<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Munzam on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Munzam on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@munzam?source=rss-81878cb11903------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*pRrEcy-96DhcPdeikonGlg.jpeg</url>
            <title>Stories by Munzam on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@munzam?source=rss-81878cb11903------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Mon, 16 Nov 2026 01:34:27 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@munzam/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Ali ve Michele’nin intiharı üzerine]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/ali-ve-michelenin-intihar%C4%B1-%C3%BCzerine-9adfa2fb141e?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9adfa2fb141e</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 03 Dec 2025 09:37:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-12-03T09:37:28.425Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>“NOT: <em>Direnebileceğim kadar direndim.”</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*EFK1yPx9ZUivoizhdW1cHA.jpeg" /><figcaption><em>Kozlu direnişinde askerlerin ateş açması sonucu öldürülen maden işçisi Mehmet Çavdar’ın cenazesi arkadaşlarının omuzlarında saatler süren bir yürüyüşle köyüne götürülerek toprağa verildi.</em> <strong>Fotoğraf: Özdemir Gürsoy, Milliyet.</strong></figcaption></figure><blockquote>Bu ülkede hele bu zamanda</blockquote><blockquote>Yer yok puslu akşamlara</blockquote><blockquote>Nehirlerin üstünde yükselen köprülere</blockquote><blockquote>Geceyi gündüze bağlayan saatlere</blockquote><blockquote>Ve bütün bütün kış mevsimine yer yok,</blockquote><blockquote>Tehlikelidir bunlar.</blockquote><blockquote>Zira burun burunayken böylesi sefaletle</blockquote><blockquote>İnsan harcayıverir çekilmez hayatını</blockquote><blockquote>Ufacık bir bahaneyle.</blockquote><blockquote>B. Brecht</blockquote><p>Çok değil birkaç gün önce okumuştuk Ali Yıldız’ın intiharını… Kilis’te oto döşemeciliği yapan 16 yaşında bir çocuktu Ali. Asmıştı kendisini iş yerinde. Geriye, düşük çözünürlüklü bir fotoğrafı dışında, pek fazla bilgi kalmadı ondan. Çocuk yaştaki Ali’yi ölümle yaşam arasında bir tercih yapmak zorunda bırakan neydi, bilmiyoruz. Ama savaşın burnunun dibindeki bir şehirde 16 yaşında bir çocuğu ekmek parası kazanmaya “itmiş” üstelik kalfalığa “yükseltmiş” sistemin esas mesele olduğunu tahmin etmek zor değil.</p><p>Ali’nin ölüm haberini okuyunca Kapital’de Marx’ın aktardığı şu sahneler gelmişti aklıma:</p><blockquote>[Çocuklar] Ölesiye çalıştırılıyorlar, kırbaçlanıyorlar, zincire vuruluyorlar ve son derece geliştirilmiş en dehşet verici yöntemlerle işkenceye tabi tutuluyorlardı. (…) Öyle ki, bazı örneklerde kurtuluşu intiharda buluyorlardı!… (…) Fabrikatörlerin kârları muazzamdı. Ancak, bu sadece onların doymak bilmeyen iştahlarını daha da kamçılıyordu.</blockquote><p>Ölüm ve işçilerin adı gittikçe daha sık bir arada anılıyor. Soma Katliamı’nın hemen ardından şunları diyebildiğimi hatırlıyorum:</p><p>“Bu şartlarda ölüm değil ama yaşamdır tesadüfi olan ve kader tarafından belirlenen. Kader mi? Kader artık sınıfsaldır. El falına baktığınız işçilerin yaşam çizgisi hep kısa ve daha kısadır.”</p><p>Soma’nın ardından gerçekleşen onlarca katliamın ardındansa şimdi çocuk yaşta bir işçinin iş yerinde kendisini asması üzerine yazıyorum. Yine Marx’ın sözleriyle:</p><blockquote>Eğer para, yanağında bir kan lekesi ile dünyaya geliyorsa, sermaye tepeden tırnağa kana ve pisliğe bulanmış olarak geliyor.</blockquote><p>Ali’nin intiharı, neresinden bakarsanız bakın, bir işarettir.</p><p>Ne büyük bir yıkım içinde yaşadığımızın, kapitalizmin ipten kazıktan kurtulup özüne döndüğünün işareti. Binlerce, milyonlarca işaretinden biri ama belki de en can yakanı. Bu yıkımın insanları, özellikle genç emekçileri nasıl da karanlık bir hücreye kapattığının işareti… Özgür iradenin yalnızca ölüme yürürken meşru sayıldığı ve kapısı yalnızca ölüme açılan, anahtar deliği dahi bulunmayan bir hücre.</p><p>Bizse, bir cenaze töreninde buluşmuş uğuldaşan mahalleli kadar alıştık ölüme. Bir an önce, görev icabı bir kürek toprağı dibinde beyaz bir beze sarmalanmış çürümekte olan bir et parçası bulunan çukura atmak ve uzaklaşmak derdindeyiz. Oysa ne uzaklaşabiliyoruz ne de zaten çoktan sirk geçitlerine benzemiş bu tören bitmek biliyor.</p><p>Bitmeyen bu cenaze törenine türlü soytarılık eşlik ediyor ve bu sayede Ali’nin cenazesi kaldırılırken herkesin, hepimizin keyfi yerinde olmayı sürdürüyor. Öfori ve intihara sürükleyen karamsarlık el ele gidiyor… Bir madalyonun iki yüzü adeta. Bu toplumsal cinnet hali on dokuzuncu yüzyıl Avrupası’nın bir kaç on yıl önce okuduğumuzda karikatürmüş gibi gelen sahnelerini anımsatıyor.</p><blockquote>1873&#39;teki korkunç mali çöküntü sonucu aileler toptan mahvolmuş, bir sürü yurttaş intihara sürüklenmişti; Viyana’nın felakete cevabı <strong>Die Fledermaus</strong> (Strauss’un ilk kez 1874&#39;te sahnelenen opereti — ASA) oldu. Viyana sakinleri karmakarışık vals müzikleriyle dans ediyor, sonra evde çocuklarını neşeyle havaya fırlatıp, karılarına frengi bulaştırıyorlardı. Orta sınıflar gürbüzleştikçe yüzleri ışıldıyor ama içeriden kuruyorlardı. Şehrin dört bir yanında uzuvlar küçülüyor, vajinalar kuruyor, penisler aşağı doğru bükülüyordu. (…) Viyana’nın orta sınıf kadınları öyle hantal elbiseler giyiyorlardı ki, yardımsız giyinmeleri imkansızdı. Haftada seksen saat çalışan Viyanalı fabrika işçisi kızlar, doğru dürüst bir yatakta uyuyabilmek için avukatlar ve bankerlerle yatıyorlardı. (…) İnsanlar teknelerde, mağaralarda, istasyonlardaki banklarda yaşıyor, hatta ağaçlarda uyuyorlardı. (…) Fazla yatağı olan kim varsa kiraya veriyor, kiralar bir işçinin gelirinin dörtte birini yutuyordu. (Terry Eagleton, Azizler ve Alimler)</blockquote><p>Yarın kolunu bacağını kaybetmezse, kendisini iş yerinde asacak olan işçilere uzun çalışma saatlerine dayanabilmeleri ve uyanık kalmaları için “kahve çorbası” içirmeye başlarsak şaşırmayalım… Yoksa başladık mı?</p><p><strong>II.</strong></p><p>Ve Michele…</p><p>Michele kim mi? Anlatayım müsadenizle…</p><p>Başta soyadı bilinmiyordu. Soyadının Valentini olduğunu sonradan öğrendik. Bıraktığı notta yazmamıştı. Ali’den kısa süre önce, 31 Ocak’ta İtalya’nın Udine kentinde intihar eden 30 yaşında bir işçi Michele Valentini.</p><p>İtalya’da çok ses getirmiş intiharı… Bu sayede kız arkadaşıyla ilk kez 1 Mayıs gösterileri esnasında öpüştüğünü dahi öğrendik.</p><p>Michele Valentini, bir grafikerdi. Genç yaşından beri mücadele içinde yer almış bir işçiydi. İşsiz kalmıştı… Geriye fazla sözü kaldırmayan bir mektup bırakıp bulduğu bir kablo ile kendisini asarak öldürdü.</p><p>Dün gece yarısı okuduğumdan beri aklımda dolanıp duran bu mektuptan bazı bölümleri aktarmak istiyorum:</p><blockquote><strong>30 yıl boyunca (kötü bir hayat) yaşadım. Bazıları bunu çok az bulabilir. Bu kişiler tahammülün sınırlarını belirleyemezler zira tahammül, nesnel değil, özneldir.</strong></blockquote><blockquote><strong>İyi bir insan olmaya çalıştım. Çok hata yaptım. Çok denemelerde bulundum ve hayatıma bir anlam kazandırmaya çalıştım. Elimde olanlarla zorlukları sanata dönüştürmeye gayret ettim.</strong></blockquote><blockquote><strong>Ancak sorular asla bitmek bilmiyor ve ben yoruldum, sıkıldım. Her teşebbüsümün sonuçsuz kalacağını anlamış olmaktan sıkıldım. Grafiker olarak çalışmak için ne işe yaradığı belirsiz iş görüşmelerine girip çıkmaktan sıkıldım. Açık ki bana ihtiyacı olmayan karşı cinsten insanlara duygularımı ve arzularımı ifade etmekten bıktım. Kıskanmaktan sıkıldım. Bir kişinin kazandığında neler hissettiğini anlamaya çalışmaktan, ne olduğunu anlayamazken varlığımı gerekçelendirmeye çalışmaktan yoruldum. Kendi beklentilerimi karşılayamazken başkalarının beklentilerini karşılamak zorunda olmaktan yoruldum. Zorluklar karşısında gülümsemekten sıkıldım. Umursuyormuş numarası yapmaktan, boş hayal ve illüzyonları beslemekten, benimle dalga geçilmesinden, beni kıyıya köşeye itmelerinden ve hassasiyetin büyük bir meziyet olduğunu duymaktan sıkıldım.</strong></blockquote><blockquote><strong>Hepsi yalan…</strong></blockquote><blockquote><strong>Böyle bir gerçeklikten hiçbir şey bekleyemezsiniz. İş bekleyemezsiniz, sizi sevmelerini bekleyemezsiniz, takdir edilmeyi bekleyemezsiniz, güvenliğinizin sağlanmasını bekleyemezsiniz. Kararlı, istikrarlı bir çevre bekleyemezsiniz….</strong></blockquote><blockquote><strong>İçinde yer almak istediğim dünya kuşkusuz böyle bir yer değil. Kimse beni bunun bir parçası olmaya zorlayamaz. Bu, pek çok sorunun olduğu ama kimliğinizin, güvenliğinizin, referans noktalarınızın ve hiçbir umudun bulunmadığı bir kabus.</strong></blockquote><blockquote><strong>Bu koşullar böyle devam edecek ve ben, ne bunları değiştirmeye muktedirim ne de bunu yapacak araçlara sahibim. (…) Sadece hayatta kalmak için, zaten benim olması gereken bir yere sahip olmak için mücadele etmekle, olabilecek en asgariye razı olmakla, en kötüden en iyiyi yaratmaya çalışmakla yaşamımı geçiremem. (…)</strong></blockquote><blockquote><strong>Bu dünyaya özgür bir insan olarak geldim ve özgür bir birey olarak bu dünyadan ayrılıyorum. En ufak bir sevgi beslemiyorum bu dünyaya karşı. İkiyüzlülük canıma yetti. (…)</strong></blockquote><blockquote><strong>Biliyorum ki bu size çılgınca görünüyor ancak öyle değil. Sadece can sıkıcı. İstek ve arzu benden geçti. Ne burada ve ne şimdi yaşamak istiyorum. Varlığımı ortaya koyamıyorum, dolayısıyla geriye yokluğumu ortaya koymak kalıyor. Mutlak hiçlik, kaderinizi gerçekleştirirken mutlu olamadığınız bir varoluştan her daim daha iyidir.</strong></blockquote><blockquote><strong>Anne ve baba, eğer yapabilirseniz, beni bağışlayın, ama şimdi eve dönüyorum. İyiyim.</strong></blockquote><blockquote><strong>İçimde bir karmaşa yok. Aksine bir düzen var. Bu kuşak bir hırsızlığın intikamını alacak. Ondan mutluluğunu çaldılar. Tüm arkadaşlarımdan özür diliyorum. Benden nefret etmeyin. Birlikte geçirdiğimiz güzel zamanlar için teşekkür ediyorum. Hepiniz benden daha iyisiniz. Bu benim köklerime bir hakaret değil, ama büyük bir ihanet, biliyorum.</strong></blockquote><blockquote><strong>NOT: Bizden bahsederken bize dallama diyen Bakan Paulette’yi de tebrik ediyorum.</strong></blockquote><blockquote><strong>Direnebileceğim kadar direndim.</strong></blockquote><p>Dedim ya fazla sözü kaldırmıyor diye. Bir insanın gözünün nurunun sönmesi ancak böyle anlatılabilirdi. Başka bir şekilde söyleyecek olursam, bir insanın gözünün nuru ancak böyle söndürülebilirdi.</p><p>Ali’nin, Michele’nin… Hepimizin…</p><p>Michele’nin son derece dürüst ve insani bulduğum mektubunu çekiştirecek moral üstünlüğü kendimde görmüyorum. Bu nedenle doğrusuna yanlışına işaret edecek gücü de bulamıyorum açıkçası. Ancak Sendikalar Birliği’nin Michele’nin ses getiren ölümünden sonra yaptığı açıklamayı paylaşabilirim sanırım:</p><blockquote><strong>Kayıtsızlık ve ikiyüzlülüğün tetiklediği öfkemizi ifade etmek için büyük laflar etmemize gerek yok.</strong></blockquote><blockquote><strong>Yalnız kalmamalıyız. Bu güvensizliğe ve kendi cüzdanlarını doldurmak için bizi açlığa sürükleyenlere karşı birlikte savaşmalıyız. Son yılların normali haline gelen bu duruma ve ümitsizliğe karşı tek alternatif budur.</strong></blockquote><blockquote><strong>Tüm bu trajik hikayelerin, işsizliğin, prekaritenin ve perişanlığın kapitalizmin ürünü olduğunun ve devirmemiz gereken düşmanın o olduğunun farkındayız.</strong></blockquote><p>Ali’nin gözünün nurunu 16 senede, Michele’ninkini 30 senede söndürdüler.</p><p>Ne Ali’nin ne Michele’nin hikayesi bize yabancı. Meşhur referansla söylersem, anlatılan bizim hikayemiz.</p><p>Engels’in ta 1845&#39;te İngiltere’de İşçi Sınıfının Durumu’nda “vampir” dediği mülk sahibi sınıfa mensup olanlar hepimizin kanını emiyor. Ve bizler, hala yaşayanlar, bu sistemin müstakbel kurbanlarından başka bir şey değiliz.</p><p><strong>III.</strong></p><p>Bu yazı neden mi yazıldı?</p><p>Bizim kuşağımız, bizden öncekiler ve bizden sonrakiler, birileri intikamlarını almadıkça silinmeye mukadder bir çentik, unutulmaya mahkum bir not olsun diye…</p><p>14.02.2017</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9adfa2fb141e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ülke Yıkılırken “Joia Beach”te Eller Havaya]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/%C3%BClke-y%C4%B1k%C4%B1l%C4%B1rken-joia-beach-te-eller-havaya-7e77657acb92?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7e77657acb92</guid>
            <category><![CDATA[aylak-sınıf]]></category>
            <category><![CDATA[sefa-sınıfı]]></category>
            <category><![CDATA[deprem]]></category>
            <category><![CDATA[leisure-clas]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 15 Feb 2023 07:48:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-20T20:13:42.585Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>“Hayır Resul hayırr… Bugün evden çok pozitif enerjiyle çıktım”</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/940/1*Nj7Rrroif2cxzDp4lGlFcg.jpeg" /><figcaption>“Such a fun lunch at @joiabeach”</figcaption></figure><blockquote><em>“Banka kurmanın yanında banka soymak nedir ki?”</em></blockquote><blockquote><strong><em>Bertolt Brecht / Üç Kuruşluk Opera</em></strong></blockquote><p>Kendi aramızda konuşurken her şeyin ne kadar karikatürize olduğundan bahsedip duruyoruz. Film olsa çoktan kapatmıştık oysa yaşamak zorundayız.</p><p>Saatlerce müdahale edilmeyen ve toplu mezara dönüşen kentleri, zerre mahcubiyet yahut empati belirtisi göstermeden tehditler savuran devlet yetkililerini, dün dünya lideriyiz diye caka satan bu insanların bugün elinizde avucunuzda ne varsa yollayın çağrılarını, bir katliam halini alan doğa olayının ucuz mu ucuz bir PR şovuyla üzerinin örtülmeye çalışılmasını, bu şovun kah gönüllü kah ödenekli elemanlarının bu kadar da olmaz dedirten pespaye hallerini, bunların dayanışmayla oluşturulan maddî kaynakların dahi etrafında kan kokusu almış köpekbalıkları gibi dolanmaya başlamalarını, meselenin şimdiden seçimlere bağlanmasını hayretle, öfkeyle, çaresizlikle izliyoruz.</p><p>Her şey çok karikatür ama hepsi gerçek ve hiç komik değil!</p><p>Öte yandan irisiyle ufağıyla kapitalistler ve piyasa tutkunları söz konusu olduğunda karikatür boyutlara çıkan bir moral açık (<em>moral deficit</em>) da yine tüm çıplaklığı ile gözlerimizin önünde.</p><p>Deprem ne kadar doğalsa, bu moral açık da o denli doğal!</p><p>Hatırlıyorsunuz değil mi? Sabaha karşı gerçekleşen depremin kaldırdığı toz bulutu daha zemine çökmemişti bile ve kapatılması “unutulan” İstanbul Borsası çakılırken çimento hisseleri çılgınlar gibi tavan yapıyordu. Yerli ya da yabancı kimi “oyuncular” bilgisayarlarının başında depremin yıkıcılığının ortaya çıkardığı iktisadî fırsatın büyüklüğüyle paralel ve cinsel boyutları da olan bir hazla tetiklenmiş şekilde paralarını çimento şirketlerine “basmaktaydılar.”<strong>[1]</strong> Bu “oyuncuların” hayatlarımızla oynadıkları bu oyuna dönük tutkuları anlık ya da münferit değil sistemik olarak yeniden üretilen, piyasanın görünmez eliyle okşanan bir tutkudur.</p><p>Marx’ın kapital, kapitalist ve kapitalizmden bahsederken sıklıkla başvurduğu vampir analojisi burada anlam kazanır.<strong>[2]</strong> Vampir nihaî birey, çelişkilerinden arınmış mükemmel narsisttir. Hazcıdır. Yırtıcı ve yağmacıdır. İnsanlık-dışı ve anti-insandır. Empati de dahil olmak üzere hiçbir moral yükümlülüğü yoktur. Yaşamla cinayet dışında bağ kurmaz. Bu durum da onun topluma mutlak yabancılaşması ile neticelenir. Kapitalist, Marx’ın anlatısında, zaman zaman iktisadî vampir olarak belirir. Zira, tıpkı vampirlerin kurbanlarının kanlarını emmek suretiyle yaşam gücünü temellük etmesi gibi kapitalistler de, pratik olarak, uzayan çalışma saatleri, düşen ücretler ve kötüleşen çalışma koşulları ile daha zengin olmak, sermaye birikimini sürdürmek için işçilerin emeklerinin değerini çeker.<strong>[3]</strong></p><p>Kâr hırsı ve tutkusu nedeniyle beş kentin milyonlarca insanın üzerine kelimenin gerçek anlamıyla çökmesinin, neoliberalizm ve piyasacılığın dayattığı deregülasyonun devlet kurumlarını çökertmesinin ve bu durumun özgül bağlamlı bir dizi nedenle 6 Şubat Depremleri sonrasında tam bir felç biçimini almasının yarattığı felâket karşısında yine kâr hırsı ve tutkusuyla çimento hisselerine hücumun anlattığı tek bir gerçek varsa o da şudur: Paul Collier, Scott Galloway gibi iktisatçıların aradığı empatik kapitalizme şu an ulaşılamıyor. Dahası doğal yaşam döngüsünü çoktan tamamlamış ve felâket dışında hiçbir şey vaat etmeyen kapitalizmin ömrünü uzatmak için yapılması önerilen moral aşının da tutmasının mümkün olmadığı açık seçik görülüyor.</p><p>Fakat sadece anonim borsa oyuncuları değil, ismi cismi belli anlı şanlı patronlarımız da en hafif tabirle empati yoksunluklarını göstermekte gecikmediler.</p><p><strong>Patrondan “işadamına” oradan sefa sınıfına: Oto-ikonoklazma</strong></p><p>Guy Debord, <em>Gösteri Toplumu</em>’nda yaptığı egemen sınıf tartışmaları esnasında “sınıf ne kadar güçlenirse o kadar var olmadığı iddiasında bulunur ve iktidarını her şeyden önce bu iddiayı zorla kabul ettirmek için kullanır” der ve haklıdır. Burjuvaziye tam da bu nedenle kimi zaman “görünmez sınıf” da denir. Bu son derece doğru bir saptamadır. Buna karşın bu sınıfın bazı unsurları özel bir misyon üstlenerek kimi tarihsel momentlerde gereklilikler nedeniyle o sınıf adına önplana çıkabilir. Kuşkusuz, bu anlamda, Türkiye sermaye sınıfı için Sakıp Sabancı’nın rolü son derece önemlidir.</p><p>Sabancı, <em>İşte Hayatım </em>kitabında “Ben hiçbir şey yapmadım ise, 1980&#39;li yıllarda Türkiye’de tek bir şey yaptım: Halka gerçek işadamını sevdirdim”<strong>[4]</strong> der. Zalim, hak-hukuk tanımaz, işçisini zerre umursamayan, hedonist çocuklarının arkasını servetiyle ve ondan devşirdiği güçle toplayan patron imajı devlet destekli bir kampanyanın neticesinde ama bilhassa Sabancı’nın bireysel çabası ve medyatik çıkışlarıyla 1980 sonrasında “halktan biri olarak işadamı” imgesine dönüşmüştür. “Yönetenlerin eskisi gibi yönetemediği yönetilenlerin eskisi gibi yönetilmek istemediği”, grevlerle, işçi direnişleriyle, yerel iktidar pratikleriyle sarsılan, patronların “valizlerini ve tayyarelerini” hazırda tuttuğu Türkiye’den Özalizm çeşnisiyle neoliberalizmin ilk uygulamaya konduğu ülkelerden olan Türkiye’ye giden yolda egemen blokun ikonlara ihtiyaç duyduğu anda Sakıp Sabancı devreye girmiştir.</p><p>Gülseren Adaklı “Popüler ikon olarak Sermayedar: Sakıp Sabancı” başlıklı son derece zihin açıcı ve kıskandırıcı sarihlikteki çalışmasında<strong>[5]</strong> 20 Mayıs 1985 tarihli <em>Hürriyet</em> gazetesinde yayımlanan bir kamuoyu araştırmasının sonuçlarını aktarır. Araştırmaya göre Sabancı, %62 oranında “işçi babası”, %69 oranında ise “zengin olmasına rağmen, halktan biri gibi davranır, sosyetik değildir” biçiminde tanımlanmıştır. Adaklı’nın da altını çizdiği gibi 1980&#39;lerin ortasından itibaren popülerleşen Sabancı figürü, bu doğrultuda bilinçli şekilde geliştirilen medya stratejisi, yani Sakıp Sabancı’nın ikonik üretimi Sabancı Holding’in ve Sabancı Ailesi’nin meşruiyet alanını kuran temel unsurlardan birine dönüşmüştür.<strong>[6]</strong></p><p>Ancak Sabancı Ailesi’nin çeşitli fertleri “Sakıp Ağa”nın kendileri ve tüm Türkiye burjuvazisi için özene bezene imal ettiği “halk adamı” imajını yerle yeksan edecek dört yakın tarihli hamle yaptı.</p><p><em>a. “Bakanımızı Tanırız”</em></p><p>Berat Albayrak’ın şiveli ekonomik dehasının kanıtlanmasının ardından 10 Ağustos 2018&#39;de Güler Sabancı’nın Albayrak’a verdiği tam destek ekonominin kur şokuyla sarsıldığı her an sosyal medyada yeniden ve yeniden gündeme geldi, geliyor ve muhtemelen gelecek. Güler Sabancı, “buğulu” sesiyle şöyle demekteydi:</p><blockquote>“Sayın Bakanımızı Enerji Bakanlığı’ndan tanırız. Söylediğini yapan bir kişidir. Gerçekleştirmiş ve başarılı bir Enerji Bakanlığı yapmıştır. Bugün de bize orta ve uzun vadede yeni dönemin, dönüşüm döneminin neler yapılacağının ana hatlarını verdi.”</blockquote><p>Bu yazıda uzun uzadıya benzer dönemlerde EnerjiSA’nın katlanan kârlarından, Akbank’ın, Güler Sabancı’nın silinen vergi borçlarından bahsetmek gerekmiyor. Konumuz bu değil. Konumuz, Sakıp Ağa’dan sonra ailenin ve holdingin “güçlü kadın” imajıyla en çok sivrilen ismi olan Güler Sabancı’nın ailenin popüler imajında yarattığı tahribattır. Halkın çok büyük kesiminin zararına olan politikaların kahkahalarla kameralar karşısında savunulabiliyor oluşu bir bilinç yitimine işaret etmektedir. Dileyen halk düşmanı politikaların nasıl savunulabileceğini, bundan nasıl siyaset türetileceğinin örneği için Sakıp Sabancı’nın 24 Haziran 1987 tarihli “asgari ücret çağdışı” açıklamasına bakarak öğrenebilir [<em>Milliyet</em>, 25 Haziran 1987].</p><p><em>b. “Sakin ol champ.. Evdeyim”</em></p><p>İkinci olarak, 22 Mart 2020 tarihinde pandemi nedeniyle konulan sokağa çıkma yasakları esnasında Hacı Sabancı, Boğaz’a nazır paha biçilemez denilen yalılarının deniz kıyısına çıkardığı Airbike’ıyla çektirdiği bir fotoğrafını “Cardio 🚴” notuyla @hacisabanci kullanıcı adlı Instagram hesabında paylaştı. @dilekpkl nickli kullanıcı “Inanamiyorum size devlet disari cikmayin diyor. Sizler disarladasiniz spor bahanesiyle pes yani 👎” yorumuyla bu poza tepki gösterdi. Hacı Sabancı’nın yanıtı “senin fakir muhayyilen bizim evi kavrayamaz”ı ima eden küstahlığı oranında “poetik”ti:</p><blockquote>“@dilekpkl sakin ol champ.. Evdeyim”</blockquote><p>Pandemiyle birlikte gelen sokağa çıkma yasağı sosyal devletin yokluğunda nüfusun büyük bölümü için işsizlik, açlık, yoksulluk ve yoksunluk, ucu intiharlara varan depresyon, panik bozukluğu, anksiyete gibi psikolojik sorunlar anlamına gelirken Hacı Sabancı’nın binlerce dolarlık spor ekipmanı<strong>[7]</strong> üzerinde yalısından verdiği poz ve tepkiyi karşılarken takındığı tavır Sabancı Ailesi etrafında incelikle örülmüş “halktan birileri” imajını yıkarken internette çığ gibi büyüyen tepkiler neticesinde unutulması zor bir viral oldu.</p><p><a href="https://medium.com/@munzam/sakin-ol-champ-ya-da-birle%C5%9Fik-ve-e%C5%9Fitsiz-k%C4%B1yamet-33bb72871ca7">“Sakin ol, champ!” ya da Birleşik ve Eşitsiz Kıyamet</a></p><p><em>c. “50 milyon ile 100 milyon dolarınız olsa rahat rahat yaşarsınız.”</em></p><p>Üçüncü olarak, kısa süre önce, 7 Ocak 2023 tarihinde Dilek Sabancı,<em> Radyo Sputnik</em>’te yayımlanan Meliha Okur’la “Anlat Bana” programının konuğu oldu. Türkan ve Sakıp Sabancı’nın engelli çocukları Dilek ve Metin kardeşler 1980&#39;ler ve 1990&#39;larda yukarıda andığımız medya stratejisinin içinde sağlık durumları nedeniyle özel bir yere oturmaktaydılar. Söz konusu program da yine Dilek Sabancı’nın hayırseverlik faaliyetleri üzerine odaklanacakken Meliha Okur’un muhtemelen “aman canım paranın ne önemi var, mühim olan sağlık” gibi jenerik bir yanıtı bekleyerek sorduğu “bir insan için ne kadar para gerekli?” sorusuna herkesi şaşkınlığa uğratan şu yanıt geldi:</p><blockquote>“İnsanın iyi bir evi olması, arabası olması, rahat yaşayabileceği bir parası olması ama bu para bana göre milyar dolarlar değil. Milyon dolarlar da yetebilir veya bazı insanlara 1–2 milyon dolar da yetebilir. Onun dışında istediği zaman seyahat edebilecek. 50 milyon ile 100 milyon dolarınız olsa rahat rahat yaşarsınız ama bence de 50–100 milyon dolara değil de daha düşük rakamlarla daha çok mutlu olabilmek daha büyük başarı.”</blockquote><p>Sonradan pek de ikna edici olamayan bir şekilde “sehven dolar dedim aslında TL demek iştemiştim” dese de Dilek Sabancı’nın milyonlu, milyarlı meblağların uçuştuğu refah ve mutluluk tahayyülü halkın büyük bölümünün muhayyilesini her halükarda aşıyordu. Sakıp Ağa’nın engelleri aşmış hayırsever evladı Dilek Sabancı imajı da bu şekilde parçalanmış oldu.</p><p><em>d. “Such a fun lunch @joiabeach”</em></p><p>Son olarak, 14 Şubat 2023 tarihinde Akbank Yönetim Kurulu (YK) Başkanı Suzan Sabancı Miami’de Joia Beach isimli beach club’da bir grup arkadaşıyla öğle yemeği esnasında “partilerken” çekilen bir fotoğrafını Instagram’da paylaştı. Daha doğrusu Suzan Sabancı’nın fotoğraftaki arkadaşlarından “lifestyle danışmanı” Colin Cowie’nin kareyi kendi hesabında yayımlamasının ardından Suzan Sabancı da bu fotoğrafı @suziss09 kullanıcı adlı hesabının hikayesinde yeniden paylaştı. YK Başkanı olduğu kuruluşun depremde hayatını kaybeden emekçilerinin cenazesinin olduğu saatlerde. Gelen tepkiler üzerine hesabını da kapatan “@suziss09”u bunu yapmaya iten neydi?</p><p>Sakıp Sabancı’nın tüm sermaye sınıfı ve sistemi adına geliştirdiği bilincin yerini gaflarla bezeli bir tür oto-ikonoklazmaya varan şuursuzluğa bırakmasının üç nedeni olduğunu düşünüyorum:</p><p>Birincisi, Sakıp Sabancı’nın kendisinin ve şirketinin iktisadî ve siyasî çıkarlarının ötesine geçerek bir bütün olarak kapitalist sınıfın ve Türkiye kapitalizminin çıkarlarını düşünmesini sağlayan “aşırı-bilinç”, Türkiye’nin özel bir konjonktüründe ortaya çıkmıştır. 1961–1978 arası dönem Türkiye’nin işçi iktidarına kapı aralayacak bir devrimin kıyılarında dolandığı yıllardır. Kişisel kabiliyetlerinin de etkisi olmakla birlikte “Sakıp Ağa” ve aşkın bilinci esas olarak bu dönemin Türkiye sermaye sınıfı üzerinde yarattığı travmanın ürünüdür.</p><p>İkincisi, 1990&#39;ların sürekli kriz atmosferini bir şekilde atlatan Türkiye sermaye sınıfı 2000&#39;li yılların başındaki iktisadi krizi büyük bir sınıfsal karşı saldırı bahanesi yaparak fırsata çevirdikten sonra kendisini güvenli sulara atmış olmanın rahatlığına kapıldı. AKP sayesinde siyasetle olan ilişkisini eskiden olduğu gibi gündelik reflekslerle, ince ayarlarla, doğrudan müdahalelerle sürdürmesi gerekmiyordu. Bu nedenle tabiricaizse otomatik pilota aldı. Bu durum siyasetle kurdukları ilişkinin de tepetaklak olmasını, siyasî reflekslerinin körelmesini, istedikleri an dahi inisiyatif geliştirememelerini ve bir çeşit yabancılaşmayı beraberinde getirdi.</p><p>Üçüncü neden, kapitalizmin günümüzdeki genel eğilimleriyle ilgilidir ve yukarıda andığımız “yerel” diyebileceğimiz süreçleri de içine aldığı söylenebilir. Kapitalizmin içinden geçtiğimiz evresinde büyük sermayedarlar sömürü ilişkileri içinde doğrudan sanayiciler olarak yer almamaktadırlar. “Şişko kediler”, üretim araçlarının mülkiyetine sahip olsalar bile bunların idaresini profesyonellere bırakmış rantiyeler haline gelmişlerdir. Daha önce başka yazılarda değindiğim üzere günümüzde kapitalistin içgüdüsü rantiye statüsünden “girişimci” statüsüne geçmek değil; tam tersi yöndedir.<strong>[8]</strong> Bu tip, nihaî sömürücü olsa da sömürü çarklarında doğrudan değil, dolaylı, (yarı-)dışsal bir pozisyona sahiptir. Bu durum bilinç düzeyini etkilediği gibi, sömürüden ve sermaye birikimi sürecinde doğrudan bulunmak ve eşitsizlikten alınan pornografik hazdan yoksun kalmak anlamına gelmektedir. Bu haz yoksunluğu bir şekilde ikame edilmek zorundadır. Nasıl? Elbette sefa sınıfı biçiminde tüketerek ve tükettiğini göstererek. Varlıklarını hissedebilmelerinin ve hissettirebilmelerinin koşulu gösterişçi tüketim ve gösterişçi aylaklıktır. Suzan Sabancı da tam olarak bunu yapmıştır. Somut bir tehdit de hissetmedikleri oranda halkın geniş kesimlerinin tecrübe ettiği genel, derinleşen sefalet ve felâketler umurlarında olmaz. Mutlak bir empati yoksunluğu biçiminde tezahür eden bu durum kimi sosyal ve beşeri bilimciler tarafından “kapitalist psikopati”<strong>[9] </strong>olarak adlandırılmaktadır.</p><p>Aslında yazı burada da bitebilir ama sonuç niyetine son bir soru daha soralım:</p><p>Sabancıların hikâyesinin 6 Şubat depremlerinden etkilenen Adana’da başladığını biliyoruz. Peki bu hikâye nasıl başlamıştı?</p><p><strong>Felâket ve yağma: İşte hayatınız!</strong></p><p>Yaşadığımız depremlerin ortaya çıkardığı tabloya haklı olarak “felâket” diyoruz ve bir yandan da “yağma” konuşuyoruz. Bölgenin felâket ve yağma geçmişiyse derindir ve derin geçmişin izlerini Sabancıların hikâyesinde sürmek mümkündür… Anadolu’nun kadim halkları kendilerinin bu coğrafyadan ebedi olarak silinmesine neden olan süreçlere birbirlerinden bağımsız olarak felâket der. Ermenilerin ve Rumların kendilerinin felâket dedikleri süreçler neticesinde Anadolu’daki varlıkları ortadan kalktı kalkmasına ama geriye mülkleri (emvâl-i metrûke) kaldı. Bu mülklerin el değiştirmesi özel koşullarda gerçekleşti. Mülkiyet değişimi sürecine Marx’ın deyişiyle “iktisadi bir güç” olarak eşlik eden zor ve “kutsal” kabul edilen mülkiyet hakkının geçici süreyle askıya alınması bu değişimin ayırt edici özelliğidir. Söz konusu mülkler, daha açık yazacak olursak, Türk ve Müslüman mülk sahibi sınıfın önünü açmak için devlet sponsorluğunda yağmaya açıldı.<strong>[10]</strong> Bu zor yoluyla mülksüzleştirme, yani yağma süreci, Türkiye’de kapitalist mülkiyet ve üretim ilişkileri hakim olurken ilksel birikim (Ursprüngliche Akkumulation) işlevi gördü.</p><p>Adana da Yağma Hasan’ın böreğinin büyük bir dilimiydi. 1915 sonrasında Ermenilerin ardından ortaya çıkan boşlukta Çukurova’da pamuk üretimi dibe vurdu. Bu düşüşün etkisi 1940&#39;lara değin sürecektir.<strong>[11]</strong> Bu iktisadî (ve siyasî) boşluk çekicilik de yarattı. Kayserili nüfusun Adana’daki mevcudiyetine ve kurmuş oldukları hemşehri networküne güvenerek 1920&#39;lerin başında henüz 14–15 yaşlarında, kibar deyişle yarı okur-yazar olarak kente gelen Hacı Ömer’in [Sabancı] hikayesi “başarısı” oranında dikkat çekicidir. Kente pamuk toplayıcı olarak gelen Hacı Ömer, kısa sürede “Kayserili tanıdıkları sayesinde, azınlıkların bıraktığı mallara el konul­ması işlemine katılmayı başarmıştı.”<strong>[12]</strong> Güçlü gayrımüslim tüccarların rekabetinin ortadan kalktığı ortamda onların mallarına “çökülmesi” ile başlayan “kariyer” benzer motiflerle devam eder, ticareti pivot eksen alan iktisadi faaliyetler önce tarıma ve daha sonra Sabancıların belkemiği haline gelecek olan sanayiye doğru yayılır. 1920&#39;lerin başında beş parasız geldiği Adana’da 1932&#39;de bir çırçır fabrikasının ortağı olmuştur bile Hacı Ömer. Varlık Vergisi döneminde de gayrimüslim mülklerini kapatmayı sürdüren Hacı Ömer Sabancı’nın tonlarca pamuğa su kattığı için tahkikata uğraması [ Bkz. <em>Yeni Adana, </em>27 Kasım 1948] bütün bu öyküde oldukça küçük ama çok şey anlatan bir detaydır. 1948&#39;in başlarında Akbank’ı da kurmuş olan Hacı Ömer Sabancı’yı bu tahkikat pek etkilemez. Sonraki yıllarda da Hacı Ömer Bey, bir yandan devlet (Demokrat Parti) desteğiyle faaliyet sahalarını genişletip servetini artırırken diğer yandan her sektörde ortaklarını tek tek bertaraf etmek suretiyle Sabancı imparatorluğunun inşasına girişir. 1967&#39;de Sabancı Holding’in 50 milyon TL sermaye ile kuruluşunu takiben Sabancı Ailesi 1974&#39;te Adana’dan İstanbul’a taşınır. 1950&#39;lerden beri eternit ve çimento ile inşaat / yapı malzemeleri sektöründe de faaliyet gösteren Sabancıların ÇimSA hisseleri 1–7 Şubat 2023 tarihleri arasında %30&#39;a yakın değer kazanmıştır.</p><p>İşte “Bakan Bey’i tanırız” diye kefil olan, “sakin ol champ” diye aklımızı alan, “50 milyon ile 100 milyon dolarınız olsa rahat rahat yaşarsınız” diye tavsiyelerde bulunan ve “such a fun lunch”ını bu kara günümüzde bizimle paylaşarak neşemizi bulmamızı sağlayan Sabancıların hikâyesi öz olarak budur.</p><p>Bugün yoksulların öfkesini yoksullara yöneltmek için ortaya atılan “yağma” masalından çok daha büyük ve sistematik bir yağma deprem bölgesine doğru yaklaşmaktadır. Kural değişmemektedir. Felâket ve yağma el ele gitmekte ama ne yağmaya yağma ne yağmacıya yağmacı denmektedir.</p><p>Velhasıl kapitalizmde sefa ve sefalet, haz ve hazan, şenlik ve şekâvet el eledir. Bir tarafın felâleti diğer tarafın şenliği olmaktadır. Bir tarafın sefası ve hazzı asla bitmemekte, memleket üzerimize çökerken ve memleketin yoksulları –o da “şanslı” olanları– onları kâr hırsının gömdüğü enkazın altından “sesimi duyan var mı?” diye seslenirken birileri bize Miami sahilinden “hayır Resul hayırr… Bugün evden çok pozitif enerjiyle çıktım ve bunu bozmana asla izin vermeyeceğim” dercesine karikatür bir “eller havaya” çağrısında bulunmaktadır.</p><p>Belki de bu çağrıyı dinleyerek elleri kaldırmanın zamanıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/465/0*wXlAKqd2rFcGBxxl" /><figcaption>Hâlâ negatifsin Resul.. Hâlâ….</figcaption></figure><p>[1] Paul Lafargue “Die Ursachen des Gottesglaubens” makalesinde “borsada oynamaya” dayalı iktisadî yapının tüm kapitalist toplumu nihayetinde devasa bir uluslararası kumarhaneye dönüştürdüğünü yazar. Bu kumarhanede burjuvazi çoğu zaman kendisinin dahi bilmediği nedenlerle kaybetmekte ya da kazanmaktadır. Aktaran Walter Benjamin, <em>The Arcades Project</em> (Massachusetts: Harvard University Press, 1999), 497 [O4, 1]. Benjamin’in Reinhold Bergler’den aktardığı ancak onun da Ernst Simmel’den alıntıladığı pasajda kumar tutkusunun narsistin kendinde keşfettiği biseksüel ideali tatmin ettiği iddia edilir. “Mevzubahis olan eril ve dişil, aktif ve pasif, sadistik ve mazoşistik arasında bir uzlaşmanın oluşmasıdır; ve nihayetinde malum sembolik kırmızı ve siyah renklerle kumarbazı bekleyen genital ya da anal libido arasındaki çözülmemiş karardır. Dolayısıyla, kumar tutkusu otoerotik bir tatmine hizmet eder. Burada bahis ön sevişme, kazanma orgazm, ve kaybetme boşalma, dışkılama ve hadımdır.” Bkz. Benjamin, <em>The Arcades Project</em>, 510 [O11, 1].</p><p>[2] Bu konuda bakınız: Mark Neocleous, “The Political Economy of the Dead: Marx’s Vampires”, <em>History of Political Thought</em> 24, sy 4 (2003): 668–84 ve David McNally, <em>Monsters of the Market: Zombies, Vampires and Global Capitalism</em> (Leiden: Brill, 2011) -özellikle 2. Bölüm-. Bu özelliklerine ek olarak vampir, öldürmekten cinsel bir haz alır, öyle ki vampirizm, Carol Fry’a göre, aslında cinsel birlikteliğin yerine geçen bir aktivitedir. Carol Fry, “Fictional Conventions and Sexuality in Dracula”, içinde <em>Dracula: The Vampire and the Critics</em>, ed. Margaret L. Carter (Ann Arbor: UMI Research Press, 1988), 35–38. Aşağıda değineceğimiz gibi kapitalist, günümüzde vampir olmaya devam etse de vampir olmanın yarattığı doğrudan hazdan yoksun kalmakta bunu başka hazlarla ikame etmektedir.</p><p>[3] Jason J. Morissette, “Marxferatu: The Vampire Metaphor as a Tool for Teaching Marx’s Critique of Capitalism”, <em>PS: Political Science and Politics</em> 46, sy 3 (2013): 637–42. Bahse konu olan yabancılaşmanın boyutlarını göstermesi açısından kanımca ibretlik bir örnek de şu oldu: Sosyal medyada doğal afetlerden sonra battaniye, yiyecek vs. gibi ürünlerin fiyatlarının artmasının neden gerekli olduğunu göğüslerini gerekek savunan insanlık düşmanı piyasa fetişistleri ortalığa döküldü.</p><p>[4] Sakıp Sabancı, <em>İşte Hayatım</em> (belirtilmemiş: Radar, 1985), 321.</p><p>[5] Gülseren Adaklı, “Popüler ikon olarak sermayedar: Sakıp Sabancı”, <em>Praksis</em>, sy 4 (2001): 242–66.</p><p>[6] Ibid., 258.</p><p>[7] Olay olduğunda fiyatı 10 bin TL’nin biraz üzerinde olan fiyat ekipmanı Güler Hanım’ın yere göğe koyamadığı ekonomi politikalarının neticesi olarak günümüzde yaklaşık 40 bin TL’ye yükselmiş.</p><p>[8] Aytek Soner Alpan, “<a href="https://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/rantiye-ve-santiye-kavsaginda-cumhuriyetin-intihari-bir-patron-niye-olur-175243">Rantiye ve şantiye kavşağında cumhuriyetin intiharı: Bir patron niye ölür?</a>”, soL, 09 Kasım 2016. Ayrıca bkz. idem, “<a href="https://haber.sol.org.tr/toplum/sefa-sinifinin-saadet-zinciri-parolasi-evet-evet-evet-183482">Sefa sınıfının saadet zinciri parolası: Evet, evet, evet…</a>”, soL, 25 Ocak 2017.</p><p>[9] Bkz. David W. Hill, <em>The Pathology of Communicative Capitalism</em> (New York: Palgrave, 2015), 59.</p><p>[10] “Ermenilerden kalan arazi, emlak ve işyerlerinin Müslüman şirketlere aktarımı konusunda Dâhiliye Nezâreti’nden bölgele­re […] doğrudan Talat Paşa tarafından çekilen 6 Ocak 1916 ta­rihli telgraf son derece önemlidir. Tüm bölgelere yollanan bu tamimde Ermenilerden kalan malların kullanılmasındaki amaç­lardan birisinin ‘memleketimizde Islâm mü’esseselerinin teksiri [artırılması]’ olduğu açıkça ilan edilir ve bu amaca uygun ola­rak ‘Müslümanlardan mürekkeb olmak üzere şirketler teşkil’ edilmesi ve Ermenilerden kalan ‘emvâl-i menkûlenin şerâ’it-i münâsebe İle kendilerine i’tâsı [verilmesi]’ istenir. Oluşturula­cak şirketlerin ‘bekası içün şirket mü’essis ve hey’et-i idâresiyle mümessillerinin erbâb-ı nâmus ve iktidârdan intihabına [seçil­mesine] dikkat olunması’ özel olarak belirtilir. Yeni şirketlere, Müslüman eşrafın yoğun olarak katılabilmesini sağlayabilmek için hisse senetleri mümkün olduğu kadar küçük miktarlarda olmalı ve sermayenin yabancıların eline geçmemesine öze! dik­kat gösterilmelidir. Yerel yöneticilerden, ‘İslâm ahâli beyninde de hayat-ı ticâretin inkişâfına ihtimâm’ göstermeleri ve ‘bu bâbdaki teşebbüsât ve nelâyic-i icrâ’ât ve mu’âmelâtdan peyder­pey nezârete de ma’lûmât’ verilmesi istenir.” Taner Akçam, <em>Ermeni meselesi hallolunmuştur : Osmanlı belgelerine göre savaş yıllarında Ermenilere yönelik politikalar</em>, 2010, 227–28. Uğur Ümit Üngör ve Mehmet Polatel’e göre Talat Paşa’nın Emvâl-i Metrûke Tasfiye Komisyonları’na gönderdiği bu telgraf [BOA, DH.ŞFR 59/239] “İttihat ve Terakki’nin niyetlerini ve politikalarını gösteren belki de en açık belgedir. ‘Türkleştirme’ ve ‘Milli İktisat’ ideolojisini tek, açık, inkâr edilemez bir formülasyonda özetlemektedir.” Uğur Ümit Üngör ve Mehmet Polatel, <em>Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property</em> (London: Bloomsbury, 2013), 79.</p><p>[11] Üngör ve Polatel, <em>Confiscation and Destruction</em>, 131.</p><p>[12] Ayşe Buğra, <em>Devlet ve İşadamları</em>, çev. Fikret Adaman, 8. Baskı (İstanbul: İletişim Yayınları, 2013), 123.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7e77657acb92" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Engels’ten “doğaya hâkimiyet” meselesi üzerine]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/engelsten-do%C4%9Faya-h%C3%A2kimiyet-meselesi-%C3%BCzerine-1cfa173215d4?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1cfa173215d4</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 10 Feb 2023 09:14:12 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-10T09:33:10.330Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>Doğanın Diyalektiği’nden bir pasaj</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2bVx8a1O01OYNkigpPQ5Hg.jpeg" /></figure><p><strong>Kısacası, hayvan dış doğadan yalnızca <em>yararlanır</em> ve salt var­lığı ile ondan <em>değişiklikler</em> oluşturur; insan onda değişiklikler oluşturarak, onu amaçlarına yarar duruma sokar, ona <em>egemen olur</em>. İnsanın öteki hayvanlardan son ve temel farkı budur, bu farkı oluşturan da gene emektir.</strong></p><p><strong>Bununla birlikte, doğa üzerinde kazandığımız zaferlerden dolayı kendimizi pek fazla övmeyelim. Böyle her zafer için doğa bizden öcünü alır. Her zaferin beklediğimiz sonuçları ilk planda sağladığı doğrudur, ama ikinci ve üçüncü planda da büyük çoğunlukla ilk sonuçları ortadan kaldıran, bambaşka, önceden görülmeyen etkileri vardır. Mezopotamya, Yuna­nistan, Küçük Asya ve başka yerlerde işlenecek toprak elde etmek için ormanları yok eden insanlar, ormanlarla birlikte nem koruyan ve biriktiren merkezlerin ellerinden gittiğini, bu ülkelerin şimdiki çölleşmiş durumuna zemin hazırladıklarını akıllarına hiç getirmiyorlardı. Alplerdeki İtalyanlar, dağların kuzey yamaçlarında dikkatle korunan çam ormanlarını güney yamaçlarında yok ederken, bölgelerinde sütçülük sanayisinin köklerini kazıdıklarını sezemiyorlardı. Böylece, yılın büyük kısmında, dağlardaki kaynakların suyunu kuruttuklarını, aynı zamanda da yağmur mevsiminde azgın sel yığınlarının ovaları basmasına neden olduklarını hiç bilemiyorlardı. Avrupa’da patatesi yayanlar, nişastalı yumrularla birlikte, sıraca hastalığını yaydıklarını bilmiyorlardı. İşte böylece her adımda anımsıyoruz ki, hiçbir zaman, başka topluluğa egemen olan bir fatih, doğa dışında bulunan bir kişi gibi, doğaya egemen değiliz; tersine, etimiz, kanımız ve beynimizle ondan bir parçayız, onun tam ortasındayız, onun üzerinde kurduğumuz bütün egemenlik, başka bütün yaratıklardan önce onun yasalarını tanıma ve doğru olarak uygulayabilme üstünlüğüne sahip olmamızdan öte gitmez.</strong></p><p>Ve aslında her geçen gün bu yasaları daha doğru anlamayı öğreniyor, doğanın geleneksel akışına yaptığımız müdahalelerin yakın ve uzak etkilerinin farkına varıyoruz. Özellikle yüzyılımız­da doğabilimin sağladığı büyük ilerlemelerden sonra hiç değilse günlük üretim etkinliklerimizin en uzak doğal etkilerini bile öğreniyor ve onların farkına varabilecek ve dolayısıyla onları denetleyebilecek bir durumda bulunuyoruz. Ama bu ilerleme­ler ölçüsünde insanlar, doğa ile olan iç içe durumlarını yalnızca sezmekle kalmıyor, daha iyi de öğreniyorlar; Avrupa’da klasik çağın bitiminden bu yana ortaya çıkan ve Hıristiyanlıkta en yüce gelişme noktasına varan, düşünce ile madde, insan ile doğa, ruh ile beden arasında bir karşıtlığın, bu anlamsız ve doğaya aykırı düşüncesi bu ölçüde olanaksız duruma geliyor.</p><p>Üretime yönelmiş etkinliklerimizin en uzak doğal etkilerini hesaplamayı bir dereceye kadar öğreninceye dek, binlerce yıllık bir emek gerekli olmuşsa da, bu eylemlerin daha uzak <em>toplumsal</em> etkileri bakımından bu iş çok daha güç olmuştur. Patatese ve onunla birlikte yayılan sıraca hastalığına değindik. Oysa, işçilerin yiyeceklerinin yalnız patatese indirgenmesinin bütün ülkelerin halk yığınlarının yaşayış durumu üzerinde yaptığı etkilerle, 1847 yılında patates hastalığı dolayısıyla İrlanda’nın uğradığı, yalnızca ve yalnızca patates yiyen bir milyon İrlandalıyı mezara yollayan ve iki milyonunu da denizaşırı ülkelere göç etmeye zorlayan açlıkla karşılaştırıldığı zaman, sıraca hastalığı nedir ki? Araplar alkol damıtmayı öğrendikleri zaman, o zamanlar henüz keşfedilmemiş olan Amerika’nın asıl yerlilerinin ortadan kalkmasına yarayan başlıca silahlardan birini oluşturduklarını düşlerinde bile görmemişlerdi. Ve sonradan Kolomb, Amerikayı keşfettiğinde, Avrupa’da çok önceleri yenilgiye uğrayan köleliği yeniden canlandırmakta ve zenci ticaretinin temelini atmakta olduğunu bilmiyordu. 17. ve 18. yüzyıllarda, buhar makinesinin yapımı üzerinde çalışan insanlar, başka her şeyden daha çok tüm dünyanın toplumsal ilişkilerini kökten değiştiren ve özellikle Avrupa’da, zenginliğin azınlık tarafında ve yoksulluğun büyük çoğunluk tarafında yoğunlaşmasını, önce burjuvazinin toplum­sal ve siyasal egemenlik elde etmesini, sonra da burjuvazi ile proletarya arasında, ancak burjuvazinin yıkılması ve bütün sınıf karşıtlıklarının ortadan kalkmasıyla sona erebilecek olan bir sınıf savaşımını ortaya çıkaran aracı hazırladıklarından habersizdiler. Ama bu alanda da yavaş yavaş, uzun ve çoğunlukla sert deneyler, tarihsel malzemenin toplanması ve incelenmesi sonucu, üretim etkinliğimizin dolaylı, daha uzak toplumsal etkileri konusunda aydınlığa varmayı öğrenmekteyiz; böylece, bu etkileri denetleme ve onları düzenleme olanağına da kavuşuyoruz.</p><p>Bu düzenlemeyi gerçekleştirmek için de, salt bilgiden başka şeyler gereklidir. Bunun için bugüne kadarki üretim tarzında ve onunla birlikte tüm toplumsal düzenimizde tam bir devrim gereklidir.</p><p>Şimdiye dek var olmuş bütün üretim tarzları, ancak emeğin en yakın, en dolaysız yararlı etkisine ulaşmayı hedef almıştır. İlerde ortaya çıkan, yavaş yavaş yinelenerek ve yığılarak etkili duruma gelen daha sonraki sonuçlar tamamen ihmal edilmiştir. Toprağın ilkel ortak mülkiyeti, bir yandan, ufukları genel olarak sınırlı olan insanların gelişme düzeyine tekabül ediyor, öte yan­dan ise, bu en ilkel ekonominin olası kötü sonuçlan karşısında, belirli bir telafi olanağı sağlayan, işlenebilir fazla toprağı gerek tiriyordu. Bu toprak fazlalığı tükenince, ortak mülkiyet de son buluyordu. Oysa, daha ileri bütün üretim tarzları, nüfusun çeşitli sınıflara bölünmesine ve bununla birlikte de egemen ve ezilen sınıflar arasındaki karşıtlığa götürüyordu; ama aynı zamanda, egemen sınıfların çıkarları üretimin itici unsuru haline geldi, çünkü üretim, artık ezilen halkın en temel tüketim araçlarının sağlanmasıyla sınırlı değildi. Bu, bugün batı Avrupa’da egemen olan kapitalist üretim tarzı içinde, en iyi biçimde yerine getirildi. Ü retime ve değişime egemen olan bireysel kapitalistler, yalnızca etkinliklerinin en yakın yararlı etkileriyle ilgilenebilmektedirler. Hatta bu yararlı etki bile — üretilen ya da değişilen malın ya­rarlılığı söz konusu olduğu ölçüde — tamamen arka plana geçer; satıştan elde edilecek kar, tek itici güç olur.</p><p>Burjuvazinin toplumsal bilimi, klasik ekonomi politik, daha çok yalnız üretim ve değişim alanlarındaki insan eylemlerinin gerçekten tasarlanmış toplumsal etkilerini ele alır. Bu, onun teorik olarak ifade ettiği toplumsal düzene tamamen uygundur. Kapitalistler, doğrudan doğruya kar için üretim ve değişim yap­tıklarından, ilk planda yalnızca en yakın, en dolaysız sonuçlar hesaba katılmalıdır. Bir fabrikatör ya da tüccar, ürettiği ya da satın aldığı metaı normal bir karla satarsa, durumdan hoşnuttur ve metanın ve alıcısının sonradan ne olacağı onu ilgilendirmez. Bu etkinliklerin doğal etkileri için de aynı şey geçerlidir. Küba’da dağ yamaçlarındaki ormanları yakarak en verimli kahve ağacının bir kuşağına yetecek gübreyi bunların külünden sağlayan İspan­yol tarımcılarını, sonradan şiddetli tropikal yağmurların artık korunamayan üst toprak tabakasını alıp götürmesi ve geriye yalnız çıplak kayalar bırakması ilgilendirir miydi? Bugünkü üretim tarzında, toplum karşısında öldüğü gibi doğa karşısında da, daha çok, doğrudan ve elle tutulur sonuç dikkate alınır. Sonradan da, buna yönelmiş etkinliklerin en uzak etkilerini tamamen değişik ve tamamen ters düşen öteki sonuçlarından dolayı, arz ve talep dengesinin, her on yılda bir sanayi çevriminin gösterdiği ve hatta Almanya’nın da bu “çöküntü” de bunun deneyimini biraz daha önce geçirdiği gibi, çok tersine dönüşmesinden dolayı; kişinin kendi emeği üzerine kurulu özel mülkiyetin, zorunlu olarak, işçilerin mülksüzleştirilmeleri yönünde gelişmesi, buna karşılık bütün zenginliklerin giderek işçi olmayanların elinde toplanmasından dolayı şaşakalırlar. [… <em>El yazması burada kesilir.</em>]</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1cfa173215d4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Monarkların ölümü, monarşizmin yeniden doğuşu (?)]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/monarklar%C4%B1n-%C3%B6l%C3%BCm%C3%BC-monar%C5%9Fizmin-yeniden-do%C4%9Fu%C5%9Fu-ab9e779ecefa?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ab9e779ecefa</guid>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[history]]></category>
            <category><![CDATA[yunanistan]]></category>
            <category><![CDATA[greece]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 11 Jan 2023 07:22:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-01-11T10:16:11.267Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4><em>Yunanistan’ın son kralı II. Konstantin’in ölümünün ardından yaratılan romantizm, monarşinin etrafına çizilen nostaljik hale küresel bir eğilim olarak 20. yüzyılda yükselen ve uzun süredir geri çekilmekte olan “cumhuriyetçi dalga”nın muhtemel geleceği konusunda ciddi şeyler anlatıyor olabilir.</em></h4><p>Yunanistan’ın son kralı II. Konstantin dün öldü. En azından Yunanistan’da &amp; uluslararası medyada manşetlerin büyük çoğunluğu böyle söylüyor. 1974&#39;te cuntanın çökmesinin ardından yapılan bir referandumda kaderi belli olan bu kişi ve onun temsilcisi olduğu arkaik kurum sürgündeydi.</p><p>Aslında sürgündeydi demek dahi bu sıfatın ve kurumun varlığını sürdürdüğü anlamına geliyor. Oysa, bir kişi olarak Konstantinos Glücksburg olmasa da “Kral II. Konstantin” ve monarşi 1974&#39;te zaten ölmüştü. En azından siyasi olarak…</p><figure><a href="https://twitter.com/Kathimerini_gr/status/1612916092095336448?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1612916092095336448%7Ctwgr%5E99b193747fd6a21b48c06ee5d0ddc7d9811cb574%7Ctwcon%5Es1_c10&amp;ref_url=https%3A%2F%2Fpublish.twitter.com%2F%3Fquery%3Dhttps3A2F2Ftwitter.com2FKathimerini_gr2Fstatus2F1612916092095336448widget%3DTweet"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PLa_fj5vY-Xwx_HnsaeRkg.png" /></a></figure><p>Cumhuriyet vs. monarşi meselesi 20. yüzyılda benim hatırladığım kadarıyla 6 kez referandum formuyla halkın önüne geldi (1920, 1924, 1935, 1946, 1973 ve 1974). Bunlar modern Yunanistan tarihinin ağır kriz hatta siyasi bunalım momentlerine denk geliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*QjAv6MRgfXcY-rKRenBxYQ.jpeg" /><figcaption>“<strong>Yunanistan bir uçtan diğer uca bu haykırışla inliyor: Glücksburglar (Hanedanı) Bitti! </strong>— Hal<em>kın cumhuriyeti coşkun karşılaması”</em></figcaption></figure><p>Şu anda hem sosyal hem de anaakım medyayı yalnız bir kişi olarak II Konstantin’e ilişkin değil aynı zamanda bir kurum olarak monarşiye ve bir siyasal-ideolojik akım ve konumlanış olarak monarşizme dönük romantik hatta nostaljik paylaşımlar işgal etmiş durumda.</p><p>Bilhassa 2010&#39;lardan itibaren (krize ve faşist hareketin Yunanistan’daki yükselişine paralel olarak) monarşi etrafında oluşturulan bu romantik ve nostaljik hale ciddi ve meşru bir zemin bulmuşa benziyor.</p><p>Yunanistan’dan zaman zaman bir “siyasi anomali” olarak bahsetmiş biri olarak bu ülke söz konusu olduğunda genellemelerden kaçınmanın önemli olduğunun bilincindeyim. Ancak, bana kalırsa, bu vaka, hem Yunanistan için hem de bizi bekleyen küresel gelecek için çok şey anlatıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*92sERf9lH_SNiuYVBTUHpw.jpeg" /></figure><p>Bilhassa da “Prenses Di” ile başlayan, Netflix’in <em>Crown</em> dizisi ile devam eden ve 2022’de Kraliçe II. Elizabeth’in cenazesinin küresel bir temaşa haline gelemesiyle zirveye ulaşan, şimdilerde ise “Prince Harry”nin <em>Spare </em>kitabıyla süren “Britanya Kraliyet Ailesi”nin uluslararası bir pop ikonu, popüler kültür öğesi haline gelme/getirilme süreciyle birlikte düşünüldüğünde...</p><p>20. yüzyılda yükselen ve yine aynı yüzyılın son çeyreğinde antikolonyal hareketlerin nihayete ermesinden sonra mütemadi şekilde gerilemekte olan “cumhuriyetçi dalga” görünen o ki nihayete eriyor. Bakalım, bu küresel eğilimden 100. yılını idrak ettiğimiz Türkiye Cumhuriyeti’nin payına ne düşecek… Bu kısa notu 1930&#39;lar Türkiyesi’nden bir gazete kupürü ile noktalayayım bari.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/582/1*35dIsIS4_poSd8Gu-Ipakw.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ab9e779ecefa" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Boktan sistem berdevam…]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/boktan-sistem-berdevam-3ef0c33fad42?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3ef0c33fad42</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 20 Jan 2022 22:56:51 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-08-29T17:49:36.793Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong><em>Uygarlığın lağımına yuvarlanmış vaziyetteyiz.</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*eghoGpTOFadUQAbqSDtBbw.jpeg" /><figcaption>Zafer Açıkgözoğlu: “Biliyorum arkamdan iki gün ağlayıp üçüncü gün unutacaksınız.”</figcaption></figure><p>Malum fotoğrafına o kadar uzun süre bakmıştım ki öldüğünde artık tanıyor gibiydim. O nedenle ne vakit sözü açılsa, ne vakit bir şey yazacak olsam hakkında Zafer diyorum Açıkgözoğlu olan soyadını es geçerek. Bugün şöyle bir haber okuduk:</p><blockquote>İstanbul Üniversitesi’nde çalıştığı taşeron firma tarafından hiçbir güvenlik önlemi alınmadan lağım suları temizletilen Zafer Açıkgözoğlu’nun ölümüne ilişkin yapılan yargılamada karar çıktı. Taşeron firmanın müdürü Cafer Erdoğan, taksirle ölüme sebep olmaktan 2 yıl hapis cezası aldı. Ardından “pişman” olduğu gerekçesiyle 12 bin lira para cezasına çevrildi.</blockquote><p>Zafer’in canının bedeli birilerinin öğün faturası. Öğün faturası derken abartmıyorum.</p><h3>Odatv on Twitter: &quot;Bir akşam yemeğine 12.000 TL vermek nedir Allah aşkına?Bu savurganlık, bu israf vallahi kusura bakmayın bu düpedüz görgüsüzlük... Ayol &quot;Külliye&quot; bile yemekli toplantıları filan iptal etti birer birer...Ya bu başdanışmanın ettiği nedir?https://t.co/F2TZ1KQkKr pic.twitter.com/jbvZtNYwbm / Twitter&quot;</h3><p>Bir akşam yemeğine 12.000 TL vermek nedir Allah aşkına?Bu savurganlık, bu israf vallahi kusura bakmayın bu düpedüz görgüsüzlük... Ayol &quot;Külliye&quot; bile yemekli toplantıları filan iptal etti birer birer...Ya bu başdanışmanın ettiği nedir?https://t.co/F2TZ1KQkKr pic.twitter.com/jbvZtNYwbm</p><p>Zafer’in öldüğü günün gecesi öfkeden dudaklarımı ısırarak bir yazı yazmıştım saatlerce hasta yatağında çekilmiş fotoğrafına baktıktan sonra.</p><p>Yazıyı yayımlanmak üzere gönderirken o fotoğrafın yüksek çözünürlüklü bir kopyasını bulup iletmiştim. Şimdi internette aradığımda bulamadım. Zamanında gönderdiğim emaili bulmak aklıma gelmese bulamayacaktım da… Bu arama faaliyeti esnasında “yoksa Zafer’in son mektubundaki kehaneti gerçek mi oluyor” diye endişelenmeden edemedim.</p><p>Ne demişti Zafer?</p><blockquote>Biliyorum arkamdan iki gün ağlayıp üçüncü gün unutacaksınız. Hayatınıza hiçbir şey olmamış gibi devam edeceksiniz. Benden önce her sene ölen 1500 işçi gibi. Soma’da ölen 301 maden işçisi gibi. Şimdi diyorum ki, iş buldum, ekmek buldum diye sevinirken güvenlik önlemlerinin alınmamasından, gerekli eğitimin verilmemesinden, altyapı eksikliğinden canımdan oldum. Yaşamak istiyorsanız, sevdiklerinizle mutlu bir yaşam sürmek, evlenmek, çocuk sahibi olmak istiyorsanız; var olan şartların, eğitimlerin tamamlanmasını isteyin. Çalışma Bakanlığı başta olmak üzere, tüm sorumluların yasalarca cezalandırılması en büyük dileğimdir. Ceza alsınlar ki tekrar aynı hatalar yaşanmasın. Güle güle…</blockquote><p>Zafer’e bu satırları yazdıran <em>boktan sistemi</em> yazabilmiştim ancak. Elimden başka bir şey gelmediğinden…</p><p>Zafer’in yaşamına bir bedel biçildi bugün: 12 bin TL.</p><p>Zafer öldü. Boktan sistem berdevam…</p><h3>Boktan Sistem — 18.Ağustos.2014 / soL</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RtSYWW1h4L7qhmFEYgnkng.jpeg" /></figure><p>Hasta yatakları hep eğretidir. Onunki de kuralı bozmamış, öylece orta yerde duruyor. Yatağın “çekyat” olması ve üzerine serilmiş çiçekli yorganların parlak renkleri ayrı, tarifi zor bir hüzün katıyor duruma. Başucuna iliştirildiği belli olan sehpaya yığılmış ilaçlara takılıyor gözüm. Biri benim de kullandığım tansiyon haplarından mı diye uzun uzun bakıyorum. Değil sanırım.</p><p>Sanki zamanın azaldığını anlatırcasına duvarda asılı saatin sadece yarısı girmiş kadraja.</p><p>Saat beşe yirmi var.</p><p>Genç adamın bedenini belli ki bir hastalık kemirmiş, kemiriyor. Ufalan bedenine direnmiş kafası, elleri ve ayakları. Direniyorlar. İnsanın her direnişi, ellerinin, ayaklarının ve kafasının ürünü değil mi zaten? Demek hastayken de değişmiyor bu durum.</p><p>Bu fotoğrafa iyi bak, arkadaş.</p><p>Dün otuzuna gelmeden ölen işçi kardeşimiz Zafer’in fotoğrafı bu.</p><p>Yalnız Zafer’in mi?</p><p>Bu fotoğraf, büyük bir çürümenin, bu çürümenin içinde ölmeye mahkum edilmiş bir toplumun fotoğrafı. İnsan soyunun fotoğrafı…</p><p>Zafer, bir taşeron işçi. Zamanımızın kölesi yani… Bir hastaneyi temizliyor karın tokluğuna. İşe başladığı gün eline bir enjektör batıyor. Önemsemiyor… Önemsemeyen yalnız o değil ki! Böyle olası bir durum için önlem olarak aşılamıyormuş çalıştırdığı işçileri koskoca tıp fakültesi. Önemsenmiyor Zafer. Oysa hastalık kapıyor o iğneden. Günler geçiyor. 14 Haziran 2013’te yani Haziran Direnişi günlerinde, yağmur yağıyor İstanbul’a. Yağmur yağıyor ve bok basıyor hastanenin laboratuvarını. Amiri diyor ki “kanal tıkandı, gir kanala, aç kanalı!” Kanalın kapağını kaldırmaya çalışırken Zafer, üzerine tazyikle fışkırıyor boklar, hastane atıkları. “Bütün lağım pisliği üzerimden geçti” diyor.</p><p>Sonra?</p><p>Sonra hastalanıyor, Zafer. Eline batan iğneden kaptığı hastalık, üzerine boca olan boklardan kaptıklarıyla birleşiyor ve Zafer’in karaciğerini işlemez hale getiriyor. Bir ciğer takıyorlar Zafer’e kadavradan söküp. Olmuyor. Kabul etmiyor bedeni. Yeni ciğeri beklerken dayanamıyor daha fazla.</p><p>Zafer, mağlup oluyor hastalığa.</p><p>Aklıma ister istemez başka sahneler geliyor. Hindistanlı kanalizasyon işçilerinin durumu örneğin.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/560/1*Qns_4f2p3R8Limt71xMz4A.jpeg" /></figure><p>Çırçıplak tıkalı kanallara indirilen, her gün boyunlarına kadar bok içinde yüzdüklerinden hemen hepsi genç yaşta kırılan işçiler. Zafer’in tanımadığı kader arkadaşları, sınıfdaşları… Hem de ta dünyanın diğer ucundan. Onlardan biri yukarıdaki fotoğrafta sarı eldivenlerini dahi taşımakta zorlanan Rewa Ram. Şimdi hali nicedir bilmiyorum; ancak 2009’da BBC’ye verdiği röportajda “Ölüm koklayarak yaşıyorum fakat olsun…” diyordu. Çalışıyordu ya yetiyordu ona.</p><p>“Rewa hâlâ yaşıyor mudur, varsa evinin duvarındaki saat kaçı gösteriyordur” diye düşünürken hafızam beni yeniden memlekete savuruyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/275/1*JeG3zdfYc948HGkx1Ab2UA.jpeg" /></figure><p>Geçtiğimiz aylarda sendikalı oldukları için işten atılan işçilerin fabrikaları önünde oturma eylemi yaptıkları esnada, şirket sahibinin eylem alanına kamyon kamyon gübre döktürdüğünü hatırlıyorum. Patron, işçilere karşı “bok”u bir silah olarak kullanıyor, bu sefer başlarından aşağı değil ama eylemlerinden aşağı bok dökülüyordu işçilerin. Patronun döktürdüğü boku temizlemek de yine işçilere düşüyordu.</p><p>“Bütün bunlar nasıl bir yaşam sürdüğümüzü göstermiyor mu” diye soruyorum kendime ve bundan yüz yetmiş sene önce Marx’ın söylediklerini işitir gibi oluyorum. İşçilerin yaşam ve çalışma koşullarını anlatırken, Marx, “pislik, bu birikinti ve kokuşmuşluk -(kelimenin gerçek manasıyla uygarlığın lağımı- işçi için yaşamının bir parçası haline gelir” demiş ve kapitalizmin emekçilere boktan başka bir şey vaat edemeyeceğini söylemişti. Başka bir yerde de Marx, “öyle İngiltere’den bahsettiğime aldanma, anlatılan senin hikayen” demişti diğer emekçilere.</p><p>Evet, ister masa başında çalış ister tezgahta, ister çalışma hakkın gasp edilmiş olsun, isterse okulundan mezun olup yarın çalışmaya başlayacak ol, anlatılan senin hikayen. Anlatılan tüm emekçilerin ve hayatını alınteri ile kazanmaktan başka şansı olmayanların hikayesi. Artık sadece kapitalizmin ürettiği tekil boklarla uğraşmıyoruz, kapitalizmin kendisi boktan bir sistem haline gelmiş durumda. Hepimizin burnunun direği kırılıyor her an. Hepimiz öğürüp duruyoruz. Hepimiz ölüm soluyoruz. Hepimize reva görülen kamyonlar dolusu pislik.</p><p>Hepimiz Rewa’yız.</p><p>Hepimiz direnen Sütaş işçisiyiz.</p><p>Hepimiz Zafer’iz.</p><p><strong><em>Uygarlığın lağımına yuvarlanmış vaziyetteyiz.</em></strong></p><p>Hastayız. Oturuyoruz eğreti bir yatağın ortasında. Çaresiz gözlerle etrafa bakıyoruz. Ya ufalan bedenimize direnen ellerimizle, ayaklarımızla, kafamızla direneceğiz bu boktan sisteme, direneceğiz ve kazanacağız ya da…</p><p>“Ya da”sı şu, arkadaş: Duvarındaki saate, en baştaki fotoğrafa iyice bak. Saat beşe yirmi var.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3ef0c33fad42" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yalanın saltanatı]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/yalan%C4%B1n-saltanat%C4%B1-ff698c1405df?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ff698c1405df</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 21 Aug 2020 13:28:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-21T13:28:01.231Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Rize’nin dağlarında fetih zamanı söylenen ninniler</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*pqSoYK5X8xpCHLuZYxpgAA.jpeg" /></figure><h3><strong>I.</strong></h3><p>Nazilerin propaganda bakanı olan Joseph Goebbels’in yazdıklarını ve söylediklerini okudukça hayrete düşmemeniz elde değil.</p><p>Daha önce kaç kez okumuş, aynı cümlelere kaç kez rastlamış olursanız olun!</p><p>Yalana, yalanın nasıl kullanılıp nasıl daha işlevsel kılınacağına ilişkin bu denli sistematik şekilde kafa yorulmuş olması insanı şaşırtıyor. Nazizmin kurucularının, yarattıkları büyük karanlığın, ancak yalanla kurulup, yalanla harekete geçirilip, yalanla korunup sürdürülebileceğini herkesten önce anladıkları görülüyor.</p><p>Goebbels’in Nazizm için gerçek/yalan ve iktidar arasındaki ilişkiyi gözler önüne seren şu meşhur sözünü hatırlatalım:</p><blockquote>Yeterince büyük bir yalan söyleyip onu sürekli tekrar ederseniz, insanlar eninde sonunda ona inanmaya başlayacaktır. Bu yalan, ancak devlet halkı bu yalanın politik, ekonomik ve/veya askeri sonuçlarından koruyabildiği ölçüde hüküm sürebilir. Dolayısıyla devletin asileri bastırması için tüm gücünü kullanması hayati önemdedir. Zira gerçek yalanın ölümcül düşmanıdır, dolayısıyla gerçek, en büyük devlet düşmanıdır.</blockquote><p>Yalan ve yalana itaat… Nazizmin yaslandığı toplumsal rızanın temelinde bu ikisi vardı ve bu ikisinin üretimini garantilemeye çalışan dev bir makineye benziyordu parti-devlet yapılanması. İdeolojik aygıtları ile şiddet aygıtlarının iç içe geçtiği, el ele çalıştığı; çoğu zaman hangisi hangisi ayırt etmenin zorlaştığı bir makine.</p><p>Burada şunun altını çizmek lazım: İtaat, illa gönülden bir kabullenmeyi, fanatikliği gerektirmiyor. Korku, umursamama, rehavet, çaresizlik ya da bunların bir terkibinden ortaya çıkabiliyor itaat.</p><blockquote>Kendimi astıracağıma, zafere inanırım.</blockquote><p>Berlinliler böyle şakalaşıyorlardı birbirleriyle İkinci Savaş’ın başlarında.</p><p>Ancak nasıl ortaya çıkarsa çıksın, itaat aklı devreden çıkardığı için zamanla aklın körelmesine yol açıyor ve itaat edilen şeyin akli kriterlerle değerlendirilmesi imkansızlaşıyor ya da anlamsızlaşıyor.</p><p>Bu nedenle savaşın başlarında böyle şakalaşan Almanlar, savaşın sonu pek yakınken, 20 Nisan 1945&#39;te Führer’in doğum gününde olağanüstü bir “şeyin” olup savaştaki dengeleri tepetaklak edeceğine samimiyetle iman ediyorlardı. Arkasındaki mantık üç aşağı beş yukarı şöyleydi: “Führer öyle demişti ve Führer yalan söylemezdi, akli sebeplerden daha fazla ona inanılması gerekiyordu.”</p><p>Almanların aralarında tüm dünyadaki radyoların, gazetelerin savaşta olan bitene ilişkin yalan söylediğini düşünenler ve bunu dile getirenler vardı. Kendilerine “olan biteni neden anlamamakta direndiklerini” soranlara yanıtları “anlamakla bir şey olmaz inanmak gerekir. Ben Führer’e inanıyorum” oluyordu. Bunu bu şekilde dile getirenler arasında son derece iyi eğitimli, entelektüeller de vardı, Bavyera’nın bir köyünde okul sırası görmemiş rençberler de.</p><p>Savaş sırasında tuttuğu günlüklere bu notları düşen dilbilimci Victor Klemperer (*), bu insanların aptal olmadığının altını çiziyordu. Hepsinin ortalama zeka denen şeye sahip oldukları muhakkaktı.</p><p>Peki ya akıl? Akıl ise devreden çıkmış görünüyordu. İtaat ancak ve ancak aklı devreden çıkaran bir imanla süreklileştirilebilirdi.</p><p>İdrak yerine iman… Nazizmin formülü buydu. Nazım’ın “anlamak gideni ve gelmekte olanı” dizesinin bu anlamıyla tam zıddı.</p><p>Peki yalanlar ortaya çıkmaz mıydı? Çıkmaz olur mu! O meşhur sözdeki gibi doğruların er ya da geç ortaya çıkma gibi kötü bir huyu vardı. Klemperer, burada Nazizmin bulduğu formülü şöyle açılıyor:</p><blockquote>Böbürlenme ve yalana dayandığı idrak olunan propaganda yine de etkisini sürdürür, yeter ki onu hiç tereddüde kapılmadan sürdürecek yüzünüz olsun.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*e8g90lRot3ToDod8jBVEkA.jpeg" /></figure><h3><strong>II.</strong></h3><p>Nazizmin kafkaesk dünyasını ayakta tutan esas hile aklı devreden çıkarmaktı. Ancak bunun tekil tekil bireyler tarafından yapılması yeterli değildi, bütün bir toplum tarafından kolektif şekilde yapılması gerekiyordu.</p><p>Tüm toplum, en azından Nazizmin dinamizmini sağlayacak bir çoğunluğu, aynı gerçekleri kolektif şekilde inkar etmeli, bilişsel yeteneklerini bilinçli şekilde ketlemeli, asla tanımadıkları insanlara tam olarak kavrayamadıkları nedenlerden ötürü kolektif şekilde nefret duymalı, hatta şiddet uygulamalı, kimi isimlere benzer kuvvette kolektif bir sevgi beslemeli ve tabii ki Führer’e kolektif şekilde iman edilmeli ve Führer dışında tüm isimlerin harcanabilir olduğunu kabul etmeliydi.</p><p>Ancak insan bu, tekler. İşte bütün bunları yapamadığı anlarda dönüp sığınabileceği, cenin pozisyonunda kendini koruma altına alabileceği bir sığınak gerekiyordu.</p><p>Bu sığınak genelde çarpıtılmış bir tarihsel okuma oluyordu. Geçmişin aslında hiç var olmayan ihtişamına neden sığınılmasın ve soluklanılmasındı ki? Tüm gerçekliği yeniden inşa edebileceğiniz bir sığınak olabilirdi bu hiçbir zaman mevcut olmamış olan geçmiş… Son kertede bunu sağlayan o tarihsel ihtişamı bünyesinde toplayan, o ihtişamın bugün vücuda gelmiş hali olan Führer’den başkası değildi. Führer’in bizatihi kendisi, Volk’un tarihle kurduğu imtiyazlı ilişkiyi sağlayan aracı haline geliyor, o sığınağın kapısını açan anahtarı bizzat Führer tutuyordu. Üstelik bu çarpıtılmış tarihsel okuma, gerektiğinde kitleleri seferber etmek için de oldukça kullanışlıydı.</p><p>Bu sığınağa ve kitleleri seferber eden çarpık tarihsel söyleme yakından baktığınızda ise gördüğünüz büyük bir tarihsel aşağılık kompleksinden başka bir şey değildi.</p><p>Tüm bunları toplu olarak düşündüğümüzde buna bir çeşit akıl hastalığı salgını demek yanlış olmayacaktır. İlla bir isim bulmak gerekiyorsa benim aklıma “kolektif lunatizm” geliyor.</p><p>Ve zannetmeyin ki, Nazizm askeri bozguna uğrayınca bu hastalık ortadan kalktı. Hiç değil! Kapitalizm, Nazizmin tüm bu düsturlarını içselleştirdi. Yalnız Alman toplumunun değil insanlığın önemlice bir bölümü zaten bir kolektif amnezi, bir histerik körlük geliştirmişti geçmişte olan bitenlere ilişkin.</p><p>Bu nedenle bu içselleştirme süreci çok hızlı ve anlamlı bir dirençle karşılaşmadan gerçekleşti.</p><p>Bu nedenle İkinci Savaş sonrasında “Hür Dünya”nın her yerinde faşist SS birliklerini aratmayacak paramiliter kuvvetler gelişti, o nedenle “hür” ülkelerin komünistleri, işçi önderleri, aydınları, gençlik içinde öne çıkan isimler sokak ortasında yahut tabutluklarda katledilebildi. Sistemin ihtiyaçlarına göre, gerekli şiddet ve sıklıkta…</p><h3><strong>III.</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yptc_-qmIS_PwHnPhypHLA.jpeg" /></figure><p>Beni bu yazıyı yazmaya iten sebep ise son iki günde yaşanan üç gelişme: Recep Tayyip Erdoğan’a bestelenen “Rize Marşı,” twitter’da canhıraş şekilde paylaşılan “Fetih Vakti” etiketi ve Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu’nun annelere verdiği “ninni değiştirme” talimatı…</p><p>Kısaca hatırlatmak gerekirse, Rizeli AKP’li bir genç “Reis” için bir marş “bestelemiş” ve bunu -konuşmalarından anladığımız üzere- çok paylaşılacağını ve aynı zamanda tepki çekeceğini de bekleyerek sosyal medyaya yüklemiş. Benim burada takıldığım mesele, “Reis” için bir marş yapılmış olması değil. Mesele, o gencin bunu ne şekilde yaptığı. Bu genç, bir beste yaptım, marş besteledim diyor. Ancak bestelediği marşı dinlediğinizde bu marşın aslında İzmir Marşı olduğunu görüyorsunuz. Üzerine şöyle sözler yazılmış:</p><p><em>Rize’nin dağlarında bir yiğit yaşar</em></p><p><em>Obama bile ondan kaçar</em></p><p><em>Kudurmuş İsrail yel gibi kaçar</em></p><p><em>Yaşa Recep Tayyip Erdoğan yaşa</em></p><p>Ülkede belki sadece kundaktaki bebeklerin bilmediği bu marşı “ben besteledim” diye yutturmayı deneyebiliyor ve karşılığında takdir görmeyi bekliyordu bu genç. Beni esas “dehşete düşüren” bu oldu. Birilerinden takdir göreceği kesindi de… Dahası kendisine sataşanlara edebinden ötürü yanıt vermeyeceğini belirtip ahlaki bir üstünlük kurmaya bile yelteniyordu bu üçkağıt esnasında…</p><p>Bu “yavuz hırsız” vakası tekil bir örnek değil. Artık bir örüntü halini almış durumda.</p><p>İkinci olarak dün gece, Diriliş isimli dizinin yayınlanacağı saatlerde sosyal medyayı çoğunluğu bot hesaplardan atılan “#FetihZamanı” etiketli mesajlar “bastı.” Bu etiket altında Osmanlı’nın dünyaya yeniden adalet getirmeye hazır olduğundan tutun, yeniden uyanan ve Osmanlı’yı keşfeden Türklerin karşısında tüm dünyanın tir tir titrediğini anlatan, idam tartışmalarına göndermeler yapan, Musul’u fetheden, ABD’ye Almanya’ya haddini bildiren mesajlar vardı.</p><p>Hem marşın sözleri, hem yapılış ve sunuluş şekli, hem de bu mesajlar gerçeklikten kopukluğun artık patolojik boyutlarda olduğunun kanıtı niteliğinde. Bunlar, aynı zamanda, ekmek bulamayanlara kemirmeleri için Abdülhamid’in fesinin ve hiç kazanılmamış diplomatik zaferlerin sunulduğunun ve acilen ihtiyaç duyulan çarpık tarihsel sığınağın bu şekilde inşa edildiğinin bir kanıtı.</p><p>Bu iki örnek, benim yukarıda “kolektif lunatizm” olarak adlandırdığım rahatsızlığın bugün Türkiye’de nasıl tezahür ettiğini gösteriyor. Yalanın süreklileşmesi ve yalanın saltanatına itaat bu kolektif akıl hastalığı sayesinde mümkün oluyor.</p><p>Tüm bunlar kafamda dönerken imdadıma Veysel Eroğlu yetişti.</p><p>Orman ve Su İşleri Bakanı Eroğlu’nun “annelere” artık “ninnileri değiştirme” talimatı verdiği bilgisi ajanslara düştü. “Oğlum, uyusun da büyüsün” demeyecekti anneler artık. Nasıl uyutacaklardı çocuklarını bu sadece “oğlan” doğuran anneler? “Oğlum, uyu, büyü hedef 2071, büyük Türkiye’nin ayak seslerini sen meydana getireceksin…”</p><p>Bunun üzerine daha fazla söz söylemeyi anlamsız buluyorum. Şu kafidir sanıyorum:</p><p>Lunatizm varsa ve kolektif bir haldeyse, devlet tarafından orkestrasyonu yapılan bir ninni olmak zorundadır.</p><h3><strong>IV.</strong></h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/635/1*NoBw2mR9OQehqUlkT6VT7Q.jpeg" /></figure><p>Gelmek istediğim husus şu:</p><p>Jeostratejik gelişmeler, günlük siyasi hay huylar, analiz… Bunlar elbette çok önemli. Ancak akıl yoksa, biz var mıyız? Ya da var olabilir miyiz? Aklın olmadığı ortamda aklı nasıl var edip, nasıl hakim kılacağız?</p><p>Bana kalırsa, bunlar bu gündelik koşuşturmaca arasında mutlaka üzerine düşünmemiz ve soğukkanlı yanıtlar üretmemiz gereken önemli meseleler olarak önümüzde duruyor.</p><p>Bu sorulara mutlaka ama mutlaka anlamlı yanıtlar üretmek zorundayız. Yoksa “Rize’nin dağları”nda “fetih zamanı” söylenen “ninnilere” imanın büyümesi mukadderdir.</p><p>(*) Bu anıları Klemperer’in <em>LTI (Lingua Tertii Imperii) — 3. Reich’ın Dili — Bir Dilbilimcinin Notları</em> isimli çalışmasından aldım. Uluslararası planda çok ses getiren bir kitap olan LTI, Türkiye’de 2013 yılında İletişim Yayınları tarafından Tanıl Bora tercümesiyle yayımlandı. Belki daha önce de yazan olmuştur ancak çevirinin tam bir felaket olduğunu söylemem gerekiyor. Henüz, benim bildiğim kadarıyla, ikinci baskısı yapılmadı. Umuyorum ki bu önemli kitabın yeni baskısı özenli bir editörün denetiminden geçtikten sonra yapılır.</p><p>3 Kasım 2016</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ff698c1405df" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Kimin Yahudi olduğuna ben karar veririm!”]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/kimin-yahudi-oldu%C4%9Funa-ben-karar-veririm-25-aral%C4%B1k-2017-9a3396ef72a4?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9a3396ef72a4</guid>
            <category><![CDATA[nazizm]]></category>
            <category><![CDATA[consent]]></category>
            <category><![CDATA[violence]]></category>
            <category><![CDATA[force]]></category>
            <category><![CDATA[fascism]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 24 Mar 2020 12:40:05 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-27T21:16:03.288Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>[25 Aralık 2017&#39;de yazılmıştır.] Faşizm, bu gücü, somut programından, siyasi ve toplumsal hedeflerinden yahut belirleyici önemi haiz düşman figürünün net olarak tarif edilmiş olmasından da değil, tam tersine, sürekli ama sürekli yeniden ürettiği müphemlik ve keyfilikten alır. Kendi kendisini yetkilendirmesine olanak sağlayan da işte bu müphemlik ve keyfiliktir.</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FFVOmEtB_Y-VyxnETDPPow.jpeg" /><figcaption>Varşova Gettosu’ndan…</figcaption></figure><p>Brigitte Hamann’ın Hitler’in 1908–1913 arasındaki Viyana yıllarını anlattığı <em>Hitler’in Viyanası</em> isimli kitabının Almanca ilk baskısının altbaşlığı <em>Lehrjahre eines Diktators </em>yani “bir diktatörün öğrenim yılları<em>”</em>dır<em>. </em>Kitabın İngilizce ilk baskısının altbaşlığı biraz daha iddialı ve kanımca çok daha isabetlidir: <em>A Dictator’s Apprenticeship (Bir Diktatörün Çıraklık Dönemi) </em>(1)<em>. </em>Kitapta tarih anlatısının yanısıra Hitler’in <em>Kavgam’</em>da<em> </em>mitleştirdiği kendi antisemitik dönüşüm hikayesi incelenir. Hitler’in fiilen yahut düşünsel manada kimlerin tezgahından geçtiği, kimlerden ilham aldığı, zihinsel dönüşümü, kompleksleri, kişiliğini şekillendiren önemli gelişmeler, sonradan Hitler’in hayatına monte edilen mitolojik öğeler detaylı şekilde tartışılır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/740/1*dGFfZjJs12LqQ9es25DLPQ.png" /><figcaption>“Kudurgan bir Yahudi-yiyen gibi mi görünüyorum?” Zaman zaman antisemit olmadığını vurgulayan açıklamalar yapan Lueger, sık sık karikatür dergileri tarafından ti’ye alınıyordu. <strong>Glühlichter, </strong>20 Aralık 1892. <a href="http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?issue=3&amp;id=290">Kaynak</a></figcaption></figure><p>Hitler’in Viyana yıllarını inceleyen Hamann’ın üzerinde durduğu önemli isimlerden biri kentin en önemli siyasi simalarından olan ve Hitler’in Viyana’da bulunduğu ilk yıllarda Viyana Belediye Başkanlığı görevini üstlenen Dr. Karl Lueger’dir. Genellikle “liberal” olarak anılan ve Viyana’nın modern çehresine kavuşmasında özel bir rolü olduğu belirtilen Lueger’in siyasal alandaki formülü<strong><em> antisemitizm, milliyetçilik </em></strong>ve<strong><em> dinciliğin</em></strong> özel bir senteziydi. Hatta, Lueger’in bu formülü gelecekten habersiz dönemin karikatür dergileri tarafından sık sık dalga konusu ediliyordu. <em>Der Floh </em>(Pire)<em> </em>isimli dergi 1901 yılında Lueger’i bu “sentez” nedeniyle Nobel Kimya Ödülü’ne aday göstermişti.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yT3_eQjV-POPAr5m_tWIXg.png" /><figcaption>Av Sezonu: Antisemitik geyik avı. <strong>Glühlichter</strong>, 30 Eylül 1893. <a href="http://www.quest-cdecjournal.it/focus.php?issue=3&amp;id=290">Kaynak</a></figcaption></figure><p>Lueger’in Hitler ve nazizmin diğer kadroları üzerindeki çok boyutlu etkisinin yanısıra veciz bir sözü kendinden daha büyük üne kavuşmuş ve nazizmin gelişimini analiz eden pek çok sosyal bilimci tarafından öne çıkartılmıştır (Örneğin bkz. Koschorke, 2017: 47):</p><p><strong><em>“Kimin Yahudi olduğuna ben karar veririm.”</em></strong></p><p>Nazizmi tanımlayan öğelerden bir tanesi de Lueger’in cümlesine içkin olan <strong>kendini yetkilendirme</strong> ve <strong>siyasi oportünizm</strong> karışımı yaklaşımdır. Bu yaklaşım, son ve en yetkin haline yukarı doğru daralan ve nihai karar vericinin <em>Führer</em> ya da <em>Duce</em> olduğu siyasi yapının işleyiş biçiminde ulaşır. İhtiyaçlar dahilinde sürekli olarak kendini yetkilendiren ve müthiş bir siyasi oportünizm sergileyen bir siyasi makine, meşruiyet ihtiyacını günden güne ortadan kaldıran şekilde çalışarak siyasal alanı tümüyle ortadan kaldırır.</p><p>Söz konusu yaklaşım, günlük siyasi kararlardan, toplumsal analizlere ve oradan faşizmin spekülatif tarih okumasına kadar uzanan bir yelpazede temel akıl yürütme biçimidir. Bu sübjektivite, aslında, iktidarın yokluğunda ciddiye alınması bir hayli güç, gülünç, çocuksu ve hatta banal denebilecek bir durumken, iktidarı elinde toplayan faşizmin terörize edici ideolojik unsurlarından birini oluşturur.</p><p>Çünkü, faşizm, terörize edici gücünü sadece faili olduğu fiillerden almaz. Faşizm, bu gücü, somut programından, siyasi ve toplumsal hedeflerinden yahut belirleyici önemi haiz düşman figürünün net olarak tarif edilmiş olmasından da değil, tam tersine, sürekli ama <strong>sürekli yeniden ürettiği müphemlik </strong>ve<strong> keyfilikten</strong> alır. Kendi kendisini yetkilendirmesine olanak sağlayan da işte bu müphemlik ve keyfiliktir (Adorno, 1978; Koschorke, 2017: 45–46. Benzer bir noktaya 2011&#39;de değinmiştim bkz. Munzam, 2011).</p><p>Adeta ışıkları söndürmek suretiyle yarattığı distopik atmosferde tamamen izole olduğu ve toplumun kendisine karşıt olan kesimlerini rehin aldığı yanılsaması yaratan faşist rejimin terör kabiliyeti etkisini yaratmış olduğu ne yapabileceğini ve yapamayacağını belirleyen tek unsurun kendisi olduğu yanılsamasından alır. Toplumu felç eden öğelerden biri işte bu yanılsamadır.</p><p>Karşısındakini korkuyla felç etme, müphemlikle yaydığı korku yoluyla iradeyi zapt etme çok eski bir yöntemdir (Küçük, 2005: 195–96):</p><blockquote>Arap Tarihçi İbn el-Esir, Moğol yayılmasının çağdaşıdır. […] İbn el-Esir, bir Moğolun, bir insanı esir aldığını haber veriyor, […] ancak bir aksilik var, Moğolun yanında öldürücü bir alet bulunmuyor, birden fark ediyor ve esirine ‘lay your head on the ground and do not move’ komutunu veriyor, ‘yüzüstü yat ve hiç hareket etme,’ […Esir alınan kişi] Moğolun ‘yüzüstü yat ve hiç kımıldama’ komutuna tam uyuyor, Moğol bir pala buluyor ve tutsağını parçalıyor. Korku ile iradelerin tutsak düştüğünü ve yaşam ile bağlarını yitirdiklerini anlıyoruz.</blockquote><p>Söz konusu keyfilikte gelinen son nokta faşizmin devlet ve onun bir kurumu olarak hukukla kurduğu ilişkide ortaya çıkar.</p><p>Ernst Fraenkel’in 1940&#39;ların başında ortaya attığı “ikili devlet” (<em>Doppelstaat</em>) kavramı burada önem kazanmaktadır (Fraenkel, 1941; Paxton, 2004:121 ve devamı). Fraenkel’e göre Nazi iktidarında iki devlet yapısı yan yana varlığını sürdürür: Bunlardan birisi, “normatif devlet” diğeri ise Fraenkel’in “imtiyaz devleti” (prerogative state/Maßnahmenstaat)adını verdiği yapıdır. Normatif devlet, “yasalarda, mahkeme kararlarında ve idari devlet dairelerinin faaliyetlerinde ifade edilen yasal düzeni korumak üzere ayrıntılı yetkilerle donatılmış idari yapı”dır. Öte yandan “imtiyaz devleti” kavramı ile ise normatif devlete paralel şekillenmiş, parti organlarından mürekkep, tamamen Führer’in üstün nüfuz dairesi içinde kalan ve hiçbir yasal garanti ile kontrol altına alınmamış sınırsız otorite ile yönetilen hükümet sistemi kastedilmektedir.</p><p>Nazizmin iktidardaki ilk yıllarını normatif devlet ile imtiyaz devleti arasındaki <strong>ideolojik örtüşmezlik tarafından tetiklenen açık mücadele ve sınıfsal ortaklık zemininde kurulan örtük işbirliği</strong> belirlemiş, ancak bu iki yapı da yan yana varlığını sürdürmüştür. Paxton’a göre “normatif devlet ve imtiyaz devleti sürekli çekişerek, ama az çok ustalıklı bir işbirliği ile bir arada var oldular ki bu da rejimin legalizmi ve rastgele şiddeti tuhaf bir biçimde terkip etmesine” müsaade etmiştir.</p><p>Hitler, biçimsel olarak baktığımızda normatif devleti asla ama asla dağıtmadı ancak ona uymayı kesinlikle reddetti. Bunun yerine, kendi yetkilerini normatif devletin alanını daraltacak daha doğrusu önemsizleştirecek şekilde genişletti. Reichstag Yangını gibi gelişmelerden faydalanarak “milli güvenlik” konularında kendisinin ve kendisine bağlı imtiyaz devletinin otoritesini sınırsızlaştırdı ve denetimden çıkardı. Bu şekilde imtiyaz devleti ve dolayısıyla Hitler, <strong>normatif devleti gasp etti.</strong> Bu gasp işlemi esnasında “olağanüstü hal” ve Hitler’e sağlanan kararname yetkileri büyük öneme sahipti. Olağanüstü hal için “egemenlik tekniği” yakıştırması yapan tarihçi Hans Mommsen, bu önemi şöyle tarif ediyor (1998: 561; ayrıca <em>Herrschaftstechnik</em> kavramı için bkz. Mommsen, 1976):</p><blockquote>Nazi Partisi’nin liderliği açık seçimlerde çoğunluğu elde ettiğini henüz iddia edemez durumdayken, muhafazakar koalisyon ortaklarının yardımıyla çıkarmış olduğu “Halkın ve Devletin Müdafaası için Geçici Kararname” eliyle kendi iktidarını çoktan ilan etmişti. Bu kararname, diktatörlük rejiminin üzerine bina edildiği ve tamamen şekli bir açıdan değerlendirildiğinde 3. Reich boyunca yürürlükte kalan Weimar Anayasası’nın yerini alan gayrıresmi temel yasa olan <em>Grundgesetz</em>’tı.<em> </em>Bu kararname ile hükümete ilan etme yetkisi verilen sivil olağanüstü hal von Papen Kabinesi için işçi partilerinin başlatabilecekleri bir iç savaşa karşı kullanılması amacıyla Savunma Bakanlığı tarafından düzenlenen ve yürütme yetkisinin tamamen <em>Reichswehr</em>’e (Genelkurmay) devredileceğini söyleyen, adına da <em>Ott Planspiel</em>’den (Ott Savaş Oyunu) denen düzenlemeden sadece yürütme yetkisinin kime devredileceği hususunda ayrılıyordu. Bir diktatör olmaya giden yolda, Hitler <strong>“Cumhuriyet’in burjuva mezar kazıcıları” </strong>tarafından hazırlanmış durumdaki araçlardan sonuna kadar faydalandı (abç).</blockquote><p>Normatif devleti formel olarak dağıtmadan tutmadaki ve imtiyaz devleti gibi bir paralel mekanizma kurmaktaki keyfilik, daha önce söylediğimiz gibi faşizmin <em>modus operandi</em>si ve <em>sine qua non</em>udur.</p><p>Faşizmde normatif devlet, hareket alanı gasp edildiği oranda varlığı giderek kozmetik bir araca, çok da gerekli olmayan bir meşruiyet öğesine indirgenir. Hatta bir tersten meşruiyet öğesine… Gerektiğinde bir “iç düşman” gibi gösterilerek, sinir uçlarına dokunulup kışkırtılarak, hayali bir yel değirmeni gibi kullanıldığı da olmuştur.</p><p>İmtiyaz devletinin nominal devleti gaspı hayata geçtikçe bir dizi başka kıtasal kayma gerçekleşir. Örneğin, faşist propagandanın öznesi ve odağı tedricen “parti” olmaktan çıkar, devletin kendisi haline gelir. Faşizm adına konuşanlar şu ya da bu parti için ya da adına değil; devletin bizatihi kendisi adına konuşurlar.</p><p>Bir diğer kıtasal kayma ise, günlük hayatın dönüşümüdür. Çoğunluğun tepkisi, faşizmin aslında kendi haline bırakılsa asla ikna edemeyeceği toplamın buna tedricen tepkisi dönüşür yahut sönümlenir.</p><p>Anarşist Daniel Guérin, nazizmin Almanya’da iktidara gelişi ve kurumsallaşması üzerine olan gözlemlerini paylaştığı <em>Kahverengi Veba</em>’da bu duruma oldukça canlı örnekler verir. Guérin’in örneklerinden birini uzun olsa bile alıntılayalım (Guérin, 1994:106–7):</p><blockquote>Tebdilimekânda ferahlık vardır diyerek hukuk fakültesinde okuyan devrimci bir dostun evindeyiz şimdi de. İnançlarının değişebileceğini bir an bile aklımdan geçirmiyorum. Ama ne garip bir dekor! Masanın, yatağın ve zeminin üzerinde faşist kitaplar.</blockquote><blockquote>“Bunlar ne demek mi oluyor? Ah zavallı dostum, sadece hukuk sınavlarına hazırlanıyorum.” diyor.</blockquote><blockquote>Sanırım yanlış anladım.</blockquote><blockquote>“Son derece doğru anladın. Biliyorsun ki -yahut bilmiyorsundur- bizim dAalet Bakanımız Çatlak Kerrl. Hani şu, bir Alman yargıcı olabilmek için kişinin nasyonal sosyalizmin özünü içselleştirmiş olması gerekli diyen kişi. Yani, bu beyler beni bu <em>öze</em> ilişkin beş saatlik bir sözlü sınava alacaklar. Ben de buna hazırlanıyorum.”</blockquote><blockquote>Yanıt veremeyecek kadar afalladığım için şunları ekledi: “Eğer hoşuna gidecekse, vaftiz törenime davet edeyim seni.”</blockquote><blockquote>- “Vaftiz törenin mi?”</blockquote><blockquote>“Elbette, pek çok Alman gibi ben de özgür düşünceli idim, yani Luther Kilisesi’ni terketmiştim ve bu nedenle adım, diğerleri gibi, ‘asi’ye çıkmıştı . Bugün işe girebilmek için, mutlaka bir mezhebe mensup olmak zorundasın. Binlerce insan vaftiz olmak zorunda kalıyor ekmek paralarını kaybetmemek için. Rahipler bile yetişemez oldu artık. Bundan sonra da ikinci bir sözlü sınava gireceğim Kutsal Kitap’tan.”</blockquote><blockquote>Tam da bu sırada, şort giymiş bir ilkokul çocuğu olan küçük kardeşi içeri girer: “Ludwig, git de <em>Din Tarihi </em>kitabını al gel.” — Din öğretimi okullarda zorunlu hale gelmişti.</blockquote><p>Peki ama bu dönüşüm nasıl gerçekleşir?</p><p>Rıza ve zor arasında aşılmaz duvarlar örenlerin bu dönüşümü anlayabilmesi pek mümkün değildir. <strong>Rıza ve zor, faşizmde devridaim makinesi gibi birbirini besleyen unsurlar olarak kullanılır.</strong> Rıza, zor için meşruiyet elde etmek amacıyla kullanılırken; zor da toplumun genişleyen kesimlerinde rıza üretir. Toplumun faşizme karşı olan kesimlerini sindirir, yansızlaştırır yahut düpedüz bu kesimleri önce amorflaştırıp ardından teslim alır. Faşizmin yükselişinin ilk günlerinden iktidarının son gününe kadar, kendiliğinden yetkilendirilmiş, Führer dışında denetlenemez — ancak gerektiğinde Führer tarafından harcanabilir — , hukuki zemini olmayan daha doğrusu hukuktan bağımsız hareket edebilme yetisine sahip paramiliter güçler burada özel bir rol oynamıştır. Nazi iktidarından önce kapitalist devlet, âli sınıf çıkarları uyarınca “kızılları” bastırmak için kahverengi gömleklilere göz yummuştur. Bu paramiliter güçler, 1929&#39;dan itibaren tüm “kızıl” işçi mahallelerini “düşman bölgesi” olarak tanımlayarak “devlete ihanet” yahut “darbe” gibi gerekçelerle adeta bir düşman ordusunun işgaline benzer şekilde işgal etmiş, sayısı belirsiz işçiyi ve işçi önderini katletmişlerdir (Fülberth, 2011). Hiçbir hukuki zemini olmadan yollarda kontrol noktaları kuran, sorgulamalar, ev aramaları, infazlar yapan bu paramiliter örgütlenmeler ancak faşizmin iktidara gelmesinden sonra imtiyaz devletinin imtiyazlı bir parçası haline gelmiş, faşist hukukun içinde yine de arızi bir yere yerleşmiştir.</p><p>Faşizm, kapitalizmin ihtiyaçları doğrultusunda, kendisine sunulan alanda siyasal/ideolojik gücünü keyfilik ve oportünizmden almaktadır. Bu “karışım” yine aynı düsturlarla hayata geçirilen kaba şiddetle birleşince faşist iktidarın “sırrı” ortaya çıkmaktadır. Kendi kendine yetkilendirilmiş, hukuktan bağımsız şiddet faşizmin imtiyaz devletinin araçlarından biri haline gelmiştir. Bu, faşizmin asli ve zorunlu araçlarından biridir. Goebbels’in günlüğüne düştüğü bir notta söylediği gibi “Mücadele kaba şiddetle verilmeliydi ve veriliyor. Ve doğru olanı da zaten budur.”</p><p>(1) Bu altbaşlık kitabın sonraki baskılarında değişiyor ve <em>A Portrait of the Tyrant as a Young Man </em>(Tiran’ın Genç bir Adam Olarak Portresi) olarak değiştiriliyor. Çıraklık göndermesinin daha isabetli olduğunu düşünmemin sebebi şu: Hitler, antisemit ve antikomünist bir dünya görüşü benimsemesini <em>Kavgam</em>’da Avusturya’da inşaatta çırak olarak çalışırken komünist sendikacılarla girdiği ve tamamen hayali olduğu artık kesin olarak bilinen tartışmalar üzerinden gerekçelendirir.</p><h3>Kaynakça</h3><p>Adorno, T. W. (1978). Freudian Theory and the Pattern of Fascist Propaganda. Içinde A. Arato &amp; E. Gebhardt (Ed.), <em>The Essential Frankfurt School Reader</em> (ss. 118–37). Oxford: Blackwell.</p><p>Fülberth, J. (2011). <em>“… wird mit Brachialgewalt durchgefochten”: bewaffnete Konflikte mit Todesfolge vor Gericht ; Berlin 1929 bis 1932/1933</em>. Köln: PapyRossa-Verlag.</p><p>Guérin, D. (1994). <em>The Brown Plague: Travels in Late Weimar &amp; Early Nazi Germany</em>. Durham: Duke University Press.</p><p>Koschorke, A. (2017). <em>On Hitler’s Mein Kampf: The Poetics of National Socialism</em>. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</p><p>Küçük, Y. (2005). <em>İsyan</em> (C. 1). İstanbul: İthaki.</p><p>Mommsen, H. (1998). <em>The Rise and Fall of Weimar Democracy</em>. Chapel Hill, NC: The University of North Carolina Press.</p><p>__________ (1976). Ausnahmezustand als Herrschaftstechnik des NS-Regimes. içinde M. Funke (Ed.), <em>Hitler, Deutschland und die Mächte</em> (ss. 30–45). Düsseldorf: Droste.</p><p>Munzam, G. (2011). Faşizm, sehvenizm ve alçıpandan Hitler. 25 Aralık 2017 tarihinde adresinden erişildi <a href="http://haber.sol.org.tr/medya/fasizm-sehvenizm-ve-alcipandan-hitler-haberi-39879">http://haber.sol.org.tr/medya/fasizm-sehvenizm-ve-alcipandan-hitler-haberi-39879</a></p><p>Paxton, R. O. (2005). <em>The Anatomy of Fascism</em>. New York, NY: Vintage.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9a3396ef72a4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Sakin ol, champ!” ya da Birleşik ve Eşitsiz Kıyamet]]></title>
            <link>https://medium.com/@munzam/sakin-ol-champ-ya-da-birle%C5%9Fik-ve-e%C5%9Fitsiz-k%C4%B1yamet-33bb72871ca7?source=rss-81878cb11903------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/33bb72871ca7</guid>
            <category><![CDATA[capitalism]]></category>
            <category><![CDATA[pandemic]]></category>
            <category><![CDATA[apocalypse]]></category>
            <category><![CDATA[covid19]]></category>
            <category><![CDATA[environment]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Munzam]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 23 Mar 2020 19:40:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-14T17:13:53.327Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Kapitalizmin distopik gelecek tasavvuru üzerine munzam notlar</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qBMvaGLfsmc9aZfJlOngBQ.jpeg" /><figcaption>Dawn of the Dead (2004)</figcaption></figure><p>Birkaç senedir “post-truth” yani “hakikat-sonrası” döneme girdiğimiz söyleniyor.</p><p>Post-truth, çok yüzeysel olarak söyleyecek olursak, toplumca paylaşılan objektif kanaatlerin çözülerek gerçeğin politik kıymetinin ortadan kalkması, hislere ve inançlara seslenen söylemlerin politikanın yerini alması olarak tarif edilmekte. Peki gerçekten durum bu mu? Ya da başka türlü soracak olursak, siyasetin hakikat üzerine bina edilmesi bağlamında yeni bir döneme mi girdik?</p><p>Bu soruya “hayır” yanıtını vermek zorundayız. Kapitalizm ve onun uzantısı olarak <em>burjuva siyaseti</em>, zaten “hakikat” üzerine inşa edilmemiştir ki bugün/artık “hakikat-sonrasına” geçilmiştir diyebilelim. Kapitalizm kendisini hakikat bir kenara bir dizi mit, efsane üzerine inşa edegelmiştir. Bunlardan dört tanesine yakından bakalım:</p><h4>Mit-1: “Hepimiz aynı gemideyiz!”</h4><p>Kapitalizm, diğer sınıflı toplumlarda olduğu gibi birbirine karşıt çıkarlara sahip sınıfların mücadelesine sahne olan bir sistemdir. “Aynı gemi” argümanı bu uzlaşmaz karşıtlığı, görünmez kılmak; özellikle sistemin kriz ve bunalım anlarında sorumluluğu ve dolayısıyla faturayı “herkese” ve dolayısıyla büyük bölümünü toplumun ekseriyetini oluşturan emekçilere pay etmek amacıyla sürekli dolaşımda tutulur. Bu şekilde, kriz ve bunalım dönemlerinde faturaların büyük kısımlarının sırtlarına yüklendiği emekçilere “sizin kadar biz de feragatte bulunuyoruz” ya da “biz batarsak, siz de batarsınız” mesajı verilmektedir.</p><h4>Mit-2: “Çalış senin de olur!”</h4><p>Kapitalizmin liyakata dayandığı, herkesin hakkını önünde sonunda aldığı, kapitalistlerin servetlerini bireysel çalışmalarına borçlu oldukları, çalışılarak bu düzeyde zenginleşilebileceği bir yalandır. Meritokrasi denilen sahte evrensellik, kapitalizmin en büyük ayak oyunlarından biridir ve çok küçük bir azınlığa sunulan elitist ayrıcalıkların toplumun geneli için geçerli olduğu yanılsamasına dayanmaktadır. Belli toplumsal koşullar içine doğmayan insanların -gözümüze sokulan istisna dahi diyemeyeceğimiz tekil “kazalar” dışında- piyasa tanrısı tarafından dayatılan kast sisteminin nepotist kurallarını çiğnemesi mümkün değildir.</p><h4>Mit-3: “Piyasa kendi kendisini düzenler!”</h4><p>Kapitalizmin seküler teolojisindeki tanrı olan piyasa, görünmez eli aracılığıyla bozulma eğiliminde olan dengeleri mütemadiyen kendisinden başka hiçbir güce gereksinim duymadan düzeltmektedir. Dolayısıyla bu ilahi plana güvenmek, bu ilahi işleyişe iman etmekten başka bir gereksinim yoktur. Bu mit, iktisadi karar alma mekanizmalarını bir avuç insanın insafına terk etmenin temel dayanağından başka bir şey değildir. Piyasalar, <em>asla</em> kendi kendini düzenlemez; tam tersine kapitalizmde piyasalar devamlı şekilde manipüle edilir, fiyatlar doğal değil yapay ve tekeller ya da oligapoller tarafından belirlenmiştir. Buna ek olarak, kapitalist piyasalar kendi haline bırakıldığında dengeye gelme değil dengesizlik üretme eğilimindedir.</p><h4>Mit-4: “Alternatif yok, tarihin sonundayız!”</h4><p>Kapitalizm dininden ve piyasa tanrısından bahsetmişken, bu dördüncü miti Marx’tan daha özlü şekilde ifade edebileceğimizi sanmıyorum. <em>Felsefenin Sefaleti</em>’nde Marx, burjuva iktisatçılar için şunu yazar:</p><blockquote>İktisatçıların tek bir davranış tarzı vardır. Onlar için, yapay ve doğal olmak üzere yalnız iki çeşit kurum mevcut. Feodalizmin kurumları yapay kurumlardır ve burjuvazininkiler doğal kurumlardır. Bu şekilde tıpkı yalnızca iki din ihdas eden teologlara benziyorlar. Kendilerinin olmayan her din kul yapısıdır, kendilerininki ise tanrı vahyidir. İktisatçılar bugünün ilişkilerinin -burjuva üretim ilişkileri- normal olduklarını söylediklerinde kastettikleri servetin yaratıldığı ve üretici güçlerin doğanın yasalarına uygun olarak geliştiği ilişkilerin bu ilişkiler olduğudur. Dolayısıyla bu ilişkilerin kendisi zamanın etkisinden bağımsızlaşmış doğal yasalardır. Bunlar toplumu daima yönetmesi gereken ölümsüz yasalardır. Bu durumda bir zamanlar tarih vardı; ancak artık yoktur.</blockquote><p>Kapitalizm bu efsaneler üzerinde yükselmekte, emekçi sınıfların bilincini bu mitlerle bulandırmaktadır. Hakikat üzerine bina edilmemiş bir sistemde ve onun politik arenasında hakikat-sonrasına geçildiğini iddia etmek ancak bu efsanelere destek olmak anlamına gelmektedir.</p><p><strong><em>Kapitalizmin ideolojik cephaneliğinde bir süredir var olan bir diğer mit ise, distopik bir gelecek tasavvuru üzerine kuruludur.</em></strong> Kapitalizmin göbeğinden yapılan “acilen bir şeyler yapılmazsa, insanlığın, medeniyetin ve canlılığın kolektif olarak sonunun geleceği” çağrılarından bahsediyorum. Eriyen buzullar arasında çaresizce yüzen bir deri bir kemik kalmış bir kutup ayısı, belli ki kaynağı kurumaya yüz tutmuş damla damla akan bir musluğun başında eğri büğrü maşrapasını doldurmaya çalışan siyahi bir çocuk, benzeri görülmemiş bir kasırga ile yerle yeksan olmuş bir kent, petrole bulamış bir pelikan, ufuktaki devasa yangınları çaresiz gözlerle izleyen kalabalıklar ve maskelerle dolaşırken birbirlerine korku dolu gözlerle bakan kalabalıklar gibi imajların eşlik ettiği bu performatif çağrılar, tüm insanlığı bir <em>kriz yönetimine </em>davet etmektedir.</p><p>Haklı olarak akla gelen, “bu görüntülerin neresi mit?” sorusudur.</p><p>Bu görüntüler, mitin içine katılmış <em>gerçek kırıntıları</em>dır. <em>Bu gerçek kırıntıları ise gündelik hayat, rutinler, tüketim kalıpları üzerinde kontrol aracı ve daimi majör bir tehdit algısı altında siniklemiş özneler için bir depolitizasyon aracı olarak kullanılmaktadır.</em> Mit, şu üç boyut üzerinden kurulmaktadır:</p><p>Birincisi, <strong><em>bu çağrılar çözümün kapitalizm sınırları içinde olduğu, bir anomali, zamana-mekana bağlı konjonktürel bir durumun içinden geçtiğimiz, bu krizden piyasa mekanizmalarının önünü açacak gerekli bilimsel-teknik-idari önlemlerle çıkılabileceği imasını taşımaktadır.</em></strong> Tanım gereği geçici olan kriz -kişisel gelişim kitaplarında sıkça tekrarlandığı üzere- tıpkı Çince yazılışında olduğu gibi tehlike ve fırsatı kendi bünyesinde barındırmaktadır. Temel yapılmak istenense, insanın doğayla olan ilişkisini yeniden tanımlamak, sözüm ona insanlığı doğanın dayattığı ekolojik sınırlara geri döndürmek suretiyle kapitalizmi hayatta tutmaktır.</p><p>İkincisi, <strong><em>krizin yaratıcısı olarak “ekolojik sınırları tanımayan insanlığı” kodlayan bu yaklaşım, mevcut yıkımın ve ilerideki distopik/apokaliptik durumun sorumluluğunu kapitalistlerden kaçırır. </em></strong>Örneğin, iklim değişikliğinin önemli faktörlerinden olan karbon emisyonu konusunda, fabrikaya toplu taşıma ile giden işçi ile şehir içi seyahatlerini helikopter ile, uzak mesafe seyahatlerini özel jeti ile yapmayı tercih eden, fabrikasında gerekli filtreleri kullanmayan patronun sorumluluğu eşitlenmiş olur. Hatta, işçi A+++ enerji tasarruflu beyaz eşya kullanamadığı için kınanabilmektedir.</p><p>Üçüncüsü, <strong><em>geleceğe dair bu eskatolojik söylem halihazırda dünyada emekçilerin, yoksulların, yerinden edilmiş insanların velhasıl mülksüzlerin zaten yaşamakta olduğu kıyameti yok saymakta ve bu gerçekliği görünmez kılmaktadır.</em></strong>¹ Oysa, dünyanın büyük çoğunluğu için gelecekte ortaya çıkacak bir durumdan değil; bilfiil tecrübe edilmekte olan <strong><em>birleşik ve eşitsiz bir kıyametten söz etmek gerekmektedir</em></strong>.² Dünya nüfusunun ağırlıklı bölümü, bu birleşik ve eşitsiz kıyametin çatlaklarında, “doğal afet” denilen planlı olmayan toplu katliamlardan tutun gıda yahut su krizine kadar bir dizi felaketin gölgesinde hayat bulmaya çalışmaktadır.</p><p>Birleşik ve eşitsiz gelişme kavramından yola çıkarak “birleşik ve eşitsiz kıyamet” kavramını ortaya atan Evan Calder Williams, dünyanın <em>zaten</em> kıyametvari, apokaliptik bir durumda olduğunu ancak her noktasının bunu aynı düzeyde ve eşzamanlı yaşamadığını vurgulamaktadır. Zaman ve mekan açısından eşitsiz ancak birleşik gelişen bu kıyamet o denli uzun bir zamana yayılmış durumdadır ki artık tüm insanlık tarafından norm kabul edildiğinden, bundan başka post-apokaliptik dünya tasavvurları üretilebilmektedir. Bu boşluğa oynayan mülk sahibi sınıflar, ekolojik dengenin yeniden kurulmasıyla değil; sermaye birikiminin sürdürülebilirliğiyle ve zaman kazanmakla ilgilenmektedir. Zaman… Peki ne için? <strong><em>Birleşik ve eşitsiz gelişen kıyametin dünyanın çoğunluğunu etkileyen ve zaten mevcut olan sonuçlarına maruz kalmamak için. </em></strong>Mülk sahibi sınıfların “mucize” çocuğu Elon Musk’ın “colonize Mars” (Mars’ı sömürgeleştir) sloganı ile duyurduğu projenin anlamı bu bağlamda açık olsa gerek.³ Bunun ötesinde, doğanın politikleştirilmesini içeren her talebe yanıt olumsuz olmaktadır.⁴ Bu bağlamda, <strong><em>kıyameti endişeyle izleyen mülk sahibi sınıfların, kıyameti yaşayan mülksüzlere yanıtıdır “Sakin ol, champ!”</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/571/0*fLoiDyH99jko17Tf.jpg" /></figure><p>Sanıyorum sorulması gereken en önemli soru şudur: Covid19 salgını ile iyiden iyiye görünür hale gelen içinden geçtiğimiz birleşik ve eşitsiz kıyametten “bizim cenahta” yeni bir politika doğacak mı? Bu soruyla, toplumun sınıflara bölündüğünü ve bu sınıflar arasındaki mücadelenin tarihin motoru olduğunu verili kabul eden bir politik hattın gerçek bir alternatif haline gelip gelmeyeceğini sorgulamak istiyorum. Şu şekilde açabilirim: Artık net bir biçimde kabul etmek lazım ki“g<em>eçmiş” ve onun uzantısı olarak “şimdi”, her türlü nostaljik ve solastaljik çağrışımlarıyla birlikte bitmiş durumda.</em> İnsanlık, geri dönülmez noktayı geçti. Bu nedenle anlamlı soru, sınıfları ortadan kaldıracak bir mücadele içinde toplumu ve doğayı birlikte yeniden üretme mücadelesinin verileceği bir gelecek tasavvuru ortaya çıkarabilecek olup olmadığımızdır. Ve elbette şu: Bunun için toplumun ezici çoğunluğuna en gerekli ve özsel soruları sordurulabilecek miyiz?</p><p><em>Değeri kim, nasıl üretir?</em></p><p><em>Üretilen bu değere kim, nasıl el koyar?</em></p><p><em>Birleşik kıyametimizdeki eşitsizliğin temel nedeni nedir?</em></p><p><em>Kıyamet söz konusu olduğunda dönüşü olmayan noktayı nasıl geçtik?</em></p><p>Bu soruların sorulması için geçmişten ve şimdiden, dolayısıyla şimdi ile bağlantılı bir gelecekten ümidin tamamen kesilmesi gerekmektedir. Bunun için de kapitalizmin mitlerine direnmek...</p><p>İçinde bulunduğumuz birleşik ve eşitsiz kıyametin doğal, tarihsiz, normal ve alternatifsiz olduğu; bu apokaliptik dünyada mülk sahibi sınıflarla aynı gemide olduğumuz, mülk sahibi olmayan sınıfların kıyametten kurtuluşlarının olmadığı ve son olarak piyasanın canlılığı kıyametten kurtaracak asli mekanizma olduğu fikri kökten reddedilmelidir.</p><p><strong>Reddedilmelidir çünkü canlılığın mülk sahibi sınıflarla birlikte yaşaması artık mümkün değildir.</strong> Jean-Luc Godard’ın Week-End’indeki (1967) meşhur repliğe referansla söyleyecek olursak: <strong>Mülk sahibi sınıfların dünyada yarattığı kıyametin üstesinden ancak daha büyük bir kıyametle gelebiliriz.</strong></p><p>¹ Alain Badiou ve Slavoj Žižek’in ekolojik söylemi “günümüzün afyonu” olarak adlandırdığı hatırlanabilir.</p><p>² Bkz. E. C. Williams<strong> </strong>(2011) <em>Combined and Uneven Apocalypse</em>. Ropley: Zero Books; Erik Swyngedouw (2013) Apocalypse Now! Fear and Doomsday Pleasures, <em>Capitalism Nature Socialism</em>, 24:1, 9–18.</p><p>³ Bu kapsamda pek çok popüler bilim kurgu öyküsü ve sinema filmi yapılmış durumda. 2013 yılında Hollywood’da çekilen sınıf ayrımlarına dayalı bir dünyalar ayrışmasını konu edinen <em>Elysium </em>bir örnek olabilir.</p><p>⁴ Brezilya’nın faşist devlet başkanı Bolsonaro’nun Amazon ormanlarına ve yerli halkların topraklarına dönük saldırılarını tüm dünyanın izlediğini hatırlayabiliriz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=33bb72871ca7" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>