дэмжих бүлэг ч байж болохоор.</p><p>ай, тэгээд ер нь нэг нэгэндээ л сайхан сэтгэлээр хандаад байвал уг нь бүх юм дээрдэнэ дээ</p><p>Гэснээс өнөөдөр Харуки Муракамигийн аавдаа зориулж бичсэн өгүүллэгийг нь <a href="https://www.newyorker.com/magazine/2019/10/07/abandoning-a-cat">The New Yorker</a>-с уншаад өглөөнөөс авахуулаад хуримтлагдсан жижиг сажиг стрессээ арилгаад бас энэ постыг бичих сэдэл авсийм даа</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=890ba601537c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Далд сэтгэл гутралын талаар ил ярилцах нь]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B4-%D1%81%D1%8D%D1%82%D0%B3%D1%8D%D0%BB-%D0%B3%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D1%80-%D0%B8%D0%BB-%D1%8F%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%86%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D1%8C-75ae29920846?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/75ae29920846</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Jul 2018 16:11:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2018-07-15T16:11:55.230Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Хүний эрхийн төлөө тэмцэгч бас сэтгэцийн эрүүл мэндийн талаар цөөнгүй ном бичсэн <a href="https://www.youtube.com/watch?v=-eBUcBfkVCo">Andrew Solomon</a> гэх эрхмийн сэтгэл гутралын талаархи “Өдрийн цагийн албин буюу сэтгэл гутралын газрын зураг” номноос “Сэтгэл гутралын эсрэг үг бол аз жаргал бус харин амьдралын эрч хүч” гэсэн өгүүлбэр нь сэтгэлд хамгийн тод үлдсэн юм. Энэ өгүүлбэр сэтгэл гутралыг товч тодорхой дүрслэх ч өдөр тутмын ажлаа хийгээд, найз нөхөдтэйгөө уулзаад, өөртөө болон ойр дотныхондоо санаа тавин халамжлаад, бусадтай хамт наргин цэнгэж яваа ч “далд сэтгэл гутралтай” хүн хэд байгаа бол, тэд өөрсдийн сэтгэцийн эрүүл мэнддээ хэрхэн яаж санаа тавьдаг юм бол гэсэн бодол нүүр номоор явж байгаад нэг хуудасны хуваалцсан байсан <a href="https://www.huffingtonpost.com/lexi-herrick/11-habits-of-people-with-_b_6384062.html">энэхүү </a>нийтлэлийг уншаад яахийн аргагүй төрлөө. Дэлхийн нийт хүн амын 4.4% буюу 300 сая хүн сэтгэл гутралд өртөөд байна гэсэн <a href="http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/254610/WHO-MSD-MER-2017.2-eng.pdf;jsessionid=D40F8964010D1D11951C54BA3DEA0CF9?sequence=1">ДЭМБ-ийн тоон баримт</a> байна.</p><p>Доорхи нийтлэлд бичсэн зүйлсийг орчуулан товчоор (бас өөрийнхөө бодлыг жаахан жаахан шигтгээд) хүргэвээс далд сэтгэл гутралтай хүний гаргадаг түгээмэл зуршлууд нь :</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*i60nVOgTYzu0_MSw" /><figcaption>by <a href="https://unsplash.com/@volkanolmez?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Volkan Olmez</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><ol><li><strong>Бүх юм ОК байгаа мэт аашлах, бусдад цоглог бас жаргалтай байгаа мэт харагдах</strong>- хүн бүрийн зан ааш өөр байдаг бөгөөд зарим хүмүүс сэтгэл гутралтай хэдий ч бусдын наастрыг эвдэхгүй гэсэндээ дотроо “үхэж” байсан ч гаднаа инээгээд сурчихсан байдаг тул магадгүй таны эргэн тойрон дахь хамгийн жаргалтай гэж боддог хүн ч далд сэтгэл гутралд өртсөн байх вий, хайртай дотны нэгэндээ санаа тавьж байгаарай</li><li><strong>Өөрөө өөртөө тохирох эмчилгээг олчихсон байдаг</strong>- эмчилгээ гэхээр заавал эм байх албагүй бөгөөд далд сэтгэл гутралтай зарим хүмүүс өөрөө өөртөө тохирох эмчилгээг олчихсон байдаг бөгөөд энэ нь дасгал, дуу хөгжим, алхах гэх мэт юу ч байж болох тул эргэн тойрны хүмүүсийнхээ хийдэг, өөрт тань ойлгогдоггүй зүйлсийг тоглоомоор ч атугай бүү шоолж байгаарай, бидний зарим нь ингэж л өөрийн доторхи буг чөтгөртэйгөө тэмцдэг юм шүү дээ</li><li><strong>Орхигдохоос айх</strong>- сэтгэл гутрал гэдэг бол өөрт ч , өөрийн эргэн тойрныхонд ч ачаа болдог. Хэн нэгэнтэй ойр дотно болоод, өөрийнхөө сайн сайхан чанараас гадна далд нууц ертөнцөө нээх үест сэтгэл гутрал ч ил болдог бөгөөд энэ үед зарим нь орхин явдаг ба орхин явагсдыг буруутгах аргагүй ч хэн нэгэн танд итгээд сэтгэл гутралаа хүртэл илчилвэл ойлгох гээд нэг үзэх нь зүйтэй аж</li><li><strong>Худал түүх зохиож ярихдаа гарамгай болсон байдаг</strong>- сэтгэл гутрал олон илрэлтэй бөгөөд сэтгэл гутралтай хүмүүс гаран дээрхи сорвиноосоо авахуулаад яагаад бөөнөөрөө цуглахад ирээгүй зэрэгт элдэв шалтаг тоочиж магад. Заримдаа зарим хүнд орноосоо босох хүртэл дааж давшгүй даваа мэт санагдах өдөр бий</li><li><strong>Унтах болон идэх зуршил өөрчлөгдсөн байх</strong>- унтах болон идэх нь хүний эрүүл мэндэд зайлшгүй шаардлагатай зүйлс бөгөөд үүнийгээ бид хянаж чаддаг ч сэтгэл гутралын үед өөрийн хяналт алдагддаг тул зарим хүмүүс турахын тулд бага иддэг биш мөн зарим хүмүүс залхуу хойргодоо өдөржин унтаад байдаг биш билээ. Зарим үед нойр ба хоол л аюуишигт бодит байдлаас зугтах цорын ганц арга болох нь бий.</li><li><strong>Зарим нэг бодисын талаар өөрсдийн гэсэн ойлголттой болох</strong>- сэтгэл гутралтай тодорхой хугацаагаар тэмцэж буй хүмүүсийн зарим хүмүүс тодорхой бодисын талаар өөрсдийн гэсэн ойлголттой болсон байдаг тул баяр цэнгээнээр согтууруулах ундаа бага хэрэглэж буй нэгнээ бүү шамдуулаарай. Учир нь тэд архины төрлийн бодисын сэтгэл гутралд оруулдаг нөлөө нь тэдэнд дундаж хүнээс илүү удаан үргэлжилнэ гэдгийг болссон байдаг. Мөн кофе их ууж, чихэрлэг зүйлс их иддэг хүмүүсийн зарим нь ч эдгээрийг сэтгэл санааг нь сэргээдгийг маш сайн мэддэг болсон байдаг</li><li><strong>Амьдрал болон үхлийн талаар эргэцүүлэх</strong>- хэдийгээр хүн бүр энэ талаар боддог ч сэтгэл гутралтай хүмүүс амьдралын талаар ерөнхийдөө их бодох хандлагатай байдаг ба үхлийн талаар үе үе ярих нь бусдын анхаарал татах гэсэн оролдлого огтоос биш юм</li><li><strong>Сэтгэл гутралтай зарим хүмүүс авьяас билиг ихтэй байдаг</strong> — мэдээж энэ талаар хүмүүс ном болон киноноос хангалттай мэдээлэл авсан байдаг бөгөөд ямар ямар алдартнууд сэтгэл гутралтай байсан байх магадлалтай талаар урт жагсаалт гаргаж чадна. Гэвч энэ нь сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудалтай байх нь “моодны”, ийм л байж авьаястай байна гэсэн үг огтхон биш юм шүү.</li><li><strong>Заримдаа тусламж хүснэ-</strong> гэхдээ эдгээрийг эргэн тойрныхон нь анзаарахгүй байх нь элбэг ч ийм л үед дотны нэгнээ сайн сонсож, ойлгож, туслалцаа үзүүлж чадваас хоёр хүний хоорондох харилцаа бэхжиж, нэгэндээ улам итгэнэ. Дотны хүмүүсийнхээ хэцүү үед л хажууд нь байхгүй бол дотны гэж дуудуулахын хэрэг үгүй байх биз ээ.</li><li><strong>Бүх хүмүүсийн адилаар хайрыг эрэлхийлж, өөрийгөө хүлээн зөвшөөрүүлэхийг хүснэ</strong>- ийм ч учраас ихэнхи хүмүүс дотны хүмүүстийнхээ санааг зовоохгүй гэсэндээ, ажлаа алдахгүй гэсэндээ, хүсэл зорилгодоо хүрэхийн тулд, өөрөө өөртөө лүүзэр санагдахгүйн тулд сэтгэл гутралаа нууж байдаг.</li></ol><p>Сэтгэл гутрал бол хүнийг дотроос нь мэрж, ойр дотныхноос мөн өөрөөс нь ч холдуулдаг эмгэг тул шаардлагатй үед зайлшгүй <em>мэргэжлийн эмчид</em> хандаарай</p><p><em>Оросын хөгжмийн зохиолч П.И.Чайковскийг ч мөн сэтгэл гутралтай байсан байх магадлалтай гэж түүний амьд ахуйдаа бичиж байсан захиан дээр нь үндэслэн таамагладаг юм билээ. Тэрбээр өөрийн зээ дүүдээ хаягласан нэгэн захиандаа “Хаягдсан, хэн ч намайг ойшоодоггүй гэсэн бодлоор дүүрсэн, бүх зүйл харласан мэт санагдах өдрүүд, цагууд, долоо хоногууд, ай, сарууд надад байх юм” гэж бичиж байсан хэдий ч мөн “Гэвч юу ч болж байсан амьдрал сайхан гэдэг би итгэдэг” гэж бас бичиж байжээ :) Мөн тэрбээр “Өргөс олон авч сарнай ч мөн байх юм” гэж бичиж байсан зэрэг сэтгэл гутрал болон амьдралдаа баланстай байх талаархи </em><a href="https://bigthink.com/ideafeed/tchaikovskys-surprising-wisdom-for-artists-with-depression"><em>энэхүү</em></a><em> нийтлэлээр бичвэрээ дуусгавар болгое (дунд нь Sufjan Stevens-ийн гое дуу байгаа шүү :) )</em></p><p><em>Энэ дууг хэд хэд сонсож байсан ч ерөөсөө suicide prevention буюу амиа хорлолтоос сэргийлэх талаархи агуулгатай гэдгийг нь тогтож сонсоогүй юм байна</em></p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FadKEqin5SoI%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DadKEqin5SoI&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FadKEqin5SoI%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/159f3048ec50e9e2158439b5898abdfa/href">https://medium.com/media/159f3048ec50e9e2158439b5898abdfa/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=75ae29920846" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Уянгат эмгэнэл]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/%D1%83%D1%8F%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%82-%D1%8D%D0%BC%D0%B3%D1%8D%D0%BD%D1%8D%D0%BB-ab2a65fb47bb?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ab2a65fb47bb</guid>
            <category><![CDATA[russian]]></category>
            <category><![CDATA[vaishnavam]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 16 Oct 2015 12:59:20 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2015-10-16T12:59:20.898Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/900/1*P2jMZ5FsugagYVShiRB1pw.jpeg" /></figure><p><strong>Уянгат эмгэнэл</strong></p><p><em>Г.Доницетти “Лучиа Ди Ламмермур”</em></p><p>Дуурь бүжгийн эрдмийн театрын хойд ханыг 53 дахь улирлын хөтөлбөр болон тус улиралд тоглогдох уран бүтээлийг нэг бүрчлэн дүрсэлсэн ханын самбарууд хэдийнээ чимжээ. Ж.Вердигийн “Аида” дуурь, Х.Билэгжаргалын “Ламбугайн нулимс”, А.Аданы “Жизель” балет зэрэг бидний хэдийнээ танил болсон бүтээлүүд дунд, П.И.Чайковскийн “Хунт нуур”-ыг дүрсэлсэн самбарын доор шинэ нэр харагдах нь Г.Доницеттигийн бүтээл “Лучиа Ди Ламмермур” дуурь.</p><p>ДБЭТ-ийн ерөнхий захирал Ч.Мөнхзул энэхүү дуурийг эмгэнэлт, бүр маш эмгэнэлт гэдгийг онцолж хэлсэн бөгөөд гурван бүлэгт тус дуурь Монголын сонгодог урлагийн тайзнаа анх удаа тавигдаж буйгаараа онцлог. Италийн нэрт хөгжмийн зохиолч Г.Доницеттигийн гурван бүлэгт энэхүү дуурь манай тайзнаа шинэ бүтээл, шилдэг мэргэжилтнүүдийг харийн улсаас авчирахын сацуу уугуул уран бүтээлчдийн чансааг шалгах томоохон сорилт болж, сонгодог урлаг сонирхогчдод нэлээдгүй хүлээлт үүсгэж байна.</p><p>1835 оны 9-р сарын 26-ны үдэш Наплесийн “Teatro di San Carlo”-д нэгэн гоц гойд үйл явдал болсон нь 15 жилийн турш амжилттай борлогдож буй Английн нэрт зохиолч Валтер Скоттын “Ламмермурын сүйт бүсгүй” тууж дээр үндэслэсэн “Лучиа Ди Ламмермур” дуурийг анх удаа олонд хүргэх байв. Тухайн үед алдар цуу нь түгэж байсан Италийн хөгжмийн зохиолч Г.Доницеттигийн энэхүү бүтээл нь 17-р зууны манант, бүрхэг Шотландад үйл явдал нь өрнөдөг бөгөөд тухайн эриний хүмүүст энэ цаг үе, бүс нутгийн аж амьдрал тунчиг сонирхолтой байсан нь тус дуурийг алдарт гаргах нэг том түлхэц болж өгчээ. Италийн ядуу гэр бүлээс гаралтай ч 9 настай байхаасаа буюу хөгжмийн сургуульд анхлан орсон цагаасаа л эхлэн онцгой авьяастай нэгэн гэдэг нь мэдэгдэж эхэлсэн Г.Доницетти нийт 74 дуурь бичсэн ч “Лучиа Ди Ламмермур” түүний авьаяс билгийн оргил нь гэдэгтэй хөгжим судлаачид дуу нэгддэг.</p><p>Сопрано дуучин У.Уранцэцэгийн хэлж буйгаар энэхүү дуурь агуулгаараа “Ромео ба Жульетта”-тай их төстэй аж. Дуучин У.Уранцэцэг бол Итали улсад уран бүтээлээ туурвиж, эх орныхоо нэрийг өндөрт өргөж яваа эмэгтэй. Тэрбээр зөвхөн сүйт бүсгүй Лучиагийн дуурийг бүтээхээр УДБЭТ-ийн урилгыг хүлээж аван эх орондоо богино хугацаагаар айлчилж байгаа билээ. “Ламмермурын Лучиа гэх эль дуурь Италид маш их алдартай бөгөөд бараг хүн бүр мэднэ. Дээр хэлсэнчлэн “Ромео ба Жульетта” дээр гардагийн адилаар хоер гэр бүл маш их өс хонзонтойн улмаас байнгын тэрсэлдээн дунд тэд оршин тогтноно. Харин ахаасаа бүрэн хамааралт байдаг гэнэн цагаан Лучиа охин үүний золиос болдог. Лучиа бол сэтгэл санааны гүн хямралд орсон, их эмзэг дүр” гэж өгүүлэх дуучин У.Уранцэцэг эл дүрийг Герман болон Италийн тайзнаа амилуулж байсан туршлагатай. Түүнийг Италийн Фэрмо хотын театрт Лучиагийн дүрд тоглосны дараагаар үзэгчид хорин минут босож алга ташиж хүндэтгэл үзүүлж байсан гэх баримт бий. Сопрано хоолойтой дуучид бүр энэ дүрийг амилуулж чаддагүй агаад өндөр ур чадвар шаарддаг Лучиагийн дүрийг амилуулахаар ирээд буй дуучин У.Уранцэцэг эх орон нэгтнүүдтэйгээ хамтарч ажиллахдаа туйлын сэтгэл хангалуун байгаагийн дээр чадах бүхнээ харамгүй зааж сургаж байгаа аж. Лучиагийн хэсгийг сопрано хоолойтой дуучдын зөвхөн шилдгүүд нь л бүтээж чаддаг бөгөөд ДБЭТ-н гоцлол дуучин, МУГЖ Ө.Уянга ч мөн энэхүү дүрийг амилуулна гэх мэдээ сонгодог урлаг сонирхогсдын сэтгэлийг ихэд хөдөлгөж байна.</p><p>Лучиагийн дүр бол гүн эмгэнэлт дуурийн гүн эмгэнэлт дүр. “The Mercury News”-д бичсэнчлэн дуурийн зохиолуудад галзуурсан, солиорсон хэсгүүд түгээмэл тохиолддог хэдий ч Г.Доницеттигийн Лучиагийн солиролд дөхөж очих бүтээл хараахан төрөөгүй байгаа ажээ. Мөн “The Guardian” сонин энэхүү дуурийг түүний эцсийн бүлэг буюу гурравдугаар бүлэгт гардаг агуу их солиорол алдрын оргилд хүргэдэг гэдгийг онцлон тэмдэглэсэн байдаг. Магадгүй хөгжмийн зохиолчийн өөрийнх нь амьдралд учирсан эмгэнэлт явдлуудын шууд тусгал ч байж мэднэ. “Анна Болейн”, “Лучиа Ди Ламмермур” дууриуддаа эмэгтэй хүний солиорлыг яруу тодоор илэрхийлж чадсан Г.Доницетти харамсалтай нь тухайн үед “тархины хамгийн аюумшигт эмгэг” гэж нэрлэгддэг байсан өвчний улмаас хорвоог орхихдоо бүрэн солиорлын байдалтай байсан нь эмгэнэлтэй.</p><p>УДБЭТ-н хажуугаар өнгөрөхдөө саатаж нэг зогсоод, сайтар нягт сонсвол шинэ улирлынхаа бүтээлийг үзэгчиддээ хүргэхээр өдөр шөнөгүй бэлтгэл хийж буй уран бүтээлчдийн хөгжмийн эгшиг болоод цээл хоолой сонстоно. Харин Ням гарагийн өглөө сонгодог урлагийг түгээгч ягаан байшинд баритон хоолой цуурайтна. Түүний эзэн нь МУГЖ, УДБЭТ-н гоцлол дуучин Э.Амартүвшин. Тэрбээр Уэлст зохион байгуулагдсан “BBC Cardiff Singer of the World 2015” олон улсын дуулаачдын тэмцээний үзэгчдийн нэрэмжит шагналын эзэн болсон нь түүний ямархуу чадвар, чадалтай уран бүтээлч болохыг гэрчилнэ. Лучиагийн ах хатуу сэтгэлт Ламмермурын гүн Энрикогийн дүрд хувирч буй дуучин өөрийн хэсгийг “их том бөгөөд хэцүү” , харин дууриа “дэлхийн томоохон дууриудын нэг” гэж тодорхойлсон юм. “Лучиа Ди Ламмермур” дуурийг Монгол улсад анх удаа Солонгос найруулагч Ан Ху Воны найруулгаар тавьж буй бөгөөд тэрбээр өмнө нь Ж.Вердигийн “Травиата” дуурийг шинэчлэн найруулахад ажиллаж байсан юм. Э.Амартүвшингийн хувьд анх удаа Ан Ху Вон найруулагчтай хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд олон газар энхүү дуурийг тавьж байсан арвин их туршлагатай түүнээс суралцах зүйл маш их, гайхалтай уран бүтээлч гэдгийг онцлон хэлсэн билээ. “Төрсөн дүүгээ өмөөрч хамгаалахын оронд өөрийн эрх ашгийн төлөө хайр дурлалд нь хориг хийдэг гүн Эдвардо бол эзэрхий түрэмгий зан чанартай хурц дүр. Миний өмнө нь бүтээж байсан ихэнхи дүрүүд дотроо хатуу, зөөлөн олон шинжийг агуулж байсан бол энэ удаагийн дүр маань зөвхөн нэг чиг шугамыг барьсан чанартайгаараа өвөрмөц” хэмээн дуучин Э.Амартүвшин 53 дахь улирлаар анх удаа Монгол үзэгчдийн хүртээл болох “Лучиа Ди Ламмермур” дуурьд бүтээж буй дүрийнхээ талаар өгүүлсэн юм. Тэрбээр интернэт ашиглан дэлхийн алдартай дуучид энэхүү дүрийг хэрхэн бүтээсэн талаар үзэж сонирхон, тэднээс суралцан, харьцуулалт байнга хийж буйгаа ч дурдсан юм.</p><p>Бусад эмгэнэлт дууриуудаас гол ялгарах онцлог нь Г.Доницеттигийн хэв маягаар бичигдсэн уянгат хөгжим нь аж. Түүнчлэн найрал дуучдын ид хавыг гайхуулсан хэсгүүдээр ч баялаг. “Залуухан театр” гэж өөрийн театраа тодорхойлсон ерөнхий удирдаач Ж.Бүрэнбэх шинэ дууриа амжилттай туурвихаар тун шаргуу ажиллаж байна. УДБЭТ-ийн 4 давхраас симфони найрал хөгжмийн уянгат хийгээд эмгэнэлт аялгуу эгшиглэнэ. “ Эл дуурийг сонордсон үзэгчид хөгжмөн доторх увидсыг мэдрээд гараасай” гэж хүсэж буйгаа дуучин У.Уранцэцэг илэрхийлсэн бөгөөд тус театрын симфони найрал хөгжмийн уран бүтээлчдийн бэлтгэлээс дүгнэхүйд түүний хүсэл биелэх нь дамжиггүй.</p><p>Эрт цагаас улбаатай гэр бүлийн өшөө хорслын улмаас өөрийн хайрт бүсгүйтэйгээ нийлж чадахгүйн дээр түүний хорн санаат ахын тэднийг салгах гэсэн төрөл бүрийн оролдлого нь Ноен Эдгардог сэтгэл санааны хувьд тогтворгүй нэгэн болгоно. Энэ дүрийг бүтээж буй УДБЭТ-ийн гоцлол дуучин Б.Гомбо-Очирын өмнөх дүр нь эрэлхэг зоригтой нэгэн байсан бол энэ удаад зовж шаналсан, дуралсан, хурц шийдэмгий Эдгардогийн дүрд шууд хувилах нь амаргүй байсныг нуусангүй. Тэрбээр өмнө нь Солонгос улсад “Чио Чио Сан”-д найруулагч Ан Ху Вонтой хамтарч ажиллаж байсан бөгөөд энэ удаад ахин хамтарч бүтээл туурвихдаа тун таатай байгаагаа мөн дурдсан билээ. Эдгардогийн дүр ч мөн дуучнаас өндөр ур чадвар шаарддаг аж.</p><p>Гол дүрийн ихэнхи баатруудын үхлээр төгсдгийн улмаас “Цуст дуурь” ч гэж нэрлэгддэг эл бүтээлийг Монгол улсын тайзнаа анх удаа тавьж буй түүхэнд тэмдэглэгдэм энэ үйл явдлыг УДБЭТ-ийн ерөнхий захирал Ч.Мөнхзул олон улсын төсөл гэж тодорхойлж байгаа бөгөөд эл бүтээлийг олны хүртээл болгохоор Солонгос улсаас найруулагч, Итали улсаас дуучин тусгайлан зорин ирснийг онцлууштай. УДБЭТ-ийн тоглолтын 53 дахь улирлаараа дэлхийн топ 10 дуурийн хөгжмийн зохиолчийн 9 дэхь хүний уран бүтээлийг эх орныхоо тайзнаа тавьж буй нь томоохон амжилт гэдгийг ч Ч.Мөнхзул захирал мөн дурдсан юм.</p><p>Намар цагт ихэнхи үзвэр, үйлчилгээний газрууд руу чиглэх хүний хөл татардаг ч Улаанбаатар хотын зүрхэн тушаа орших УДБЭТ-ыг зоригсдын тоо ихэсдэг. Урд өмнө нь эх орондоо үзэж сонордож байгаагүй нэгэн гайхамшигт бүтээл болох Г.Доницеттигийн “Лучиа Ди Ламмермур”-аар аялж, шидэт хөгжмөнд илбэдүүлж, золгүй хувь заяа тохиосон гол дүрүүдийн хамтаар гашуудаж, уйлж, тэднийг өрөвдөж, хамт эмгэнэх амралтын өдрүүд айсуй.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/900/1*dTNvfWZDOO7EvIb6J4BSvQ.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ab2a65fb47bb" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Бид Эболад бэлэн үү?]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/%D0%B1%D0%B8%D0%B4-%D1%8D%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BD-%D2%AF%D2%AF-be592533bb38?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/be592533bb38</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 31 Aug 2015 14:18:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2015-08-31T14:18:07.800Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>“Гэрэг” сэтгүүл — Г.Ариунзул, Д.Мишээл</p><p>Африк тивийн баруун хязгаарт орших Либери улсад эбола вирусийн дэгдэлт хамгийн өндөр түвшинд очиж, 6535 хүнд халдварласнаас 2500 гаруй нь нас бараад байна. Либери улс Монголоос 11.500 км хол. Бараг л дэлхийн нэг өнцгөөс нөгөөд хүрэх зай. Түүнчлэн Африк тивээс Монгол орныг жилд нэг мянга гаруй л жуулчин зорьж ирдэг. Энэ нь Монголыг зорих жуулчдын ердөө 0.2 хувь гэсэн үг. Ингээд бодохоор ер нь энэ эбола вирус бидэнд тийм ч хамаатай сэдэв биш юм шиг санагдаж байгаа биз? Гэвчсүүлийн хэдхэн сарын дотор 5000 гаруй хүний амийг авч одсон энэ вирус аль хэдийнэ Баруун Африкаас хальж,дэлхийн есөн оронд бүртгэгдээд байгаа нь бүхий л улсын хаалгыг тогшиход бэлэн гэдгийг бидэнд ойлгуулж дөнгөлөө. Түүнээс гаднамонголчуудын дэлхийн бусад оронд хүрэх хамгийн томгүүр болсон Бээжингийн нисэх онгоцны буудлыг эбола тархах 97 хувийн магадлалтай хэмээн ДЭМБ-аас зарласан нь дайран дээр давс нэмж орхив.Иймд муугаар бодоходэнэ аюулт вирус манай оронд ороод ирвэл бид юу хийж чадах вэ, эболагаас сэргийлэхийн тулд ямар арга хэмжээ авч,хэрхэн бэлэн байдлаа хангаж байна вэ гэсэн асуултын мөрөөр энэхүү нийтлэлийг бэлтгэлээ.</p><p><strong>Дэндүү тайван бидний Монголчууд</strong></p><p>Эбола вирусийн халдвар гарсан тохиолдолд ашиглах 50 ортой тусгай тасгийг Халдарт өвчин судлалын үндэсний төвд байгуулсан гэх сургаар тийшээ очлоо. “Халдварт” биднийг улсын бусад эмнэлгийн адилааршинжилгээ өгөхөөр дугаарлан зогсох иргэд, ар гэрийнхнээ эргэхээр коридорт хүлээн суух хүмүүс, өдөр тутмын ажилдаа дарагдсан эмч, ажилчид угтлаа. Халдварт өвчинтэй тэмцэх үндэсний хамгийн том төвийн үүдээр оронгуут л эболагийн тухай сэрэмжлүүлэг, зурагт хуудас угтана гэсэн төсөөлөл мааньбуруу байж таарав. Түүнчлэн зорьж очсон өнөөх 50 ортой өрөө маань зөвхөн эболад зориулсан өрөө биш, харин шинээр гарч ирж байгаа,мөндахиж буй халдваруудын үед ашигладаг нөөц тасаг болохыг олж мэдлээ. Тус өрөөнд нэмэлт засвар хийж, шаардлагатай тоног төхөөрөмжийг бэлтгэн,эболагийн халдвар гарсан тохиолдолд ашиглах нөөц тасаг болгох шийдвэр гарсан ч хараахан засварын ажил эхлээгүй байгаа гэсэн шалтгаанаар Халдвартыг зорьж очсон ажил маань талаар болсон билээ. Энэ тухай ХӨСҮТ-ийн албан тушаалтнаас асуухад “Тайван бай, охин минь. Эбола чинь Монголд орж ирээгүй байна шүү дээ” гэж хариуллаа. Бид аливаагаас урьдчилан сэргийлэх биш, тулсан үед нь шийдэх гэдэг дэндүү тайван хүмүүс болохыг энэ удаагийн явдал ч батлаад өгөх шиг болов.</p><p><strong>Бид хэрхэн бэлдэж байна вэ?</strong></p><p>Гурван сарын өмнө ДЭМБ-аас Эбола вирусийн онц байдал зарлаж, халдвар бүртгэгдээгүй орнуудад хандсан сэргийлэх зөвлөмж гаргасан ч манай орондэболагаас сэргийлэх арга хэмжээ, шийдвэр тогтоолууд саяхнаас л сонин, сайт, телевизийн мэдээнээс дуулдах болов. Өнгөрсөн сард Засгийн газар эболагийн халдвараас сэргийлэх тогтоол гаргаж, Эрүүл мэндийн сайдаар ахлуулсан тусгай ажлын хэсэг байгуулан 477 сая төгрөг төсөвлөсөн нь одоогоор зөвхөн бэлтгэл ажилдаа л явж байгааг, зарим нь бүр эхлээч үгүй болохыг 50 ортой тасгийн жишээнээс харж болох юм.ЭМЯ-ныНийгмийн эрүүл мэндийн хэлтсийн мэргэжилтний өгсөн мэдээллээрбол эболагийн халдварын үед ашиглах дээрхбүрэн тусгаарласан 50 ортой тасгийг засаж, тохижуулах,дэгдэлт гарсан үед дайчлагдаж ажиллах эмч, ажилчдад зориулсан ажлын хөлс, цалингийн нөөц бүрдүүлэх, олон нийтэд сургалт, сурталчилгаа зохион байгуулах, эмч, мэргэжилтнүүдийг сургаж бэлтгэх, нөөц эм бэлдэх,эбола вирусийг илрүүлэх оношлуур,халдвар хамгааллын дэглэмийн дагуу тусгай хувцас хэрэглэл авах зэрэгтмөнөөх 477 сая төгрөгийг зарцуулахаар төлөвлөж байгаа гэнэ.</p><p>“Манайх халдвар бүртгэгдээгүй бүс нутаг учир эрсдэл бага гэж тооцож буй. Тиймээс ДЭМБ зориулалтын хамгаалах хувцас хэрэглэлийг хандиваар олгох боломжгүй. Иймд нэн түрүүнд хувцас хэрэглэлийг үйлдвэрлэгч орнуудаас худалдаж авахад ихээхэн хэмжээний мөнгийг төсөвлөж байна” гэж ЭМЯ-ны Нийгмийн эрүүл мэндийн хэлтсийн мэргэжилтэн С.Эвлэгсүрэн ярилаа.Эбола вирус зөөвөрлөгдөн орж ирсэн тохиолдолд хамгийн эрсдэлтэй хүмүүс бол эмнэлгийн эмч, ажилчид. Тийм болохоор хамгийн чухал зүйл бол хамгаалалтын хувцас хэрэглэл юм. Түүнчлэн эбола вирусийг оношлох аппарат юу юунаас илүү хэрэгтэй. Өнгөрсөн даваа гаригт ДЭМБ-аас эбола вирусийг илрүүлдэг100 ширхэг оношлогооныаппаратыг манай улсад хүлээлгэн өгсөн нь хүмүүсийн айдсыг бага ч гэсэн хөнгөлөх шиг болов. Харин одоо эдгээр аппаратаа хэрэгтэй үед, зөв ашиглах л үлдэж байна.</p><p><strong>Эболагийн халдвар хилээр дамжин орж ирэхээс сэргийлж чадаж байна уу?</strong></p><p>Дэгдэлт гарснаас хойш Монголд эрсдэлтэй бүс нутгаас 26 иргэн ирсэн байна. Эбола бүртгэгдсэн орнуудаас ирсэн иргэд өндөр халуунтай тохиолдолд 21 хоног хяналтанд байх ёстой. Учир нь энэ өвчний нууц үеийн хугацаа нь 2–21 хоногийн хооронд байдаг аж. Харин дээрх 26 иргэнээс онц ноцтой шинж тэмдэг илэрсэн тохиолдол гараагүй бөгөөд ХӨСҮТ, Хилийн мэргэжлийн хяналтын байгууллага хамтран ажиллаж,эдгээр иргэдийн буудалласан буудлын захиргаатай холбогдон,цаг тутам биеийн халуунаа шалгахыг нь сануулж,ноцтой шинж тэмдэг илэрвэл хаашаа хандах тухай заавар зөвлөгөө өгч, Монголд байх хугацаанд нь бүрэн хяналтадбайлгасан хэмээн ЭМЯ-ны Нийгмийн эрүүл мэндийн хэлтсийн мэргэжилтэн С.Эвлэгсүрэн ярьж байна. Аз болоход дээрх хүмүүст өвчний ямар нэг шинж тэмдэг байгаагүй болохоор хилээр төвөггүйхэн ороод ирж. Хилээр орж ирж байгаа хүмүүст ямар үзлэг хийж, эболагийн халдвар зөөвөрлөгдөж орж ирэхээс хэрхэн сэргийлж байгаа тухай лавлахаар “Чингис хаан” нисэх онгоцны буудлыг зорьсон боловч Хилийн мэргэжлийн хяналтын алба тодорхой мэдээлэл өгсөнгүй. Харин өнгөрсөн сард голомтын бүсээс ирсэн Нигери улсын хоёр иргэнийг “Чингис хаан” онгоцны буудлаас буцаасан тухай ярьж байлаа. “Халдвар бүртгэгдсэн орнуудын иргэд Монгол Улсад ямар зорилгоор ирсэн нь тодорхойгүй, мөн санхүүгийн байдал нь асуудалтай бол Аюулгүй байдлын зөвлөмжийн дагуу хил дээрээс буцаах арга хэмжээ авч байгаа” гэж Буянт-Ухаа боомт дахь Иргэний харьяалал, шилжилт хөдөлгөөний газрын дарга Г.Эрдэнэцогт “25 цаг” мэдээллийн хөтөлбөрт өгсөн ярилцлагадаа дурдав.</p><p>ХӨСҮТ эболагаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэд хэдэн үйл ажиллагаа хэрэгжүүлж байгаагийн дотор Улсын мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газартай хамтран хилийн нэвтрэн орох цэгийн байцаагч нарт сургалт явуулсан байна. Гэсэн ч тэд өнгөрсөн долоо хоногт Нисэх буудалд хийсэн эболагийн бэлэн байдлын гэнэтийн шалгалтад бүдэрсэн нь санаа зовоох асуудал болоод байна. Учир нь одоогийн байдлаар нисэх онгоцны буудалд H1N7 вирусийн үед хэрэглэж байсан хамгаалалтын хувцас, хугацаа нь дууссан маскнаас өөр зүйл бараг байхгүйбайгаа аж.</p><p>Онгоцноос дамжих хоолойнд байрлуулсан зорчигчдын халууныг хэмжигч термокамер өндөр халуунтай хүнийг илрүүлж, тухайн зорчигчыгХилийн мэргэжлийн хяналтын эрүүл мэндийн үзлэгийн тусгаарлах өрөө лүү шилжүүлдэг. Олон улсын эрүүл мэндийн дүрмээр хилээр нэвтрэх цэг дээр халдварт өвчин зөөвөрлөгдөхөөс сэргийлэх зорилготой энэхүү тусгаарлах өрөөнд эбола вирусийг илрүүлж чадах эсэх, ноцтой тохиолдол гарсан үед олон хүнд ойртуулалгүйгээр богино хугацаанд хаашаа хүргэх ёстой зэрэг нь тодорхойгүй байна. Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газраас хилийн нэвтрэн орох цэгүүдэд эбола зөөвөрлөгдөн орж ирсэн тохиолдолд хэрхэн ажиллах гэнэтийн сургуулилтуудыг хийж байгаа юм байна. Өнгөрсөн сарын 18-ны өглөө л гэхэд Улаанбаатар хотоос Эрээний чиглэлд явж байсан автобусыг Монгол Улсын хилээс гарах үед саатуулжээ. Тэнд байсан нэгэн зорчигчийн ярьснаарбол гаалийн ажилтнууд “Эболагийн сэжигтэй гурван тохиолдол илэрсэн. Тэд өндөр халуурч байгаа болохоор яаралтай шинжилгээ хийх шаардлагатай байна. Хилийг ойролцоогоор 10 хоног хаах тул буцсан нь дээр” гэж хэлжээ. Зорчигчид ихэд бухимдан, дор бүрнээ “Бөөн зардал гаргаж ирээд шатчихлаа. Хилээр гараагүй байгаа нь яамай” хэмээн шуугилдаж эхэлсэн байна. Гуч орчим минут өнгөрсний дараа жолоочийн утас дуугарч “Хил хэр зэрэг бэлтгэлтэй байгааг шалгах гэж гэнэтийн сургалт хийсэн юм” гэжээ. Ингээд хүмүүс тайвшран, автобус ч төд удалгүй хил гарчээ.</p><p><strong>Африкийн дөрвөн орны иргэдэд виз олгохоос татгалзаж байна</strong></p><p>Өнгөрсөн сарын 20-нд Иргэний харьяалал, шилжилт хөдөлгөөний ерөнхий газраас тус вирус бүртгэгдсэн бүс нутгийн иргэдэд тодорхойгүй хугацаагаар хувийн урилга, виз олгохгүй хэмээн мэдэгдсэн билээ. Энэ шийдвэр ямар түвшинд хэрэгжиж байгааг албаны хүнээс тодруулахад “Эбола вирус ноцтой илрээд байгаа Африкийн дөрвөн орон болох Гвиней, Либери, Сьерра-Леон, Нигерийн иргэдэд огт виз олгохгүй байгаа, харин бусад халдвар бүртгэгдсэн орнуудын иргэдэд виз олгох журмыг чангатгасан” гэлээ. Халдвар бүртгэгдсэн орнуудаас монголчуудын хамгийн их зорчдог орон бол Америк билээ. Энэ тухай Монгол дахь АНУ-ын Элчин сайдын яамнаас тодруулахад виз олголт урьдын адил хэвийн явагдаж байгаа тухай хэлсэн юм.</p><p><strong>Дэлхий дахинд эбола ямар төвшинд байна вэ?</strong></p><p>ДЭМБ-ийн мэдээлж буйгаар гуравдугаар сараас хойш Гвиней, Либери, Мали, Нигер, Сенегал ба Сьерра-Леонд нийт 13.000 хүн тус өвчнөөр өвчилснөөр энэ удаагийн дэгдэлт хамгийн томд тооцогдож байгаа юм. Энэ удаагийн дэгдэлт даруй 4900 гаруй хүний амийг авч одоод байна Энэхүү аймшигт вирусийн тархалтыг зогсоож болно гэдгийг бид Нигери ба Сенегалийн жишээн дээрээс харж болох юм. Дээрх улсуудад нийт 21 тохиолдол бүртгэгдсэнээс 8 хүн нас баржээ. 177 сая хүн амтай Нигери улсад эбола нь агаараар зорчин ирсэн ганцхан тохиолдлоос л эхэлсэн бөгөөд тус улс ийнхүү тархалтыг тогтоон барьж чадсаны шалтгаан нь 2012 онд “Билл ба Мелинда Гейтс” сангийн хөрөнгө оруулалтаар боссон Полиомиелит өвчинтэй тэмцэх түргэн тусламжийн төв дэгдэлт эхэлмэгц эболатай тэмцэх яаралтай тусламжийн төв болон өөрчлөгдөж, богино хугацаанд үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн байна. Харин Либерийн нийслэл Монрови багтдаг Монтсеррадо бүс нутагт өнгөрсөн сарын 21-ний байдлаар 300 шинэ тохиолдол бүртгэгдсэнээр хамгийн их дэгдэлттэй бүс нутаг болоод байгаа юм. Эболаг оношлох лабораторийн дутмаг байдал нь тус улсын тулгамдсан асуудал болоод байна. Энэ сарын эхээр АНУ-аас Монровид шинэ явуулын лаборатори байгуулж өгсөн нь нөхцөл байдлыг сайжруулна хэмээн найдах л үлдлээ.</p><p>Африкийн улсуудаас гадна өндөр хөгжилтэй АНУ болон Европт багаар бодоход 18 өвчтөнийг эмчилсэн байна. Ихэнх нь Баруун Африкаас халдвар авсан эмч болон эмнэлгийн ажилтнууд бөгөөд тэднийг төрөлх улсууд руу нь буцаасан байна. Гвинейд “Хил хязгааргүй эмч нар” хөтөлбөрийн хүрээнд ажиллаж байсан эмч өнгөрсөн сарын 23-нд Нью-Йорк хотноо эболагийн халдвар эерэг хэмээн оношлогдсон харамсалтай тохиолдол гарсан. Даллас руу зорчин очсон Либерийн иргэн Томас Эрик Дунканыг эмчилж байх явцдаа Нина Фам, Жой Винсон нар эболагийн халдвар авсан байна. Энэ хоёр сувилагч өвчтөнөөс вирус халдах хамгийн өндөр эрсдэлтэй үе болох бөөлжих, суулгах үед нь хажууд нь байсан ажээ. Баруун Африкт ажиллаж байсан нийт 400 гаруй эмч, эмнэлгийн ажилтнууд халдвар авсан ба өнгөрсөн сарын 8-ны байдлаар тэдний 233 нь нас бараад байна. Халдвар хамгааллын дэглэм зөв сахиагүйн улмаас, мөн хүн хүчний дутмаг байдал, удаан хугацаагаар ажиллах зэргээс болж эдгээр эмнэлгийн ажилтнууд халдвар авсан юм.Ийм учраас эмч, эмнэлгийн ажилтнуудыг хамгаалахын тулд аюулгүй байдлыг хангасан хувцас хэрэглэлд мөн зохих ёсны өөрчлөлт оруулжээ. Сонирхолтой нь “Амазон”худалдаагаар халдвараас сэргийлэх хувцас хэрэглэл 90 орчим долларын үнээр зарагдаж байна.</p><p><strong>Азийн орнууд гашуун туршлагуудаас хэрхэн суралцсан бэ?</strong></p><p>Дэлхий даяар нийт 800 хүний аминд хүрсэн, Номхон далайн баруун эрэг, ялангуяа Хятад, Хонконгоор хүчтэй тархсан САРС-ын дэгдэлт, мөн энэ үеэр тус газар нутгаар дайрч өнгөрсөн шувууны ханиад зэрэг урьд өмнө гарч байсан вирусийн халдваруудын гашуун туршлага Азийн улсуудад зохих сургамж үлдээжээ. “Хэрвээ импортын замаар вирус манай улсад орж ирвэл хоёрдогч тохиолдлууд илрэх нь гарцаагүй. Гэхдээ өргөн цар хүрээний дэгдэлт болохгүй гэдэгт итгэлтэй байна” гэж Япон улсын Тохоку их сургуулийн вирус судлалын профессор Хитоши Ошитани хэлж байна.Учир нь эбола нь САРС зэрэг агаар дуслын замаар буюу ханиах, найтаахад л халддаг өвчнийг бодвол барьж тогтооход арай хялбар юм. Урьд өмнөэдгээр өвчний дэгдэлтэнд өртсөн нь Азийн улс орнуудыг ямар нэг хэмжээгээр туршлагатай болгожээ. “САРС ба шувууны ханиадны дэгдэлтийн дараа Азийн улс орнуудын халдварт өвчнийг хянах чадамж нь илт дээшилсэн. 2003 оноос өмнө Азийн олон улс орнууд тун хязгаарлагдмал хүчин чадалтай байсан бол одоо тэдний чадамж их дээшилсэн” гэж ноён Ошитани ярьсан байна. САРС-ын гашуун дурсамжаас сургамж авсан Хонконгчуудэболагаас сэргийлэх бэлтгэлээ маш сайн базааж байгаа юм байна. Халдварт өвчнүүд, ялангуяа гаднын улс орнуудаас тээвэрлэгдэн ирж буй өвчнүүд Хонконгийн байнгын толгой өвтгөсөн асуудал байдаг бөгөөд ард иргэдийг ихэд сандаргадаг аж.2003 онд Хонконгод гарын таван хуруунд л багтах тусгаарлах ор бэлэн байсан бол одоо ойролцоогоор 1400 орон дээр нэмэгдээд халдварт өвчний загварчилсан эмнэлэг бэлэн байдалд байна. Эх газрын Хятад улсын эрүүл мэндийн байгууллагын эрх баригчдын өмнө тулгараад буй асуудал бол яахын аргагүй эболагийн эсрэг бэлтгэл ажил. Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай тус улсын том хотуудад дэлхийн стандартад нийцсэн эмнэлгүүд их байдаг ч хөдөө орон нутагт тийм ч сайн биш. Хүн амын нягтаршил ихийн дээр эболагийн нууц үе 21 хүртэл хоног байдаг нь тэдэнд ихээхэн хүндрэл учруулж буй нь тодорхой. Хятадын эрх баригчид наймдугаар сард орон нутгийн мэдээллийн хэрэгсэлд өгсөн ярилцлагадаа Африк улстай асар их худалдаа, наймаа хийдэг Хятадын урд зүгт байрлах Гуандун мужийн онгоцны буудлын шалгалтыг чангатгасан тухай ярьж байна. Энэтхэг улсын хувьд Африкийн баруун бүс нутагт худалдаа, аж ахуйн салбарт ажилладаг хэдэн мянган энэтхэг ажилчид том асуудал болоод байна. Лондонгийн Эрүүл ахуй болон Халуун бүс нутгийн Анагаах ухааны сургуулийн захирал, Эболаг хамтран нээгч Петер Пиот “Европ, Хойд Америкт Эболагийн дэгдэлт гарвал богино хугацаанд хяналтанд авч болно. Харин Африкийн баруун бүс нутагт худалдаа, аж ахуйн салбарт ажилладаг олон мянган энэтхэг иргэдэд л миний санаа их зовж байна” гэжээ.Гвиней, Либери, Сьерра-Леонд нийт 4700 орчим энэтхэг иргэд ажиллаж байгаа юм байна. Энэтхэг улс нисэх онгоцны буудлууд дээр халуун хэмжигч аппарат ашиглаж байгаа аж. Тус улсад загварчилсан эмнэлэг байгаа хэдий ч нэг хүнд ногдох орны хувь 0.07 байгаа нь дэгдэлт эхэлбэл хүрэлцэхгүй болох магадлал өндөр байна. Африкийн баруун бүс нутагт 1700 иргэн нь ажиллаж байгаа ч айх эмээх зүйлгүй бардам суугаа Филиппинд эболагийн ямар ч тохиолдолтой ажиллах чадвар бүхий гурван эмнэлэг байгаагийн дээр улсын 19, хувийн 50 орчим эмнэлэгт сургалт явуулж байгаа гэнэ. 2003 онд САРС-тай, 2009 онд H1N1-тэй нүүр тулжүзсэн тус улсын бүх эмнэлэгт тусгаарлах өрөө байгаа гэдгийг Филипиний Эрүүл мэндийн яамны олон нийттэй харилцах албаны дарга Линдон Ли Суй мэдэгдлээ. Баруун Африк руу шууд нислэг үйлддэггүй, энэ бүс нутагтай бага харилцаатай байдаг Азийн орнууд ч мөн сонор сэрэмжтэй байна. Малайзын Анагаах ухааны нийгэмлэгийн тэргүүн Кришн Кумар хэлэхдээ “Манай улсад 1999 онд Нипа вирусийн халдвар дэгдэж, 100 гаруй хүний аминд хүрсэн нь маш том сургамж болсон” гэжээ. Малайзын бүх онгоцны буудал халуун хэмжигчтэй бөгөөд улсын 28 эмнэлэгт тусгаарлах өрөө, хамгаалалтын бүрэн хэрэглэл бэлдсэн байна.</p><p><strong>Африкт энхийг сахиулж буй монгол цэргүүдийн аюулгүй байдал</strong></p><p>Зэвсэгт хүчний жанжин штабын Эрүүл мэндийн албаны мэдээлснээрэбола бүртгэгдсэн Африкийн орнуудад манай энхийг сахиулагчид одоогоор байхгүй,харин Африкийн Хойд Судан, Өмнөд Судан, Афганистанд Монголын энхийг сахиулагчид албан үүргээ гүйцэтгэж байгаа юм байна. Гэсэн хэдий ч эдгээр улсууд руу вирус тархахгүй гэсэн баталгаа байхгүй. Тэгвэл эх орноо төлөөлөн алс холын Африкийн орнуудад НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэж яваамонгол цэргүүд тун эрсдэлтэй нөхцөл байдалд байгаа гэдгийг бид мартаж болохгүй.Өнгөрсөн наймдугаар сард 850 хүний бүрэлдэхүүнтэй IV ээлжийн энхийг сахиулагч баг Өмнөд Суданыг зорьсон. Энхийг сахиулах үүргээ гүйцэтгэж яваа цэргүүдэд эболагийн тухай мэдээлэл, зөвлөмж, сэрэмжлүүлгийг хангалттай өгч байгаа эсэхийг лавлахаар Өмнөд Суданд энхийг сахиулагчтай холбогдоход бидний өөдөөс “Эбола энэ Африкт хэр тархаж байна” гэж асуугаад”Бидямар ч байсан гар, хөлөө барихгүй амьхандаа сэргийлээд л байгаа” гэж ярилаа. Африкаас маш олон тооны хятад ажилчиднааш цааш зорчдогийн дээр манай өмнөд хөршийн хяналт, бэлэн байдал тийм ч сайнгүй байгаа тул эбола вирус манайд тун ойрхон байж магадгүй. Бид яг өнөөдрийн энэ байдлаараа амар тайван суусаар, ниргэсэн хойно нь хашгирахын үлгэр болох юм биш биз?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*NDr-A18XabwJVjrt2LOekQ.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=be592533bb38" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Хоер сонголтоос цааш…]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/%D1%85%D0%BE%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%BE%D1%81-%D1%86%D0%B0%D0%B0%D1%88-6d1ba1e9e642?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6d1ba1e9e642</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 30 Aug 2015 01:02:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2015-08-30T01:02:55.445Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Хоер сонголтоос цааш…</p><p>Өнөө цагт аливаа бие хүн ямар төрлийн ажил хийх, хаана амьдрах, ганцаар насыг барах эсвэл хэн нэгэнтэй айл гэр болох зэрэг амьдралын чухал шийдвэрүүдээс гадна өнөөдөр юу идэх, маргааш юу өмсөх гэх мэт жижиг асуудлуудад хүртэл сонголтын эрх чөлөөг эдэлж, үүгээрээ өөрийгөө нийгэмд илэрхийлж байна. Хэдий ийм ч өөрийгөө илэрхийлэх мөн цааш цаашдын сонголтыг хийхэд зайлшгүй тооцож үзэх естой тэр нэгэн өгөгдлийг харин хүн өөрөө сонгодоггүй нь байгалийн өмнө хүн төрөлхтөн мөхөс гэдгийн нэг нотолгоо гэлтэй. Энэ бол хаа газрын бичиг баримт дээр овог, нэрний ард дагалддаг хүйс.</p><p>Эр хүнээс ялгарах үрийн шингэнд агуулагдах олон тооны эр бэлгийн эсээс тухайн өгөдсөн цаг хугацаанд зөвхөн хамгийн “сор” болсон тэр л эс эм хүнд байх өөрөөс нь ойролцоогоор хоер дахин том хэмжээтэй эм бэлгийн эсийг эзэгнэж, өөр эр эс түүнд халдах боломжгүй болтол нь өөрийгөө тунхагласнаар үр тогтолт эхэлнэ. Энэ үеэс л магадгүй 9 сарын дараа, түүнээс хурдан хугацаанд эсвэл арай хожуу, эсвэл энэ хорвоод хэзээ ч төрөхгүй тэр л хүний хүйс тодорхой болдог. Үүнийг нөхцөлдүүлэгч гол этгээд нь өнөөх эр бэлгийн эс. Хэрвээ тэрхүү эс “Х” хромосомтой бол эм бэлгийн эсийн адил “Х” хромосомтой нэгдэн ХХ буюу эм хүн түүнээс бий болно. Харин эр бэлгийн эс “Ү” бол нийлбэр нь “ХУ” буюу эр хүн бүрэлдэхийг зөгнөнө. Нүдэнд үл харагдахуйн түвшинд урьдчилаад шийдэгдчихсэн энэ бодолтын хариу харин тухайн ургийн эцэг эхэд 16–18 дахь долоо хоног хүртэл нууц хэвээр үлдэнэ. Энэ болтол эхний хэдэн долоо хоногт аль ч хүйсийн бэлэг эрхтэн харагдах байдлаараа ижил байх бөгөөд зөвхөн 9дэхь долоо хоногоос эхлэн оньсогоны хариу аажмаар задарч аль хүйсийн эрхтэн хөгжих нь тодорхой болно. Гагцхүү тестостерон буюу У хромосомд агуулагдах эр бэлгийн даавар байгаа тохиолдолд л эр эрхтэн хэлбэрээ олох бөгөөд байхгүй тохиолдолд эм хүн болох нь тодорхой болдог. Магадгүй хүйсийн ялгаварлалт буюу эм хүнийг эр хүнээс доор үзэх үзлийн гол үндэс нь “тестостерон” агуулсан уу үгүй юу гэдгээс ч эхтэй байж мэднэ.</p><p>Ингээд л өсвөр насанд сарын тэмдэг анхлан ирэх тэр айдас хийгээд өөрийгөө эм хүн гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх мөч эс болбоос анхны нойтон зүүдээ үзэх сандралт буюу эр гэдгээ мэдрэх үеийн аль нь хувь заяан оноолтоор тухайн этгээдэд заяагдсан гэдгийн гол үндэс ердөө л эм, эр бэлгийн дааврын давамгайлалтанд оршино. Нэр томьеоны хувьд л “эр, эм” гэж зааглаж байгаа хэдий ч аль аль нь нэг бие хүнд байх бөгөөд ялгарах хэмжээгээрээ харин харилцан адилгүй.</p><p>Ингээд үзэхэд “Ямар хүйсний хүн бэ?” гэдэг асуултыг тавилгүйгээр нүдэн баримжаагаар тухайн хүний хүйсийг тодорхойлоход алдаа мадаг бараг гардаггүйн дээр нийгэм ердөө л “эр, эм” гэсэн хоерхон сонголтыг санал болгоод хэвшчихсэн учир аливаа хүн зөвхөн эдгээр хос хариултаас нэг нь л боломжит хувилбар байж, аль нэг туйлд нь харьяалагдах естой хэмээх ойлголт дийлэнхи хүн амын дунд бий.</p><p>Гэвч нэг жилд төрж буй 1500–2000 нялхас тутмын нэг нь бидний нэрлэж заншсанаар “манин” буюу эмнэлгийн хэлээр “бэлгийн гаж хөгжилтэй” мэндэлж байна. “Гаж хөгжил” хэмээх нэршлийг зарим хэлэнд хэрэглээнээс хасаж “бэлгийн өөр хөгжил” хэмээх нь хэдийгээр нийгэмд эдгээр хүмүүсийг хүлээн зөвшөөрж байгаа мэт харагдуулах ч энэ асуудал нь бэлгийн чиг хандлага, биологийн хүйс ба сэтгэлзүйн хүйс хоорондоо үл таарах зэрэг өнөө үед нийгэмд илүү нээлттэйгээр тусгагдаад байгаа хэлэлцүүлгүүдийг бодоход харьцангуйгаар сүүдэрт байсаар л байна. Манин буюу бэлэг эрхтэний анатом, нөхөн үржихүйн тогтолцоо нь нийгмээрээ хэрэглэж заншсан ойлголттой таарахгүй байх “ховор” заяатай төрсөн нялхасыг төрсний гэрчилгээн дээр зайлшгүй тэмдэглэгдэх эр, эм хэмээх ойлголтонд багтаахын тулд тэдний тавиланг ихэнхидээ эмч тэр даруйд нь шийдэж, аль болох “авч хаяхад” дөхөмтэй бүрэн бус эрхтэнийг нь “огтолж” орхидог нь дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудын хүний эрхийн талаархи зовнилуудын нэг болоод байгаа хэдий ч одоогоор харамсалтай нь хууль, тогтоомж гаргасан нь тун цөөхөн. Мөн “дундын хүйс”-тэй холбоотой асуудлууд одоо болтол хүн төрөлхтөнд нууц хэвээр байгаа бөгөөд нууц ба олон нийтээрээ хэвийн гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөнөөс хэлбийсэн үзэгдлүүдээс айж, жийрхэн эдгээр</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/194/1*bLXK-7I7zYtaoE6NuGWK6Q.jpeg" /></figure><p>хүмүүсийг “гаж”, “хүн биш” зэргээр ялгаварлан гадуурхдаг. Ийм ч учраас аль болох бага наснаас нь эхлэн нийгмийн хэв хэмжээнд тааруулахын тулд мэс засалд оруулан, насан туршид нь даавар эмчилгээнд хамруулахыг мэргэжилтнүүд зөвлөдөг хэдий ч үүнээс үүдэн гарах сөрөг үр дагаврын талаар бага тооцоолдог гэж хүний эрхийг хамгаалагчид тэмцдэг. Үүний талаар өнгөрөгч оны 5-р сард Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага Нэгдсэн Үндэсний Байгуулагатай хамтран тухайн хүн өөрөө мэс засалд орох эсэхээ сонгох, ялгаварлан гадуурхалтыг хориглох зэрэг заалтуудыг тусгасан мэдэгдэл гаргасан ч жил бүрийн 10-р сарын 26-ныг “Манин хүмүүсийн талаарх мэдлэг олгох” өдөр болгон тэмдэглэдгийг зарим орны эмч мэргэжилтнүүд ч мэддэггүй нь тодорхой.</p><p>Аль нэг хүйсэнд л харьяалагдаж байж эдгээр хүмүүс жаргалтай болно гэдэг ойлголт огтоос буруу болохыг 2000 онд бүтээгдсэн “ХХХҮ” богино хэмжээний баримтат кинонд оролцогчид “Мэс засал, даавар эмчилгээний дараа хэзээ ч жаргал мэдэрч байгаагүй” гэдгээ хүлээн зөвшөөрснөөрөө батлаад өгөв.</p><p>Сэтгэхүйн хувьд асар их өөрчлөлт явагдаж, урьд хожид дуулж байгаагүй үзэгдлүүдийг аль хэдийнээ хүлээн авч сураад байгаа энэ цаг үеийн иргэд ч мөн хүйс гэдэг нь Эр, Эм гэсэн хоерхон үгээр хязгаарлагддаггүй болохыг, мөн биднээс өөр байна гэдэг нь гаж бус зүгээр л “өөр” юм гэдгийг тун удахгүй хүлээн зөвшөөрөх биз ээ.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6d1ba1e9e642" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Inner peace. Calm evening. Grateful. Fulfilling. Choice. Time.]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/inner-peace-calm-evening-grateful-fulfilling-choice-time-6114aaf0693c?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6114aaf0693c</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 29 Aug 2015 16:10:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2015-08-29T16:10:02.896Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Inner peace. Calm evening. Grateful. Fulfilling. Choice. Time.</p><p>29 Aug, 2015</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*U5j-5ZETW8ilR4JX6lpWvw.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6114aaf0693c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Нано анагаах ухаанд]]></title>
            <link>https://medium.com/@misheeld13/%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%85-%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B4-efe3d550bee8?source=rss-6e5f2c58c3b9------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/efe3d550bee8</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Michelle D]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 29 Aug 2015 06:33:06 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2015-08-29T06:33:06.666Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>“Дэлхий ертөнцийг бүтээхэд хүн оролцоогүйн адил түүнийг гүйцээхэд ч хүний үүрэг үгүй”</em></p><p>Клауд Леви-Страусс</p><p>Нобелийн шагналт физикч Ричард Фейнман нэгэн оройн зоогийн үеэр нанотехнологийн ирээдүйг “Машинууд арай жижиг хэмжээний машин үйлдвэрлэж, тэдгээр нь бүр бичил машин бүтээх зэргээр явсаар атомын түвшинд хүрэх бөгөөд энэ хөгжил дэвшлээс зугтаж бид чадахгүй” хэмээн зөгнөсөн нь 1959 он. Тэрбээр мөн өгүүлэхдээ наномашинууд, нанороботууд нь атомын түвшинд ажиллаж чадах бичил хэрэгслүүдийг бүтээх бөгөөд эдгээр нь хязгааргүй олон тооны хэт бичил компьютер болон роботуудыг үйлдвэрлэнэ хэмээжээ.</p><p>Нано хэмээх үг нь Грекийн “одой” хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд нанотехнологи нь аливаа материалыг атом молекулын түвшинд удирдан зохицуулах арга технологи юм. Нанотехнологид бүх зүйл бичил түвшинд яригдах бөгөөд тэндэхийн тоглоомын дүрэм бидний мэдэх макро бодит байдлаас тэс ондоо аж.</p><p>Хүний үсний өргөнөөс ч бага орон зайн хэмжээсийг ашигладаг энэхүү отгон шинжлэх ухаанд ердөө хэдхэн нанометр буюу нэг метрийг тэрбум хуваасантай ижил хэмжээний өөрчлөлт л тухайн судалж буй зүйлийн үйл ажиллагааг тэс ондоо болгон хувиргах увидастай.</p><p>“Нанокосм” номыг зохиогч Уиллиам Аткинсоны хэлж буйгаар “Нанотехнологи бүх зүйлийг өөрчилнө. Жинлэж ч боломгүй цасан ширхэгүүд цасан шуурга үүсгэж том хотыг түйвээдэг шиг нанотехнологийн хүчээр нүдэнд үл үзэгдэх юмс аугаа том өөрчлөлтүүдийг бий болгох” аж.</p><p>“Нано анагаах ухаан” хэмээх шинжлэх ухааны салбар нь өвчин тахал, осол гэмтлийг нано түвшинд бүтээсэн материал, биотехнологи, генийн инженерчлэл болон машин, нанороботуудын тусламжтайгаар оношлох, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх зорилготой бөгөөд ингэснээр хүн ардын эрүүл мэндийн чанарыг дээшлүүлэх ач холбогдолтой юм.</p><p>Нанотехнологийг анагаах ухаанд ашиглахаар зэхэж буй нэг арга нь нанобүтцийг ашиглан эмийн бодис, дулаан, гэрэл зэргийг хавдрын эс гэх мэт тодорхой төрлийн эсэд зөөвөрлөх юм. Эдгээр бүтцүүдийг инженерийн аргаар зөвхөн эмгэг эсэд л очиж, түүнд үйлчлэх зориулалтаар бүтээснээр биемахбодид орших эрүүл эсийг хамгаалах мөн өвчнийг эрт үед нь оношлох ач холбогдолтой. Одоогийн байдлаар хими эмчилгээний үед хэрэглэдэг эмийн бодисыг шууд хавдрын эс рүү зөөвөрлөдөг нанобүтцүүдийг судалж байгаа бөгөөд ЦитИммун, БИТН Био шинжлэх ухаан зэрэг байгууллагууд анхны туршилтын ажлынхаа үр дүнг танилцуулаад байгаа юм. Түүнчлэн Иллиноизын Их Сургуулийн баг тархины гэмтсэн эсэд шууд очдог цэлцэгнүүр нанобүтцээ олон нийтэд үзүүлсэн. MIT сургуулийн судлаачид вакцин зөөвөрлөдөг нанобүтцүүдийг судалж буй бөгөөд эдгээр нь биемахбодид орсон хойноо вакциныг хамгаалж, хамгийн хүчтэй дархлааны урвал өдөөх боломжит цаг ирсэн үед л суллах аж.</p><p>Мөн судлаачид хорыг өөртөө шингээн, цусны урсгалаас зайлуулах чадалтай “нано алчуур”-г бүтээгээд байна. Нано алчуур нь гадуураа улаан эсийн мембранаар хучигдсан полимер бөгөөд улаан эсийн мембраны тусламжтайгаар цусны урсгал дунд чөлөөтэй зорчин хорыг өөртөө шингээдэг. Энэ мэтээр нано технологийн анагаах ухаанд авчирж буй шинэчлэлүүдийн тухай дурдвал жишээ олон бий. Эдгээр шинэчлэлт харин бидэнд хамаатай болов уу?</p><p>ДЭМБ-с гаргадаг тайланг харвал Монгол улс элэгний хавдрын өвчлөлөөрөө дэлхийд тэргүүлж буй. Эдгээр хавдруудын дийлэнхи хувь нь вирусын гаралтай байдаг бөгөөд одоогийн байдлаар эрдэмтэд вирустэй тэмцэж чадах нанобүтцүүд дээр ажиллаж байна. Нанобүтцүүд нь вирусыг устгахгүй ч өвчтөний цусны урсгалд вирусын молекул ахин үүсэхийг дарангуйлдаг бодисыг зөөвөрлөх үүрэгтэй. Хэрэв энэ үйл ажиллагаа амжилттай болж, эдгээр нь манай улсад нэвтэрвэл бид элэгний хавдраас үүдэлтэй нас баралтын түвшинг бууруулах боломжтой болох аж.</p><p>Түүнчлэн архаг явцтай, эмчилгээний өотөг ихтэй, олон тооны хүндрэл дагуулдаг чихрийн шижин өвчний улмаас манай улсад 6 мянган хүн албан ёсоор эмчилгээ хийлгэдэг гэх тоо баримт бий бөгөөд оношлогдоогүй 80 мянган хүн чихрийн шижинтэй байх магадлалтай гэсэн аюулын харанга дэлдсэн баримт бий. Өндөр хөгжилтэй орны эрдэмтэд энэхүү өвчний үед цусны урсгалд байршуулах нэгэн бичил төхөөрөмж бүтээхээр ажиллаж буй бөгөөд энэ нь цусан дахь сахарын түвшин ихсэлтийг өөрөө мэдрэн инсулин хэмээх бодисыг ялгаруулах зориулалттай юм. Монгол улсад энэ арга нэвтэрвэл эмээ уухаа мартах зэрэг шалтаг арилан, цаг тухайд нь арга хэмжээ авсаар, чихрийн шижингийн хүндрэлээс сэргийлэх бүрэн боломжтой юм.</p><p>Монгол орноос жил бүр олон олон залуучууд өндөр хөгжилтэй орныг зорьж, тэнд нарийн мэргэжил эзэмших замыг сонгодог. Анагаах ухаан, хими, инженер зэрэг салбарт ажилладаг залуу Монгол эрдэмтэд нанотехнологи хэмээх энэхүү шинжлэх ухааны чиглэлээр бүтээл туурвисан байх нь олон улсын сэтгүүлүүдээс үе үе харагдах нь 21-р зууны хөгжилтэй манай улс ч мөн хөл нийлүүлэн алхаж, үл мэдэх бичил ертөнц рүү зорчин, хайж явсан асуултын хариугаа тэндээс олж, түүнийгээ ард иргэдийнхээ эрүүл мэндийн тусын тулд зориулах өдөр ердөө хаяанл ирээд буйг мэдрүүлэх нь таатай.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/814/1*wHkRzwPDqBs2oJvC1Cx71A.jpeg" /><figcaption>Richard Feynman</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/334/1*0DqeB4gBwi63kD3F927BKg.jpeg" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=efe3d550bee8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>