<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by U. Ozan Usanmaz on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by U. Ozan Usanmaz on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@namevcut?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*QjpjgIPsN6gLBuXeCFXz6A.jpeg</url>
            <title>Stories by U. Ozan Usanmaz on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@namevcut?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 22:28:01 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@namevcut/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Anlamın Çöküşü]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/anlam%C4%B1n-%C3%A7%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BC-5c46cc570e96?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5c46cc570e96</guid>
            <category><![CDATA[sosyal-medya]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <category><![CDATA[toplum]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 28 Apr 2026 18:59:06 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-04-28T18:59:06.931Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>İnsan gücüne dayalı tüm işlerin yapay zekâlı robotlar tarafından yapılacağı bir çağın eşiğindeyiz. Bu yakın gelecekte barınma ve beslenme gibi temel kaynaklar eşit dağıtılabilir ve mülkiyet kavramı köklü bir şekilde bireysel amaçtan kolektif faydaya kayabilir. Peki bu yeni toplum modeli, kapitalist sistemde mülkiyet hırsıyla metalaşan ve bencilleşen insan imgesinin yerine ne koyacak? Tüm iş gücünün robotlar tarafından yürütüldüğü bir dünyada Marx’ın, sosyalizmin ilk aşaması olarak formüle ettiği “herkesten yeteneklerine göre, herkese emeğine göre” ilkesindeki emeğin artık insanlar tarafından gösterilmesinin bir anlamı kalmıyor. Artık her şey, Marx’ın komünizmin yüksek aşaması olarak nitelediği “herkesten yeteneklerine göre, herkese ihtiyacına göre” ilkesindeki gibi gerçekleşecekse, bu koşulları sağlayan insan emeğinin ortadan kalkması ne anlama gelecek?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Pdnf51_DrQFEhG8LqQGlKA.jpeg" /><figcaption>Görsel: <a href="https://unsplash.com/photos/people-using-phone-while-standing-qZenO_gQ7QA">Camilo Jimanez</a></figcaption></figure><p>Klasik anlamda üretim araçlarının mülkiyetine dayalı sınıf ayrımının çözüldüğü bir dünya düzeni kapımızda. Yaklaşmakta olan sistemde insan emeği ekonomik döngüden çekilecek ve üretim yapay zekâlı sistemlerle donatılmış robotik altyapılar tarafından yürütülecek. Böyle bir durumda “artı-değer” ve “emek sömürüsü” kavramlarının da dönüşüme uğraması kaçınılmaz. Çünkü Marx için sömürü, emek gücünün metalaşması ve artı-değer üretimi üzerinden tanımlanmıştı. Eğer emek artık üretimin belirleyici unsuru değilse, klasik proletarya-burjuvazi karşıtlığı da ortadan kalkmış olur.</p><p>Ancak bu kurgusal (ama kaçınılmaz olarak yaklaşmakta olan) geleceği tam anlamıyla bir komünizm olarak tanımlayamayız. Komünizm sadece emek sömürüsünün ortadan kalkması değil, üretim araçlarının kolektif mülkiyeti ve sınıfsız bir toplum düzenidir. Yapay zekâlı üretim araçları belirli şirketlerin ya da küçük bir elit grubun mülkiyetinde kaldığı bir senaryoda “emek sömürüsü” yerine “erişim sömürüsü” ortaya çıkabilir. Çünkü insanlar bu durumda üretime değil ancak kaynak erişimine ve altyapıya bağımlı hâle gelir. Böylece yeni sınıf ayrımı “kaynağa sahip olanlar” ile “kaynak erişimi için bağımlı olanlar” arasında ortaya çıkar. Emek-sonrası toplum modeli gelir ancak kaynağı yöneten teknokrat sınıf kaçınılmazdır. Elon Musk, Mark Zuckerberg, Jeff Bezos ve benzerleri gibi günümüz teknofaşist elitleri yaklaşmakta olan erişim sömürüsünün bariz habercileridir.</p><p>Diğer taraftan, günümüzde yapay zekâ sadece insan emeğini devralmıyor, aynı zamanda insanın emekle birlikte “anlam” ürettiği dünyanın kuyusunu da kazıyor. Ayrıca her geçen gün yapay zekâ bilgilerini satarak herkesin her şeyi bildiği bir topluma dönüşüyoruz. Nasıl besleneceğimiz, nasıl spor yapacağımız, nasıl yaşayacağımız konusunda durmadan aydınlatılıyoruz. Her şey, her ayrıntısına kadar “konunun uzmanları” tarafından günlük olarak tüketebileceğimiz meta içerikler hâline getiriliyor. Kafasına kamera takan veya kamera önüne geçen herkes hızlıca tüketilebilen bir içeriğe dönüşmenin hazzını yaşıyor. “Performatif rol modelleri” bireysel yaşama dair her şeye duyarlı olmamızı dikte ederken anlamın anonimleşmesini de hızlandırıyor. Böylece “Merkür’ün hareketinin İkizler burcuna etkisi” sosyal adaletsizlikten daha önemli bir hâle gelebiliyor. Daima kendisi için tüketen, dijital çağın kölesi olmuş, toplumsal kimliklerini kaybetmiş ve anonimleşmiş bireyler… Herkes, her şeyi, nasıl yapacağımızı durmadan dikte ediyor… Devletin tüm aygıtları da Deleuze’ün de ifade ettiği gibi kendi “bildiri” sistemiyle bu çağa çoktan ayak uydurdu bile. Çünkü bilgi, geçmişte olduğu gibi günümüzde de bir kontrol sistemidir.</p><p>Kıtlığın yapay zekâ tarafından minimize edildiği, emeğin zorunluluk olmaktan çıktığı, çalışmanın hayatta kalma koşulu değil, bir tercih olduğu bir toplum hedonizme mi sürüklenir yoksa emeğin anlamsızlaşmasıyla varoluşsal bir boşluğa mı düşer? Emek-sonrası toplumda sorun ekonomik değil ancak varoluşsalsa, tüm tüketim ürünlerinin kolayca elde edildiği, sanat, felsefe, edebiyat dahil her şeyin anonimleştiği bir dünyada anlam üretimi nasıl gerçekleşecek? Ve asıl önemli olan soru şu: emek ortadan kalktığında özgürlük mü artacak, yoksa insanın kendini gerçekleştirme zemini mi çökecek? Cevap aslında kendimizden çok uzakta değil; çünkü emek, yaşamın ve onun üzerine kurulan anlamın biricik temelidir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5c46cc570e96" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/anlam%C4%B1n-%C3%A7%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BC-5c46cc570e96">Anlamın Çöküşü</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Khora Kavramı Üzerine Düşünceler]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/khora-kavram%C4%B1-%C3%BCzerine-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnceler-f15705bf69da?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f15705bf69da</guid>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye-yayını]]></category>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[hayat]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 27 May 2025 18:13:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-05-27T18:13:01.232Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Timaios diyaloğunda Platon khora kavramına vurgu yapar. Antik Yunanca bir tür “yer” ya da “mekân” anlamlarına gelen khora (χώρα) ne duyumsanabilir ne de kavranabilir olandır. O, üçüncü türe ait olması bakımından çelişmezlik mantığına meydan okur. Bazen ne o ne de buymuş gibi görünen khora, bazen de hem o hem de buymuş gibidir.</p><p>Khora kavramının diyalektik ile olan ilişkisi de bir hayli ilginçtir. Adorno’ya göre diyalektik kişinin kendini haklı çıkarma yöntemi olması bakımından bir tahakküm aracıdır. Yani diyalektik sürekli ve başarılı biçimde durumu tersine çevirerek haklı konuma geçme ilkesidir. Khora düşüncesi diyalektikle gelen bu kutupsallığı tedirgin eder. Zıtlıklardan nemalanan argümanlara karşı bir direnç olarak karşımıza çıkar. O halde khora belirli ve sınırlı bir yer ya da düşünce noktası anlamına gelen topos (τόπος) kavramından ayrılır. Belki de bu bakımdan khora biraz da Nishida’nın yer anlamına gelen basho kavramına yakındır. Basho, tüm varlıkların temelinde yatan bir ortak alan olduğundan burada tüm farklılıklar ve zıtlıklar bir arada bulunarak anlam kazanır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9-ok092RbZHP_aNNshIK3w.jpeg" /><figcaption>Bendeki dünya imgesi beni ben yapan şeydir ve bu dünya üzerine kurduğum imgesel tahakküm olmadan bu dünyada bir yer (topos) tutamam. Dolayısıyla egomu kuran şey başkaları için ne ifade ettiğim değil, şeyleri/başkalarını bilincimdeki boş alanda (khora), sahte bir merkezde toplama çabamdır. Ben, daima, “kendisi için bendir”, en sahte özgeci söylemlere kapıldığı anda bile… (foto: nicholasxbent)</figcaption></figure><p>Derrida Platon’un khora kavramını yorumlar ve ona göre khora ne tam anlamıyla varlık ne de yokluktur. Khora daha çok varoluşun mümkün olduğu bir tür <em>ara bölge </em>olarak tanımlanır. Khora aynı zamanda anlamın hiçbir zaman sabit olmadığını da temsil eder; anlam onda sürekli olarak yer değiştirir ve dolayısıyla ertelenmek zorundadır. Khora tam da bu noktada Derrida’nın yapısöküm yöntemini yansıtan bir kavram olarak belirir. Yapısöküm, herhangi bir fikre olan aşırı sadakatimizi ya da inancımızı parçalarına ayırma ve o fikrin karşıtında gömülü bulunan hakikati ve veçhelerini görme yöntemidir. Bu yöntemle bir kavramın içsel tutarsızlıklarının, çelişkilerinin ve örtük varsayımlarının açığa çıkarılması amaçlanır. Bir kavramın ya da metnin yapısal olarak çözülmesiyle geleneksel anlam yapıları ve varsayımlar sorgulanarak altüst edilir. Dolayısıyla bir kavram çok katmanlı, çelişkili ve değişken anlamlar taşıyabilir. Bir merkez ve sabitlik yoktur. Sınırlar belirsizdir.</p><p>Derrida’nın bakış açısıyla sınırların belirsiz olduğu bir alanda sabit anlamları ve hiyerarşileri parçalamak gerekecektir. Sabit anlamların olmadığı yerde ise yapılar sürekli kayar. Ancak bu olaya Deleuze felsefesiyle yaklaşsaydık, bu kayma durumunu yeni yaratım ve oluşlar için bir fırsat olarak değerlendirebilirdik. Böylece yapısöküm bir yıkım aşamasından çıkıp bir tür yaratım/oluş sürecine dönüşmüş olurdu.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f15705bf69da" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/khora-kavram%C4%B1-%C3%BCzerine-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnceler-f15705bf69da">Khora Kavramı Üzerine Düşünceler</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dev Bir Balık Tarafından Yutulmanın Sembolik Anlamı]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/dev-bir-bal%C4%B1k-taraf%C4%B1ndan-yutulman%C4%B1n-sembolik-anlam%C4%B1-3ab0e4babe75?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3ab0e4babe75</guid>
            <category><![CDATA[sembolizm]]></category>
            <category><![CDATA[kişisel-gelişim]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye-yayını]]></category>
            <category><![CDATA[psikoloji]]></category>
            <category><![CDATA[dinler-tarihi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 19 Jan 2025 14:44:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-19T14:44:17.768Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>“İnsanlığın konuştuğu ortak dil sembol dilidir” der Erich Fromm. Sembol dili evrenseldir ve dolayısıyla mitoslarda olduğu gibi kutsal metinlerde de yoğun olarak karşımıza çıkar. Örneğin Yunus Peygamber’in hikâyesi çözümlendiğinde söz konusu hikâyenin aslında metaforların ötesinde derin bir anlam taşıdığı anlaşılır. “Rüyalar, Masallar, Mitler” kitabında Erich Fromm bu hikâyenin psikolojik boyutlarına özgün bir yorum getirir.</p><p>Hikâyeye göre Yunus bir gün Tanrı’nın sözlerini işitir. Ninova’ya gidip insanları doğru yola döndürmesi gerekecektir. Ancak görevi ona bildirildiği halde bu görevi yerine getirmek istemez ve Tanrı’nın emirlerinden kaçmaya çalışır. Çünkü çevresiyle pek fazla ilgilenmeyen bir insan olan Yunus zaten kendi isteği ile peygamber olmamıştır.</p><p>Tanrı’nın çağrısına cevap vermek istemeyen Yunus Ninova yerine Yafa’ya gider. Oradan da Tarşiş’e giden bir gemiye biner. Yolculuk esnasında denizin ortasındayken büyük bir fırtına çıkar. Herkes korku ve heyecan içindeyken Yunus bu duruma aldırmaz, geminin alt bölümüne inerek derin bir uykuya dalar. Denizciler ise aniden çıkan fırtınayı Tanrı’dan gelen bir ceza olarak düşünürler çünkü Yunus öncesinde onlara Tanrı’dan kaçtığını söylemiştir. Denizciler tarafından uyandırılan Yunus durumun felakete gittiğini idrak edince kendisinin denize atılmasını ister. Çünkü bu sayede denizin durgunlaşacağını düşünür. Bunun üzerine Yunus denize atılır ve suya düşer düşmez fırtına diner, deniz durgunlaşır. Ardından Yunus büyük bir balık tarafından yutulur. Dev balığın karnında üç gün, üç gece kalan Yunus kendisini affetmesi için Tanrı’ya dua eder. Bunun üzerine balık Yunus’u karaya kusar. Daha sonra Ninova’ya giden Yunus Tanrı’nın buyruğunu yerine getirerek Ninovalıları kurtarır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/820/1*f2DS3-3BBcxVadSDgk9PNg.jpeg" /><figcaption><em>İllüstrasyon: Alma Sheppard-Matsuo</em></figcaption></figure><p>Anlatıdaki olaylar gerçekten yaşanmış gibi aktarılır. Aslında baştan sona gerçekdışı olan bu hikâyede bir sembol dilinin kullanıldığı açıktır. Yunus’un başına gelen bütün olaylar onun ruhsal durumu hakkında bilgi verir. Peşi sıra birçok sembol, metafor kullanılmıştır. Örneğin gemiye binme, geminin alt bölümüne inme, uykuya dalma, denizde yolculuk ve balık tarafından yutulma… hepsi birer semboldür ve her biri ayrı bir ruh hâlini temsil eder. Ancak tümü birlikte değerlendirildiğinde bu semboller kişinin kendi içine kapanmasıyla ve kendini toplumdan soyutlamasıyla ilgilidir. Böyle bir durum henüz doğmadan önce anne karnındaki güven duygusudur. Gemi, derin uyku, deniz ve balık… hepsi güvende olma ve korunma duygularına karşılık gelir.</p><p>Bu hikâyede Yunus’un iç dünyası hakkında bilgi ediniriz. Onun vicdanı ve kaçma isteği arasında nasıl bocaladığına tanık oluruz. Dolayısıyla metaforlarla kurulu belli bir ardışıklığa sahip bu anlatıda olayların giderek şiddetlenerek büyümesi Yunus’un duygusal durumuyla paralellik gösterir. Hikâyenin başında insanlardan ve görevinden kaçan Yunus giderek her şeye daha fazla yabancılaşır. Balık tarafından yutulduğunda ise mutlak bir soyutlanma ile insanlardan tamamen uzaklaşır. Ancak kendi isteği ile yarattığı bu hapis onu sonunda çok bunaltır ve kendini yalnız hisseder. Bu hapisten kurtulmak için de sonunda Tanrı’ya dua ederek ondan yardım ister. Sonunda konfor alanı yıkılır. Güvende olma kaygısı ortadan kalkar ve kendi içine hapsolduğu dünyadan çıkarak hayatına kaldığı yerden devam eder.</p><p>Yunus’un hikâyesi tipik bir nevroz gelişimidir. Bu durumda olan kişi belli kaygılarla, belli bir tehlikeden korunmak için bir tavır ortaya koyar. Ancak sonunda bu tavır kendisi için de bir tehlike arz eder. Netice kişi ortaya koyduğu tavırdan kurtulmak için çaba göstermeye başlar…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3ab0e4babe75" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/dev-bir-bal%C4%B1k-taraf%C4%B1ndan-yutulman%C4%B1n-sembolik-anlam%C4%B1-3ab0e4babe75">Dev Bir Balık Tarafından Yutulmanın Sembolik Anlamı</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İnsanbiçimcilik ve Ölümsüzlük Üzerine]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/i%CC%87nsanbi%C3%A7imcilik-ve-%C3%B6l%C3%BCms%C3%BCzl%C3%BCk-%C3%BCzerine-03d15c809ee1?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/03d15c809ee1</guid>
            <category><![CDATA[türkiye-yayını]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[dinler]]></category>
            <category><![CDATA[mitoloji]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 23 Aug 2024 19:06:13 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-08-23T19:06:13.498Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Antik Yunan paganizmi ve İbrahimî dinler arasında birçok ortak içerik bulmak mümkün. Bunlardan en temeli hiç kuşkusuz doğanın veya yaratıcı gücün insan biçiminde ya da insani sıfatlarla tahayyül edilmesidir. İnsani niteliklerin insanüstü bir varlığa atfedilmesi olan insanbiçimcilik (antropomorfizm) dini inanç sistemlerinde ve mitoslarda oldukça yaygındır. Ancak toplumlar tarih boyunca bir taraftan tanrılara insansı sıfatlar yüklemelerken bir taraftan da tanrıların en önemli özelliğine, ezeli-ebedi oluşlarına, diğer bir ifadeyle ölümsüzlüğe öykündüler. Peki bunda ne kadar başarılı olabildiler?</p><p>MS 3. yüzyıla tarihlendirilen Nag Hammadi el yazmalarında ruh, <em>psyche</em>, ve topraktan olmak üzere farklı yaradılışa sahip üç ayrı Âdem’den bahsedilir. İlk Âdem (ruhtan/ışıktan olan) ruh bahşedilmiş olandır ve ilk gün zuhur etmiştir ve onun için Yunanca <em>pneumatikos</em> (πνευματικός) ifadesi kullanılır. Yeni Ahit’in Yunanca çevirisinde sıklıkla kullanılan bu sözcük “bedenine ruh verilmiş insan” anlamına gelir. İkinci Âdem’e <em>psyche</em> (ψυχή) bahşedilmiştir. Bu sözcük daha sonra İslam filozofları tarafından nefs olarak çevrilmiştir. Topraktan yaratılmış olan üçüncü Âdem ise yasa yani <em>nomos</em> (νόμος) insanıdır.</p><p>Fiziki yaradılışla ve Âdem’in bedeninin yaradılışıyla bağlantılı olan yedi hükümdar düşük seviye doğaüstü figürlerdir. Âdem’e nefesiyle can veren figür ise yedi hükümdara üstün Sofia Zoe’dir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/799/1*MzI9XYPy6AxC1KUrmhZ3mA.jpeg" /><figcaption>Adem ve Havva canlandırması (Fotoğraf: <a href="https://www.flickr.com/photos/brunocake/1432158227/in/album-72157602141781831/">Melanie-Bee Hyams</a>)</figcaption></figure><p>Nag Hammadi yazmalarına göre hükümdarlar Âdem ile Havva’ya Cennet’te bütün ağaçların meyvelerini yiyebileceklerini söylerler. Ancak bilgi [gnosis] ağacının meyvesini yememeleri gerektiği konusunda uyarırlar. Ardından yaratıkların en bilgesi olan gelir ve Âdem ile Havva’yı yasak meyveyi yemeye teşvik eder. Yasak meyveyi yerlerse zihinleri açılıp tanrılar gibi olacaklar, iyi ve kötü insanlar arasındaki farkı göreceklerdir. Yaratıkların en bilgesine göre tanrılar söz konusu meyveyi yasaklamıştır, çünkü kimsenin kendileri gibi olmalarını istemezler… Devamında Havva meyveden yer, sonra Âdem’e verir ve Âdem de yer ve bunun üzerine her ikisinin de zihinleri açılır (yasak meyveyi yediklerinde bilgi ışığı üzerlerine parlar). Ardından Âdem ve Havva çıplak olurlar, hükümdarlar büyük bir dehşetle Cennet’e gelirler, Âdem ve Havva ağaçların ardına saklanır, sonra görünürler, sorguya çekilirler ve nihayetinde lanetlenirler…</p><p>Anlatının bu kısmına kadar Âdem zaten ölümsüz bir varlıktır. Ancak yöneticiler gibi bir rab değildir. Bu nedenle yöneticiler Âdem’in bilgi ağacının meyvesini yemiş olduğu gibi hayat ağacı meyvesini de yiyeceğinden tedirgin olurlar. Eğer Âdem hayat ağacı meyvesini de yerse bir rab olacak ve yöneticileri küçümseyecek, onlara tepeden bakacaktır. Bunun üzerine yöneticiler Âdem’i Cennet’ten kovarak içinden alındığı toprağa geri gönderdiler. Hayat ağacını ise korkunç yaratıklarla çevreleyip korumaya alırlar; ortasına ise sürekli dönen alevli bir kılıç koyarlar. Böylece hayat ağacına kimse yaklaşamaz.</p><p>Sofia Zoe yedi hükümdarın kendisine benzerlerini lanetlediklerini gördüklerinde hükümdarları göklerinden kovarak onları günahkâr kozmosa atar. Bundan sonra bu hükümdarlar yeryüzünde kötü ruhlar (daimonlar) olarak var olurlar.</p><p>Âdem’in düşüşü gnostik metinlerde görüldüğü üzere ilahi olan yedi hükümdarın korkularından ileri gelir. Hükümdarlar Âdem’in kendilerinden üstün olmasından korkarlar. Bu korku tasavvuru açıktır ki antropomorfik bir unsurdur ve antik çağ mitosları için de antropomorfizm belirleyicidir. <em>Hybris</em> (ὕβρις) yani kibir/küstahlık, bu unsurlardan en çok işlenen konuların başında gelir. Yunan mitoslarının çoğunda kibre kapılan insanların cezalandırılması konusu işlenmiştir. Antik Yunan mitosları da bu anlamda gnostik metinlerle ortak içerikler paylaşır. Örneğin Pandora miti.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/451/1*5dvWJwcmvncrrVath_rkkg.jpeg" /><figcaption>Prometheus insanı yaratıyor, Athena ise ona can veriyor (İllüstrasyon: Bartolomeo Pinelli)</figcaption></figure><p>“Sözüm kısa, bütün tanrılardan nefret ederim” diyor Prometheus (Aeschylus, Prometheus 975). Bu nefretinin bir nedeni vardı elbette. Prometheus <em>philanthropos</em> yani insan seven bir titandır. Başlangıçta insanlar ve tanrılar payeleri ve kısmetleri bakımından birbirine denktir. Ancak Zeus insanlar (başlangıçta sadece erkekler vardı) ve tanrılar arasında bir hiyerarşi olması gerektiğini düşünür. Bir ayrım yapılmalıdır ve bu görevi de Prometheus’a verir. Prometheus kurban edilmiş bir öküzle çıkagelir. Öküzün en uzun kemikleri olan dört adet ayak kemiğini ak bir yağ tabakasıyla kaplamıştır. Geri kalan yenilebilir etleri ise hayvanın midesine (gaster) yerleştirerek saklamıştır. İki seçenek vardır. Prometheus Zeus’a “İstediğin parçayı seç” der ve Zeus da tanrılar için doğal olarak güzel görünen yağ tabakasıyla kaplı kemikleri seçer. Ancak Zeus aldatıldığını anlar ve öfkelenir. “Madem öyle ben de insanlardan hayatı (bios) ve ateşi (pyr) saklayacağım!” der. Hayat canlılığı besleyen şeydir, yani tahıldır. Öncesinde buğdaylar kendileri çıkıyor, filizleniyor, mayalanıyor ve ekmek oluyordu. Artık insanlar buğdayı ekecek, biçecek ve emek sarf edecektir. Ateş ise Zeus’un dişbudak ağaçları üzerinde tuttuğu ezeli ve ebedi sönmeyen ateşidir. Ateş olmayınca Prometheus’un insanlara verdiği etler de pişirilemez. İnsanlar aciz duruma düşer.</p><p>Prometheus insanları düştüğü durumdan kurtarmak için Zeus’un gizlediği ateşten bir kor tanesi (sperma pyros) çalar ve onlara armağan eder. Zeus bu defa çok sinirlenmiştir: “Madem ateşimi çaldın ben de sana harikulade bir musibet (kalon kakon) yollayacağım!” der. Demir ustası, heykeltıraş tanrı Hephaistos görevlendirilir ve ölümsüz tanrıçalar model alınarak <em>parthenos</em> (evlenme çağındaki genç kadın) formunda bir kadın yaratılır. Bu kadın güzellik ve çekicilikte göz kamaştırır. Onu gören herkes şaşkına döner ve onu arzular. Ancak Hermes bu kadına köpek mizacı, yalancılık ve hırsızlık huyu verir. Böylece Zeus bir gaster modeli tasarlar; çünkü kadın doyumsuz bir iştaha sahip olarak erkeği tüketecektir (“Alın size gaster” der adeta burada Zeus cevap olarak). Bu kadın modelin adına da tüm tanrıların insanlara armağanı anlamına gelen Pandora denecektir.</p><p>Prometheus olayları önceden anlamaya muktedir olan, önceden gören, yani öngörendir. Kardeşi Epimetheus ise olacakları sonradan, iş işten geçtikten sonra anlar. Epimetheus’un evine varan Pandora ilk eştir artık… Ancak Pandora Epimetheus’a ağzı kapalı bir küp ile birlikte gelmiştir. Epimetheus evde olmadığı bir gün Zeus’un emriyle Pandora kapağı açar ve türlü musibet insanların dünyasına yayılır. Hastalık, acı, yaşlılık, yorgunluk, yas, fırtınalar, rüzgârlar… Kadın artık musibet getirendir. Kapağı hemen kapatılan küpte ise sadece umut kalır.</p><p>Prometheus’un ateşi tanrılardan çalarak insanlara armağan etmesinin metaforik anlamı görünenden daha derindir. Ateş sadece aklı ya da bilimi değil aynı zamanda libidoyu da temsil eder. Bu ateş, <em>akamaton pyr</em>, (Homeros, İlyada 5.4) tükenmek bilmez ateştir [ἀκάματον πῦρ]. Ancak insanların kullandığı ateş, <em>sperma pyros</em>, Zeus’un sonsuz ateşinden sadece küçük bir parçadır [σπέρμα πυρός]; bir kor tanesidir, ateşin tohumudur (Homeros, Odysseia 5.490). Sonludur. Dolayısıyla beslenmediğinde söner.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/687/1*5LJspWWHOMZsjg-3lKzShA.jpeg" /><figcaption>Asklepieos bir ölüyü dirilttiği için Zeus tarafından yıldırımıyla çarpılarak cezalandırılıyor (İllüstrasyon: Justus von Liebig)</figcaption></figure><p>Gerek Yunan gerekse de Yakın Doğu mitoslarında sadece tanrılar ölümsüzdür. İnsanoğlu ölümsüz olmaya çabalasa da bunda asla başarılı olmaz. Ölen bir insanı dirilten Asklepieos bile Zeus tarafından cezalandırılmıştır. Gılgamış Destanı’nda da ise ölümsüzlüğü arayan Gılgamış’a Utnapiştim şu cevabı verir:</p><blockquote>Gilgameş, şimdiye kadar yapılıp da hiç yapılmamış veya yıkılmayacak bir ev gördün mü? Mühürlenen bir belge sonsuzda dek kalır mı? Kardeşlerin bölüştükleri miras sonsuza dek onların olur mu? Ülkede düşmanlık sonsuz mudur? Bir nehir sürekli taşar mı? Güneşin yüzünü her zaman görüyor musun? Eski günlerden devamlı ne kalmış ki? Uyku ile ölüm birbirine benzemiyor mu? Her ikisi de ölüm gibi görünmüyor mu? Bütün varlıkları yaratanlar, yaşamı ve ölümü birlikte vermişler. Her nesnenin bir varoluşu, bir yokoluşu var. İnsanın da öyle. Elden ne gelir?</blockquote><p>Sonuç itibariyle hem gnostik metinlerde hem de Yunan mitoslarında insanlar tanrılara denk değildir. İki gelenekte de insandan üstün ilahi varlıkların antropomorfik tasavvurları mevcuttur. Gnostik metinlerde Âdem hayat ağacına ulaşamamıştır. Yunan mitoslarında ise insanlar sonsuz ateşe muhtaç kalarak sonluluğa mahkûm edilmiştir. Mitosların didaktik mesajı açıktır: insanlar ezeli ve ebedi olmadıklarını yani sonlu varlıklar olduklarını unutmadan yaşamalılar. Delphoi Apollon Tapınağı girişinde yazılı “kendini bil” (γνῶθι σεαυτόν) deyişi de bu farkındalığın açık bir göstergesidir. Denmek istenmektedir ki: sen tanrı değilsin, kendini bil. Sen zaten ölümsüz olmadığın için bu tapınağın girişine kadar geldin ve bu yazıyı okudun…</p><p><strong>Kaynakça</strong></p><p>Jean-Pierre Vernant. (2011). <em>İlk Kadın Pandora</em>. (Çev. D. Çetinkasap). Pinhan.<br>Muazzez İlmiye Çığ. (2013). <em>Gilgameş: Tarihte İlk Kral Kahraman</em>. Kaynak Yayınları.<br>Walter Burkert. (2017). <em>Yunan Kültüründe Yakındoğu Etkileri</em>. (Çev. M. F. Yavuz). İthaki.<br>Anonim. <em>Nag Hammadi El Yazmaları</em>. (Çev. A. Çeker). 6:45 Yayın.<br>Hesiodos. (2018). <em>Theogonia, İşler ve Günler</em>. (Çev. A. Erhat ve S. Eyüboğlu). İşbank.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=03d15c809ee1" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/i%CC%87nsanbi%C3%A7imcilik-ve-%C3%B6l%C3%BCms%C3%BCzl%C3%BCk-%C3%BCzerine-03d15c809ee1">İnsanbiçimcilik ve Ölümsüzlük Üzerine</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Mania’ya Kapılıp Gidenlere]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/maniaya-kap%C4%B1l%C4%B1p-gidenlere-e306cce6b855?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e306cce6b855</guid>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <category><![CDATA[nietzsche]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe-yayın]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 21 Jul 2024 19:11:31 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-07-21T19:11:31.091Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Stoacılar tanrının maddeye balın peteğe geçtiği gibi geçtiğini düşünmüş. İlk bakışta panteist bir inanç tarzı gibi görünse de aslında bu görüşün altında düalist bir anlayış yatar. Örneğin Zenon balın peteğe nüfuz etmesi gibi tanrının da dünyevi maddeye nüfuz ettiğini söylediğinde dünyevi maddeyi tanrıdan ayırmıştı. Spinoza ise “her şey tanrıdadır” diyerek bu bakış açısını tersine çevirdi. Ona göre tanrı maddeden ayrı olsa bile her şey onun içinde çeşitli hâl ve tavırlarda sonsuzca devinir. Spinoza’nın bu yaklaşımı bize Aristoteles’in Platon’a karşı aldığı tavrı hatırlatır. Aristoteles ölçülen ve ölçüyü yani varolan ve varolanın varlığını oluşturan arasındaki farkı elbette görmüştür. Ancak o varlığın ikileşmesini önlemek için varlık ile varolanı birleştirmeye çalışır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*AaF_H1wT87-DfvuqGPfDcw.png" /><figcaption>Thiasos sahnesi: Satyros ve Maenadlar ile kendinden geçen Dionysos<br>(Attika Siyah Figür Hydria, MÖ 520 c.) British Museum</figcaption></figure><p>Stoacıların benimsediği “her şeyin tanrı ile dolu olduğu” görüşü felsefi bir argüman. Bununla birlikte bu görüşün dini eksendeki uzantısını antik Yunan paganizminde görmekteyiz: Eski Hellencede “deliriyorum, çıldırıyorum” anlamına gelen <em>mainomai</em> (μαίνομαι) fiili. Bu aynı zamanda “tanrı gücüyle dolu olmak” demek olan, Dionysos’u alaylarıyla birlikte coşturan taşkın bir güçtür. Dolayısıyla Dionysos alayında kendinden geçen Bakkhalara <em>mainas</em> adı verilir. Böylece insan tanrı gücünü içine aldığında ya <em>mainas</em> olur, toplum kurallarına karşı gelerek onları hiçe sayar ya da <em>mantis</em> yani kâhin olur ve insanlara tanrıların sırlarını açar. Ancak insanın kendi sınırlarını aşarak insanüstü alana girmesi oldukça sakıncalı bir iştir. Bu sınırları aşan bir <em>mania</em>’ya kapılır, tanrıya karışarak tanrı ile dolar. İlkçağda bu anlamda kullanılan <em>mania</em> sonradan çılgınlık, delilik gibi anlamlara gelen <em>manyak</em> sözcüğüne evrilmiştir.</p><p>Nietzsche’ye göre Apollon ve Dionysos olmak üzere insanın iki yanı var. Apollon aklı, Dionysos duyguları temsil eder. İkisi de vardır insanda. Dolayısıyla insan hem akıllı hem de sarhoştur ve sanat da bu iki gücün çarpışmasından doğar. Uyum dediğimiz şey bu iki karşıtın ölçülü birliğidir.</p><p>Nietzsche’nin “çocuk olmak” ile “Dionysos olmak” arasında kurduğu bağlamı da hatırlayalım. Deleuze, Nietzsche’nin Zerdüşt’ündeki üç metaforik dönüşümü çözümler; ruh deveye, deve aslana, aslan ise sonunda bir çocuğa dönüşür. Deve kendine yüklenen şeyi taşıyan hayvandır: Yerleşik değerlerin, ahlakın ve kültürün ağırlığını taşır. Bunları çölde taşıyan deve orada aslana dönüşür: Bu aslan tüm yükleri ayakları altında çiğner, anıtları kırar ve yerleşik değerlerin eleştirisini amaç edinir. Ancak aslan son olarak bir çocuğa dönüşür: Oyun oynayan, yeni değerlerin ve ilkelerin yaratıcısı olan bir çocuktur bu. Artık hiçliğin kıyısındaki üstinsanın da aşıldığı, yaşamın olumlandığı bir son dönüşüm gerçekleşmiştir. Bu olumlama Dionysos tarafından oynanan bir oyunu sembolize eder; hiçliğin ağırlığına karşı varlığın hafifliğinde dans ederek ve gülerek oynanan bir oyun.</p><p>Antik Yunandaki <em>menos</em> kavramında olduğu gibi kendi hayat gücünü yaşatan, hayatı olumlayan insan aslında üstinsanı aşan insan olmuyor mu? Spinoza’nın varolma gücü anlamına gelen otonom <em>conatus</em> kavramı belki de tam olarak bu şekilde hayat buluyor: <em>mania</em>’ya kapılıp Tanrı Dionysos’un gücüyle dolup taşma ya da diğer bir ifadeyle çocuk olabilme gücüyle…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e306cce6b855" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/maniaya-kap%C4%B1l%C4%B1p-gidenlere-e306cce6b855">Mania’ya Kapılıp Gidenlere</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Nerede Bu Sonsuzluk?]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/nerede-bu-sonsuzluk-24e0c2a75f93?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/24e0c2a75f93</guid>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[hayat]]></category>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye-yayını]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 16 May 2024 08:17:22 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-05-16T08:17:22.306Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>İnsan, Pascal’a göre ne içinden çıktığı hiçliği ne de gömülü olduğu sonsuzluğu anlamaya muktedirdir. Buna karşın, Spinoza’da geometrik yöntemle kanıtlanan üçüncü bilgi türü olan sonsuzluk ise doğruluğundan şüphe edilemez olandır. Spinoza’ya göre insanı yanıltan hiçliğin sonsuzluğu değil, varlığın sonlu değişkenliğidir. Rasyonel bilgi bu nedenle deneyimsel bilgiden daha tutarlı olan bilgi türüdür.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*q2Yzx_ouXl1Osao_PoXfiQ.jpeg" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/photos/silhouette-photography-of-person-oMpAz-DN-9I">Greg Rakozy</a> on Unsplash</figcaption></figure><p>Yine de “ignoramus” (bilmiyoruz) diyor derinlerden bir ses; “ignoramus et ignorabimus” (bilmiyoruz ve bilmeyeceğiz). Kimsenin ölümün ne olduğunu bilmediği, ancak bunun çok da önemli olmadığı çünkü hayatın da ne olduğunu bilmediğimiz iddia ediliyor. İşte bu yüzden “sapere aude” (bilmeye cesaret et) deyişi Horatius’tan Kant’a uzanan cüretkâr bir çığlıktı.</p><p>Aristotales “tüm insanlar, doğası gereği bilmek isterler” dediğinde bir kapı aralanmıştı. Bu da önce kendini bilmekten geçiyordu. Çünkü kendini bilen kendisi üzerinden doğayı da bilecekti. Foucault, Delfi Tapınağı’nın üzerindeki “kendini bil” (nosce te ipsvm) ibaresinin bir tefekkürden ziyade bir eylem ve bir teknik olduğunu vurgular. Buna göre insanın kendini tanıması, bilmesi, hayat boyu süren “sonsuz” bir yolculuktur. Çünkü benliğin özü olmadığından varılacak bir yer de yoktur. Heidegger’de ise “kendini bilme” bir bütün olarak varoluşa ilintilenen bakışın içine-nüfuz-eden-bakış olarak ifadesidir. Ancak bu bakış kendilik noktasının duyumsal olarak tespit edilip temaşa edilmesi değil, dünya-içinde-varolmanın özsel konstitüsyon momentlerinin içine nüfus eden bir bakışla onun açımlanışlığının anlaşılarak kavranmasıdır.</p><p>Fenomenoloji ve hermeneutik tam da bu “ignoramus” ön yargısını kırmaya çalışıyor. Tamamen başarılı olunamayacağı da aşikâr. Çünkü bilebildiğimiz şeylerin kendileri değil, bizzat onların doğalarının nasıl işlediği. Aynı şey töz kavramı için de geçerli… Şeylere dair bilebildiğimiz, yakaladığımız tek şey onların olmakta olduklarına dair oluş hâlleri. Bu da kendi bilincimiz sayesinde. Bilincimiz olduğu için düşüncede ya da deneyimde şeylere temas ediyoruz.</p><p>Peki ya bilinç bilinebilir mi? Ya da bilincin varlığı yadsınabilir mi? Bilinç bir şey midir? Şeylerin varlığı akış hâlinde olduğu için yadsınamaz, ancak olanların bir yanılsama olduğu söylenebilir. Nihai varoluşları yoktur (namevcutturlar). Bilinç için de aynı şey söylenebilir mi? Oluş halinde olana (geçici şeye) temas eden de (her ne kadar tözü tasavvur etse de) geçicidir… Peki her şey sonlu ise nerede bu sonsuzluk? Spinoza’yı anıyoruz; çünkü ancak zihnin varoluşu bittiğinde geriye ondan ezeli ve ebedi bir şey kalır…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=24e0c2a75f93" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/nerede-bu-sonsuzluk-24e0c2a75f93">Nerede Bu Sonsuzluk?</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Her Şeyi Anlamak Zorunda Mıyız?]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/her-%C5%9Feyi-anlamak-zorunda-m%C4%B1y%C4%B1z-ee09719780c5?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ee09719780c5</guid>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 15 Apr 2024 19:05:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-04-15T19:05:32.987Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bildirme, haber verme, çeviri yapma, yorumlama, açıklama, açımlama… Bunların hepsi hermeneutik adı verilen yöntemde ya da diğer bir ifadeyle <em>hermeneuein</em> sanatında/yönteminde karşılık bulur. Bu yöntem adını yorumcu (<em>hermeneus</em>) ve haberci/elçi (<em>angelos</em>) tanrı Hermes’ten alır. Hermes konuşmada çok iyidir; kurnaz ve aldatıcıdır. Bu nedenle sözün muğlak yapısının tüm özelliklerine hâkimdir… Bunun yanında hermeneutik, bir açımlama sanatı olmakla birlikte retorikten farklıdır. Retorikte kastedilen anlam ikna edici ifadeyle aktarılmaya çalışılır. Hermeneutikte ise amaç ifadeden yola çıkılarak kastedilen anlama ulaşmaktır.</p><p>Sözün muğlak oluşu izah gerektirir. Bu nedenle edebi, felsefi ve teolojik çalışmalar belli bir anlama/yorumlama sürecinden geçmek durumundadır. Bu yöntemin kökeni bilindiği üzere antik dönemlere kadar gider. Yunanlar tanrısal alamet ve kehanetlerle dolu bir dünyada yaşadıklarına inanırlardı. Bundan dolayı rüyalarını ya da dış dünyada başlarına gelen olayları anlayıp yorumlamaları metafizik yaşam tarzlarının bir parçası olmuştur. Dolayısıyla söylenen söz (<em>to legomenon</em>) ile onun anlamı/yorumu (<em>hermeneia</em>) arasında döngüsel bir ilişki içindeydiler. Çünkü Herakleitos’un da dediği gibi Yunan tanrıları bir şeyi ne açıkça söyler (<em>legei</em>) ne de gizler (<em>kryptei</em>), yalnızca işaret ederler (<em>semainei</em>).</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*p7eKddbisUz1YMFj9NXClg.jpeg" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/photos/brown-wooden-ladder-leaning-of-bookshelf-D9_QOTmbFAg">Taylor</a> on Unsplash</figcaption></figure><p>Peki ya muğlak olan söz nasıl anlamlandırılacak? Felsefi gelenek bize muğlak ve karanlık olanın perdesinin açılmasının (<em>aletheia</em>) ancak bilgelik (<em>sophia</em>) sahibi kişilerle mümkün olabileceğini gösteriyor. Bu da felsefenin daimî olması (<em>perennis</em>) demek; yani sözün yorumlanmasıyla derin anlamlara (<em>hyponoiai</em>) ulaşma çabası. Bu yorumlama çabasının çıktısı da ifadenin kendisi olacaktır. Örneğin Spinoza’da ifade etmenin olanaklı koşulu tözdür. Töz hem ifade edenin hem de ifade edilenin kendisidir. Ancak tözün tavırları arası bitimsiz bir etkileme ve etkilenme ilişkiselliğini de kavramak gerekir. Tözün tüm kıpırdanışlarında açığa çıkan ve durağan olmayan bir yorumun ifadesi ancak bu sayede mümkündür.</p><p>“Olgular yoktur, yalnızca yorumlar vardır” der Nietzsche. Bu alıntı önemlidir çünkü hermeneutik denilen şey gerçekliğe uyan bir teori arayışı değildir. Hermeneutik mevcut tarihsel koşullarda aydınlatıcı söylemlerin üretildiği bir anlama yönteminin öğretisidir.</p><p>Diğer taraftan her şeyi anlamak zorunda mıyız? Elbette hayır. Ne diyordu Ulus Baker: “Her şeyi anlamak zorunda değilsiniz. Anlamak yalnızca dünyayla ilişkimizin bir düzeyinden ibaret”. Bu yaklaşım Deleuzecü bakış açısında da benzerdir. Bir metni okumaya, sayfaları çevirmeye başladığımızda, bir tabloya baktığımızda veya bir müziği dinlemeye başladığımızda ne oluyor? Temas ettiğimiz şeyin çekimine kapılmaya başlıyoruz. Bu kapılma anında başlangıç ise söz gelimi okuduğumuz metnin ilk cümlesi değildir. Asıl başlangıç okuduğumuz, baktığımız, dinlediğimiz şeyin bizim için bir deneyimleme alanına dönüştüğü, problemi hissettiğimiz kırılma anıdır. Ne metnin kendisi amaçtır ne de metni anlamak.</p><p>Dolayısıyla “yorumlamakla uğraşmayın” demektedir Deleuze. Yorumlamak yerine deneyimleyin der. Metinlerin işleyiş tarzlarına, hangi bağlantıları mümkün kıldıklarına ve sizi nasıl etkilediklerine bakın. Şifre çözer gibi, bir mesajı açığa çıkarmaya çalışır gibi okumayın. Size gelen akışa dahil olmak için, karşılaşmak için, başka bir şeye dönüşmek için ve kendinizi keşfetmek için okuyun…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ee09719780c5" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/her-%C5%9Feyi-anlamak-zorunda-m%C4%B1y%C4%B1z-ee09719780c5">Her Şeyi Anlamak Zorunda Mıyız?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dünya Boşluktan mı İbaret?]]></title>
            <link>https://mediumturkiye.com/d%C3%BCnya-bo%C5%9Fluktan-m%C4%B1-i%CC%87baret-ae19ac2fc8ba?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ae19ac2fc8ba</guid>
            <category><![CDATA[kişisel-gelişim]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[hayat]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 25 Mar 2024 16:02:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-03-25T16:02:11.414Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Tüm gerçekliği kuşatan hiçlik, boşluk gibi kavramlar daha çok doğu felsefesinde temel teşkil eder. Bu doğrultuda Lydia Brüll tarafından kaleme alınan “Die japanische Philosophie” (Japon Felsefesi) kitabı oldukça önemli bilgiler içermekte. Brüll’ün verdiği bilgiler sayesinde doğu felsefesini yer yer batı felsefesi ile karşılaştırma fırsatı buldum ve bu kısa metni hazırladım. Doğu ve batı felsefeleri arasında temelde belli farklılıklar olsa da bazı noktalarda benzer kavrayışların olduğunu da görmek mümkün. Töz, görüngü, varlık, hiçlik, boşluk gibi kavramlardan ne anladığımız o kavramların yaratım süreçlerinde hangi ekollerin ve sistemlerin etkisinde kaldığı ile doğrudan ilgili.</p><p>Töz, Latince <em>substantia</em> Eski Hellence ὑπόστασις (<em>hypóstasis</em>) kelimeleriyle ifade edilir. “Bir şeyin ya da gerçekliğin altında duran” anlamına gelen bu terim farklı felsefe geleneklerinde farklı biçimlerde yorumlanagelmiştir. En temelde doğu ve batı felsefeleri bu farkı göstermeleri bakımından dikkat çeker.</p><p>Batı felsefesi tözü töz yapan şeyin değişmez bir nitelik olduğu görüşü üzerine inşa edilmiştir. Sözgelimi Spinoza tözü şöyle tanımlar: “Töz derken, kendinde olan ve kendisi aracılığıyla kavranabilen şeyi anlıyorum, yani kavramı başka bir şeyin kavramından oluşturulması gerekmeyen şeyi” (Ethica, I. Bölüm, III. Tanım). Devamında varolan tüm sıfatlar ve tözün halleri/tavırları bu tanıma bağlı kalır. Spinoza’da olduğu gibi diğer batılı filozoflar arasında töz sorunu merkezi bir önem taşır. Buna karşın doğu felsefesinde varolanların tözlü-olmayışlarını kanıtlama çabası ön plana çıkar. Bu bağlamda bağımsız, kendisinde ve başka hiçbir şey için değil de salt kendisi için varolan bir varlığın karşısında tözsüz, geçici özlerin dışında hiçbir şeyin olmadığı bir gerçeklik kabul edilir. Bütünlük ve kalıcılığın karşısında ilineklerin çokluğu ve değişim yer alır.</p><p>Töz kavramını kavrayış tarzındaki farklılığın gösterilmesinin ardından doğu felsefesinin ontolojik ilkeleri biraz daha açılabilir. Buna göre görüngüler sürekli değişir. Anlarda varoluş unsurları değil onların sadece görüntüleri ortaya çıkar. Fenomenolojiden bildiğimiz varolanların kendilerini belli profillerle göstermesi bu yaklaşıma oldukça yakındır (bir şeye baktığımda o şey bana görünmeyen yanlarıyla gelir, dolayısıyla her mevcudiyet bir namevcut zeminde verilir). Bu noktada doğu felsefesi daha radikal bir tavır alacaktır: kişilik ve dış dünya yanılsamadan ibarettir. Çünkü görüngüsel dünyanın algılanması bilincin işlevinden bağımsız değildir. Bir nesne bilincin içeriği olduğunda ancak anlamlandırılabilir. Bu da nesnenin duyu verileri iletimi sonucunda algılanmasına ve geriye yönelik söz konusu nesnenin anımsanmasına bağlıdır. Nesne bireyin bilinci tarafından yaratılır. Ancak duyu verileri ile “yaratılan” nesne gerçek nesne ile örtüşmez, bize gerçekliğin sahte imgelerini ya da yanılsamalarını sunar.</p><p>Doğu felsefesi doğal olarak çeşitli Budist öğretilerin etkisiyle şekillenmiştir. Örneğin Budizm’in Hinayana kolunda öncelikle görüngüsel dünya ile her türlü ilişkisini koparmış bir mutlak (<em>nirvana</em>) kabul edilir. Mahayanist okullarda ise görüngüsel dünya ile mutlak olan arasındaki kutupsal karşıtlık aşılmaya çalışılır. Bu yapılırken de çeşitli başlangıçlardan yola çıkılarak bir teklik öğretisi geliştirilir. Buna göre amaç görüngülerin yalnızca birbiriyle ilişkili olduklarını değil aynı zamanda birbirleriyle özdeş olduklarını da kanıtlamaktır. Çünkü tüm görüngüler birbirlerine nüfuz ettiklerinden bir tanesi hepsi, hepsi de bir tanesi olur. Biri olmadan diğeri var olamaz; küçük ya da büyük, dar ya da geniş fark etmez tüm görüngüler birbirlerini bütünler ve kapsar. Dolayısıyla “görüngü ile görüngü arasında engel yoktur” (<em>ji ji muge</em>). Tüm görüngüler bağlılaşık olduklarından birbirlerini aynı zamanda ortaya çıkarırlar. Ayrıca görüngüler birbirlerinden ayrılarmış gibi görünebilirler ancak biri diğerine içerilmiş olduğundan geçmiş, şimdi ve gelecek arasında da bir ayrım yoktur. Batı felsefesinde de aynı çaba güdülecektir. Jan Patočka, “Platon ve Avrupa” kitabında şöyle ifade ediyor: “Her ne kadar Aristoteles ölçü ve ölçülen, varolan ve varolanın varlığını oluşturan arasındaki farkı görse de, varlığın ikileşmesini önlemek için varlık ile varolanı birleştirmeye çalışır. Bu derin, zor ve paradoksal düşünce, Aristoteles’in felsefi ediminin ayırt edici kısmıdır”.</p><p>Sanron okulunda da kişiliğin ve dış dünyanın bir yanılsama olduğu kabul edilir. Kalıcı öz bir çekirdeğe sahip olmayan görüngüler dünyasının ve dolayısıyla Ben’in gerçekdışılığı kanıtlanmaya çalışılır. Varoluş unsurlarının bir tözü olmadığından kendi özleri bakımından da boşturlar. Hosso Okul’u anlayışına göre de görünüş dünyası tasavvurdan başka bir şey olmadığı için boşluktan ibarettir. Burada batı felsefesi perspektifinden şunu hatırlıyoruz: Sartre’a göre de insan varlığı ontolojik bir fazlalık olarak değil de tamamlanmaya çalışan bir tür varlık eksikliği olarak -yani varlıktaki bir çatlak olarak- ortaya çıkar ve dolayısıyla insanın varoluşuyla birlikte dünyaya hiçlik gelir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ym14-QIzQ-Wsza7H0m-Zwg.jpeg" /><figcaption>“Hiçliğin o keyifli dinginliğini yok yere bozan bir olay diye niteleyebiliriz hayatımızı” Arthur Schopenhauer (Fotoğraf: Joppe Spaa)</figcaption></figure><p>Doğu felsefesinin töz karşıtlığına dayanan ontolojik tavrı şeyler arasındaki karşıtlığa engel teşkil etmez. Örneğin Sanron Okulu’nda nesneler dünyasının kavranışı kavramlar sayesinde gerçekleşir. Ancak kavramlar tutarsızdır (Zen felsefesinde de sözcükler hakikati dile getirmediğinden her türlü literatür aşağılanır). Çünkü kavramalarla düşünme her zaman kavram karşıtlıklarını içerir. Karşıtı olmayan bir kavram ve bunun yanında görüngüler dünyasında karşıtı olmayan hiçbir şey yoktur. Bunun sonucunda “varlık olmayan vardır” gibi aşırı çıkarımlar elde edilir. Böylece katı mantık ilkeleri üzerine kurulu nedenselliği baz alan batı felsefesinin karşısına çelişkiyi kabul eden bir gerçeklik çıkmış olur.</p><p>Mahayanist okullarda hakikatin mutlak ve göreli olarak ikiye ayrılmasına karşın Tendai okulunda tüm durumların üç farklı varoluş biçimini yansıtan bir hakikat kuramı söz konusudur. Buna göre <em>varolan</em> uzam ve zamandaki görüngüsel dünyadır. Bu dünya geçicilik, farklılık ve kavranabilirlik niteliklerine sahiptir. Sona ermeyen empirik bağlantılar mevcuttur. Buna karşın <em>boşluk</em> varolanın negatif varoluş biçimidir. Duyusal olan her şeyden ve yanılsamalardan kopuktur. Mutlak sonsuz olmasına rağmen “şeylerin hakiki özü ve birliği” değildir. Nihayetinde <em>boşluk</em> ve <em>varolan</em> birleşir ve üçüncü varoluş biçimi olan <em>orta</em> hakikatte senteze girerler. Böylece mutlak ve görüngüsel dünya arasında bir özdeşlik kurulabilir.</p><p>Japon felsefesi sadece geleneksel anlamda değil yakın dönemde Kyoto Okulu ile de ön plana çıkar. Kitaro Nishida (1870–1945) ise bu okulun önemli filozofları arasındadır. Nishida’ya göre bilinçten bağımsız bir dış dünyanın varlığını kabul eden veya her şeyi tinin bir görünme biçimi olarak gören kuramlar tutarlı olamaz. Çünkü dış dünya bilincimizden bağımsız olarak kavranamaz ve herhangi bir tinsel varlığı, bir tözü bilmek mümkün değildir. Kuşku duyamayacağımız tek şey bilinçtir. Bilincin gerçek görüngüsü ve bilincin bilincinde olmak özdeş şeyler olduğundan onu özne ve nesne olarak ayırmak olanaksızdır. Buradan da bilincinde olduğumuz görüngülerin bizim için gerçeklik olduğu anlaşılır. Dolayısıyla bu gerçeklik bağımsız ve kendi içinde yetkin bir etkinlik olduğundan “varlık etkinliktir” sonucuna ulaşırız.</p><p>Anlaşıldığı üzere Nishida’ya göre felsefe bilinç gerçeğinden yola çıkmalıdır ve bunu yaparken deneyim alanı dışına da çıkamaz. Başlangıç noktası deneyimin kendisidir, arı deneyimdir. Arı deneyim denilen şey örneğin bir rengin görülmesi ya da bir sesin işitilmesi durumunda henüz “bu dışarıdan bir etkidir” ya da “bunu duyumsuyorum” gibi bir düşüncenin yerleşmediği, söz konusu renge ya da sese ilişkin bir yargının oluşmadığı o ana ilişkin olandır. Diğer bir ifadeyle arı deneyim, dolaysız deneyimdir. Ben doğrudan bir bilinç durumu deneyimlediğinde artık ne özne ne de nesne vardır. Bilme ve bilmenin konusu bir birlik oluşturur. Özne-nesne ayrımının olmadığı bu gerçeklikte görenin, görmenin ve görülenin bir bütün oluşturdukları bir bilinç durumu söz konusudur.</p><p>Nishida’ya göre varlık hiçin kendini açındırmasıdır. Ancak Japon felsefesinin diğer bir önemli filozofu Hajime Tanabe’ye (1885–1962) göre Nishida sezgisel momente yani mutlak hiçin salt deneyimine çok fazla bağlı kalmıştır. Sezgisel olarak kavranabilen mutlak ya da hiç olamaz ancak göreli ve varlık olan olabilir. Tanabe’ye göre “diyalektik olmayan özdeşlikçi bir varlık felsefesi” savunan Nishida felsefeyi nihayetinde dine dönüştürmüştür. Bununla birlikte Tanabe mutlak hiçin doğrudan mevcut olmadığını, her zaman sonlu varlığı olumsuzlayan değişimin etkisi sayesinde var olabileceğini düşünür.</p><p>Doğu ve batı felsefeleri miras aldıkları ontolojik gelenekler bakımından farklıdır. Buna rağmen bu farklılıklarda bazı kavramlar benzer içerikler taşıyabilir. Dünyanın boşluktan ibaret olup olmadığı ancak bu farkların ve benzerliklerin kavranmasıyla görülemez mi? Bu da klasik düalizmin aşılmaya çalışıldığı, daha çok bilincin varlığına, görüngülere ve deneyime odaklanan bir felsefe ile mümkün görünüyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ae19ac2fc8ba" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://mediumturkiye.com/d%C3%BCnya-bo%C5%9Fluktan-m%C4%B1-i%CC%87baret-ae19ac2fc8ba">Dünya Boşluktan mı İbaret?</a> was originally published in <a href="https://mediumturkiye.com/">Türkiye Yayını</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kesinlik ve Muğlaklık Arasında Anlam Arayışı]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/kesinlik-ve-mu%C4%9Flakl%C4%B1k-aras%C4%B1nda-anlam-aray%C4%B1%C5%9F%C4%B1-3a2183c2007a?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3a2183c2007a</guid>
            <category><![CDATA[fenomenoloji]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nceleme]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 08 Mar 2024 20:13:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-03-10T16:40:00.516Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu yazı fenomenoloji hakkında kısa bir değerlendirmeden ibarettir. Bunu yaparken kendi görüşlerim dışında iki kitabı referans aldım. Bunlardan ilki Michael Lewis ve Tanja Staehler tarafından yazılan “Fenomenoloji” diğeri ise Jan Patočka’nın kaleme aldığı “Platon ve Avrupa”. Her iki kitap da FOL Yayınları tarafından yakın zamanda yayınlanarak Türkçeye kazandırıldı. Okumalarımda hiç zorluk yaşamadığım “Fenomenoloji” M. Demirhan, M. B. Gürsoy, O. B. Kaplan, M. Türkan, N. Şahankaya tarafından, “Platon ve Avrupa” ise B. Çakır tarafından Türkçeye özenle çevrilmiş.</p><p>Kendi öznel izlenimlerimiz konusunda bir bilgiye sahip miyiz? İşte numenin doğası hakkında felsefi soruşturmanın Husserlci tavrı bu soruyla başlar. Bu soruyu cevaplarken de bir tür nesnel bir bilgiye sahip olup olmadığımız varsayımını bir kenara bırakmalı, diğer bir ifadeyle paranteze almalıyız. “Epokhe” adı verilen paranteze alma işlemi fenomenolojik yöntemin çıkış noktasıdır. Deneyimlerimiz dışında kalan numen hakkında hüküm vermek zorunda değiliz. Böylece varolan her şey Husserl için sadece görünüşlerdir… Şeyler bana kendilerini gösterir, duyurur veya ifade ederler. Paranteze alma vasıtasıyla kendini bana gösteren şeyi bilincime, dolayısıyla da tecrübeme içkin kılmış olurum.</p><p>Henüz yazının başındayken varlığın Sartre ve Kant’a göre nasıl anlamlandırıldığını da hatırlamak gerek. Çünkü fenomenolojiyi anlayabilmek özne-nesne ayrımının ne anlam ihtiva ettiğini fark edebilmekten geçiyor. Bilinçli varlık olan özne ile söz konusu öznenin algıladığı nesne ayrımı bu bakımdan önemli. Dolayısıyla algılanan nesne ile onda bir öz görmeye çalışan bilinçli özne ayrımı burada ön plana çıkıyor. Peki nasıl?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*E_SsQlpztAFc7GJa-DaNPQ.jpeg" /></figure><p>Sartre’a göre varlık “kendinde varlık” (nesnel varlık) ve “kendi için varlık” olmak üzeri iki türdür. Sartre, insanların nesneler gibi “kendinde varlık” taşımadığını ifade eder. Ona göre insanlar “bilinçli varlıklar” olarak tanımlanır. Çünkü insanlar varoluşlarını bilinç ve özgür irade ile sürekli inşa eder; nesneleri bilinçleri aracılığı ile deneyimler ve böylece “kendinde varlık” taşımazlar. Örneğin masamdaki elma bilincin ve deneyimin dışında var olduğundan “kendinde varlık” taşır. İnsan ise bilinci ve özgür iradesi ile dünyayı sürekli olarak seçimler ve eylemler ile inşa eder: “varoluş özden önce gelir”. “Kendi için varlık” kavramı insanın özgür iradesini, özgürlüğünü, özgür bir varlık olarak kendi varlığını kendisi için anlamlandırma yeteneğine sahip olduğunu vurgular. Kant’a göre ise biz nesneleri “fenomen” olarak deneyimleriz. Bu şu demek oluyor; biz nesneleri bilinçlerimiz tarafından algılanan temsilleriyle ilişkilendiririz. Buna karşın nesneler “numen” olarak kendi başlarına bir tür bağımsız varlık niteliğine de sahiptirler.</p><p>Husserl’e göre bilinç her zaman bir şeyin bilincidir. Peki biz neyin bilincindeyiz? Bu noktada algılayan bilincin iki unsurdan oluştuğunu bilmemiz gerekir: noema ve noesis. Bilinç tarafından yönelinen, idrak edilen nesne “noema”; yönelme süreci yani algılama ya da idrak etme ise “noesis” olarak adlandırılır. Bu süreçte tabii ki paranteze alma yöntemine de bağlı olacak şekilde inceleme konusu olan öteki’nin <em>var olup olmadığı</em> değil, öteki’nin bana <em>nasıl</em> verildiğidir. Geleneksel felsefe herhangi bir şeyin çeşitli öznelliklerle kavranmasına karşıt olarak onda belli özdeşlikler araması bakımından bilimlere benzer. Fenomenoloji ise hem göreliliğin biçimlerini hem de göreli olmayan çekirdeği hem de ikisi arasındaki farkı incelemeye çalışır.</p><p>Husserl’e göre fenomenoloji deneyim hakkındaki tüm varsayımlarımızı bir kenara bırakarak gerçekliğin fenomenler aracılığı ile verilişini betimlemeyi amaçlayan bir felsefe akımıdır. Peki bir fenomenin anlamı nedir? Bir fenomen Husserl’e göre ancak görümüze dolaysız olarak verili olduğunda apaçıktır. Bu Husserl’in miras aldığı belli bir düşünme tarzıdır ve bu noktada Heidegger fenomenolojiye önemli bir yenilik getirir. Heidegger’e göre örneğin herhangi bir kavram apaçıkmış gibi görünebilir ancak bu apaçıklık bir dış katmandır. Kavram, bir dizi katmandan inşa edilmiş; katılaşmıştır. Dolayısıyla kavramların yapıları sökülmeli (<em>abbauen</em>) ve söz konusu kavramların inşa edilişlerindeki pek çok farklı tarihsel katman gösterilmelidir. Ayrıca bilincime tezahür eden şeyin anlamı yoruma ihtiyaç duyan işaretler gibidir. Anlama erişim bu işaretlerin yorumlanmasıyla yani hermenötik yöntemle mümkündür. Fenomenolojiye Heidegger tarafından getirilen bir diğer yenilik ise olgusal dünyanın paranteze alınmasına getirdiği itirazdır. Ona göre dünya olmaksızın Dasein da (<em>dünya-içinde-varolma</em>) olamazdı. Deneyim dünyadan ayrı duran bir şeye ait değil, aksine dünya içinde yer alan belli bir var olan türün başına gelen -açığa çıkan- bir olaydır. Bununla birlikte fenomen bilince tezahür ederken kendisini hiçbir zaman apaçık göstermez. Diğer bir ifadeyle, belli bir görünmezlik ya da gizlenmişlik fenomenin ayrılmaz bir parçasıdır. Tezahürün nihai anlamı görünür olmayan ve nüfuz edemeyeceğimiz olgular yani “verilmişlikler” olarak tanımlanır. Bu felsefi tanımın elbette Heidegger’in anadili ile doğrudan bir ilişkisi vardır. Dolayısıyla ontolojik tavırlar dilin felsefe ile ilişkisini açık bir şekilde gösterir. Bu çerçevede verilmişlik, verilmiş olgusallık fenomenolojinin önemli bir konusudur. Yaşamı boyunca Heidegger İngilizceye “there is …” [“… -dır”] şeklinde çevrilen Almanca “<em>Es gibt</em>” [“O verir”] ifadesi üzerinde durur. Şeyler var olur ancak <em>belli bir şekilde</em>.</p><p>Fenomen, varolanın tezahürüdür. Bir şeyin tezahür etmesi için de birine görünmesi gerekir. Bu görünen şey bir şekilde tecrübe edilmiş veya düşünülmüş olandır. Φαίνω [phaino] ve φαίνεςθαι [phainesthai] sözcüklerinin etimolojik kökenlerine göre de fenomen kendini kendisinden ve kendisinde gösteren bir şeydir. Bu anlamda önümdeki masa, şuradaki bardak, içinde bulunduğum oda, tikel bir şey… bunların hepsi bir anlamda kendini kendisinden ve kendisinde gösteren birer fenomendir. Fenomen kendisinde tutarlı bir şey olarak kendisini gösterir. Kendisini bize dolayımlayan hiçbirşey içermez. Fenomen şuradaki lambadır. Söz konusu lambanın imajı ya da bir temsili değildir. Dolayısıyla fenomen dediğimiz şey görünen, kendini gösteren, şurada ya da burada varolandır. Ancak her varolanın farklı veçheleri ve momentleri vardır. Dünya bize perspektiflere, profillere göre görünür. Neden çünkü bütünlük deformasyon olmadan kendini bize gösteremez. Bu yaklaşım Elea felsefesine kadar gider. Şöyle ki, bütünlüğe asla olumsuzlama uygulanamaz; ona “değil”, “olmayan” yüklenemez. Çünkü “değil” sadece dünyanın içindedir.</p><p>Gündelik hayatımızda şeylerle veya başkalarıyla kurduğumuz ilişkiler bir tür <em>belirsizlik</em> içerir. İşte bu belirsizlik gelip geçici, dağınık, hatları ve kesin sınırları olmayandır. Yanılgıların nedeni olmakla birlikte <em>doksa</em> diye adlandırılan bilgi türüne karşılık gelir. Çünkü doksa sadece belirsizin alanı değil, durmaksızın değişen ve yok olanın da alanıdır. Dolayısıyla şeyler bize kendilerini göstermesine gösterir ancak onlar anlaşılmazdır ve sadece bir <em>görünümde</em> kendilerini gösterirler. Bir masanın yüzeyi dikdörtgenimsidir. Buna rağmen söz konusu masa kusursuz bir geometride değildir, amorf bir şeydir. Bu noktada, Platoncu yaklaşımı hatırlarsak belli görünümlerde olan görünüşler hakkında kesin bilgiye sahip olamıyoruz. Çünkü dünyada varolan şeyler ideal dünyanın birer kopyaları olmaları bakımından bize bir yanılgı, doksa sunmaktalar. Fenomenolojik tavırda ise bu doksa sorunu aşılmaya çalışılır. Şeylerin sunduğu yanılgının aksine fenomenlerin zorunlu yapıları vardır ve bunun hakkında da konuşulabilir. Çünkü felsefe radikal bir belirginlik ister. Bunu yaparken de bize bir muğlaklık içinde yaşadığımız gerçeğini gösterir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3a2183c2007a" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/kesinlik-ve-mu%C4%9Flakl%C4%B1k-aras%C4%B1nda-anlam-aray%C4%B1%C5%9F%C4%B1-3a2183c2007a">Kesinlik ve Muğlaklık Arasında Anlam Arayışı</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Ait Olduğun Yerde Misin?]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/ait-oldu%C4%9Fun-yerde-misin-c5f8d980a43e?source=rss-77da148d0d5c------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c5f8d980a43e</guid>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <category><![CDATA[felsefe]]></category>
            <category><![CDATA[duygu]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[U. Ozan Usanmaz]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 05 Feb 2024 20:42:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-02-05T20:42:37.850Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>“Uykuya dalmak” ile “eve varmak” arasında büyük bir benzerlik olduğu doğrudur. Ev neresi, varılan yer nasıl bir yer kim bilir… “Denize bakmak” da bir nevi aynı şey. Bu bakış her zaman bir yer-yurt özlemi içerir. Mekân gelip geçse de daima bir yere demir atmak ister insan. Mekân gelir geçer ve sonunda anlarız ki insanın evi bir başka insandır. Çünkü ev bazıları için bir mekân değil, daha çok bir duygudur.</p><p>İnsanı daha çok başkasıyla kurduğu ilişki sürecinin bir yansıması olarak okumak gerek. İlişki kurma süreci de üç durumla özetlenebilir; bir ilişkide olmak, arayışta olmak, ve seçilmiş yalnızlık. Her durumun kendine özgü avantajları ve dezavantajları var elbette. İlişkide olanın varoluş kudreti mümkün mertebe artar, motive olur; ancak kördür. Biriyle birlikteyken özgürlüğü sınırlanmıştır. Diğer yandan arayışta olanın motivasyonu ve üretkenliği düşüktür. İmajlara hapsolmuştur. Seçilmiş yalnızlıkta ise üretkenlik ve kendini gerçekleştirme ön plana çıkar. İlişkide veya arayıştayken sarf edilen enerji seçilmiş yalnızlıkta tasarruf edilir. Ancak hiçbir durumun sürekliliği garanti değildir. Zaman ilerledikçe ilişkiler de, arayışlar da, yalnızlığın katmanları da değişir… Ait olmak istediğin yer hiçbir zaman sabit değildir. Peki neden?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*v2n6TrbCfwIKDhvW4dIAQA.jpeg" /><figcaption><em>Şeyler mi, zaman mı, yoksa içine düştüğümüz manzara mı akıp giden?</em></figcaption></figure><p>Deleuze, kendine has “kavram yaratma” yöntemiyle “arzu” kavramını yeniden yorumluyor. “Arzu nesnesi” nedir? Örneğin “bu kadını arzuluyorum”, “bir yolculuğa çıkmayı arzuluyorum”, “şunu veya bunu arzuluyorum”… vb. gibi ne arzuladığımızı belirten birçok şey ifade edebiliriz. Ancak Deleuze’e göre birini ya da bir şeyi asla arzulamayız. Her zaman bir yığışımı yani bir kümeyi arzularız. Bu ne demek oluyor? Buradaki ifadelerde “arzu nesnesi” dediğimiz şeyi olduğu yerden, içinde bulunduğu ortamdan çekip çıkartırız. Tam da burada şu soru gündeme gelir: “unsurlar arası ilişkiler nasıl olduğunda arzu belirir?”. Diğer bir ifadeyle, bir şeyin arzulanır olması nasıl mümkün olur? Bir kadını arzulayamam çünkü arzuladığım şey aslında o kadının barındırdığı manzaradır. Bilmediğim ancak içime doğan bir manzara. Ayrıca onun barındırdığı manzaraya nüfuz edemediğim sürece memnun olmam da mümkün değildir. Böyle bir durumda arzum gerçekleşmeyeceğinden tatmin de olamam. Bir tür hezeyan. Çünkü burada yığışım ya da küme iki kelimeden oluşur: kadın ve manzara.</p><p>Arzumun gerçekleşmesi sadece bana açılan manzaraya da bağlı değildir elbette. Bir elbiseyi arzulayabilirim ancak bu arzu aynı zamanda dostlarımla, ailemle, işimle vs. içinde bulunduğum ilişkilerle de şekillenir. Dolayısıyla bir şeyi arzulamak hiçbir zaman sadece o şeyin kendisini arzulamak demek değildir.</p><p>Aralarında ince bir çizgi olsa da sevmek de arzulamak gibi bir yoğunluğa, ilişkisel bir sürece işaret eder. Söz gelimi bir kişiyi severken sevilmeyi hak ediyor mu diye bakmayız. Bu zaten saçmadır. Ancak bunu zamanla anlarız. Sizin sevginizi gerçekten görüyor mu? Sevilen bir eşya değildir nihayetinde ve siz de o sevginin gittiği yeri hak ettiğini, o kişinin sevginizi minnetle cevapladığını görmek istersiniz. Sevgi bazılarına ulaşmaz bile, onların tüm algıları kapalıdır. Bazen de çok yavaş ilerler. Her temas, dokunuş ilişkiye konulan bir tuğladır. Yavaş yavaş, zamanla olur bazı şeyler. En güzel şeylerin zamana yayılması gibi; zamandan bağımsız değil, zamanın nüfuz ettiği bir ortak-varoluştur artık görünen. Ait olduğun yer içinde kaybolduğun, ona kapılıp gittiğin yerdir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c5f8d980a43e" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/ait-oldu%C4%9Fun-yerde-misin-c5f8d980a43e">Ait Olduğun Yerde Misin?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>