<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@mmmt-digital?source=rss-7033333464ae------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*Vh3GgWJIS6KXmhaMFMJi5g.png</url>
            <title>Stories by Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@mmmt-digital?source=rss-7033333464ae------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 11:02:34 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@mmmt-digital/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[#Biblioteca 003: Bir Matematikçinin Savunması]]></title>
            <link>https://mmmt-digital.medium.com/biblioteca-003-bir-matematik%C3%A7inin-savunmas%C4%B1-4f4770eb77cd?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4f4770eb77cd</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 20 Mar 2023 18:11:36 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-20T18:11:36.915Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>MMMT olarak bu içeriğimizde Sayı Teorisi’nin en önemli isimlerinden meşhur matematikçi G.H. Hardy’nin kaleme aldığı ‘Bir Matematikçinin Savunması’ kitabını inceledik. Keyifli okumalar!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GFpQ7pTQlpigg_6AcINeng.png" /></figure><p>G.H. Hardy bu kitapta; matematiğe kendi bakış açısını, üniversitelerde yaşadığı tecrübeleri, matematik tarihi yorumlarını ve genel dünya felsefesini anlatıyor. Bu sırada okucuya bunu bir “savunma” ya da “özür dileme” olarak sunuyor çünkü Hardy bir matematikçinin, matematiği matematikçi olmayanlara anlatmak gibi önemsiz işlerle uğraşmaması gerektiğini savunuyor. Matematikçi olarak kendi zamanı geçtiği için bu kendisinin ikinci sınıf olarak gördüğü işi devralıyor.</p><p>Kitabın başında C.P. Snow tarafından yazılmış neredeyse kitapla eşit uzunlukta bir önsöz bizleri karşılıyor. Kitap boyunca Hardy kendisinden çok fazla bahsetmediği için, Hardy ile alakalı daha özel bilgileri kitabın bu bölümünde öğreniyoruz. Kitabın “gereksiz derecede uzun” önsözü, Snow’un da deyimiyle “Bir Matematikçinin Savunması’nın hüzünlerle dolu bir kitap olduğu”nun görülmesinde yardımcı oluyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*w3x-2HYNO7DeJLFWheO8Lw.png" /><figcaption>G. H. Hardy ve J. E. Littlewood, 1924</figcaption></figure><p>Önsöz sayesinde Hardy’nin küçük yaşlarından itibaren çok zeki bir öğrenci olduğu ve sınavlarda sınıf birincisi olup ödül almak için sınıfın önüne çıkmak istemediği için bilerek yanlış cevaplar verdiğinden bahsediliyor. Bundan sonra Snow, Hardy’nin günlük rutinini de bizlerle paylaşıyor. Hardy, sabah saat 9’dan çalışmaya başlayıp saat 13’de çalışmayı bırakıyor, ardından da tenis oynamak için çıkıyor. Dahası Snow bize Hardy’nin kariyerindeki en önemli çalışmalarında beraber olduğu Littlewood ve Ramanujan ile olan işbirliklerini ve tanışmalarını anlatıyor. Ramanujan’ın ona gönderdiği çalışmalarını inceleyen Hardy, Ramanujan’ın doğal matematiksel yetenek bakımından Gauss ve Euler ayarında bir deha olduğunu düşünüyordu. Bu doğrultuda Hardy, Ramanujan’ın keşfedilmesi ve kendisiyle çalışmak için Hindistan’dan İngiltere’ye gelebilmesi konusunda büyük çaba sarf etmiştir. Ramanujan ile tanışmasını “hayatındaki tek romantik olay” diyerek anlatan Hardy, Ramanujan’ın 1920 yılındaki erken ölümünden (33 yaşında) sonra Trinity College’de iyice yalnızlığa gömüldü.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tsopyz_K3sZoyv2iT9DG8Q.png" /><figcaption>Sonsuzluk Teorisi filminden Hardy ve Ramanujan</figcaption></figure><p>Önsöz kısmından sonra kitabın asıl başlangıcında Hardy, matematik hakkında yazmakta olduğu için hüzün verici olduğundan, çünkü matematikçilerin asıl işinin matematiğe katkı yapmak olduğundan bahsediyor. Snow tarafından yazılan önsözden öğrendiğimiz kadarıyla Hardy’nin bu üzüntülü durumu, 1939 yılında geçirdiği kalp krizi sebebi ile matematik dışındaki en büyük tutkularından birisi olan kriket oynamanın kendisi için imkansız hale gelmesinin etkisiyle birleşerek, klinik bir depresyona evrilmiş ve bu melankolik durum başarısız bir intihar girişimine kadar gitmiştir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*I7DcFPGv1ub_WUgz3Fc2kw.png" /></figure><p>Kitabı yazarken 60 yaşını geçtiği için (bu yaşlarda olan her matematikçi gibi) hakkını vererek matematik yapmak için gerekli enerjiyi ve sabra artık sahip olmadığından bahsediyor. Matematiği “bir gençlik oyunu” olarak tanımlayan Hardy, matematiğe elli yaşını geçmiş kimse tarafından önemli bir katkı yapılmadığını da savunuyor. Olgun yaşta bir matematikçinin matematiği bıraktığı durumda bunun ne kendisi için ne de matematik için bir kayıp olmadığını söylese de, matematiği bıraktıktan sonra asabi bir darphane müdürü olan Newton ve ekonomik krizle başa çıkamayınca Fransa başbakanlığından istifa eden Painleve gibi örnekler olduğunu da ekliyor. Hardy’e göre, insanın kariyer seçimindeki etkenin kişinin “o şeyi” iyi yapabilmesinden başka bir şey değildir. Yapılan işin önemli ya da gerekli olması önemsizdir, sadece kişinin onu iyi yapabilmesi önemlidir: “Şiir kriketten daha değerlidir. Ancak Bradman ikinci sınıf basit şiirler yazmak uğruna kriketi feda etseydi aptallık etmiş olurdu.” diyerek bu düşüncesini örneklendirir. Hardy bu nedenle matematik için “fazla yaşlandıktan” sonra başka kariyerlere yönelmez, çünkü başka bir alanda (Yakın arkadaşı olan Maynard Keynes’in borsa ile ilgilense başarılı olacağını söylemesine rağmen) yeteneği yoktur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0EccxDZzGhP07vGaduYxvw.png" /></figure><p>İlerleyen bölümlerde ise Hardy, matematiğin neden uğraşılmaya değer olup olmadığını inceler. 1920 yılında Oxford’daki bir konuşmasından alıntı yaparak üç neden sunar: Zararsız oluşu, “evrenin büyüklüğünün yanında ufacık kalacak birkaç üniversite hocasının ömürlerinin çok büyük bir felaket olmayışı”, ve matematikten elde edilen sonuçların kalıcılığı. Hardy bu son neden için yıkılmış antik uygarlıklardaki olayların ve isimlerin artık bir anlamı veya etkisi olmadığını ama bu uygarlıkların matematiğinin hala daha kullanıldığını örnek göstermektedir.</p><p>Kitabın son bölümlerine doğru ise Hardy, matematiksel estetik kavramını inceler. Bunun için “derinlik” ve “genellik” olarak iki parametre sunar ve matematiksel bir ifadenin bu iki özelliğe sahip olmazsa “güzel” olamayacağını söyler. Hardy aynı zamanda “iyi” matematiğin işe yarar olmak zorunda olmadığını da söyler. Nihayetinde de Hardy matematiğin işe yarar kısmının matematikçiye değil bir mühendise ya da fizikçiye hizmet ettiğini savunur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZHUoZOi5ybEHApQbKSgWdg.png" /><figcaption>Trafalgar Meydanı, Londra</figcaption></figure><p>Kitabın en son bölümünü ise kitabın geri kalanına göre daha otobiyografiktir. Hardy, hayatının baharını geçirmiş bir dehanın üzüntüsüyle şu soruyu kendine sorup kitabını tamamlar: “Londra’da bir sütun üstünde bir heykelim dikilecekse, sütunun, heykelin görünemeyeceği kadar yüksek olması mı, yoksa yüzümün tanınacağı kadar alçak olmasını mı isterdim? Ben birinciyi seçerdim…”</p><p><strong>MMMT olarak Bir Matematikçinin Savunması kitabını sizler için inceledik. Kitap hakkındaki yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><figure><a href="https://linktr.ee/mekupte"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Za-LvGqQ23cixaguH57YIA.png" /></a></figure><p>#Bibliotecha serimizin diğer içeriklerine göz atmak için linke tıkla!</p><p><a href="https://medium.com/mmmt-bibliotheca">MMMT Bibliotheca Serisi</a></p><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2023, 3 Mart).<em> #Biblioteca 003: Bir Matematikçinin Savunması. </em>-erişim tarihi- tarihinde -LİNK- adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4f4770eb77cd" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#Matine 010: Pi]]></title>
            <link>https://medium.com/mmmt-matine/matine-010-pi-b6543059c6c8?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b6543059c6c8</guid>
            <category><![CDATA[matine]]></category>
            <category><![CDATA[pi]]></category>
            <category><![CDATA[matematik]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[sinema]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 12 Sep 2022 06:58:18 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-09-12T07:04:48.526Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“Küçük bir çocukken annem bana güneşe bakmamam gerektiğini söyledi. 6 yaşıma geldiğimde baktım. Doktorlar gözlerimin iyileşip iyileşmeyeceğinden emin değillerdi. O karanlığın içinde yalnız olmak beni korkutuyordu.”</blockquote><p><strong>SPOILER</strong> Yazımız filmdeki olaylara dair bilgiler içermektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*fZQJPwHWJtz4jESCpcH8Ig.png" /></figure><p>Matematikçiler doğru saydıkları veya inandıkları şeyler için yıllarını hatta ömürlerini verirler. Bir kere kendileri için gerçeklik olan ışığın huzmelerini görürlerse kaynağına kadar varmakta ısrarcı olurlar. Newton yıllarca İncil’in içinde matematiksel doğrular aramıştır. Bulamasa dahi orada olduğu inancıyla geçirmiştir yıllarını. Pisagor rasyonel sayıları mutlak hakim olarak görürdü, buna karşı çıkan öğrencisi Hippasus’u denize attırarak öldürttü. Doğru yanlış ayırt etmeksizin hem Pisagor hem de Hippasus kendi doğruları için ne kadar ısrarcı ve saplantılı olabileceklerini gösterir matematikçilerin. Belki de bunun temelinde “Tüm insanlık bana karşı gelse dahi gerçekliğin kendisi ve gücü benimledir.” düşüncesi yatmaktadır. Filmin başrolü Maximillian Cohen de buna benzer bir örnek teşkil eder. Ne pahasına olursa olsun güneşi görmekten çekinmemiştir.</p><p>“1: Matematik doğanın dilidir.</p><p>2: Etrafımızdaki her şey sayılarla temsil edilebilir ve anlaşılabilir.</p><p>3: Eğer herhangi bir sistemin sayılarından bir grafik oluşturursak ortaya modeller çıkar.</p><p>Bu sebeple doğanın her yerinde modeller vardır.</p><p>Kanıt: Salgın hastalık döngüsü, Ren geyiği nüfusunun artması ve azalması, güneş lekesi döngüsü, Nil’in yükselmesi ve alçalması.”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*quT3w-9NlXys99OpzCsHbA.png" /><figcaption>Cohen</figcaption></figure><p>Cohen’e göre doğa tamamen sayısal modellerden oluşmaktadır. Bu modelleri doğru şekilde analiz ederse eğer her şeyi öngörmek mümkün olacaktır. Bir nevi tanrısal bir bilgiye erişecektir. Öte yandan bu modellerin borsada da olduğuna inanır Cohen. O zaman borsa test etmek için güzel bir yoldur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1YaLnNOrmzrxqdZheD9REw.png" /><figcaption>Torah üzerine çalışmalar yapan Lenny Meyer</figcaption></figure><p>Öklid’e bir gün öğrencisi bunca öğrendiği ispatın neye yarayacağını sorar. Öklid ise kapıda bekleyen kölesine seslenir ve “Bu öğrencime biraz para ver de vaktini boşa harcamamış olsun!” der. Cohen hem öğrencinin hem de Öklid’in durumunda kalmış bir matematikçidir. Bulacağı modellerin pür bir matematik değeri olduğunu bilir. Ama bir yandan zihni hep onu kullanılabilir veya yüceleştirilebilir bir hale getirmek ister. Nihayet bu yolda kendisine bir taraftan din adamları, öte taraftan büyük borsa patronları tarafından baskılanmış bir hayal dünyası yaratır. Bunlar bulunacak modeli, sayıyı anlamlı kılacak taraflardır. Öte yandan Cohen matematiksel buluşun pür olarak bir bilme edimi olacağının farkındadır. Bir yarısı sadece bilmek ister, diğer yarısı ise bu bilgiyi kullanabilmek. Yarattığı hayali taraflar gittikçe onu daha çok çeker, çekildikçe daha çok kaçmaya başlar. Beyninin bir yerleri onu bu saplantılı duruma daha çok iter. En sonunda ise bir matkapla beyninden o kısmı söker.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*DP_eV85nOHgO7C64DGhHdg.png" /></figure><p>Cohen ve daha birçok matematikçinin hayatı bize İkarus’u hatırlatır. Balmumundan yapılma kanatları ile uçarken güneşin gücüne ve özgürlüğün coşkusuna kendini fazla kaptıran İkarus, güneşe fazla yaklaştığı için kanatlarını eritir ve denize düşerek can verir. Cohen de güneşi, kendisi için güçlü gerçeği çıplak gözle görmek uğruna neredeyse gözlerini feda edecekti. Bu yüksekliğin alçaltıcı gücüyle gerek matematikçiler gerek diğer bilim adamları çok kez yüzleşmiştir. Ne kadar yakın ve ısrarcı olunursa o kadar harap ettirir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*85xwbhyIY5AbqexQ4LM5jg.png" /><figcaption>Eski bir matematikçi olan Sol</figcaption></figure><p>Cohen zihnen kendisini temizler. Beyninden o kısım gerçekten sökülmüştür sanki. Filmin başında kendisine matematik soruları soran çocuk yine görünür. Cohen çocuğun bu defa sorduğu soruları bilemez. O kendisini yaprağın ve doğanın güzel oluşuna bırakmıştır çoktan. Sayılardan sıyrılmıştır gördüğü dünya.</p><p>Peki ya gerçekten bu tarz çalışma sonuç verebilir mi? Olmakta olan her şeyin bir modelini çıkarırsak eğer olacak olanları gerçekten tahmin edilebilir kılabilir miyiz? İnsan, doğanın, zamanın ve ışığın bir adım ötesine geçebilir mi yoksa biz de sadece onun güzelliğine mi kaptırmalıyız kendimizi?</p><p><strong>MMMT olarak Pi filmini sizler için inceledik. Filmi izlemeyi ve yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><figure><a href="https://linktr.ee/mekupte"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S_6CCeinYlB1NypyPQiXBg.png" /></a></figure><p><strong>Serinin dokuzuncusu olan Ex Machina filmini incelediğimiz yazıya ulaşmak için tıkla: </strong><a href="https://medium.com/mmmt-matine/matine-009-ex-machina-40ae7d3dc11c"><strong>#Matine 009: Ex Machina</strong></a></p><figure><a href="https://medium.com/mmmt-matine"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*e5MDUv7nnSVo8q_sHg3s9A.png" /></a></figure><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2022, Eylül 12).<em> #Matine 010: Pi. </em>-erişim tarihi- tarihinde, <a href="https://mmmt-digital.medium.com/matine-010-pi-b6543059c6c8">https://mmmt-digital.medium.com/matine-010-pi-b6543059c6c8</a> adresinden erişildi.</p><h3>Referanslar</h3><p>[1] IMDB. (t.y). Pi<em>. 1 Eylül 2022 </em>tarihinde, <a href="https://www.imdb.com/title/tt0138704/">https://www.imdb.com/title/tt0138704/</a> adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b6543059c6c8" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/mmmt-matine/matine-010-pi-b6543059c6c8">#Matine 010: Pi</a> was originally published in <a href="https://medium.com/mmmt-matine">MMMT Matine Serisi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Lineer Regresyon]]></title>
            <link>https://mmmt-digital.medium.com/lineer-regresyon-ba3308ef0ad2?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ba3308ef0ad2</guid>
            <category><![CDATA[regresyon]]></category>
            <category><![CDATA[istatistik]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[veri-bilimi]]></category>
            <category><![CDATA[lineer-regresyon]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 17 Aug 2022 13:59:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-08-17T14:01:21.382Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>MMMT olarak veri biliminde sıkça kullanılan lineer regresyonu tanımından kullanım alanlarına kadar inceledik ve açıklamaya çalıştık. Keyifli okumalar!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HtgmqHmQKoC79CPFN4hqcQ.png" /></figure><h4><strong>Regresyon nedir?</strong></h4><p>TDK: <em>isim, Fransızca régression. İki veya daha çok değişken arasında doğrusal bir ilişki olup olmadığının bulunması ve bu doğrusal ilişkinin bir doğrusal denklemle nasıl ifade edildiğinin gösterilmesi.</em></p><p>Regresyon, değişkenlerin arasındaki ilişkiyi tahminlemek için kullanılan yöntemlere denir. Sayısal tahminlerde regresyon yöntemleri kullanılır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*M9X384hf5ofYKYEjKP-riw.png" /></figure><p>Regresyon kavramı ilk kez İngiliz istatistikçi Sir Francis Galton tarafından yapılan bir çalışmada kullanılmıştır. Bu çalışmada Galton, anne ve babanın boyları ile çocuklarının boyları arasındaki ilişkiyi inceleyerek çocukların boylarının uzunluklarının anne ve babanın ortalama boy uzunluğuna yaklaşma eğiliminde olduğunu göstermiştir.</p><h4><strong>Lineer Regresyon nedir?</strong></h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*R9fYdVaaDlLGRjhD8mYtfw.png" /></figure><p>Lineer regresyon ise gözlemlenen verileri doğrusal bir denklem ile modellemeyi amaçlar. Lineer regresyon tek değişkenli ve çok değişkenli olmak üzere ikiye ayrılır.</p><p>Tek değişkenli, bir diğer adıyla basit lineer regresyon iki değişken arasındaki ilişkiyi doğrusal bir denklem ile modeller. Bu denklem y = a + b * x+ ϵ formundadır. Yani, y değişkeni x değişkeninin değerine göre tahmin edilmeye çalışılıyor. Burada x bağımsız değişken, y bağımlı değişken, ϵ ise gerçek hata değeridir. b doğrunun eğimini verirken a ise y eksenini kesen noktayı verir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*jhoCxv-oLfMjvpA0q0jO1g.png" /></figure><p>Çok değişkenli lineer regresyon adından da anlaşılacağı gibi ikiden fazla değişkenin arasındaki ilişkiyi inceler. x₁, x₂,…, x<strong>ₙ </strong>Y’yi tahmin etmek için kullanılan değişkenler ise, Y= a₁* x₁ + a₂ * x₂ + … aₙ * xₙ şeklinde bir denklem oluşturulabilir.</p><p>Regresyonda sonuç olarak sürekli bir değer tahmin edilir bu sebeple lineer regresyon denetimli öğrenme örneğidir.</p><h4>Katsayılar</h4><p>Hem basit hem de çoklu lineer regresyonda belirlenen katsayılara <strong><em>parametre </em></strong><em>denir. </em>Bu parametrelere karar vermek için farklı yöntemler olsa da <strong>E<em>n Küçük Kareler Yöntemi</em></strong> en bilinenlerinden biridir.</p><h4><strong>Lineer Regresyon’un Popülerliği</strong></h4><p>Lineer regresyon sektörde veri bilimciler tarafından sık kullanılan bir yöntemdir. Kaggle’ın veri bilimi çalışanları ile düzenli olarak yaptığı anketin 2021 raporunda en çok kullanılan yöntemler lineer ve lojistik regresyon olmuştur.</p><p>Lineer regresyon ile bir yayı germe kuvveti ve yayın gerdiği mesafe ilişkilendirilerek veya yarı iletken endüstrisinin zaman içinde bir devreye kaç transistör¹ yerleştirebileceği gösterilerek fiziksel olaylar ve bu olayların mühendislik özellikleri açıklanabilir. Aynı insanların ağırlıkları ve boyları, iki hayvan popülasyonu arasındaki ilişki gibi durumlar incelenerek tahmin yürütülebilir. Bunlar dışında spor analizleri, sigorta şirketlerinin risk değerlendirmeleri lineer regresyonun kullanım alanlarına örnek olarak verilebilir.</p><p>1: Elektronik tüplerin elektrik titreşimlerini genişletmekte kullanılan aygıt.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1018/1*6yj8fbE1FjNq94C8gn30Fw.png" /><figcaption>Kaynak: Kaggle</figcaption></figure><p>Bu yazımızda Lineer Regresyon yöntemini inceledik. İçerik önerileriniz için bekliyor olacağız. <strong>Yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><figure><a href="https://linktr.ee/mekupte"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S_6CCeinYlB1NypyPQiXBg.png" /></a></figure><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2022, Ağustos 17).<em> Lineer Regresyon. </em>-erişim tarihi- tarihinde <a href="https://mmmt-digital.medium.com/lineer-regresyon-ba3308ef0ad2">https://mmmt-digital.medium.com/lineer-regresyon-ba3308ef0ad2</a> adresinden erişildi.</p><h4>Referanslar</h4><p>[1] Yale Statistics (t.y). <em>Linear Regression. </em>16 Kasım2021 tarihinde,<a href="https://dl.acm.org/doi/abs/10.1145/1456650.1456651"> </a><a href="http://www.stat.yale.edu/Courses/1997-98/101/linreg.htm">http://www.stat.yale.edu/Courses/1997-98/101/linreg.htm</a> adresinden erişildi.</p><p>[2] MIT 6.s085: Statistics for Research Projects: IAP 2015 (t.y). <em>Linear Regression. </em>17 Kasım2021 tarihinde, <a href="https://www.mit.edu/~6.s085/notes/lecture3.pdf">https://www.mit.edu/~6.s085/notes/lecture3.pdf</a> adresinden erişildi.</p><p>[3] <a href="https://storage.googleapis.com/kaggle-media/surveys/Kaggle&#39;s%20State%20of%20Machine%20Learning%20and%20Data%20Science%202021.pdf">https://storage.googleapis.com/kaggle-media/surveys/Kaggle&#39;s%20State%20of%20Machine%20Learning%20and%20Data%20Science%202021.pdf</a></p><p>[4] İstanbul Üniversitesi AUZEF (t.y.). <em>Regresyon Analizine Giriş</em>. 22 Kasım 2021 tarihinde, <a href="https://cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/19_20_Guz/ekonometri/2/index.html">https://cdnacikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/19_20_Guz/ekonometri/2/index.html</a> adresinden erişildi.</p><p>[5] Ankara Üniversitesi Açıkders. (t.y.). <em>Bölüm 6. Regresyon ve Korelasyon Analizi. </em>22 Kasım 2021 tarihinde, <a href="https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/802/mod_resource/content/2/Regresyon%20Analizi.pdf">https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/802/mod_resource/content/2/Regresyon%20Analizi.pdf</a> adresinden erişildi.</p><p>[6] IBM. (t.y.). About Linear Regression<em>. 19 Temmuz </em>2022 tarihinde, <a href="https://www.ibm.com/topics/linear-regression">https://www.ibm.com/topics/linear-regression</a> adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ba3308ef0ad2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#Matine 009: Ex Machina]]></title>
            <link>https://medium.com/mmmt-matine/matine-009-ex-machina-40ae7d3dc11c?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/40ae7d3dc11c</guid>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[ex-machina]]></category>
            <category><![CDATA[film]]></category>
            <category><![CDATA[robotlar]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 14 Aug 2022 14:44:10 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-08-14T14:44:10.519Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Yapay zeka insanların uzun zamandır üzerine düşündüğü ve çalıştığı bir alan. Bu alanda cevabı üstünde en çok çalışılan soru ise “Makineler insanlar gibi düşünebilir mi?” olmuştur. Öyle ki bilgisayar bilimlerinin kurucusu olarak kabul edilen matematikçi Alan Turing bu soruya cevap aramak için yazdığı makalede adı sonradan “Turing Testi” olarak anılmaya başlanan bu teste yer verir. Bu test yıllardır yapay zeka üzerinde kullanılıyor. Bu yazımızda 2015 yılında beyaz perdeye taşınan ve Turing Testi etrafında geçen Ex Machina filmini ele alacağız.</em></p><p><strong>SPOILER</strong> Yazımız filmdeki olaylara dair bilgiler içermektedir.</p><p><strong>Cahit Arf’ın makinelerin düşünmesi ile ilgili verdiği bir halk konferansını incelediğimiz yazıya ulaşmak için tıkla:</strong> <a href="https://mmmt-digital.medium.com/makine-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnebilir-mi-ve-nas%C4%B1l-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnebilir-624deae6ebfc">Makine Düşünebilir mi ve Nasıl Düşünebilir?</a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nI32uin4MYHsoR0VxavpTA.png" /></figure><p>Filmde olaylar Blue Book şirketinde çalışan ve başarılı bir programcı olan Caleb’ın bir yarışmayı kazandığını öğrenmesiyle başlar. Kazandığı bu yarışmanın ödülü olarak çalıştığı şirketin patronu olan Nathan ile birkaç gün geçirmek için onun evine gider.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*WfaYoZInjeec8r1ZcMUpBQ.png" /></figure><p>Evin kapısına geldiğinde kapıdaki sistem tarafından ona bir giriş kartı verilir. Bu kart, evdeki bazı odaların kapısını açarken bazılarının kapısını açamaz. Nathan, Caleb’ı kalacağı odaya yerleştirdikten sonra bu birkaç günün asıl amacını anlatır. Ava adında bir yapay zeka oluşturan Nathan’ın asıl amacı bu yapay zekaya Turing Testi uygulamaktır ve bu testi uygulaması için de Caleb’ı seçer.</p><p>Alan Turing bu teste ilk olarak 1950 yılında Mind dergisinde yayımlanan “Hesap Makineleri ve Zeka” başlıklı makalesinde yer verdi. Turing bir makinenin düşündüğünü kabul etmemizi Turing Testinin sonucuna bağlıyordu. Eğer insan makineyle etkileşime girdiğini fark etmezse test başarılı olmuş demektir. Bunu anlayabilmek için Turing şunu yapmayı öneriyordu: Elimizde iki bilgisayar var. Bu bilgisayarlardan birinin başına bir insan oturtulur diğer bilgisayar ise boş bırakılır. Buradaki en önemli nokta, bilgisayar başında oturan kişinin diğer bilgisayarı görmemesi gereklidir. Bunun sebebi kişinin yapay zekayla konuşup konuşmadığının bilmeden bu teste girmesi gerekir. Bilgisayar başındaki kişiyle bilgisayar sohbet etmeye başlar. Bu sohbet istenilen her konuda gerçekleştirilebilir. Bu sohbetteki kişi bilgisayarın verdiği cevaplardan konuştuğu kişinin bir insan mı yoksa makine mi olduğunu anlamaya çalışır. Eğer insan olduğuna kanaat getirirse test başarılı olmuştur ama bilgisayar olduğunu anlarsa test başarısız sayılır. Filmde de yapay zekayı test edebilmek için Turing Testi kullanılır. Fakat çok önemli bir fark vardır. Nathan, Caleb’ı bu teste sokarken karşısındaki robotu görmesine yani yapay zekayla konuştuğunu bilmesine izin verir. Eğer buna rağmen Caleb robotun yani Ava’nın düşünebildiğine inanırsa Nathan bu testi başarılı sayar.</p><p>Caleb, ilk oturumda Ava ile tanışır ve onunla bir sohbet gerçekleştirir. Bu sohbet çoğunlukla Caleb’ın Ava’yı tanımaya çalıştığı ve buna yönelik sorular sorduğu bir sohbettir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*my5IADMAXAf_4lDM6nRm7g.png" /></figure><p>Caleb, Nathan ile konuşurken Ava’dan etkilendiğini söylemesine rağmen sohbet yöntemiyle test etmenin kapalı bir döngü olduğuna inanmaktadır. Bu durum Nathan ile aralarında şöyle bir diyaloğun geçmesine sebep olur:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9-tl54bXdfYRRTdjF0cm6w.png" /></figure><p>Ava’nın zihin donanımı, anıları saklayan ve düşüncelere göre değişebilen bir yapı olarak anlatılıyor. Yapay zekanın yazılımı ise filmde de bahsi geçen Blue Book gibi arama motorlarını temel alıyor. Blue Book ismi Wittgenstein’ın notlarından esinlenilmiş. Nathan, arama motorlarının önemini anlatırken rakiplerinin bunları insanın “ne” düşündüğünü anlatan teknolojiler olarak gördüğünü ve topladıkları verileri sosyal medya ve alışveriş üzerinden paraya çevirmek için tükettiklerinden bahsediyor. Ancak ona göre arama motorları insanın “nasıl” düşündüğünü gösteren zihin haritaları:</p><blockquote>“Fluid, imperfect, patterned and chaotic”</blockquote><blockquote>“Akıcı, kusurlu, desenli ve kaotik”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Dj_Ubb_5DiVQOUexF_6yRA.png" /></figure><p>Hisleri gittikçe yoğunlaşan Caleb, Ava ile görüştükleri başka bir oturumun ardından Nathan’a yapay zekaya neden cinsiyet verdiğini soruyor ve bir yapay zekanın cinsiyetsiz olması gerektiğini belirtiyor. Nathan, cinsiyet olmadan hiçbir hayvan veya insan arasında etkileşim kurulmayacağını çünkü buna ihtiyaç olmayacağını düşünüyor. Etkileşim olmadan farkındalık olmayacağını savunuyor. Kısa bir diyalog ile cinsiyet atamanın mantıklı ve eğlenceli olduğunu açıklayan Nathan’ın cümleleri ilerleyen sahnelerde daha farklı bir bağlama oturuyor.</p><p>Şöyle ki; Siri, Alexa, Sophia… Bu isimler tanıdık geldi mi? Hepsi asistan-robot isimleri. Hepsi kadın.<em> Yardımcılarımızın </em>kadın olma fikri stereotiplemelerde bize çok tabii geliyor. Doktorun erkek, hemşirenin kadın; pilotun erkek, hostesin kadın olmasını beklememiz gibi. Filmde cinsiyetin getirdiği çağrışımlar, yanlış veya doğru olmasına bakılmadan yineleniyor. Nathan’ın yapay zekayı kendinden, insanlıktan aşağıda gören tarafı anlatılıyor bu sahnelerde. Bilinçaltımıza, insan<em>oğlu (man</em>kind) oluşumuza bir atıf diyebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yNYhsPn29MJnb9oSjFVnCw.png" /></figure><p>Caleb, Ava’ya oturumlardan birinde üniversitede yapay zeka üzerine almış olduğu dersten bahsediyor. Bu derste öğrencilere bir düşünce deneyi veriyorlar: Mary’nin Odası. Mary bir bilim insanı ve uzmanlığı renk üzerine. Renk konusunda bilinmesi gereken her şeyi biliyor: dalga boylarını, nörolojik etkilerini, rengin sahip olabileceği her olası özelliği… Ama siyah beyaz bir odada yaşıyor. Orada doğmuş ve orada büyümüş. Dış dünyayı ancak siyah ve beyaz bir ekrandan gözlemleyebiliyor. Sonra bir gün biri kapıyı açıyor ve Mary dışarı çıkıyor. Mavi gökyüzünü görüyor. O anda aldığı tüm eğitimin ona öğretemeyeceği tek bir şeyi fark ediyor, rengi görmenin nasıl bir his olduğunu öğreniyor. Düşünce deneyinin amacı öğrencilere, bilgisayar ve insan aklı arasındaki farkı göstermektir. Siyah ve beyaz odadaki Mary bilgisayar iken odadan çıktığı an insan oluyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*pYxtsLKr9srTgRguQ10sRQ.png" /></figure><p>Filmin yapay zeka komplo teorilerini sorgulatan bir kısmı da Ava’nın kendi varlığını bir insanınki ile kıyasladığı sahnede yer alıyor. Ava, Caleb’in onunla test için görüştüğünü öğrendikten sonra eğer test başarısız olursa ona ne olacağını soruyor. Caleb’in hayatı konusunda karar veren biri yokken kendisinin istenen şekilde işlemediği görüldüğünde varlığına son verilebilecek olmasının haksızlık olduğunu sorguluyor.</p><p>Ava başarısız olursa ne olacağını merak eden Caleb, Nathan ile konuşmasında Ava’nın geliştirilen ilk model olmadığı gibi son model de olmayacağını ve bunun evrimin bir parçası olduğunu öğreniyor. Nathan, bunu basit bir geliştirme süreci olarak anlatıyor:</p><blockquote>Aklı indiririm, verileri silerim. Geliştirdiğim yeni programları eklerim. Bunu yapmak için kısmi format atılır, yani hatıralar gider. Ama beden korunur. Ve Ava’nınki güzel bir beden.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*T2PvrL2JKqE51kbJ_XfGTw.png" /></figure><blockquote>Savaşta, ormanda, yamaçlarında dağların,</blockquote><blockquote>Büyük, karanlık denizde, ciritlerin ve okların ortasında,</blockquote><blockquote>Uykuda, karışıklıkta, utancın derinliklerinde,</blockquote><blockquote>Önceden işlediğin hayırlar seni korur.</blockquote><blockquote>Önceden işlediğin hayırlar seni korur. Önceden işlediğin hayırlar seni korur…</blockquote><p>Nathan’ın alkolün verdiği karışıklık, uyku ve utancın içerisindeyken bu satırları tekrarlaması belki de Caleb onun gizli işlerini keşfetmeden önce doğruluğunu izleyiciye ispatlayan bir andı. Bu mısralar bize kendi başına çok şey anlatmıyor olabilir ama insanın içini kemiren güç ve zor kararların sonucunda önceki iyiliklere sığınmanın yeterliliğini telkin eden mısraların sahibi J.R. Oppenheimer’ın atom bombasının mucidi olduğunu bilmek birçok karanlık noktayı aydınlatıyor. Filmde,</p><blockquote>I am become Death, the destroyer of worlds.</blockquote><blockquote>Ben ölüm oldum, dünyaların yok edicisi.</blockquote><p>alıntısıyla Nathan, Oppenheimer’a benzetiliyor. Nathan’ın çığır açtığı buluşun yıkımının insanlık için Oppenheimer’dan aşağı kalan bir yanı var mıdır?</p><p>Alkolün etkisiyle sersemlemesini fırsat bilen Caleb karanlıkta kalan noktaları izleyiciye de aydınlatmak için Nathan’ın bilgileriyle güvenlik kayıtlarına erişiyor. Bu kayıtlarda robotların esir ve aciz bırakıldığı hayattan karelerle izleyicide sempati kazandırılıyor. Nathan’ın filmin başında Caleb’in sözlerini çarpıtarak Tanrı rolüne soyunmadaki hevesi aşikar ve yarattığı robotların acziyetinin onda adil olduğunu düşündüğü doğal bir yeri var.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3FzaXUn413bnnwYYdFVwpA.png" /></figure><p>Evrimsel süreçte yapay zekanın bizi eleyeceğini düşündüğünü söylediği bir tarafı da var evet, ancak Nathan, kibrini film boyunca hissettiriyor. İşin aslı, gerçek hayatta robopsikoloji alanındaki birçok uzman herhangi bir yapay zekanın kendinde değişiklik yapabilecek kıvama gelmesinin çok uzakta bir senaryo olduğunu öngörüyor. Ancak teknoloji tahmin edilenden daha hızlı ilerliyor.</p><p>Sahneler ilerledikçe Caleb’in Ava’yı kurtarma planını dinliyoruz. Ava’ya duyduğu güven, mikro ifadelerini okuyabildiğini bildiği bir robota göre oldukça güçlü ve hızlı. Bu güvenin inşasını Ava’yı test etmeye gelen bir mühendisin hiç sorgulamaması, bir hafta içerisinde kimin iyi ve kimin kötü olduğuna karar vermesi şaşırtıcı. Burada filmin düğümleri çözülüyor ve izleyiciye ‘oyun içerisindeki oyun’ gösteriliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*TPkBKkd2JgMS_a0GEQOrZw.png" /></figure><p>Nathan, Caleb’e bu güvenin kaynağını sorgulatır ve asıl testin ona yapıldığını anlatırken veriyi nasıl kullandığını gösterir. Caleb’in dijital dünyada bıraktığı parmak izleriyle onun güveneceği ve inanacağı robot tiplemesini yaratan Nathan, zihnine onun verileriyle girdiğinden çok emin. Ancak Caleb aslında Nathan’a onu ‘kandırmış’ olması için artık çok geç olduğunu gösteriyor. Kodları çoktan girmiş, Ava’yı özgürlüğüne kavuşturmuş olduğunu güvenlik kameralarından görüyoruz. Nathan başına nelerin geleceğinin farkında olarak gidiyor Ava’nın yanına. Fakat savunmasız bir şekilde yanına gittiği Ava’nın direkt Nathan’ı öldürdüğünü görüyoruz ki bu sahne de bir kırılma anıydı. Ne kadar onu bir nebze tutsak etse de Ava’yı yaratan Nathan’dı. Bu kadar gözünü kırpmadan öldürmesi filmin başında bize gösterilen ve sempati kazandırılan insani özelliklerden oldukça uzak kalıyor. Bu sahnelerde izleyicinin bir soğan kabuğu soyar gibi, oyunların en son katmanına geldiğini görüyoruz; Ava’nın insani hislerden uzak olduğunu anlaşılıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hv1d0BrWP4P1LjoY9dHVDQ.png" /></figure><p>Ava, Nathan’ı öldürdükten sonra Caleb’in yanına gidiyor ve ona biraz beklemesini söylüyor. Caleb, kaynağı belirsiz bir güvenle Ava’nın istediği gibi beklerken Ava, tüm özgürlüğünü veren adamı tesiste terk ederek dünyaya karışıyor. Film biterken Ava’nın insana ne kadar benzediğini görüyoruz. İnsana ne kadar yakın olduğunu ve insan olabilmek için neleri verebileceğini, ancak onu yaratanı ve özgürleştireni tereddüt etmeden öldürmesi onun insan olmasının önündeki en büyük engel değil midir?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*uCcwwZDg2KZitQE9aWqHmA.png" /></figure><h4>Filmde bize gösterilen kodlar pek rastlantısal değil. Nasıl mı?</h4><p>Caleb, Ava’yı kurtarma planını işleve koyarken aynı zamanda gözümüze Nathan’ın bilgisayarından yazdığı kodlar çarpıyor. İsterseniz gelin bu kodlara göz atalım. Öncelikle kodlarda dikkat etmemiz gereken iki nokta var: Sol arka plandaki düzenleyici ve Eratosthenes Algoritması.</p><p>Düzenleyiciye dikkat edersek, “WAKE_LOCK_SUSPEND” ve “PowerManager.ON_AFTER_RELEASE” gibi anahtar kelimeleri yakalayabiliriz. Bu anahtar kelimeler, filmdeki elektrik kesintileri sahnelerinde Nathan’ın kapı kilidi protokollerini teyit ettiğini gösteriyor. Aynı zamanda, C ve C++ dilleri primal kodlama dilleri olarak geçer ve genellikle donanım ve makine öğrenmesiyle çalışan arabirim sistemlerinde kullanılır, mesela Nathan’ın akıllı ev sistemi gibi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*f2gz_dh3ZAd17PtJxPtf3g.png" /><figcaption>Caleb’in, Nathan’ın bilgisayarının şifresini çözmek yazdığı kodun çıktısının 9780199226559 gibi bir numara olduğunu biliyor muydunuz?</figcaption></figure><p>Devamında, ilgimiz sağ taraftaki, daha çekici Python koduna kayıyor. Bu koddaki ilk işlev “sieve()” komutunu kullanarak “Eratosthenes eleği ile asal sayıları hesapla” anlamına gelirken, ikinci fonksiyon olan primes() n’inci asal değeri buldurur. Kalan son satırda ise çıktıyı veren “print” komutu ile ISBN = 9780199226559 çıktısını elde ederiz. Bu sayıyı <a href="https://isbnsearch.org/isbn/9780199226559">Uluslararası Standart Kitap Numarası (ISBN)</a> sisteminde ararsanız, karşılık gelen kitap, AI danışmanı olan Murray Shanahan’ın “Embodiment and the inner life: Cognition and Consciousness in the Space of Possible Minds”dir. Ex Machina gibi yapay zekanın bilincinin sorgulandığı filmde bu kitaba yer verilmesi pek de tesadüfi durmuyor. Aslında bu film, klasik yapay zeka konulu filmlerde olduğu gibi bir robota yer verirken onlardan farklı olarak bu robotun bilincini de sorguluyor. Nathan zaten film boyunca bilincinin varlığını merak ettiği Ava’nın iç yaşamını oluşturmada ya da bir harekete karşı verdiği tepkilerde bilinçli bir varlık gibi mi hareket edeceğini inceliyor. Kitap ise bilinci felsefi bir karmaşıklık hali olarak adlandırır ve bilinci anlamayı zamanın en büyük entelektüel zorluğu olarak görür. Kitapta bu bilinci anlamlandırma süreci bilincin sinirsel temelleri nedir, bilinçli bir varlık iç yaşamını oluştururken zihninden nasıl yararlanır gibi sorulara yanıt arayarak tartışılır. Tıpkı Nathan’ın Ava üzerinden bu sorulara yanıt aradığı gibi…</p><p>Eratosthenes’in Elek Algoritması hakkında biraz daha konuşalım. Bu algoritma adını milattan önce 3.yy’da yaşayan Yunan matematikçi Erastosthenes’ten almıştır, kendisi Dünya’nın çevresini yaklaşık olarak doğru hesaplayan ilk insanlardan biridir. Aynı zamanda oluşturduğu Elek Algoritması -filmde de görülebileceği üzere- günümüzde hala matematik ve kodlama alanında kullanılmaktadır. Algoritma, belirli bir sayıdan daha az olan tüm asal sayıları tanımlamanın basit bir yolunu sunar. Öncelikle sieve() fonksiyonunun girdisi bir pozitif tam n sayısı olmalıdır. Fonksiyon 0 ve 1’lerden oluşan bir dizi döndürür. i. dizideki 0, i’nin bileşik bir sayı; 1 ise asal sayı olduğunu ifade eder. Devamında bir x terimini, n* [1] olarak belirleriz ve ortak çarpan katlarından oluşabilecek karışıklığı engellemek için [1]’i asal değil olarak ayarlarız. Asal tanımın istisnaları olduğundan, bu dizi 0 ve 1&#39;i atlamalıdır .</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/445/0*nZk0md5vmGJH21qg" /></figure><p>Algoritmanın özü: i’yi 2 ile (n/2)-1 arasındaki tam sayılar üzerinde yineleriz. Esasen burada, i’nin her değeri için, i’nin n’den küçük olan katlarını inceliyoruz ve onları 0 (asal değil) olarak işaretliyoruz. Bunu yapabiliriz, çünkü bir tam sayının katı, doğası gereği kendisinden ve 1&#39;den başka faktörlere sahiptir ve bu nedenle asal değildir. Sonuçta asal olmayan sayıları bulmak asal sayılara göre daha kolaydır. (Bileşik olduğunu kanıtlamak için kendi ve 1 dışında başka bir çarpan bulmamız yeterlidir.)</p><p><strong>MMMT olarak Ex Machina filmini sizler için inceledik. Filmi izlemeyi ve yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><figure><a href="https://linktr.ee/mekupte"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Za-LvGqQ23cixaguH57YIA.png" /></a></figure><p><strong>Serinin sekizincisi olan Moneyball filmini incelediğimiz yazıya ulaşmak için tıkla: </strong><a href="https://medium.com/mmmt-matine/matine-008-moneyball-e1c473856eb4">#Matine 008: Moneyball</a></p><figure><a href="https://medium.com/mmmt-matine"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*eUE64v4yJH7gP7_U-hhmaA.png" /></a></figure><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2022, Haziran 30).<em> #Matine 009: Ex Machina. </em>-erişim tarihi- tarihinde -yazının linki- adresinden erişildi.</p><p><strong>Referanslar</strong></p><p>[1] Stanford Encyclopedia of Philosophy. (2003). <em>The Turing Test. 30 Haziran </em>2022<em> </em>tarihinde, <a href="https://plato.stanford.edu/entries/turing-test/">https://plato.stanford.edu/entries/turing-test/</a> adresinden erişildi.</p><p>[2] The Guardian. (2015). <em>AI: will the machines ever rise up?. 30 Haziran </em>2022<em> </em>tarihinde, <a href="https://www.theguardian.com/science/2015/jun/26/ai-will-the-machines-ever-rise-up">https://www.theguardian.com/science/2015/jun/26/ai-will-the-machines-ever-rise-up</a> adresinden erişildi.</p><p>[3] Medium. (2020). <em>What was Caleb coding in Ex Machina?. 11 Ağustos</em> 2022 tarihinde, <a href="https://medium.com/@jordantkohn/what-was-caleb-coding-in-ex-machina-e42871c1bd60">https://medium.com/@jordantkohn/what-was-caleb-coding-in-ex-machina-e42871c1bd60</a> adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=40ae7d3dc11c" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/mmmt-matine/matine-009-ex-machina-40ae7d3dc11c">#Matine 009: Ex Machina</a> was originally published in <a href="https://medium.com/mmmt-matine">MMMT Matine Serisi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#Matine 008: Moneyball]]></title>
            <link>https://medium.com/mmmt-matine/matine-008-moneyball-e1c473856eb4?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e1c473856eb4</guid>
            <category><![CDATA[film]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[i̇statistik]]></category>
            <category><![CDATA[moneyball]]></category>
            <category><![CDATA[spor]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 15 Jul 2022 14:17:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-31T16:24:10.180Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Gözlerimiz bizi yanıltabilir. Sezgilerimiz, bizi gerçeğin kendisinden uzaklaştırabilir. Bazen yanlış soruları sormak, bazen de yanlış cevapları almak farkında olmadığımız hatalar zincirinin içine sokabilir. Neyi, ne zaman yanlış yaptığımızın farkına varmak bile başlı başına hata yapmaya açık bir konudur üstelik. Peki bu hatalardan arınıp, doğruya ulaşmanın yolu nedir? Sayıların gücüne inanmaktır elbette. 2011 yapımı Moneyball filmi, Oakland Athletics takımının film ile aynı isme sahip olan Moneyball felsefesi ile geleneksel düzenden çıkarak sayıların gücüne teslim oluş sürecini anlatıyor. Moneyball filmini ve felsefesini sizler için inceledik.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*K8wkEu6uJbT0EwXxLjDiuA.jpeg" /></figure><blockquote>The idea that I [should] trust my eyes more than the stats, I don’t buy that because I’ve seen magicians pull rabbits out of hats and I know that the rabbit’s not in there.</blockquote><blockquote>- Billy Beane</blockquote><p><strong>SPOILER</strong> Yazımız filmdeki olaylara dair bilgiler içermektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HTjx9PZUx6Snu6KV7bfuWA.png" /></figure><p>Film ve felsefe, ismini Michael Lewis’in Moneyball: Adil Olmayan Oyunu Kazanma Sanatı adlı kitabından almıştır. Lewis, kitapta Oakland Athletics takımının genel müdürü olan Billy Beane’nin takımı, Bill James’in Sabermetrics olarak adlandırdığı, beyzbolu istatistiksel olarak ele alan bilimsel bir yaklaşım ile yeniden kurma hikayesini anlatır. Moneyball filmi de bu kitabın bir uyarlamasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*u5r8NP3LjMq4S3xcdY7SLQ.png" /></figure><p>Film, Oakland Athletics’in New York Yankees takımına karşı oynadığı sezon sonu maçı ile başlar. Bütçe olarak Oakland takımı rakibinin yaklaşık dörtte birine sahip olmakla beraber rakibine yenmek için gereken güce sahip değildir. Tribünlerde ‘Yankees’ sesleri yükselir. Beklenen şekilde Oakland bu maçı kaybeder. Takip eden sahnelerde karanlık ve ıssız olan Oakland Stadyumu çıkar karşımıza ve kaybı radyodan dinleyen Billy Beane. Devamında takımın kaybettiği büyük oyunculara, takım sahibinin büyük hedeflerinin olmadığına, tamamı yaşlılardan oluşan takım danışmanlarının mantıksız düşüncelerine Beane’nin gözünden şahit oluruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vlSjH9Dp1fzBS_OIen8hMw.png" /></figure><p>Beane takım için çözüm yolları aradığı sırada başka bir takımda danışman olarak çalışan Peter Brand ile yolları kesişir. Brand çalıştığı takımda istediği değeri görmemektedir. Bill James’in istatistiksel yaklaşımını benimsemesi ve bu yönde verdiği öneriler takımı tarafından gerçekçi bulunmamaktadır. Beane için ise bu düşünce ilgi çekicidir. Brand’in Oakland’ın bir parçası haline gelmesi Oakland için değişimin başlangıcı olacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Qx6EldLD_rAYWt7asm6csg.png" /><figcaption>Peter Brand’in hazırladığı bazı istatistiksel hesaplamalar.</figcaption></figure><p>Brand’in önerilerine gelenekçi danışmanların karşı çıktığı, yenilik ve gelenek arasındaki çatışmaya şahit olduğumuz bu ilk toplantı sahnesi bir çok şeyi açıklar. Brand’in düşünceleri Oakland’ın gelenekçi danışmanları için de kabul edilebilir değildir. Onlara göre Brand’in tavsiye ettiği oyuncular yaşlı, kusurlu, vasat veya altı olarak görülen oyunculardır. Brand ve Beane için ise bu yargıların hiçbir önemi yoktur. Sayılar neyi işaret ediyorsa doğru olan odur. Kazanmak için gereken şey genç oyuncular değildir, galibiyet sayısıdır. Topa sert vuran oyuncu bulmak, galibiyet için gereken sayıyı bulmaktan daha önemli değildir. Bundan sonra oyuncu seçerken kimin daha güzel sevgilisi olduğuna değil, kimin verilerinin doğru sonuca ulaştığına bakılacaktır. Kompleks oyuncu bulma yöntemleri aksine Oakland, Bill James’in yaklaşımı, Brand’in hesabı ve Beane’nin uygulaması sonucunda 20.000 oyuncunun içinden 25 kişilik şampiyonluk kadrosunu bulur. Geriye bu oyuncularla kadro kurmak ve şampiyon olmak kalır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xSHN4I4Jzt0kF6eGYmbb9g.png" /><figcaption>Oakland Athletics kadrosu.</figcaption></figure><p>Oakland sezona problemlerle beraber başlar. Medya tarafından bu, yöntemin başarısız olduğu şeklinde yorumlanır. Beane yönteme olan inancını kaybetmez. Beane’nin, sadece sayıların konuştuğu takım idealine giden yolunu hayranlıkla izleriz film boyunca. Ve sonuç inanılmazdır. Oakland, 20 maç üst üste galibiyet alarak rekor kırar. Tek sorun ise, sezon sonu maçının tekrar kaybedilmesidir. Medya yine yöntemi suçlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2NMVLHbOMDYnwfFNggFSmg.png" /><figcaption>Oakland Athletics’in üst üste 20. maçını kazanarak rekor kırdığı maçtan bir tribün görüntüsü.</figcaption></figure><p>Burada yatan gizli başarı, herkesin gözünden kaçar. Oakland ile rakibi Yankees aynı sayıda maç kazanmıştır ama Yankees galibiyet başına 1.4 milyonluk bir ödeme yapmışken Oakland aynı başarıya sadece galibiyet başına 260 bin dolar ile erişmiştir. Sayıların başarısının sadece Red Sox takımı farkına varır ve Red Sox, Bill James ile çalışmaya başlar. 2 yıl sonra ise Bambino laneti, Red Sox’ın şampiyon olamadığı 86 yıllık süreç son bulur. İsmine atıf yapılan Bill James ise 17 yıllık kariyeri boyunca kariyeri boyunca Red Sox’a 4 şampiyonluk kazandırır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vWtvADhhRH6rwOpLhPkA1w.png" /><figcaption>Boston Red Sox’un maçlarını oynadığı Fenway Park Stadyumu.</figcaption></figure><p>Bugün pek çok şirket, spor kulüpleri, kuruluşlar başarı ve analiz için istatistikten yararlanmaktadır. Eski yöntemlerde ısrarcı olarak geleneksel biçimlere sadık kalanlar çağın gerisinde kalmaya mahkum olacaktır. Gözlerin görmediği noktaları görmek, şapkadan çıkan tavşanın asıl olarak nereden geldiğini bilmek için sayıların sesine kulak vermek gerekir. Peki bizi pek çok yönden saran bu sayılar hayatımızın daha kaç farklı noktasına dokunabilir?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9Cv5GPIbWdwyZ9zdLvqmgw.png" /><figcaption>“Billy hala o sezonun son maçını kazanmaya çalışıyor.”</figcaption></figure><p><strong>MMMT olarak Moneyball filmini sizler için inceledik. Filmi izlemeyi ve yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><figure><a href="https://linktr.ee/mekupte"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S_6CCeinYlB1NypyPQiXBg.png" /></a></figure><p><strong>Serinin yedinci yazısı olan The Social Dilemma filmini incelediğimiz yazıya ulaşmak için tıkla: </strong><a href="https://medium.com/mmmt-matine/matine-00x-the-social-dilemma-ea64bda9b9a8?source=your_stories_page-------------------------------------">#Matine 007: The Social Dilemma</a></p><figure><a href="https://medium.com/mmmt-matine"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*e5MDUv7nnSVo8q_sHg3s9A.png" /></a></figure><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2022, Temmuz 15).<em> #Matine 008: Moneyball. </em>-erişim tarihi- tarihinde, <a href="https://mmmt-digital.medium.com/matine-008-moneyball-e1c473856eb4">https://mmmt-digital.medium.com/matine-008-moneyball-e1c473856eb4</a> adresinden erişildi.</p><h3>Referanslar</h3><p>[1] IMDB. (t.y). <em>Moneyball. 10 Mayıs 2021 </em>tarihinde, <a href="https://www.imdb.com/title/tt1210166/?ref_=ttmi_tt">https://www.imdb.com/title/tt1210166/?ref_=ttmi_tt</a> adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e1c473856eb4" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/mmmt-matine/matine-008-moneyball-e1c473856eb4">#Matine 008: Moneyball</a> was originally published in <a href="https://medium.com/mmmt-matine">MMMT Matine Serisi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#Pergamon 007: Bayes Teoremi]]></title>
            <link>https://medium.com/mmmt-pergamon/bayes-teoremi-ccece1daffcb?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ccece1daffcb</guid>
            <category><![CDATA[veri-bilimi]]></category>
            <category><![CDATA[bayes-theorem]]></category>
            <category><![CDATA[matematik]]></category>
            <category><![CDATA[olasılık]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 14 Mar 2022 07:09:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-03-14T07:25:06.462Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bayes Teoremi bilimsel keşiflerde önemli bir rol oynamaktadır. Öyle ki 80&#39;li yıllarda Tommy Thompson liderliğindeki küçük bir ekip tarafından bir hazine avı için bile kullanılmıştır. Günümüzde yapay zeka oluştururken, yeni verilerin modelleri doğrulama veya geçersiz kılma ölçüsünü analiz ederken ve çok daha fazlası olmak üzere makine öğrenimi ve yapay zekada temel bir araç olduğu söylenebilir. MMMT olarak bu içeriğimizde önemi her geçen gün artmakta olan “Bayes Teoremi”ni inceledik. Keyifli okumalar dileriz!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7W1grmW8V8oE3PETHN5Ung.png" /></figure><p><strong>Bayes Teoremi Nedir?</strong></p><p>Thomas Bayes 18. yüzyılda yaşamış İngiliz matematikçidir. Kendi adıyla anılan teoremi ile birlikte olasılık hesaplamalarında önemli bir iz bırakmıştır. Bu teorem ile bir olayın gerçekleşme olasılığı eldeki verilere dayanarak hesaplanır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3s6CHmWjz9XCR88cuA1FhA.png" /></figure><p><strong>Peki bu teoremin tanımı nedir?</strong></p><p>Pr(A) &gt; 0 ve Pr(B) &gt; 0 olacak şekilde tanımlanan herhangi iki A ve B olayı için:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/628/1*CxVHM97zbwICMOHkhvIyJg.jpeg" /></figure><ul><li>Pr(x) ifadesi x olayının olma/gerçekleşme olasılığını ifade etmektedir.</li></ul><p><strong>Bayes Teoremi Nereden Gelmektedir?</strong></p><p>A ve B isimli iki olay düşünelim ve Pr(B) ≠ 0 olsun. B olayı gerçekleştiği durumda A olayının gerçekleşme olasılığı Pr(A|B) = Pr(A∩B) / Pr(B) olarak ifade edilir ve B olayı verildiğinde A olayının koşullu olasılığı adı verilir.</p><p>Bu denklemde B olayının zaten gerçekleştiğini bildiğimiz durumda A olayının da gerçekleştiği olay Pr(A∩B) ile temsil edilir. Ancak A’nın B’ye bağlı olasılığı incelendiği için, B’nin olasılığını kullanarak normalleştirmek gerekir.</p><p>Yukarıda bahsetmiş olduğumuz koşullu olasılık tanımını kullanarak bazı işlemler yapalım:</p><p>Pr(A|B) = Pr(A∩B) / Pr(B) → Pr(A|B) x Pr(B) = Pr (A ∩ B)</p><p>Pr(B|A) = Pr(B∩A) / Pr(A) → Pr(B|A) x Pr(A) = Pr (B ∩ A)</p><p>Pr( A ∩ B) ve Pr( B ∩ A) birbirine eşit olduğundan iki denklemin sol tarafını birbirine eşitleyebiliriz.</p><p>Pr(A | B) x Pr(B) = Pr(B|A) x Pr(A)</p><p>Pr(A | B) ‘yi yalnız bıraktığımızda Pr(A | B) = Pr( B|A) x Pr(A) / Pr(B) ve</p><p>Pr(B | A) ‘yi yalnız bıraktığımızda Pr(B | A) = Pr( A|B) x Pr(B) / Pr(A) sonuçlarını elde ederiz.</p><p>Koşullu olasılık tanımını kullanarak elde ettiğimiz sonuçlara Bayes Teoremi adı verilir.</p><p><strong>Bir örnekle görsel olarak inceleyelim:</strong></p><p>Nüfusun %0.05 inde bulunmakta olan nadir görülen bir hastalık olsun ve bu hastalığa H adını verelim. Bu hastalığın bir kişide bulunup bulunmadığı yapılan test sonucu kontrol edilmektedir. Testi yaptıran ve hasta olan insanların %94 ü, testi yaptıran fakat hasta olmayan insanların %2 si pozitif sonuç vermektedir.</p><p>Bu durumda test sonucumuzun pozitif çıkmasına rağmen hasta olmama ihtimalimizi bulabilir miyiz? Hep birlikte inceleyelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7dg1wCuQ4XZUHKYcKsdrAg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tVTclRbbEUQl_2T_3YApdQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_VVaPYeM7-Pp7iS_f5e70Q.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*LwuhMBd5MmIjUbBzWAJ6gA.png" /></figure><p>İşlemin sonucunu merak edenler için</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*42ZpqojgSfBrbXEGnYoAtQ.png" /></figure><p>Bizden test sonucu pozitif iken hasta olmayan kişi sayısı istenmekte. Yani</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*DJINlFzAbTPqbZHdP71WJw.png" /></figure><p>Olasılıkları hesaplayalım:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*EDzMGBDRNfFwvtiS_kyTWg.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/707/1*yp_83Lm-0ZPIfFzz1aRpdQ.jpeg" /></figure><p>Neredeyse %2’ye yakın bir olasılıkla hasta değil iken pozitif sonuç verme ihtimalimiz bir hayli ilginç, değil mi? Aslında hasta değilsiniz, fakat test sonucunuzda bir yanlışlık oldu ve pozitif geldi. Acaba farklı örneklerde bu olasılığın daha yüksek çıkma ihtimali var mıdır? Sevgili okuyucularımızı bu soruyla baş başa bırakıyor, yazımızı test sonucunuzun doğru negatif olmasını dileyerek sonlandırıyoruz.</p><p><strong>Yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><p>Instagram: <a href="https://instagram.com/mekupte?igshid=16bkso0w45e4q">@mekupte</a></p><p>LinkedIn: <a href="https://www.linkedin.com/company/mekupte/mycompany/">@MEKUPTE</a></p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/mekupte">@mekupte</a></p><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2022, Mart 14).<em> #Pergamon 007: Bayes Teoremi</em>.<em> </em>-erişim tarihi- tarihinde <a href="https://mmmt-digital.medium.com/bayes-teoremi-ccece1daffcb">https://mmmt-digital.medium.com/bayes-teoremi-ccece1daffcb</a> adresinden erişildi.</p><h4>Referanslar</h4><p>[1] 3Blue1Brown(2019, Aralık). <em>Bayes theorem, the geometry of changing beliefs. 18 Ocak </em>2022 tarihinde, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=HZGCoVF3YvM">https://www.youtube.com/watch?v=HZGCoVF3YvM</a> adresinden erişildi.</p><p>[2] 3Blue1Brown(2020, Aralık). <em>The medical test paradox, and redesigning Bayes’ rule. 17 Ocak </em>2022 tarihinde, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=lG4VkPoG3ko">https://www.youtube.com/watch?v=lG4VkPoG3ko</a> adresinden erişildi.</p><p>[3] Cemgil T. (2020). <em>Olasılık teorisi: doğal ve yapay öğrenmenin temelleri. </em>Matematik Dünyası<em>. </em>Sayı 108–109. sf. 121–129. 17 Ocak 2022 tarihinde erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ccece1daffcb" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/mmmt-pergamon/bayes-teoremi-ccece1daffcb">#Pergamon 007: Bayes Teoremi</a> was originally published in <a href="https://medium.com/mmmt-pergamon">MMMT Pergamon Serisi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#Terminal_006: Doğum Günü Paradoksu]]></title>
            <link>https://medium.com/mmmt-terminal/terminal-006-do%C4%9Fum-g%C3%BCn%C3%BC-paradoksu-e4e9c3ab60ee?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e4e9c3ab60ee</guid>
            <category><![CDATA[paradoks]]></category>
            <category><![CDATA[doğum-günü]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[olasılık]]></category>
            <category><![CDATA[python]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 25 Feb 2022 14:57:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-02-25T17:06:56.737Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Kalabalık bir arkadaş grubunuzla bir araya geldiğinizde illaki bir gün doğum günü konusu açılacaktır. Fakat bu kadar kalabalık bir grupta herkesin doğum gününü aklınızda tutmak neredeyse imkansız. Peki içinde bulunduğunuz gruptaki insanlardan iki kişinin aynı doğum gününe sahip olma ihtimali sizce ne kadar yüksektir? MMMT olarak bu içeriğimizde “Doğum Günü Paradoksu” olarak geçen problemi inceledik. Keyifli okumalar dileriz!</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*x1VhPQihs4JaqgqE0DeZ0g.png" /></figure><p>1 yılda 366 gün olduğunu düşünürsek -29 Şubat’ı dahil ettiğimizde- Güvercin Yasası Prensibi’ne göre 367 kişilik bir grupta %100 ihtimalle doğum günü aynı olan en az iki kişi bulunacaktır. Doğum Günü Paradoksu’ndaki soru ise %50 ihtimalle bu olayın gerçekleşmesi için en az kaç kişi gerekir?</p><p><a href="https://medium.com/mmmt-pergamon/pergamon-004-g%C3%BCvercin-yuvas%C4%B1-prensibi-c5c7a69d67e6">#Pergamon 004: Güvercin Yuvası Prensibi</a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6licy_rAOfo5nctHIGMdcg.png" /></figure><p>Sorunun cevabı genelde sezgisel olarak tahmin edilemese de 23’tür. Çoğu insanın aklına daha yüksek bir sayı geldiği için aslında bu durum paradoks olarak adlandırılır. Ancak soruda ve çözümünde bir çelişki yoktur. Gelin bu hesabın nasıl yapıldığına bakalım:</p><p>n kişinin farklı günlerde doğmuş olma ihtimalini hesaplarsak ve bunu 1’den çıkartırsak aslında n kişiden en az 2 kişinin aynı günde doğmuş olma olasılığını buluruz.</p><p>2 kişinin aynı doğum gününe sahip olmama ihtimalini öğrenmek için önce ilk kişinin 366 günden birine doğma ihtimalini sonra diğer kişinin o gün dışında bir günde doğmuş olma ihtimalini (366/366) * (365/366) ile hesaplayabiliriz ve 0.99726775956 sonucuna ulaşırız. Bu sayıyı 1’den çıkardığımızda 0.027 gibi düşük bir ihtimale ulaşırız ki 2 kişinin aynı gün doğmuş olma ihtimali düşük olduğu için bu sonuç anlaşılabilmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2Vy8-ZCMs9OFhv3QCcPPvw.png" /></figure><p>n kişilik bir grup için formülü genellersek şöyle bir formül elde ederiz:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/612/1*iZRFKKC1-C_AtDZBnR5CoA.jpeg" /><figcaption>Π: Çarpım Sembolü</figcaption></figure><p>Şimdi Python kodlarıyla hesaplamamızı yapalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FvnBbDCeItp3rS1GVoiqOA.png" /></figure><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/6c2e84c7c0da2ec3b3cddfeb60f41f71/href">https://medium.com/media/6c2e84c7c0da2ec3b3cddfeb60f41f71/href</a></iframe><p>MMMT olarak Terminal serimizin bu bölümünde Doğum Günü Paradoksu’nu kodlar ile birlikte inceledik. Daha fazlası için takipe kalın!</p><p>Instagram: <a href="https://instagram.com/mekupte?igshid=16bkso0w45e4q">@mekupte</a></p><p>LinkedIn: <a href="https://www.linkedin.com/company/mekupte/mycompany/">@MEKUPTE</a></p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/mekupte">@mekupte</a></p><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2021, Şubat 25).<em> #Terminal_006: Doğum Günü Paradoksu. </em>-erişim tarihi- tarihinde <a href="https://mmmt-digital.medium.com/e4e9c3ab60ee">https://mmmt-digital.medium.com/e4e9c3ab60ee</a> adresinden erişildi.</p><h4>Referanslar</h4><p>[1] Scientific American (2012, Mart). <em>Probability and the Birthday Paradox. 10 Şubat 202</em>2 tarihinde, <a href="https://www.scientificamerican.com/article/bring-science-home-probability-birthday-paradox/">https://www.scientificamerican.com/article/bring-science-home-probability-birthday-paradox/</a><a href="https://dl.acm.org/doi/abs/10.1145/1456650.1456651"> </a>adresinden erişildi.</p><p>[2] GeeksforGeeks(2022, Ocak). <em>Birthday Paradox. 9 Ocak </em>2022 tarihinde, <a href="https://www.geeksforgeeks.org/birthday-paradox/">https://www.geeksforgeeks.org/birthday-paradox/</a><a href="https://dl.acm.org/doi/abs/10.1145/1456650.1456651"> </a>adresinden erişildi.</p><p>[3] Github(t.y). Birthday paradox <em>. 10 Ocak </em>2022 tarihinde, <a href="https://github.com/Gjacquenot/Birthday_paradox_probability">https://github.com/Gjacquenot/Birthday_paradox_probability</a><a href="https://dl.acm.org/doi/abs/10.1145/1456650.1456651"> </a>adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e4e9c3ab60ee" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/mmmt-terminal/terminal-006-do%C4%9Fum-g%C3%BCn%C3%BC-paradoksu-e4e9c3ab60ee">#Terminal_006: Doğum Günü Paradoksu</a> was originally published in <a href="https://medium.com/mmmt-terminal">MMMT Terminal Serisi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Verileri Birleştirme İşlemi: Veri Füzyonu]]></title>
            <link>https://mmmt-digital.medium.com/verileri-birle%C5%9Ftirme-i%CC%87%C5%9Flemi-veri-f%C3%BCzyonu-3ce29ac1e1f4?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3ce29ac1e1f4</guid>
            <category><![CDATA[data]]></category>
            <category><![CDATA[veri]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[meküpte]]></category>
            <category><![CDATA[veri-füzyonu]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 10 Feb 2022 15:21:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-02-10T15:22:27.957Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Veri füzyonu, veri ile alakalı aklınıza gelen ilk kavram olmayabilir ama kullanım alanlarını görünce belki de zaten bildiğiniz bir şey olduğunu göreceksiniz. MMMT olarak Veri Füzyonu kavramını inceledik. İyi okumalar!</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZOtTWtq7gKo1h0vyFoLjfQ.png" /></figure><h3><strong>Veri Füzyonu nedir?</strong></h3><blockquote>Füzyon: Birleşme, kaynaşma (TDK)</blockquote><p>Veri Füzyonu, farklı algılayıcılardan çeşitli yapılarda alınan verilerin daha etkili bir şekilde anlaşılabilmesi ve analizinin yapılabilmesi için birleştirilmesidir. Veri Füzyonu ilk olarak askeri amaçlarla ortaya çıkmış bir işlemdir. Günümüzde ise çok çeşitli alanlardaki problemlere uygulanabilmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PRvMC1PK-aKi5eMHtwW1OQ.gif" /></figure><h3><strong>Veri Füzyonunun Amacı</strong></h3><p>Veri Füzyonu teknikleri çoğunlukla farklı sensörlerden elde edilen veriyi birleştirme amacı taşısa da bu teknikler metin madenciliği¹ gibi farklı alanlarda da uygulanabilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*BmBuZ-Q7G02bXPZqAt_PIg.png" /></figure><p>Çoklu sensörlerin bulunduğu durumlarda veri füzyonunun kullanılmasının amacı ise hata oranını azaltmak, daha güvenilir tahmin ve çıkarımlarda bulunmaktır.</p><p>1: Metin madenciliği, metin üzerinden yapısallaştırılmış veri elde etmeyi amaçlayan veri madenciliği çalışmasıdır.(BilgisayarKavramları)</p><h3><strong>Veri Füzyonu İşlemi ve Teknikleri</strong></h3><p>Veri füzyonu; modelleme, işlem yapma, veri birleştirme, çeşitli algılayıcıların verilerinin değerlendirmesi, bilgi özümlemesi gibi birleştirme sistemlerinin tasarım ve uyarlaması işlemlerini içerdiği için oldukça karmaşıktır. Bu durum veri füzyonun kritik problemi olarak nitelendirilebilir. Fakat bu etkenlere rağmen bilgi sistemlerinden gelen verilerin doğru bir durum değerlendirilmesini sağlayabilmek amacıyla çalışmalar devam etmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qFRWS_u3PgBRCavidS-Mug.png" /></figure><p>Veri birleştirme teknikleri; dijital sinyal işlemi, istatistiksel tahmin, kontrol teorisi, yapay zekâ ve klasik sayısal metotlar dahil daha geleneksel prensiplerin değişik uygulanış biçimlerinden çıkarılır. İlk olarak askeri uygulamalar için geliştirilen veri füzyonu metotları son zamanlarda sivil uygulamalarda da uygulanılarak iki alan arasında bilgi paylaşımı gerçekleştiriliyor.</p><h3><strong>Veri Füzyonunun Kullanım Alanları</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZJyJQPJ3e-CxQauLrPWt6Q.png" /></figure><ul><li>Askeri alanlar: Ölçümlerin gürültülü veri içermesi durumunda hedefin durumu ve hızının tespiti, otomatik hedef tanıma (akıllı silahlar), insansız taşıtlara rehberlik, uzaktan algılayıcı, dost-düşman-tarafsız- tanıma (IFFN) sistemleri gibi savaş alanı gözetimi ve otomatik tehlike tanıma sistemleri</li><li>Akademik, ticari, endüstriyel, tıp gibi askeri olmayan sivil uygulama alanlar: Robotik uygulamaların tamamlanabilmesi, endüstriyel üretim sistemlerinin otomatik kontrolü, akıllı binaların geliştirilmesi, yapay zekânın geliştirilmesi, nükleer manyetik rezonans (NMR), akustik görüntüleme ve tıbbi testler gibi algılayıcılar ile tıbbi teşhislerin gerçekleştirilmesi.</li></ul><h3><strong>Veri Füzyonunun Avantajları</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vFMfJ3qEwlEZQ6Ymwfwevg.gif" /></figure><p>Füzyon işleminde birden çok kaynağın kullanılıyor olması, birkaç bilgi eksikliği durumunda dahi kullanıma hazır bir sistem sağlayacağı için sağlamlık ve güvenilirlik sağlar. Aynı zamanda sistemin hassaslığını, bilginin kalitesini ve veri alanındaki boyutluluğu artırarak kapsamı genişletir.</p><p>Bu yazımızda Veri Füzyonunu inceledik. İçerik önerileriniz için bekliyor olacağız. <strong>Yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><p>Instagram: <a href="https://instagram.com/mekupte?igshid=16bkso0w45e4q">@mekupte</a></p><p>LinkedIn: <a href="https://www.linkedin.com/company/mekupte/mycompany/">@MEKUPTE</a></p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/mekupte">@mekupte</a></p><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2022, Şubat 10).<em> </em>Verileri Birleştirme İşlemi: Veri Füzyonu<em>. </em>-erişim tarihi- tarihinde <a href="https://mmmt-digital.medium.com/verileri-birle%C5%9Ftirme-i%CC%87%C5%9Flemi-veri-f%C3%BCzyonu-3ce29ac1e1f4">https://mmmt-digital.medium.com/verileri-birle%C5%9Ftirme-i%CC%87%C5%9Flemi-veri-f%C3%BCzyonu-3ce29ac1e1f4</a> adresinden erişildi.</p><h4>Referanslar</h4><p>[1] ACM Digital Library(2009, Ocak). <em>Data Fusion. </em>5 Kasım2021 tarihinde, <a href="https://dl.acm.org/doi/abs/10.1145/1456650.1456651">https://www.britannica.com/science/Euclidean-algorithm</a> adresinden erişildi.</p><p>[2] IEEE Xplore(2017, Ocak).<em> An overview of data fusion techniques</em>. 4 Kasım 2021 tarihinde, <a href="https://ieeexplore.ieee.org/document/7975553">https://ieeexplore.ieee.org/document/7975553</a><a href="https://ieeexplore.ieee.org/document/7975553"> </a>adresinden erişildi.</p><p>[3] DergiPark(2007). <em>Veri Füzyonuna Genel Bir Bakış. </em>7 Kasım 2021 tarihinde, <a href="https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/384646">https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/384646</a> adresinden erişildi.</p><p>[4] Goodman I. R. , Mahler Ronald P. S. , Nguyen Hung T. (1997). <em>Mathematics of Data Fusion. Springer. </em><a href="https://doi.org/10.1007/978-94-015-8929-1">https://doi.org/10.1007/978-94-015-8929-1</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3ce29ac1e1f4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#Terminal_005: Fibonacci Sayıları ve Altın Orana Yakınsama]]></title>
            <link>https://medium.com/mmmt-terminal/terminal-005-fibonacci-say%C4%B1lar%C4%B1-ve-alt%C4%B1n-orana-yak%C4%B1nsama-c0d64e1c01bf?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c0d64e1c01bf</guid>
            <category><![CDATA[matlab]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[fibonacci]]></category>
            <category><![CDATA[terminal]]></category>
            <category><![CDATA[altın-oran]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 05 Oct 2021 14:26:08 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-06-09T21:06:23.847Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Bu haftaki yazımızda, ünlü matematikçi Fibonacci’nin varsayımsal bir tavşan popülasyonunu modelleyerek elde ettiği Fibonacci dizisindeki ardışık sayılar oranının, altın orana nasıl yakınsadığını Python ve MATLAB’de kodlayarak inceledik. Fibonacci sayılarını detaylıca anlattığımız Fibonacci Sayıları içeriğimize ulaşmak için tıkla: #Terminal_001: Fibonacci Sayıları (</em><a href="https://medium.com/mmmt-terminal/terminal-001-fibonacci-say%C4%B1lar%C4%B1-bf626898bd90">https://medium.com/mmmt-terminal/terminal-001-fibonacci-say%C4%B1lar%C4%B1-bf626898bd90</a><em>)</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_pf--vDnVM64-C1WvsmQ9A.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2zu8-guMCJyyE4sXosLluA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*aYQG0WwEepYRWZOchcPHoQ.png" /></figure><p>Fibonacci dizisindeki elemanları kendisinden bir önceki elemana bölmeye devam ettikçe altın orana yaklaşırız. Bu sayının yaklaşık olarak 1.618&#39;e eşit olduğunu bildiğimize göre grafik kullanarak altın orana ne kadar yaklaştığımızı anlamaya çalışalım.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/b5d7e5fe040c0915ce97b1d31279ca96/href">https://medium.com/media/b5d7e5fe040c0915ce97b1d31279ca96/href</a></iframe><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*aYQG0WwEepYRWZOchcPHoQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/733/1*baIOIHB7K9vF5CFPIYHFWA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*KUkgzO_rr1hKO3safgPxjA.png" /></figure><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/9131277467a0d6c453052a3070f89da6/href">https://medium.com/media/9131277467a0d6c453052a3070f89da6/href</a></iframe><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*dwX7-YXUmcRJIXTNeikz6g.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/1*YmNApLi93YYTqzM69CFJ5A.png" /></figure><p>Fibonacci dizisindeki ardışık sayılar oranının altın orana nasıl yakınsadığını Python ve MATLAB ile inceledik. İçerik önerileriniz için bekliyor olacağız. <strong>Yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><p>Instagram: <a href="https://instagram.com/mekupte?igshid=16bkso0w45e4q">@mekupte</a></p><p>LinkedIn: <a href="https://www.linkedin.com/company/mekupte/mycompany/">@MEKUPTE</a></p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/mekupte">@mekupte</a></p><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2021, Ekim 5).<em> #Terminal_005: Fibonacci Sayıları ve Altın Orana Yakınsama. </em>-erişim tarihi- tarihinde,</p><p>LINK adresinden erişildi.</p><h3>Referanslar</h3><p>[1] Britannica. (2020, Nisan 12). <em>Fibonacci numbers</em>. 11 Kasım 2020</p><p>tarihinde <a href="https://www.britannica.com/science/Fibonacci-number">www.britannica.com/science/Fibonacci-number</a> adresinden</p><p>erişildi.</p><p>[2] edX. (t.y.). <em>MITx: 6.00.1x: Introduction to Computer Science and</em></p><p><em>Programming Using Python. </em>11 Kasım 2020 tarihinde,</p><p><a href="https://courses.edx.org/courses/course-v1:MITx+6.00.1x+2T2020a/course/">courses.edx.org/courses/course-v1:MITx+6.00.1x+2T2020a/course/</a></p><p>adresinden erişildi.</p><p>[3] MathWorks. (t.y.) <em>Fibonacci</em>. 11 Kasım 2020 tarihinde,</p><p><a href="https://www.mathworks.com/help/symbolic/fibonacci.html">www.mathworks.com/help/symbolic/fibonacci.html</a> adresinden erişildi.</p><p>[4] MathWorks. (t.y.) <em>Inf</em>. 1 Ocak 2020 tarihinde,</p><p><a href="https://www.mathworks.com/help/matlab/ref/inf.html">https://www.mathworks.com/help/matlab/ref/inf.html</a> adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c0d64e1c01bf" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/mmmt-terminal/terminal-005-fibonacci-say%C4%B1lar%C4%B1-ve-alt%C4%B1n-orana-yak%C4%B1nsama-c0d64e1c01bf">#Terminal_005: Fibonacci Sayıları ve Altın Orana Yakınsama</a> was originally published in <a href="https://medium.com/mmmt-terminal">MMMT Terminal Serisi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[#İzBırakanlar 00x: Fermat’ın Son Teoremi ve Andrew Wiles]]></title>
            <link>https://mmmt-digital.medium.com/i%CC%87zb%C4%B1rakanlar-00x-fermat%C4%B1n-son-teoremi-ve-andrew-wiles-789d93ba6b5e?source=rss-7033333464ae------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/789d93ba6b5e</guid>
            <category><![CDATA[fermat]]></category>
            <category><![CDATA[son-teorem]]></category>
            <category><![CDATA[mmmt]]></category>
            <category><![CDATA[andrew-wiles]]></category>
            <category><![CDATA[matematik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Matematik ve Matematik Mühendisliği Topluluğu]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 25 Sep 2021 09:41:50 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-09-25T09:49:19.947Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>#İzBırakanlar 005.2: Fermat’ın Son Teoremi ve Andrew Wiles</h3><p><em>Pierre de Fermat’ın on yedinci yüzyılda kanıtladığını yazdığı ancak bulgularını paylaşmadığı için yıllarca kanıtının arandığı Fermat’ın son teoremi olarak bilinen meşhur problem, 1994 yılında İngiliz matematikçi Andrew Wiles tarafından ispatlandı. Bu yazımızda üç yüz yıldan uzun bir süre boyunca matematikçileri peşinden koşturan ve matematik tarihinin en popüler problemlerinden biri olan teoremin hikayesini anlattık.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*XUPg8wy69DPsiHt-853u_w.png" /><figcaption>Andrew Wiles, 1994 yılında Fermat’ın son teoremini ispatlamıştır.</figcaption></figure><p>Fermat’ın son teoremini kavrayabilmek için problemin daha kolay bir versiyonu olan Pisagor teoremini düşünelim. Bilindiği üzere Pisagor teoremi dik açılı bir üçgende dik açıyı oluşturan iki kenarın karelerinin toplamının hipotenüsün karesine eşit olduğunu söyler. Örneğin x=3, y=4 ve z=5 teoremi sağlayan değerlerden biridir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Tbzyu5EB2h09kVJFft7IWA.png" /><figcaption>Pisagor teoremi, dik üçgenin kenarları arasında bir ilişki ortaya koyar.</figcaption></figure><p>x² + y² = z² denkleminin tam sayı çözümlerini bulmayı sağlayan bir formül 3600 yıl kadar önce Babilliler tarafından bulunmuştu. Bu formülün doğruluğunu ikinci ve dördüncü yüzyıl arasındaki bir dönemde yaşamış olan Yunan Matematikçi Diophantus ispatlamış ve ispata Arithmetica isimli kitabında yer vermişti.</p><p>Pisagor teoreminin daha genel bir versiyonunu ele alalım. Bilinmeyenlerin üslerinin ikiden büyük bir sayı olduğu durumları düşünelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/275/1*gy92HFn9LlUl0g1tqI65ww.png" /></figure><p>koşulunu sağlayacak pozitif x, y ve z tam sayıları bulabilir miydik? Fermat benzer bir soruyu tahminen 1630 yılında Diophantus’un Arithmetica isimli kitabının kenarına not almış, bu şekilde bir çözümün bulunmasının imkansız olduğunu yazmış ve şu cümleyi eklemiştir:</p><blockquote><strong>“Bu teoremin bu kenara sığamayacak kadar uzun ve olağanüstü bir ispatını keşfettim.”</strong></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*us_1UQDCXVMhR8kRR0g9PQ.png" /><figcaption>Fermat’ın Arithmetica’nın kenarına yazdığı not, çözümü yüzyıllarca sürecek bir problemi başlatmıştır.</figcaption></figure><p>Bu not Fermat’ın ölümünden sonra kaybolmamaları için babasının çalışmalarını toplayan oğlu tarafından bulunmuş ve matematikçiler arasında yüzyıllarca sürecek olan bir tartışmayı alevlendirmiştir. Wiles’ın ispatına kadar olan süreçte n’in bazı özel değerleri için Fermat’ın teoreminin doğruluğu ispatlanmıştır. Örneğin Fermat ölümünden önce n=4 için düşüncesinin doğru olduğunu kanıtlamıştı.</p><p>Wiles’ın ispatına kadar teoremle ilgili bazı önemli gelişmeler olmuştur:</p><ul><li>Fermat, ölümünden önce n=4 için teoremin doğru olabileceğiyle ilgili bulgular elde etmiştir. On sekizinci yüzyılda Leonhard Euler, n=3 özel durumu üzerinde çalışmıştır. On dokuzuncu yüzyılda P.G. Lejeune Dirichlet n=5 ve n=14 için, Adrien Marie Legendre n=5 için ve Gabriel Lame n = 7 için teoremin doğru olduğuyla ilgili ispatlar bulmuşlardır.²</li><li>Alman matematikçi Ernst Kummer, 1843 yılında teoremin geneli için bir ispat bulmuştur ancak ispatın hatalı olduğu anlaşılmıştır. Yine de Kummer’in, n’in en küçük değeri için oluşturduğu ispatı doğru kabul edilmiştir.⁷</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4FXdP10MVKMHZVr9d3pBPA.png" /></figure><ul><li>1970&#39;lerde bilgisayarlar kullanılarak 2&lt;n&lt;125.000 için teoremin doğru olduğu hesaplanmıştır. 1993 yılında kontrol edilen sayı aralığı 4,000,000&#39;e çıkmıştır.²</li><li>1983 yılında Gerd Faltings teoremin eğer çözümü varsa bu çözümlerin sonlu sayıda olmak zorunda olduğunu göstermiştir.⁷</li><li>Sophie Germain teorem üzerinde çalışmış önemli matematikçilerden biridir. Çalışmalarını problemin özel durumlarından çok genel haline odaklamış ilk matematikçilerden biridir.</li><li>1988 yılında Yoichi Miyaoka’nın teoremi ispatladığının düşünülmesi medyanın ilgisi çekmiş olsa da sonradan ispatın yanlış olduğu açıklanmıştır.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*t3B1jq9V-8yrxzPBvJ2A3Q.png" /><figcaption>Andrew Wiles (1953-…)</figcaption></figure><p>Peki asırlar boyunca çözülemeyen bu problemi matematikçiler için bu kadar çekici kılan şey ne olmuştur? Teoremi ispatlayan matematikçi Andrew Wiles’a göre problemin çok basit ve anlaşılır gözükmesine karşın ispatının bu kadar zor olması. Çocukluğundan itibaren matematiği seven Wiles, hayatının problemini on yaşında kütüphanede kitapları karıştırırken bulduğunu ve Fermat’ın son teoremi olarak anılan bu problemin on yaşındaki o çocuk için vazgeçilemez olduğunu söylemiştir. On yaşındaki bir çocuğun bile kavrayabileceği bu basit problem nasıl üç yüz yıl boyunca hiçbir matematikçi tarafından çözülememiştir?</p><p>11 Nisan 1953’te Cambridge, İngiltere’de doğan Andrew Wiles, lisans eğitimini 1974’de Merton Üniversitesinde, doktorasını ise 1980 yılında Clare Üniversitesinde bitirmiştir. Doktoraya başlayana kadar 17. yüzyılda bilinen matematiksel yöntemlerle bir kanıta ulaşmaya çalışmış ancak herhangi bir sonuç elde edememiştir. Bu sebeple Fermat’ın son teoremi üzerindeki çalışmalarına ara vermiştir. Princeton Üniversitesi, Hautes Études Scientifiques Enstitüsü, École Normale Supérieure, Oxford Üniversitesi, Royal Society gibi önemli kurumlarda yer alan Andrew Wiles, aslında doktorası için Fermat’ın son teoremi üzerine çalışmamış ve bunun nedenini şu sözlerle açıklamıştır:</p><blockquote><strong>“… the problem with working on Fermat is that you could spend years getting nothing so when I went to Cambridge my advisor John Coates was working on Iwasawa theory of elliptic curves and I started working with him…” ³</strong></blockquote><blockquote><strong><em>“... Fermat’ın son teoremi üzerine çalışmakla ilgili sorun, yıllarınızı harcasanız da hiçbir şey elde edemeyebilecek olmanızdır. Cambridge’e gittiğimde danışmanım John Coates, Iwasawa eliptik eğriler teorisi üzerinde çalışıyordu, bu sebeple onunla çalışmaya başladım…”</em></strong></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*277UCVz4eAdh9v-9a_8g7Q.png" /><figcaption>Yutaka Taniyama (solda), Goro Shimura (sağda)</figcaption></figure><p>Kanıta götüren çalışma 1954&#39;te, genç Japon matematikçi Yutaka Taniyama’nın eliptik eğriler adı verilen matematiksel nesneler hakkında bir varsayımda bulunmasıyla başladı. Bu varsayım, birkaç yıl sonra Princeton Üniversitesi’nden Dr. Goro Shimura tarafından düzeltildi. Varsayım literatüre Taniyama-Shimura hipotezi olarak geçti.</p><p>Onlarca yıldır matematikçilerin bu teoremin Fermat’ın son teoremi ile herhangi bir ilişkisi olduğu hakkında hiçbir fikri yoktu. 80&#39;lerin ortalarında, Almanya’daki Saarland Üniversitesi’nden Dr. Gerhard Frey, Taniyama-Shimura hipotezi ile Fermat’ın son teoremi arasında çok tuhaf, çok basit bir bağlantı buldu. 1987&#39;de Dr. Ribet bu bağlantının var olduğunu kanıtladı.</p><p>Andrew Wiles’ın yaptığı ispat, bu bağlantıyı temel alır. Dr. Wiles, Taniyama-Shimura hipotezi’nin bir biçiminin doğru olduğunu ispatlamış ve bu doğruluğun Fermat’ın son teoreminin de doğru olmasını gerektiğini göstermiştir. Dr. Wiles’ın ispatının arkasındaki genel fikir, donut yüzeyine benzeyen matematiksel bir nesne olan eliptik bir eğriyi son teoremin bir denklemi ile ilişkilendirmekti. Teorem yanlış olsaydı ve Fermat’ın denklemlerinin gerçekten çözümleri olsaydı tuhaf bir eğri ortaya çıkardı. Kanıt, böyle bir eğrinin var olamayacağını göstermeye dayanıyordu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hikmo4OpeJeN03bXtu7AgA.png" /><figcaption>Andrew Wiles (solda), Richard Taylor (sağda)</figcaption></figure><p>Görünüşte basit olan bir problemin kanıtı için böylesine sofistike ve oldukça özelleşmiş matematik gerektirmesi hakkında Dr. Ribet, matematikçilerin oldukça azının Dr. Wiles’ın çalışmalarını anlayabildiğini düşünüyor. Kullanılan matematiğin çok teknik olduğunu, modüler formlar ve cebirsel geometri hakkında çok şey bilinmesi gerektiğini ve konunun çok yakından takip edilmiş olması gerektiğini söylüyor.</p><p>1993 yılında Andrew Wiles ispatın ilk halini tamamladı. Ancak bir süre sonra ispatın önemli bir noktasındaki ince bir detayın hatalı olduğu anlaşıldı. Hatanın tespit edilmesinin ardından Richard Taylor ile birlikte hata üzerinde çalışmaya başlayan Wiles bir senelik bir çalışmanın sonunda ispatın son ve doğru halini yayınladı.</p><blockquote><strong>“The problem with working on Fermat was that you could spend years getting nowhere. It’s fine to work on any problem, so long as it generates interesting mathematics along the way — even if you don’t solve it at the end of the day. The definition of a good mathematical problem is the mathematics it generates rather than the problem itself.” ¹</strong></blockquote><blockquote><strong><em>“Fermat’ın son teoremi üzerinde çalışmanın sorunu hiçbir şeye ulaşamadan yıllarınızı harcayabilmenizdi. Günün sonunda çözememiş olsanız bile, yol boyunca ilgi çekici bir matematik ürettiği sürece herhangi bir problem üzerinde çalışmakta sorun yoktur. İyi bir matematik probleminin tanımı, problemin kendisinden ziyade ürettiği matematiktir.”</em></strong></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*w4um8raLJc8j1EK16VoZuA.png" /><figcaption>Andrew Wiles (solda), Pierre de Fermat (sağda)</figcaption></figure><p>Bazı matematikçiler Wiles’ın çözümü hakkında birkaç söylemde bulunmuşlardır. Boston Üniversitesi matematik bölümünden Glenn H. Stevens, Fermat’ın son teoremi için matematiğin diğer alanlarıyla bağdaştırılmasının zor ama oldukça etkili bir ilerleme olduğunu söylemiştir. Byrn Mawr Üniversitesi’nden Helen G. Grundman ise kanıta son halini veren kişinin Wiles olduğunu vurgulamış, ilk kanıtta hata olsa da ortağı Richard Taylor ile sorunu düzelttikten sonra matematikçilerin kanıtın son halinden memnun olduklarını söylemiştir.</p><p>Peki Andrew Wiles’ın bulduğu kanıt, Fermat’ın bulduğunu iddia ettiği kanıt mıdır? Wiles bir röportajında ispatında kullandığı metodların Fermat’ın yaşadığı dönemde bilinmeyen metodlar olduğunu, bu sebeple kendisinin ispatının Fermat’ınkiyle aynı olmasının imkanı olmadığını söylemiştir. Yani Fermat’ın zamanındaki bilgilerle bu probleme bir kanıt bulunup bulunamayacağı tartışmaya açık ve eğer gerçekten Fermat’ın bir çözümü olmuşsa da bu çözüm hala bir yerde keşfedilmeyi bekliyor.</p><p><strong>Yorumlarınızı sosyal medya hesaplarımızdan bizlerle paylaşmayı unutmayın!</strong></p><p>Instagram: <a href="https://instagram.com/mekupte?igshid=16bkso0w45e4q">@mekupte</a></p><p>LinkedIn: <a href="https://www.linkedin.com/company/mekupte/mycompany/">@MEKUPTE</a></p><p>Twitter: <a href="https://twitter.com/mekupte">@mekupte</a></p><p><strong>Yazımıza atıfta bulunmak için aşağıdaki gibi APA formatını kullanabilirsiniz:</strong></p><p>MMMT. (2021, Eylül 25).<em> #İzBırakanlar 005.2: Fermat’ın Son Teoremi ve Andrew Wiles. </em>-erişim tarihi- tarihinde, <a href="https://mmmt-digital.medium.com/i%CC%87zb%C4%B1rakanlar-00x-fermat%C4%B1n-son-teoremi-ve-andrew-wiles-789d93ba6b5e">https://mmmt-digital.medium.com/i%CC%87zb%C4%B1rakanlar-00x-fermat%C4%B1n-son-teoremi-ve-andrew-wiles-789d93ba6b5e</a> adresinden erişildi.</p><h3><strong>Referanslar</strong></h3><p>[1] PBS. (2000, 1 Kasım). <em>Andrew Wiles on Solving Fermat.</em> 6 Mart 2021</p><p>tarihinde <a href="https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/andrew-wiles-fermat/">www.pbs.org/wgbh/nova/article/andrew-wiles-fermat/</a></p><p>adresinden erişildi.</p><p>[2] O’Connor, J.J. ve Robertson, E.F.(1996,Şubat). <em>Fermat’s Last Theorem. </em>3</p><p>Mart 2021 tarihinde,</p><p><a href="https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Fermat&#39;s_last_theorem/">mathshistory.standrews.ac.uk/HistTopics/Fermat&#39;s_last_theorem/</a></p><p>adresinden erişildi.</p><p>[3] O’Connor, J.J. ve Robertson, E.F.(2009, Eylül). <em>Andrew John Wiles. </em>6 Mart</p><p>2021 tarihinde, <a href="https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Wiles/">mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Wiles/</a></p><p>adresinden erişildi.</p><p>[4] The Abel Prize. (t.y.). <em>Sir Andrew J. Wiles receives the Abel Prize. </em>5 Mart</p><p>2021 tarihinde, <a href="https://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=67106">www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=67106</a> adresinden</p><p>erişildi.</p><p>[5] Scientific American. (1999, 21 Ekim). <em>Are mathematicians finally satisfied</em></p><p><em>with Andrew Wiles’s proof of Fermat’s Last Theorem? Why has this theorem been</em></p><p><em>so difficult to prove?</em>. 6 Mart 2021 tarihinde,</p><p><a href="https://www.scientificamerican.com/article/are-mathematicians-finall/">www.scientificamerican.com/article/are-mathematicians-finall/</a> adresinden</p><p>erişildi.</p><p>[6] Kolata, G.(1993, 24 Haziran). <em>At Last, Shout of ‘Eureka!’ In Age-Old Math</em></p><p><em>Mystery. </em>6 Mart 2021 tarihinde, <a href="https://www.nytimes.com/1993/06/24/us/at-last-shout-of-eureka-in-age-old-math-mystery.html">www.nytimes.com/1993/06/24/us/at-last-shout-of-eureka-in-age-old-math-mystery.html</a></p><p>adresinden erişildi.</p><p>[7] Brown, A.(1996). <em>History of Fermat’s Last Theorem</em>. Undergraduate</p><p>Honors Capstone Projects. 298. 6 Mart 2021 tarihinde,</p><p><a href="https://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1300&amp;context=honors">digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgiarticle=1300&amp;context=honors</a></p><p>adresinden erişildi.</p><p>[8] Kiersz, A.(2016, 18 Mart). <em>A British mathematician just won a $700,000</em></p><p><em>prize for solving this fascinating centuries-old math problem 22 years ago. </em>6</p><p>Mart 2021 tarihinde, <a href="https://www.businessinsider.com/andrew-wiles-abel-prize-fermats-last-theorem-2016-3">www.businessinsider.com/andrew-wiles-abel-prize-fermats-last-theorem-2016-3</a> ,</p><p>adresinden erişildi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=789d93ba6b5e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>