<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Narah on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Narah on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@narah26?source=rss-5266e51914c1------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*dmbNkD5D-u45r44go_cf0g.png</url>
            <title>Stories by Narah on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@narah26?source=rss-5266e51914c1------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 18:26:13 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@narah26/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Siyah, beyaz ve gri]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/siyah-beyaz-ve-gri-f99cffb78123?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f99cffb78123</guid>
            <category><![CDATA[gri]]></category>
            <category><![CDATA[beyaz]]></category>
            <category><![CDATA[ahlak]]></category>
            <category><![CDATA[siyah]]></category>
            <category><![CDATA[gerçeklik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 11 Nov 2026 23:38:13 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-11-11T23:38:13.162Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bir çocuğun terbiyesi benim kuşağımın şuan üzerinde düşünüyor olduğu yahut düşünmesi gereken bir konu. Çocuk bir potansiyel yığınıdır. Potansiyeller davranış olarak gaz gibi hareket eder. Kalıplarca sıkıştırılan gaz ve toz halinde potansiyel bulutlarının patlayıp dünyalar yaratmasını umarız. Burada önemli olan kalıplardır. Gazın yoğunluğu kütlesini aşikar eder. Bazıları kalıplarının adamı olur, bazıları fos diye söner. Ama önemli olan kalıplardır. Aynı maneviyat potansiyelinden ahlak şahikaları da çıkabilir, fundamentalist yahudi soykırımcılar da. Çocuğa kalıbını az biraz ana babası, biraz akraba eş dostu ve nihayetinde toplumu verir. Tanrı, ulu önder, büyük, küçük, at arabası, bisküvi, kıl, tüy, düşünce, hayal ne varsa kalıplardan çıkmadır.</p><p>Şimdi bu aşikar lakırdıları niye ettik diye sorarsanız, kalıpların kırıldığını bildirmek için derim. Hemen telaşa mahal yok tabi, bu ara ara olur. Horasan dervişleri, Erdebil şeyhlerinden kerli ferli şeyhülislamlara geçildiği vakidir. Bir fes insanı gavur da yapar, topuklu ayakkabılar kadın modası da olur. İndiana Jones filmlerindeki gibi yerinden ettiğinin yerine aynı ağırlıkta bir şey bırakırsın ki duvarlar üzerine yıkılmasın.</p><p>Farketmişsinizdir ki, kalıplar yıkıldı, yerine bir şey konulmadı ve duvarlar yıkıldı. Birçok toplumun yıkılan kalıplarından kadim potansiyellerin biriktirildiği gazlar kaçıyor. İçlerinde bulundukları toplumları zehirleyip öldürüyor, sera gazları gibi küresel ısınmaya mahal veriyorlar. Duvarlar, değerler, kültürler artık kalıplarının adamları değil. Bir kalıbı olan topluluklar çocuk tecavüzcüleri olma ihtimali olan, yahut bunun söylentisinin üzerine gitmeyen bir yönetici kadroyu kabul etmezler. Değerleri olan topluluklar kendi paralarını çalan iktidara yetki vermezler. O ülkenin milliyetçi partisi terörist övemez, buna muhtaç kalınmışsa da böyle bir devlet erkini o toplum kabul etmez. Ortak bir hisleri olan toplumlar ülkelerinde oy verecek bir tane güvenilir parti bulunamadığı için açıkça nazilik yapan partilerin baraj aşacağı bir düzeni yıkarlar.</p><p>Öyleyse bir çocuk gibi bazı şeylerin siyahlığını, beyazlığını tespit etmeli ve manevi bir terbiye ile topluma benimsetmeliyiz. Kişisel bazda, hatta belki bilimsel konularda bile grinin onlarca tonunu bulabiliriz. Hınzır kuarklar siz gözlemlerken farklıdır, başka zamanlar farklıdır. Matematiğin kurallarını, yazılışını, işleyişini bile değiştirmek mümkündür. Her şey bir bakıma gridir. Her hayırda şer, her şerde hayır vardır. Öyle olunca da ortak olanın ne olduğu çok önem kazanır. Ortak şeyler yaratmakta işte bu grilik büyük bir düşmandır. Neyin ne olduğunun belirlenmesi , at izinin it izinden ayrılması, sapla samanın savrulması gerekir.</p><p>Bu kısmı bireysel düşünce olacak ama, Allah’ın varlığının bir çeşit kanıtıdır bu konu. Her canlı için her şey gridir, Descartes’in dediği gibi düşünen biri kendi varlığımızı kanıtlasa da, kendimizin algıladığının başka ile ilişkisini bu grilikte bilemeyiz. Renkler, kokular, hisler ve her şey her canlının kendi sinir sisteminin geri dönüşüyle anlamlandırılan veriler bütünüdür. Her canlının cüzi iradesi de vardır, imam Maturidi hazretleri kızmasın. Onlarca ayçiçeği arasında yüzünü güneşe dönmeyen haylazlar da vardır, sürüyü oraya buraya sürükleyen deli koyunlar da. İnsanoğlunu farklı kılan şey belki de verilen cüzi irade yahut kozmik şansla ortaya çıkan gelişmiş beyin değildir. Biliyoruz ki bizden gelişmiş beyinlere hayvanlar aleminde dahi rastlanıyor. Öyleyse belki de mevzu ilahi bir gücün bize, bizim dışımızdan haber vermesidir. Bizim beynimizdeki, kalbimizdeki, parmak ucumuzdaki sinyallerin başka insanlar ve canlılarda da benzer karşılıkları olduğu kopyasının bir sır perdesi arasından fısıldanması kabul edelim ki büyük bir güçtür. Bu kendimiz dışını biz kalıplarla biliriz. Kelimeler, mimikler, jestler, renkler, kokular ve değerler bu kalıpların isimleridir esasen. <em>“Allah Adem’e bütün isimleri öğretti” </em>bence durup dururken söylenecek bir lafız değildir. <em>“Rahmân, Kur’an’ı öğretti. İnsanı yarattı. Ona beyanı (düşünüp ifade etmeyi) öğretti” </em>Sanki daha aşikar ediyor.</p><p>Yine de bizim ilahi bir kopya olmadan ahlakı var edebileceğimizi düşünüyorsanız, bugünkü dünyada toplumlar olarak, kaçınılmaz olarak kalıp ve değer yıkımcılığına gitmemiz belki bir materyalist düzlemde de yanlışlanabilir bir gözlem verisi yaratmış oluyordur.</p><p>Ben içimde, beynimde, kalbimde, parmak uçlarımda geçen sinyalleri işte herkesin anlayabileceği kalıplara döküyorum. Mesela kendisine rapçi diyen bazıları anırarak müzik ürettiği iddiasıyla, bizim siz sayın okuyucu ve Türk toplumuyla -bence ilahi bir yardımla- yaptığımız anlaşmayı bozarak, bu kelimelerin kalıplarına saldırıyor. Toplumca kendi öz benliğimizden dışarısına taşıyabildiğimiz vasıtalarımızı, yaratanın bize emanet ettiği kelimeleri, elimizden alıyorlar.</p><p>Vatanın ne olduğunu, uğruna ölünebilir bir şey olduğunu biz kendi aramızda bir kanunu kadim etmişken, ölenle dalga geçen liderlerimiz olması mesela. Yahut kadın ve çocuklara dokunulmaması, yanlarında terbiyeli olunması gibi temel törelerin yıkılması. Bunlar hep ortak siyah ve beyazlar yerine griler öncelendiği için oluyor. Şeytanın bir hilesi olacak, fundamentalist bir terörist de herşeyin siyah ve beyazlığını savunur. Zaten teröristlerin fonlanmalarından, mücahitlerin teröristleşmesinden, siyonistlerin, evanjelistlerin, bilmemnelerin ne hikmetse aynı yönde hareketinden her değerin fuzy bir hale getirilmesi sağlanıyor gibi. Sorsanız ironik olarak çoğunda bir deccal vurgusu da vardır.</p><p>Dolayısıyla, sınanmış bir dengeden, ilahi kaynaklardan ve tarih tecrübesinden yola çıkarak bazı siyah ve beyazları vurgulayalım:</p><p>*devamı gelecek yazıda, ki o yazı grilik içermeyip dan dun olacaktır. Ya da belki olmayacaktır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f99cffb78123" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Film Kritiği 3]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/bir-film-kriti%C4%9Fi-3-b8246d6b6674?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b8246d6b6674</guid>
            <category><![CDATA[one-battle-after-another]]></category>
            <category><![CDATA[good-fortune]]></category>
            <category><![CDATA[keanu-reeves]]></category>
            <category><![CDATA[film-eleştrileri]]></category>
            <category><![CDATA[leonardo-da-vinci]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 15 Jan 2026 00:29:23 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-15T00:29:23.208Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Şimdi ben bu kelimeleri yazıyorum. Anda yaşamak hiç yazma fiiliyle senkronize olacak bir şey değil gibi. Mesela az önceki cümleyi de şimdi yazıyorum. Anın ne olduğu üzerine düşünmek tanrısal bir hissiyat veriyor, sonra bu yerini derin acziyete bırakıyor. Şöyle ki insan anın neresinde olacağını seçebilen bir varlık. Uğraşırsak anlık nefes alışımızı, tenimizin her bir santimindeki hissiyatı, kafamızın içindeki düşünceleri saniye saniye takip ederek zamanı ana yakınsayabiliyoruz. Keyfedersek de güzel bir muhabbetle saatleri bir anda tüketiyoruz. Henüz olmamış bir anı kurabiliyor, geçmiştekini beynimizin buğulu masasına yatırıp inceleyebiliyoruz. Hatta yaşanmış bir anı yaşanmamış şekliyle de var edebiliriz. Biz anların hükümdarıyız.</p><p>Varolabilecek anların bulamaçlarını başkalarının seyri için çok boyutlu yeniden yaratabiliyoruz da. Şimdi desem ki “kırmızı başlıklı kız babaannesinin kıyafeti giymiş kurttan ergenekon destanı dinledi”, kafanıza bir an atamış olurum. Bu benim buranın karilerine icracı olduğum bir kanun hükmünde kararname gibi beyninizde yürürlüğe alınır.</p><p>Üretip tüketebileceğimiz, satabileceğimiz, kullanabileceğimiz anların bize ihaneti onu yaşamak noktasında oluyor. Bu anları yaşamayı da yaşamamayı da biz tercih etmeyiz. Olmayan bir renk tahayyül edemeyeceğimiz gibi, algıların ve ilhamların topladığının dışında bir anı da bilemeyiz. Beynimiz anları belirli sınırların dışına çıkaramaz, kalplerimizin anlar hakkında hisleri oynak hormonel sınırların bekçiliği altındadır. İnanmayanlar bana psikiyatri ve psikoloji alanlarının ve dahi sektörlerinin varlığını açıklamakta özgürdürler. Dolayısıyla biz anların hükümdarı değil kiracısıyız denilebilir. Kiralık bu anların duvarlarına sevdiklerimizin fotoğraflarını asmak için dahi ev sahibinden izin almak gerekir bazen.</p><p>İlk filmimiz de anlara ve olgulara komedik bir ilahi bakış atar.</p><blockquote><strong>Good Fortune (2025) </strong>— Hayırlı Baht*</blockquote><p>Baştan Tavsiye: Listeniz çok boşsa, Keanu beyi melek olarak izlemek isterseniz çerez olarak izlenir.</p><p>Keanu Reeves, John Wick olarak ölünce kurtlar vadisi konseyi toplanarak kendisine ufak çaplı bir meleklik memuriyeti verirler (kırmızı başlıklı kız bu sefer hikayeyi john wick’in köpeğinden dinler). Aziz Ansari’nin karakteri ise benim gelecek kaygısı başlıklı yazımda da anlattığım, dünyanın kazık attığı tiptir. Okumak, eğitimli olmak bir işe yaramamıştır. Sosyoekonomik yükselme tersine akıntıdır. Bizim kuşaklar nehri tersine geçen somonlar gibi akıntıya karşı yüzmeden dinginliğe ulaşıp bir aile kuramayacaktır. Filmde buna üzülen Jonh Wick abimiz sınıflar arası mücadele ve ekonomik eşitsizliğe ilk kurşunu atar. Ancak film bir devrimin kıvılcımı olma derdi gütmez. Hatta fakir ama huzurlu geyiğine bağlayazacaktır. Yine de mevcut durumu iyi tahlil eder. Koskoca meleği bile çaresiz bırakacak bir adaletsizlik resmedilir. Ama nihayetinde melek melekliğine, fakir fakirliğine, zengin de zenginliğine “aman tadımız kaçmasın” düsturuyla döner.</p><blockquote><strong>One Battle After Another (2025) </strong>Yenilgi Yenilgi Büyüyen Savaş*</blockquote><p>Baştan Tavsiye: İzlenir.</p><p>Leonardo bey son filmleriyle ne yapmaya çalışmaktadır, nereye varmak istemektedir? Bence Oscar aldıktan sonra salıp, gerçek konuları anlatmak istedi. Revenant filminde hayvan cesedinin içine sığınmalı bir çabadan sonra dünyayı yöneten 12 imam kendisine müsaade etmiş olabilir. Don’t Look Up ehliyetli ve bilgili olmanın toplumsal kıymetiyle ilgiliydi. Pek de iyi bir film olarak hatırlamasam da mesajlı film idi. Killers of the Flower Moon’da kötü adamı mason yapmalar, sıradan insanın kötülüğü ve toplumun ahlaktan ziyade çıkar odaklılığı işleniyordu. Yarısında uyuklasam da kalan 52 saatte derdini uzun uzun anlatıyordu.</p><p>Bu film ise ne ilki gibi eh işte ne de ikincisi gibi uzun ve statik. Oldukça vurucu ve sarsıcı bir devrim var ekranda. Film neyin iyi neyin kötü olduğunu tartışmaz bile. Irkçı gizli tarikat, güvenlik bürokrasisinin sistemik kötülüğü, kaybedilmiş savaşlar, savruk devrimciler, direnişçi azınlıklar gibi unsurlar filmin pinpall oyuncakları gibidir. Filmde Leonardo kızıyla birlikte bunların arasında, bir o yana bir bu yana fırlatılır. Aksiyona otomatik karizma getiren Benicio del Toro bey abimiz de katılınca oldukça hareketli ve ışıl ışık bir oyun olur. Gerçekten de filmin görüntüleri ve atmosferi karikatürizasyon filtresinden geçmemiş, hafif simetrisi kaymış Wess Anderson çekimleri gibi. Müzik ise oldukça garipti. Adeta kendi başına nota anahtarına devrim yaparcasına manasızca ama etkili bir şekilde filme eşlik eden sesler duyduk.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b8246d6b6674" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Film Kritiği -2]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/bir-film-kriti%C4%9Fi-2-256a36e5e7a1?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/256a36e5e7a1</guid>
            <category><![CDATA[colin-farrell]]></category>
            <category><![CDATA[the-holdovers]]></category>
            <category><![CDATA[the-recruit]]></category>
            <category><![CDATA[roman-j-israel-esq]]></category>
            <category><![CDATA[al-pacino]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 13 Jan 2026 00:23:20 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-13T00:23:20.333Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Verdiğim vermediğim mesajlarla, bitirdiğim bitirmediğim cüml</p><p>Bu da böyle bir yazı başlangıcı idi.</p><p>Niye böyle başladığımı siz muhterem karilere izah buyurayım. Tanıdığım ilk yabancı stand up göstericisi George Carlin’di. Bazı gösterilerinde sahneye çıkıp selamsız sabahsız direk konuya dalardı. Bu gelenek Louis CK ve ülkemizde de Özgür Turhan ile devam ettiriliyor. Tabi ben bir Dylan Moran hayranı olarak bu geleneği, cümlelere dans ettirirken esen yelden espriyi unutmak refleksiyle harmanladım. O kadar çok şey yazılmalı, o kadar cümle bitirilmeli ki yarıda unutulmayanlar şanslı azınlık. Bu şanssız görülmeyen yığına bir ışık tutalım yüksek lümenli. Belki bu sayede kütleli ideallerin berisine gölge düşürebiliriz. İlk filmimiz tam da bunu yapar:</p><blockquote><strong>Roman J. Israel, Esq (2017) — </strong>Romalı filistinli süvari* (buradaki espri katmanlarında siyonist terörle savaşmaktayım)</blockquote><p>Baştan Tavsiye: Listeniz çok boşsa izlenir.</p><p>Evvelki yazıda bahsekonu olan Blackberry filmindeki mühendis-ceo dualitesi burada avukatlar arasında kuruluyor. Daha doğrusu kahramanımız Roman ve geri kalan kişilikler arasında. Roman yasayı mevzuatı yutmuş bilgili bir avukattır. Ama asıl belirginliğini muazzam idealizmi oluşturur. Ortağı avukat sayesinde yaşlılığına kadar bu idealizmi bir rutin balonu içerisinde köklendirir. Az kazanır, ailesi yoktur, sadece idealleri vardır. Ortak avukat ölüm döşeğine uzanınca, idealler de dışarının şeytani fırtınasına tutulur. Fikirlerin gövdesi yıkılır gibi olur. Ancak Roman J. için o fikirler tekrar yeşerir.</p><p>Öte yanda prensiplerini arka bahçeye gömüp para piyasa yahut göstermelik hayırlar peşinde tiplemeler vardır. Bir insanda köklenmiş bu idealizm hepsine bir dokunur. Sanki film, ideal için yaşanmış bir hayatın bir etkisi olabileceği fikrini vermeye çalışır. Ancak benim için asıl düşünülmesi gereken bu ideallerin birçok insanda güvenli balonlar içerisinde köklendirebileceği gerçeğidir. Ahlak ve toplumsal ilişkiler serbest piyasada işlem görmemelidir. Koruma duvarları olmalı ki idealist köklenmeler bizi şeytani fırtınaların erozyonuna karşı koruyabilmeli.</p><blockquote><strong>Recruit (2003) -</strong>Çaylak<strong>*</strong></blockquote><p>Baştan Tavsiye: Colin Farrell ve Al Paçino’lu eh işte film.</p><p>Az önceki yapımda olduğu gibi bir Colin Farrell filmi. Hemi de Al Paçino’lu. Filmi de tam bu sebepten izledim. Bir de bir CIA ıslık çaları (whistleblower, terimleri ecnebice tüketmeyi seviyorsanız) olan John Kiriakou’nun bu filmdeki eğitim sahnelerini övmesi sebebiyle. 20 küsür yaşındaki filmi izleyince biraz 11 eylül sonrası ortamında amerikalıların kendi propagandalarında bile ne kadar şüphe taşıdıklarını seziyorsunuz. “Ona ufak McCarthy’cilikler yapın” temalı kimin hain kimin kahraman olduğunu bulmaca oynadığımız bir teması var. Erken 2000&#39;ler atmosferi, istihbarat bürokrasisi toplumu zehirlemeye nasıl başlar, Al Paçino böyle pasta yapmayı nereden öğrendi gibi ilgileriniz varsa buyrun.</p><blockquote><strong>The Holdovers (2023) — </strong>Geride Kalanlar*</blockquote><p>Baştan Tavsiye: İzlenir.</p><p>Bu filmi Paul Giamatti efendinin Billions dizisindeki karakterinin hatırına izlemeye başladım diyebiliriz. Yatılı okul, kurum, itibar ve gelenek vurgusu da dikkatimi çekegelmiştir. Gerçekten de oturmuş bir düzen, yıllanmış otorite figürleri, köklü teamüller kendileriyle hesaplaşamadan dünyayı terk edip gittiler 2020&#39;lerin dünyasında. Klasik kurgudur, haşarı ama zeki ergen sistemde ezilir, biri onu çekip kurtarır. Günümüz dünyasında, düzenin, otoritenin ve teamüllerin kendisi tam da o ergen oldu. Gelecek kaygısı yazımda biraz paylaştığım ve birçok paylaşmadığım (ah yarım kalan cümleler) durumlar da bunu anlatmaya çalışıyorum. En haşarı, işe yaramaz ve sorunlu zeki çakal ergenler düzeni hakim oldu. Misalen Trump bu filmdeki zorba ergenlerle aynı tipleme değil midir yahu? Şimdi diğer dünya liderlerini de tek tek anıp yazının çiğlik, ter ve sivilce kokusunu artırmayım.</p><p>Zaten film kendi içinde 1970&#39;ler romantizmini barındırıyor. Ancak ben, bana efendi gibi isyan edip ıslah edebileceğim artık namevcut bir düzenin de nostaljisini yaşadım.</p><p>Tabi bunun ötesinde bu film bir aile, hatta ötesinde bir baba oğul ilişkisi filmi. Nedense Paul Giamatti oynadığı karakterler hep güçlü bir baba ilişkisi işler. Bu bakımdan da hoşa gidebilecek renkler taşır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=256a36e5e7a1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Film Kritiği]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/bir-film-kriti%C4%9Fi-dafb167d06b5?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/dafb167d06b5</guid>
            <category><![CDATA[wake-up-dead-man]]></category>
            <category><![CDATA[film-eleştirisi]]></category>
            <category><![CDATA[blackberry]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 06 Jan 2026 23:18:41 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-06T23:18:41.089Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bir film kritiği başlığına ilk cümleden ihanet etmek isterim. Son zamanlarda izlediğim birçok filmin kısa kritikleri olacak (şimdilik iki tanesi). Elbette film eleştirmenliğine dair profesyonel bir geçmişe yahut belki de bir damak tadına dahi sahip değilim. Ancak bu durum beni durduracak da değil.</p><p>Kaydırmalı dopaminli ahlaksız dünyada iki saat sabredip film izlemek dahi olumlu bir eylem sayılabilir. Hatırlarsanız bir on - on beş yıl önce bazı yönetmenlerin kamerayı unutup gittiği sanat filmleri dahi piyasa yapabiliyordu ergen gençlikte. Geldiğimiz yer artık geri dönmemiz gereken köşe sanırım.</p><p>Bir araştırmaya göre bir insanın manalı ilişkiler kurabildiği sosyal çevresinin doğal sınırı 150 kişi. Aşağı yukarı bir köy yahut bir mahalledeki akran sayısı kadar diyebiliriz. Kaydırarak hayatımıza eklediğimiz, takip ederek hayatına ortak olduğumuz online karakterler bu listedeki gerçek kişileri yerinden ediyor. Haliyle bir kamu spotu yapmak (elbette en çok kendi nefsim için) icap ediyor: gerçek insanlarla ilişkilerinize sanal olanlardan daha çok vakit ayırın. Arayın darlayın insanları, halısaha yapın, kahvede batak oynayın, gün yapıp dedikodu yapın.</p><p>Zaten 2025 yılı bu konuda dünya kamuoyunun genel iradesinin, yahut Rousseauca yazarsak volonté générale’nin sabrının taştığı yıl oldu. Birçok insan ekran süresi adlı bir düşman edinerek tedbirler alıyor. Bence bunu sosyal medya ve şahsi veri içeren içeriklerle sınırlayayım. Ekran odaklı tüketimi, verilerimizi ve duygularımızı verdiğimiz şekilden çıkarıp veri ve duygu aldığımız şekle büründürelim. Merak ettiğimiz bir konuda bir makale bulup 30 sayfa 40 sayfa okuyalım, bir film yahut belgesel izleyelim. Bu yaptığımızı hemen paylaşma isteği gelecek sosyal medya dünyasında. Nihayetinde Into the Wild filminin vardığı yere varayım “mutluluk ancak paylaşıldığında gerçektir.”. Ancak bunu bir arkadaşınızı arayarak da yapabiliriz. Yahut anonim olduğunuz bir sitede yahut belki yalnızca kendiniz okuyacağınız bir kağıda yapalım. Bu durumda veriyi size ait bir yapboz parçası olarak yeni dünyanın zalim milyarder yöneticileri yerine, faydalı ve duygulu olarak paylaşabilirsiniz. Bu bir ihtiyaçtır ve her ihtiyaç ciddiyetle halledilmelidir.</p><p>Bu film notları da bu çerçevede öncelikle kendi bilinmek ihtiyacımı gidermek içindir. Yazmak varolmaktır ve Gazzelilerin de gösterdiği üzere varolmak direnmektir, direnmek varolmaktır.</p><p><strong>Blackberry (2023) -</strong><em> Karadut*</em></p><p>Baştan Tavsiye: İzlenir. Öncelikle ben spoiler istemiyorum diyorsanız usulca blackberry telefonunuzu alıp gidin.</p><p>Kapitalizm her ne kadar ‘tü kaka’ olsa da üretim ve tüketimde bir heyecandır. Üretim araçlarının peşinde koşan proleterler, epik bir ton taşısa da, belki haklı bir dava olsa da, aşırı derecede sıkıcıdır. İşe yaraması gerekirken pragmatik bile değildir. Bu yüzden kapitalizm eğlence için güzel bir konudur. Bu film ise tam bir kapitalizm temaları karikatürüdür. Belki bir teknik konuda çok iyi olan ancak sosyal becerileri ile bağlantıları zayıf olan mühendisler kurtlar sofrasında melemektedirler. Yiğidimiz aslanımız olacak kurt bir CEO bu kuzuların sessizliğinden muazzam bir marka çınlatır silikonlu vadilerde.</p><p>Bilgi ve liderliğin işleyen mekanizmasını görmek her zaman ilginç oluyor. Doğuda da batıda da varolagelen bir dualite temasıdır bu. Akıllı vezir ve adil hükümdar, Nizamülmülk ve Melikşah durumu diyebiliriz. Mühendis kanadın özverisi, bilgisi ve eğlencesi ile yönetim kanadının sertliği, kararlılığı ve rekabetçiliği işlenir. Nihayetinde ikisinde de daha iyi olan bir zalim ağyar aşığı yokediverir.</p><p><strong>Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery (2025) </strong><em>Uyan Ey Ölü Adam : Bir Pıçaklar Çekildi Gizemi*</em></p><p>Baştan Tavsiye: İzlenir.</p><p>Bilirsiniz ahlakın ilahi ve seküler kökleri felsefede de filmlerde de kahvehane köşelerinde de tartışılır. Bir taraf “öte tarafta cezası yoksa niçin ahlak ola ki” der, öte taraf “sırf cezası var diye iyiysen bu ahlaklılık değil olsa olsa usluluktur” der. Ve daha bir sürü argüman bir vahşi batı salonunda uçuşan kurşunlar gibi atılır da atılır. Meşrebinizce hareket edin sıkıntı yoktur, ancak ahlakı elden bırakmayın. Ahlak pozitif bir doğru olarak yokluğunda istisnasız herkesin negatif etkileneceği kesin bir olgudur. Toplumu da bireyi de ahlak oluşturur, şakaya gelmez.</p><p>Mesajımı verdiğime göre filme döneyim. Sanıyorum polisiye filmlerinde, aklın kıvraklığı batıda yalnızca seküler dünyaya ait olarak kabul edildiği için az evvel bahsettiğim konuya illa bir gelinir. Kiliseye gidip, düzenli istavrozunu çıkaran bir Sherlock görmeyiz. Bu filmde de yılların Ceymis Bondu Daniel abimiz Benoit Blanc olarak arzı endam ettiğinde elbette ateisttir. Ahlaki olarak karşısındaki kötü aklını kullanan papazdır. Ahlaki olarak yanındaki iyi, kalbini kullanan papaz yardımcısıdır. Bu noktada nedense aklıma İtirazım Var (2014) filmi geldi. Bizim dünyamızda akıllı dindar olandır, dedektif imamdır (biraz sıradışı imamdır tamam, sıradan çinko pil dindarlar yine kötü karakterlerdir bu da kabul, amma doğu dünyasında ilim dinle birlikte yürür. İbn Sina ilim yapar, sıradan çıkar belki ama dini ilimlerde de alimdir ve bu çok genel bir durumdur).</p><p>Konudan parantez parantez kopmamak için filmin ışıklarını açayım biraz. Bu filmin görüntü yönetmeni bence kendi gösterisini yapmış. Sadece ışıklarla ayrı bir hikaye anlatılıyor. Bu cıvık entel cümleyi kurmak benim gibi bir Anadolu delikanlısına yakışmıyor ama sahnelerin açıları çok iyi. Knives Out filmlerindeki senaryoların aşırı tutarlı ve gerçekçi olmamak konusundaki ısrarı devam etse de oldukça akıcı bir hikaye izleniyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=dafb167d06b5" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Gelecek Kaygısı]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/gelecek-kayg%C4%B1s%C4%B1-bb0cd8f33c3f?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/bb0cd8f33c3f</guid>
            <category><![CDATA[orta-sınıf]]></category>
            <category><![CDATA[distopya]]></category>
            <category><![CDATA[yeni-düzen]]></category>
            <category><![CDATA[gelecek]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 23 May 2025 23:16:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-05-23T23:16:27.015Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu yazı bir klavye düşünmesidir. On saniye odak kapasiteli beynime biraz açma germe yaptırma nev&#39;inden bir aktivitedir. Nefes nefese kalacaklarını biliyorum ancak arada çıkarıp hava aldırmak gerekiyor bu garip nöronları.</p><p>Tümevaragelelim. Bireysel sorunları toplumsal olanlar, onları sınıfsal olanlar takip ediyor. Ülkeye dair sorunları vatani problemler, onları coğrafya ve dünya dertleri kucaklıyor. Psikolojiden ekolojiye ondan teknolojiye geniş bir olgular kümesinden vuruluyoruz. Kabul edelim ki bizler zamanın sınanmamış eşiklerindeyiz.</p><p>Önce “biz” i bir tanıyalım. Biz, batı dünyası ve periferisinin sosyal mobilite treninin zaman çizelgesine son defa baktığının farkında olmayan nesiliz. Ailemiz fakir de olsa, orta sınıf da olsa eğer düzene uyarsak karşılığında bir değer kazanacaktık. Eğer çok okursak, günde filanca test sorusu çözersek, adli sicilimizi boş, CV’mizi dolu tutarsak saygıdeğer bireyler olacaktık. Okuduğumuz her şey, çözdüğümüz sorular, üniversite derslerimiz, özgeçmişimize yazdığımız yetenekler, hepsi bu sanal gerçekliğin geçer akçeleriydi. Böyle bir oyunu kurallarıyla en iyi şekilde oynayageldik. Devletine milletine saygılı, beyaz yakalı, sosyal medya mizahşörü, tüketici ama çevreye duyarlı tipler olageldik. Parlak gençlerdik, pırıl pırıldık. Demokrasiydi, ilerlemeydi, teknolojiydi, hafif de nostaljiydi. Çatışmadan kaçtık, terörü lanetledik, solcularla dalga geçtik, milliyetçilere güldük. Biz merkezdik; apolitik değildik aslında, o dünyanın en aktivist muhafazakarlarıydık. Çünkü dünyanın o düzenine en büyük yatırımı gençliğimizle yapmıştık.</p><p>Şunu kabul edelim, kaybettik. Hayat yolunda kazandığımız sanal puanlar uyduruk bir kripto para gibi değer kaybetti. Kafamız basmadığı için sanayiye çırak verilsek daha iyi olurdu, inşaatta başlasak binalarımız olurdu, iş hayatına atılsaydık en kral tüccar olurduk işletme fakültelerinde start up teknikleri öğreneceğimize. Son sürat dönen sistem akranlarımızdan en işe yaramaz gördüklerini bir bir merkez kaçırtıp bir bakıma sistem içerisinde başarılı olmaktan kurtardı. Nihayetinde bu sanallığın dışında onları bize hakim kıldı. Meslek erbaplarına, esnafa, zanaatkara hakaret olsun diye değil bu yazdığım. Böyle af dileniyorum çünkü bakın hala iyi bir birey olma güdüm devam ediyor, belki sistem tanrıları merhamet ederse diye. Oysa bu doğru; akranlarımızdan en çürük olanları, en ahlaksızları, en beceriksizleri bu gibi işlere yönelmek zorundaydı. O yüzden bir önceki zamanın ruhunda rüşvetçi memurlar, hileci avukatlar, zalim bürokratlar popüler temalarken bizim zamanımızda kazıkçı ve ahlaksız olmayan oto sanayiciye, taksiciye, emlakçı yahut esnafa denk gelindiğinde haber değeri taşımaya başladı. Tebaadan hangi grupların ahlak skalasında nerede olduğu zaman ruhlarının hava durumu gibi sanırım.</p><p>Kim olduğumuzu bilelim. Bizler batı dünyası ve çevresinin en geniş demografik gruplarından biriyiz. Alt tabakalar ve köleler hep bir demografik kalabalılıkla iltisaklı olur zaten. Eski politik ve ekonomik ayrımlar bizim üzerimizde eğreti durur ama hala güç sahipleri bu ayraçlarla bizi oyalarlar. Biz eski devrin sağcıları, solcuları, işçileri, patronları, ezen ya da ezilenleri değiliz. Biz sözgelimi beyaz Türk, ezilen Kürt, zalim İngiliz, katolik İrlandalı, siyahi ya da beyaz amerikalı da değiliz. Biz heteroseksüel, alfa erkek, beta karoten havuç filan da değiliz. Biz orta sınıf (artık ekonomik olmayanından), bireyci, demokratik, yargıya ve otoriteye inanan, ikinci dünya savaşı sonrası özgürlükçü safta ve akımda olduğunu düşünen tek tek insanlarız. Biz bütün bahse konu kimliklerden biraz birazız ama bütün bunların ötesindeyiz.</p><p>Size şunu net olarak söylemeliyim ki kimliğinizle ilgili bir gruplamaya girişen her türlü haber ve fikir bizim için bölücülüktür, zararlı faaliyettir. Nitekim bizler bu dünyada bireyler olarak çıkarlarımızı savunamayacağımız zamanlara geldik. Artık eski düzenin düz insanları olarak kendimizi yeniden, bir grup olarak tanımlamalı ve savaş hazırlıklarına başlamalıyız. Evet, savaş. Şuanda amerika’dan sırbistan’a ve oradan Türkiye’ye düzene isyan eden genç insanlar meydanları dolduruyor (işbu karalama nisan 2025 gibi yapılmakta). Çok muhtemel ki meydanlarda kazanamayacaklar. Ama çıkmazlarsa hiç kazanamayacaklar. Yeni dünya düzeninin aktörleri bu gibi ülkelerdeki gençlerin eski demokratik yasal yollarla bir şeyler kazanamamasını bir şekilde sağlıyorlar. Bireylerin özgürlüğü istediği için hapislerde çürütüldüğü, meydanlarda dayak yediği ve karşılığında hiç bir kazanımı olmadığı kaçıncı olaya gidiyoruz. Bizler için hapse girmeye, sokağa çıkmaya niyetli kaç kişi kalıyor giderek bilinmez. Bu, bireylerin ve dağınık grupların eliyle başarılabilecek bir savaş değil, hiç bir zaman da olmadı.</p><p>Tarih birbirleri ve ortak ülkü için ölmeyi göze alan küçük olsa da organize grupların hakimiyetinin hikayeleriyle doludur. Bu ülkü muazzez bir amaç olmak zorunda değildir. Hırsız bedevi grupları asırlarca çöle hükmedebilirler, mafya yıllarca devlet uzantılarına çöreklenebilir, bir avuç aristokrat aile bir kıtayı bin yıl yönetebilir. Hatırlayın, birbirini boğazlayan avrupalı devletlerin yöneticileri, fransız devriminde içlerinden biri olarak gördükleri kral giyotine verildiğinde kendi milletlerinin evlatlarını bu hanedan için ölüme sürüklemeyi gerekli görmüşlerdi. Dolayısıyla bizi yıllardır kandıran bireysellik ve kendiliğimizden menkul değerimizden bir zahmet vazgeçelim.</p><p>Bir grup olarak kim olduğumuzu fark ettiysek çıkarlarımızı anlayalım. Eski dünyanın devamı bizim için değerliydi, birleşmiş milletler, avrupa birlikleri, erasmus programları, uluslararası yargı kurumları ve genel olarak küresel ticaret ve barış. Uygun fiyata tüketebileceğimiz, bizim üretmediğimiz ürünler ve küresel olarak bize de transfer edilen artı değer sayesinde sürdüğümüz eh işte hayatlar. Hatırlarsınız o internet sözünü “make Türkiye eh işte again”.</p><p>Şu açık ki dünya muhtemelen alışık olduğumuz bu raylarına geri oturmayacak. Ve bizim buna karşı gardımız düşük olduğu için tüketime devam etmemize rağmen “eh işte” refaha erişimimiz kalmadı. Musk’lar, Acun’lar ve bilumum zenginler eskiden sistemin bize de damlattığı bütün artı değere çökmekteler. Ara ara bizden aldıklarını fakir fukaraya dağıtarak gerektiğinde demokratik gücü de arkalarına almayı bilen bir ittifaktan bahsediyoruz. Yani demokratik ve yasal sistemin unsurları tamamen tek bir ittifakın hizmetinde. Vaktinde George Carlin’in de dediği gibi zenginler bütün parayı alıyor ve vergi vermiyor, orta sınıf bütün işi yapıp bütün vergiyi veriyor ve fakirler de orta sınıfı korkutmak için elde bulunduruluyor.</p><p>Dolayısıyla benim “biz” olarak bahsettiğim arkadaşım, senin fakir yahut zengin güruhtan birisiyle bir siyasi parti etrafında, ideolojide yahut bina toplantısında bile aynı çıkarları paylaşarak bulunman mümkün değil. Fakirin çıkarı muhayyel zenginlikte yatmakta; çok çalışıp ahlaklı olarak orta sınıf olup seninle aynı zulme uğramak istememesi oldukça rasyonel bir bakıma. Kazanma ihtimalinin olmadığı şans oyunları, çeteye mafyaya katılma, siyasilere yaltaklanma bizim orta sınıfın sunduklarından çok daha mantıklı. Dolayısıyla hayır, filanca partinin niye kötü olduğunu bu sistemin en ezileni gruba rasyonel bir çerçevede anlatamazsın. O dayı sana cebindeki telefonu tabi ki soracak, nitekim o senin köleliğe sürüklenişinin komik bir ifadesi. Tabi ki sizin ailenize, ırzınıza küfredecek ve sulanacaklar; çünkü ahlaklı olmanın geçer hiç bir akçesi kalmadı. Ahlak bir “orta”dır, orta sınıfla beraber bildiğimiz ahlak da can çekişecek. Hani anlatmıştım az yukarıda kripto para misali, bu gibi olguların kıymeti metalaştı. En son ne zaman işini iyi yapan ahlaklı biri kazançlı oldu?</p><p>Zenginlerle ilişkiler ise asıl dünyanın değiştiği nokta. Tedy Rosevelt zamanından itibaren zengin sınıf, kendi varlığının devamı için taviz vermeyi gerekli görmekteydi. Henry Ford ürettiğini iyi maaş vererek kendi çalışanına sattığında bizim bildiğimiz orta sınıfın devri başlamıştı esasen. Dünya savaşlarıyla mahvolan avrupa’yı da üç beş zengin inşa edemeyecekti, ayrıca eline verilen silahla güçlenmiş fukara kalabalıkları vatanı ve dünyayı nazi pisliğinden kurtarmak nereye kadar tatmin edecekti. Nihayetinde amerikada iyi maaşlarla yapılan servet transferi avrupa’da da sosyal demokrasiler eliyle yapıldı. Böylece refah ile barış ve tüketim üzerinden şekillenen dünya düzeni sağlandı.</p><p>Mevcut kriz ise bu gerçekliğin geçerliliğini yitirmesiyle alakalı. Artık zengin gruplar için orta sınıfa verilen tavizlere büyük oranda ihtiyaç duyulmuyor. Yahut bu sistemde bir türlü güzel yer edinemeyen ülkeler bunu yıkılmasına çabalıyor. Belki insan kapasitesinin dışında durumlar zorluyor. Ya da belki kurucu elitleri için artık yeterince kârlı değil bu düzen. Muhtemelen hepsinden bir parça taşıyan bir itki bu değişimin altında yatan.</p><p>Olup bitenden gördüğümüz kadarıyla en temel değişen bu sistemin kilit taşı küresel ticaretin artık bu işin kurucu gözetmeni olan amerikan politik aklına yatmaması. Büyük güçler, zenginliğin ticaretten geldiğini apaçık gördükleri için hep bir barış paketlerler: pax Romana, pax Mongolica, pax Ottomana… İçinden çıkıyor olduğumuz sürece de pax amerikana diyebiliriz sanırım. Bu imparatorlukları oluşturan ortak anlayış ortadan kalktığında geriye kalan gücün bazı grupların elinde saman alevi gibi söndüğü görülür. Amerikan barışı da sanki kaderin bu evresine girdi. Ya amerika bir odak olarak bu barışa güç yetiremiyor yahut da nispi bir izolasyonu daha çıkarlarına uygun görüyor. Henüz aklıma yatan bir sebep göremesem de 2025&#39;in ilk çeyreği itibariyle amerika devlet olarak bu düzeni bozduğunu açık açık ilan etti. Nihayetinde bu saatten sonra küresel tekdüze bir sistemin olmayacağı kesin gibi.</p><p>Amerika bu sistemden dikkat edilirse milyarder sınıfı eliyle çıkmakta, dolayısıyla bu işi hangi çıkar grubunun şekillendirdiği gözden kaçmamalı. Bu sınıf tabi ki amerika içindeki sosyal devlet sistemlerini biçmekte gecikmedi. Ford ile başlayan iyi gelirli aileler devri bitiriyor. Çünkü yeni milyarder sınıfı Rosevelt ile işbirliğine giden petrol yahut benzeriyle uğraşan sanayi devleri değil, sanal veri devleri. Musk, Bezoz, Zuckerberg gibiler için orta sınıfın elle tutulur ve işe yarar bir şeyler satın alabilmesine gerek yok. Köle işçilere ürettirilecek ürünlere ve ıvır zıvıra kadar parası yeten fakir bir sınıfa dayanan iş modeli zaten orta sınıf yaratmak istemeyecektir. Orta sınıf bilakis anti veri hırsızlığı yasaları gibi talepleriyle şımarıklık ederek bu işe zarar da vermekte.</p><p>Bu milyarder biraderlerin herkesin işine gelen bir sistemi durduk yere yıktığını kabul etmek biraz abes olur. Reel ekonomi ile finansal sistemin birlikte işleyebilmesi her inançta olduğu gibi bir hikaye ile mümkün. Dünya savaşları sonrası her şeyin büyümeye gebe olduğuna dair bir hikaye mevcut. Daha büyük ekonomi, daha büyük gökdelenler, daha büyük parantezinde nüfus, bombalar, yıkım, şehirleşme, teknolojik gelişme vesaire. Esasen reel olarak büyüme devam ediyor ancak “asli ülkeler”, Avrupalılar ve uzak doğulular için büyüyen yalnızca sorunlar. Nitekim demografik gerçekler bir kaç nesil içinde Çin, Koreli gibi milletleri yok edecek, muhtemelen Alman, Rus, İtalyan, Türk gibi milletler de ölümle sınanacak. Anasırı asliye için artık ekonomik büyüme, nüfus artışı ile birlikte hikayeye kötü bir son olmak üzere. Dünyanın gündemini, kültürünü ve dilini belirleyen insan grupları yok olmak üzere.</p><p>Öte yandan genel dünya nüfusu hala artıyor, Afrika ve Hindistan gayet tempolu giderken Amerika kıtası da en azından sabiti koruyor. Böyle olunca, eski düzeni yeni renk insanlar hibrit bir kültürle devam ettireceği öngörülebilir. Nihayetinde trump’ın kabinesine ekli hint baharatlarının kokusu gelmiştir. Yahut batıda önemli konumlara gelip duran kimi hintli kimi zenci kimi bilmem ne bela insanların eski memleketlilerine faydaları churchill kadar olmuştur ancak. Dolayısıyla bu teori gayet mümkün olabilirdi, ta ki doğa müdahil oluncaya kadar. İnsan müdahalesinin etkisi ne kadardır bilinmez ancak küresel iklim değişikliği artık bir ömrün küçük parçalarına dahi sığacak kadar belirginleşti. Nasıl ki tunç çağının çöküşünde, kavimler göçünde, buzul çağlarında ilkim ve doğa tarihin akışına çalım attıysa yine atacak gibi. İnsanoğlu hiç olmadığı kadar zayıf böyle bir durum karşısında. Bir yazsız yıl (meraklısına: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=R0wwuj0sTyY">https://www.youtube.com/watch?v=R0wwuj0sTyY</a>) , tarihte olduğunu kesinlikle bildiğimiz bir olgu, bu yıl olsa muhtemelen dünya nüfusu sanayi devrimi öncesine döner.</p><p>Giderek gerçek olan bu korkunç ilkim tehdidi bizim tarımla, enerjiyle ve bildiğimiz dünyayı oluşturan her şeyle ilişkimizi bozmakta. Yalnızca Ukrayna’da yaşanan savaş yüzünden Mısır gibi ülkelerin açlık tehdidi altında olduğunu bilmek, Avrupa ekonomisinin bütün karlılığının bittiğini görmek durumun kırılganlığını anlatmalı. Küresel bir dünyanın tüm sınırları aynı anda zorlanıyor.</p><p>Son olarak da teknik gelişmeler, orta çağ benzeri bir gelecek yaratmaya muktedir. Sanal zeka denilen teknoloji ağı, oluşturabildiği videolarla, seslerle ve yazılar ile bütün gerçekliği kavlatma yetisine ben bu yazıyı yazarken ulaşmıştı. Metalürji ve robot tekniklerindeki ufak bir ilerleme ile sokaktaki herhangi bir insanın organik olup olmadığından şüphe etmemize beş altı yıl kalmıştır herhalde. Bütün bunlar, data sahibi yeni efendilere gerçeğe, geleceğe, geçmişe ve muhayyile hakim olma imkanı sağlıyor. Yahu Musk denilen adam insanların beynine çip takıyordu daha yeni. Dahası, Ukrayna savaşı adeta bir drone savaşı oluyor. Diğer insansız savaş zımbırtıları ile birlikte düşününce, zengin bir insanın bir robot ordusu edinmesi ve şiddet tekelini tekrar sınıflaştırması gayet olası. Orta sınıf vergi verdiği kadar askerlik de yapıyordu. Hem vergisine hem de silahına artık gerek duyulmayacak gibi.</p><p>Bildiğimiz manada orta sınıfı oluşturan bütün dinamikler birer birer yok oluyor. Dolayısıyla muhtemelen tarihin en eğitimli, en hareketli ve en güçsüz topluluklarından biri daha yok olma sırasına girmiş gibi görünüyor. Bu konuda ilk nesil yahut topluluk olmadığımızı da belirteyim. Endülüs şehirleri haçlı yabanilerce ele geçirilirken, Bağdat moğol vahşilerince ezilirken, Roma germen barbarlarca yağmalanırken yahut Konstantinopolis latin zulmüne uğraması benzer hikayelerdi. Kadim mukimler, sistemin uzun süreler kendi dışında bilediği vahşilerce ara ara yok edilir. Vahşiler de zamanla ehlileşir, hakim olur ve kendi vahşilerini bilemeye başlar.</p><p>İlk bakışta anlamayız, sanki oto tamircilerinde güllerle karşılanıyormuş gibi günde yüz hasta bakan doktorlara bilenen vahşiler peyda olur. Doktor yağmalanır, yaşadığı hayat tarzı, kazancı, güvenliği ve en sonunda memleketi elinden alınır. İyi ihtimalle başka ülkelere gider, ancak artık sistemin dışındadır, bilenme sırası ondadır. Kovanlar için asla bir asr-ı saadet yoktur. Saadet, din, tarih ve antropoloji ışığında yalnızca hicret edenlere ve adapte olanlara uğrayan bir nasiptir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=bb0cd8f33c3f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir On Yıl Değerlendirmesi: Polonya ve Türkiye]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/bir-on-y%C4%B1l-de%C4%9Ferlendirmesi-polonya-ve-t%C3%BCrkiye-5390d88970ba?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5390d88970ba</guid>
            <category><![CDATA[siyaset]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye]]></category>
            <category><![CDATA[tarih]]></category>
            <category><![CDATA[ekonomi]]></category>
            <category><![CDATA[polonya]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 20 Nov 2024 23:46:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-20T23:46:15.361Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>2. Bölüm: Bir Garip Yol Ayrımı</p><p>2020&#39;ler tüm dünyada, ki tüm dünya derken batı dünyası ve birincil iletişimde bulunduğu alan kastedilmektedir, bir garip kırılma ile başladı. Covid 19 pandemisi bu dünyanın bütününü bugünden bakınca hala tümüyle anlaşılamayan şekilde değiştirdi. Bu tarihi demir perdenin simülasyonvari yaşayakaldığımız ötesini şimdilik bir kenara bırakıp öncesini değerlendirelim.</p><p>2013&#39;lerin Polskibus’lı kendi yağında kavrulan Polonyası aslında bu kavrukluğunu sovyetlerin usulca dağılmasından beri sürdürmekteydi. Kendi halinde, gözlerden uzakta her yıl bir kaç tuğla ekledikleri ülkeleri ki her yıl aşağı yukarı %1–2 büyümekteydi, 2020&#39;lere geldiğinde bir hayli mamur bir memleket olmuştu. 30 yıl boyunca her yıl az biraz kenara para koyan memur gibi nihayetinde bir refaha ulaşmış bir ülkede buluverdim bu ülkeyi. Artık Flixbus vardı, lüks otomobiller, müreffeh bir orta sınıf, İngiltere’den kesin dönüş yapmış gurbetçi Lehler, neredeyse on yıldır stabil bir Zloty, yabancı yatırımcılar… Bu listeyi devam ettirecekken fark ettim ki, ben ahvali daha önce yaşamıştım. Bu sosyo-ekonomik vaziyet 2010 Türkiye’sinin bir kopyası gibiydi.</p><p>Tabi mümtaz milletimizin oraya gelişi sabır ehli bir memurdan ziyade aileye laf gelmesin diye göz yumulan enişte misali olmuştu. Serseri halini üç beş sene gizleyip mahalleliden aldığı borç harçla dükkan açan, orada da evde para edeceklerle birlikte ailenin tarla tapanını satan enişte. Kabul edelim pek sevmiştik o halimizi. Elimiz para görünce etraf da bize itibar eder olmuştu, koca koca kerli ferli batı medyası bizi över olmuştu. Bölgesel güç, soft pavır filan diyorlardı, hatırlarsınız.</p><p>Esasen olan, muhtemelen, hileli oyunu bozulunca mızıkçılık yapan amerikan finans ve bankacılık sektörünün cebine işinde gücünde orta sınıfın parasının koyulmasıyla cereyan eden süreçti. Malumdur ki kapitalizm tekelleşmeye giderayak pazar olacak sürüleri sarhoş etme otomatiği ile krizperver bir sistem. Coğrafi keşif etiketli dünyayı tabula rasa addederek sağlanan avrupalı ahlaki boşluk bu tekelleşmenin mahiyetini sınırlarken ve ister istemez kendi pazarlarını yaratırken kapitalizm henüz sınanmamış sınırsızlığının tadını çıkarıyordu. Keşfedilecek kıta, köleleştirilecek insan biter gibi olunca serbest piyasanın artık o kadar da serbest olmaması gerekti. Anti tröst yasalarıyla yahut ufak tefek devletçilikle yirminci asır piyasaya kendi elbiselerini giydirmeye başladı. Reel sektörler gerçek materyale, emeğe ve insana direk dayandığı için çılgınlığının sınırlarını bu elbiselerle örtebildik. Nitekim bütün petrol bir şirkete ait olsa da fiyatını onu alabilecekler çiziyordu. Fordların Henri bu gerçeklik sebebiyle içinin olanca canavarlığına rağmen muazzam bir çözüm bulabiliyordu: işçilerine makul bir ücret vermek. Bu sayede kendi işçisine verdiği para pazar yaratıyor ve arabalarını üç beş aristokrat ile bürokrat yerine kendi işçisine de satabiliyordu. Dolayısıyla gerçek endüstriler, emtialar ve insanlar üzerinden dönen sistemin kapitalizm olması sıradan insan için gayet muazzam sonuçlar getiriyordu.</p><p>Bir şekilde evini arabasını almış çoluk çocuk yaşayan orta sınıflı bir toplum elbette fikre, sanata ve politikaya muhtemelen olabilecek en güzel katkıyı yapıyor, savaşa ve radikalizme mani oluyor gibiydi. Ancak tabi ki bahse konu mızmızlarımız finans ve bankacılık sistemi resme dahil oluncaya kadar. Oldukça dahiyane ve güvene dayalı sistemler olan bankacılık ve finans elbette her güzel insan icadı gibi savaşlarla ilintili olarak ortaya çıkar. Eğer iyi bir hıristiyan olursa bir gün şirinleri göreceğine inanan haçlı savaşçısı denizler dağlar aşarken kendisine yük olacak parasını İtalya’da bir bankaya bırakabilir ve karşılığında aldığı kağıdı Kudüs yollarında harcayabilirdi. Uçsuz müstemlekeler sahibi düvel ile mevcut şartta mücadele edemeyecek Hollanda donanması ve ticaret filosu sermayesini halka sattığı kağıtlarla sağlayabilirdi. Nitekim doğu Hindistan mı buna itiraz edecekti… Dolayısıyla bankacılık büyük bir hareketlilik sağlıyor, finans ise olmayanı olduruyordu. Peki hareket sağlanıp, olmayanlar da olduysa ne olacaktı? Koskoca kapitalizm toplumun ihtiyacı karşılandı diye öylece duracak mıydı?</p><p>Gidişattan da anlaşılmıştır ki durmadı. İnsanların alacağı ford sayısı sınırlıydı ama bir değer vadiyle kağıt satmak sınırsızdı. Her yıl bir öncekinden iyi oluyordu ekonomik olarak. Her yıl nüfus artıyordu. Dolayısıyla alınacak kağıt seneye daha değerli olacaktı toplum nezdinde, ve gerçekten uzun süreler de oldu. Ta ki 29 buhranına kadar. Kağıtlar tuvalet kağıdına dönüp, bankalar insanların parasıyla birlikte battığında beyaz adam serbest piyasanın tekraren o kadar da serbest olmaması gerektiğini anladı. Bir dünya savaşla bu neticeye varışın neticelerinin, sonuçlarının, uzuvlarının ve muhayyilesinin nerelere gideceği görüldü. Ama tabi kapitalizmin üretebilme kapasitesi muazzamdı, savaş ekonomiye derman oldu. Çünkü önce savaşıp her yeri yıkacak mühimmata sonra da yeniden yapılanmayla çıkacak talebe cevap lazımdı. Tarihin gördüğü en hızlı mamurlaşmayı da bu köhne kapitalizm getirdi. Belki de kendisinin en kötü sonucu olan komünizme inatla…</p><p>Belki 1980&#39;lere belki de soğuk savaş bitimine kadar avrupa yeniden inşa edildi, amerika gerçek bir rüya yarattı, geleceğin ekonomik mucizelerinin temelleri Asya’ya atıldı. Belki de sonraki her yılın öncekinden iyi olacağı beklentisi, aynı 29 buhranı öncesi gibi, insanoğlunun nükleer esprilerin ışıltılı serpintilerinden kaçınmasını sağladı. Bu ilerici rüzgarda Türkiye nüfusunu katladıkça katladı, şehirleşti, az buçuk kalkındı ve 21. asra her asır bir sonrakinden güzel olacak düşüncesiyle girdi. Onlarca sorunu olan bir toplum ve devletin bireyi olarak, o zaman hissettiğim şimdi ise onayladığım üzere genel inancımız gidişatın iyi olduğu yönündeydi. Gelişmekte olan bir ülkeydik, terörü de çözerdik, AB’ye de girerdik, herkese iki anahtarını (Demirel olandan) verir, küçük bir amerikan rüyası görürdük.</p><p>Polonya ise üzerinden işgalin, yıkımın ve ölümün ilk şokunu atmıştı. Komünizmin garabeti içinde olsa dahi, belki onun sağladığı devletçi metotlarla, şehirlerini, insanlarını yeniden inşaya koyuldu. Neredeyse tamamı yıkılmış başkentlerini taş taş yeniden kurdular. Katyn ormanında katledilmiş yahut sürgün edilmiş okumuşlarının yerine yenisini koymaya başladı. Burada özellikle Türk karîler için belirtmek gerekir ki Polonya büyük harpten sonraki Türkiye’den daha büyük ve güçlü bir memleketti. İkinci Dünya Savaşı öncesi nüfusu Türkiye’nin genelde iki katı civarındadır ki Türk nüfusu Leh nüfusunu 1960&#39;larda anca yakalamıştır. Türk çocuğu 93 harbinden beridir sürekli bir o cephede bir bu cephede düşe düşe bir avuç kalmış, son nefesiyle kurtardığı Anadolu’yu imara koyulabilmişti. Lehler bu nevi nüfus çöküşüyle İkinci Dünya Savaşı sonrasında karşı karşıya kalmış, nüfuslarının neredeyse üçte biri yok olmuştu. Muhtemelen bütün dünyanın böyle bir yıkımdan sonraki soluklanmasına denk gelerek yok oluştan kurtulmuştu, aynı Türkiye’nin itilaf devletlerinin yorgunluğundan yararlanması gibi.</p><p>Bir benzer husus ise muhacir ve göçmenlerin durumuydu. Yeni kabına ve coğrafyasına alışmaya çalışan Türkiye Balkanlardaki ata yadigarı topraklardan gelenlerle, Kafkaslardan ve ötesinden rus zulmünden kaçanlarla, hatta bolşevik zulmünden kaçan ruslarla doluydu. Polonya’da 2. harbin başında ülkesinin doğusunu almanlarla dostluk yapan ruslara kaptırmış; yerine rusların almanlardan bir nevi savaş tazminatı olarak kopardığı bugünki batı topraklarını katmıştı. Rusların ele geçirdiği yerlerden ve diğer bölgelerden kaçan Lehler de bu batıdaki coğrafyaya yerleştirildi. Bu tarz muhacirlerin belirgin özelliklerinin ortak olduğu anlaşılmakta. Bu insanların kurulu düzeni olmadığı için yeniliğe daha açık olmaları, daha milliyetçi olmaları ve yeni dünyaya daha kolay uyum sağlamalarından bahsedebiliriz. Din ve kültürle ilişkilerinde muhafazakar olmamaları da bu noktaların sonuçlarından sayılabilir. Nihayetinde Polonya’nın demir perdeyi üzerinden attığı 21. asrın şafağında iki ülke birbirini anımsatan hikayelerini kendi coğrafi ve kültürel süzgeçlerinden sızanlarla yaşamaktaydı.</p><p>Yok olma eşiğinden büyük savaşlar sonrası karmaşasında kurtulmuş, coğrafyası demografisi değişmiş kapitalizmin bir nevi son büyük sınavından sonraki atılımının içerisindeki iki ülke ve halkı bir çok durumu da farklı yaşayacaktı. Polonya coğrafya ve tarihinin getirdiği gelenekle kentli sınıflara sahipti. Varşova, Krakow gibi şehirler şuanki karakterlerini asırlara yaymışlardır. Türkiye’de bu devamlılık belki yalnızca İstanbul ve Bursa gibi bir kaç şehirde olabilecekti. Ancak Ahmet Hamdi’nin daha cumhuriyet kurulurken farkettiği üzere yeni şehirler ve şehirlilere gebe idi Anadolu’nun seyrek nüfusu. Belki öngöremediği şey hızlı nüfus artışı ve kentlere göçün aşırılığının kentliliği bitireceğiydi. Görüyoruz ki Türkiye’nin belli başlı şehirlerinin ortak adetleri, eğlenceleri, hareketleri ve kodları yok. Ancak bir Varşovalı ile Gdansklı birbirinden farklı şehir kültürlerini birbirlerine karşı ve birbirleriyle paylaşır haldedir. Göç yine var, köylülük yine var ancak yüzeysel olarak etkileri kentli kültürü etkilemiş görünmüyor. Göç demişken, Türk Almanya gurbetçileri benzeri durum hususiyetle İngiltere’de Leh göçmenlerle yaşanır. Tabi coğrafi yakınlık ve Avrupa Birliği’nin sağladığı hareketlilik sebebiyle bizdeki kadar keskin bir gurbetçilik hissi yok. Orta Avrupalılığın Leh kültür dünyasında vurgulanan bir husus olduğundan bahsetmiştik. Bölünüp parçalanmadan Avrupa siyasetinin ve kültürünün içinde olagelen Lehler, 1795 işgali sonrası gerek Avusturya üzerinden katolik eski Avrupa medeniyetine, gerek Ruslar aracılığıyla ortodoks emperyal slav dünyasına, gerekse Almanya aracılığı ile yeni protestan, sömürgeci ve sanayi sahibi Avrupanın yeni güçlerine erişim halinde oldular.</p><p>Dolayısıyla Polonya, dayak da yediği komünist öbür kutup yıkılınca kendisi için orta avrupalı bir gelecek aramakta. Bağımsızlık sonrası bu sebeple kazanan tarafın AB’sinden NATO’suna tüm sistemlerine eklemlenmekte gecikmedi. 2013 seferimde zamanın Polonya büyükelçisinin Lehlerin tüm uluslararası kurumlardaki atılımlarına dikkat çektiğini hatırlarım. Neredeyse tüm kurumların ikinci adamları Leh idi. Bağımsızlıkları için diplomasinin tüm ana kurumlarını kendi çıkarları için olanca hırslarıyla kullanmaktaydılar. İlginçtir ki Türkiye’de bu tarz atılımlar sanki bağımsızlıktan ödün verilmekte gibi anlatılır ve algılanır. Sonuç itibariyle Polonya AB’den açık ara en çok maddi destek alan ülke iken, Türkiye hobi olarak müzakere faslı açıp kapıyor çalıp söylüyor yıllardır.</p><p>Tabi ki bu farklılığın sebebi Türkiye’nin avrupanın kendince asli saydığı hıristiyan unsurlarla olmayan bağlantısıyla daha çok ilgili. Türkler esasen müslüman olarak ve Roma mirası ortodoks unsurlarıyla ayrı bir avrupalı geleneği temsil etmekteydi. Şanssızlık olarak bu geleneği devam ettirebilecek ikinci bir millet bulunmamaktaydı. Katoliklik ve protestan dünyayı, ya da birlikte temsil ettikleri sömürgeci, endüstriyel ulus devletlerin birçok temsilcisi vardı. Rakip olsalar bile galebe çalan geleneği devam ettirmekteydi. Büyük harpte Osmanlı yıkılınca avrupalı müslüman gelenek de darbe aldı. Çünkü yeni Türk milleti batılı, artık pek sömürgeci olmasa da endüstriyel ulus devleti formülü ile yarışmacı arkadaşlara başarılar dilemektedir. Dolayısıyla avrupa ile ilişkilerini yeniden kurmak ilk etapta müslüman olma “günahımıza” rağmen kolay oldu. Ancak bütün bu süreçte gerçek bir bedel ödemeden batılı kurumlara dahil olmamız mümkün olmadı. Üstelik oldukça iyi başlayan bolşeviklerle ilişkilerimiz de bir aklımızı karıştırmamış değildi. Neyse ki Stalin olanca hunharlığıyla bizi NATO tarafına itiverdi de en azından batı sistemi içinde nispi bir güvenlik hissi yaşadık.</p><p>Özetle Polonya’nın yeri iyi kötü belliyken Türkiye’nin sağı solu belli olmayageldi. Bu da yazının başında yüzdeli sayılı gevelediğimiz stabil gelişen Polonya ile sarsıntılı bir görüntü sergileyen Türkiye’yi karşımıza çıkardı. Bu farkı daha da açan, 2013 ile 2023 farklılaşmasına varan süreç ise başlarda bahsettiğimiz haylaz kapitalizmin bir cilvesi denilebilir. Reel ekonomi soğuk savaş sonrası ortaya çıkan ülkeleri, gelişmeye çalışan ülkeleri, asya kaplanlarını ve afrikadaki ısrarlı fakirleri az buçuk donatıp sistemi öyle böyle de olsa sağlıklı bir şekilde işlettikten sonra finans sistemi bu sefer de kağıtların kağıtlarını her gün daha komplike kağıtlarla satma gibi bir huy edindi. İnsanların ev kredisi taksitlerini çeşitli risk derecelerine bölüp sonra binlercesini excel çorbaları olarak tamamen farklı bir şeye dönüştürüp onu farklı risklendirmek değme sülün osmanlara taş çıkarmak değilse nedir. Dolayısıyla her yılın bir öncekinden iyi olmadığı bir kaç yıl sonunda 2008 krizini yaşadık. Bu sefer de artık serbest olmayan ama ne hikmetse adına hala kapitalizm denilen sistemin, serbest olmamasının yarattığı sorunu görecektik. Artık yeni sistemde devletler ekonomiye müdahale edebiliyorsa, memur maaşıyla kazan kaynatan insanlarla o kazanı para yakarak kaynatacak insanları muhatap ediyoruz demektir. Bu savaşın zaten bariz kazananı bütün sistemi kendi çıkarı doğrultusunda dizayn edebilen finansçılar ve bankacılar olduğunu görmüş olduk.</p><p>Yani hem kendi kendini düzenleyen, yalan söyleyip dolandıranı cezalandıran serbest piyasa kalmayacaktı hem de halkı gerektiğinde “onun bunun” elinden alacak devlet. Dolayısıyla amerikan devleti işinde gücünde orta sınıfının parasıyla bankaları ve finansal kurumları kurtardı, bir çoğu süreçten daha da zenginleşerek ayrıldı. Bu orta sınıfın parası alındığı için artık pek iyi yatırımcılar değildiler. Hem gelişen ülkeler daha karlı yatırım yerleriydi. Nihayetinde amerikan devletinin cebine koyduğu parayla finans Türkiye ve Polonya gibi ülkelere aktı. Kurumlar aracılığıyla kendini koruyan ve sistemi kendine çeke çeke işletmeye çalışan Polonya bu süreçte ufak ufak büyümeye devam edebildi. Amerikan vergileri Polonya orta sınıfına da hiç yoktan biraz da olsa aktı. Alt yapı ve yararlı yatırımlarla hiç yoktan bir denge yaratıldığı görünüyor. Çok çok zengin Polonyalılar var, oldukça fakir de var; ancak geniş bir orta sınıf da mevcut. Ucuz edebiyat olacak ama Türkiye’ye giren paranın çok küçük kısmı benim doblocu eniştelerimin cebinde kalabildi. Türk orta sınıfı kendi kendini dişi tırnağı ile yaratmıştı, ancak vergiler ve politikalar ile bu para alt ve üst sınıfa yönlendiriliyordu ben Polonya’ya ikinci defa giderken.</p><p>Polonya Türkiye’nin 2013&#39;deki haline anca 2020&#39;lere girerken gelebilmişti. Aynı sosyo-ekonomik şartlarda devamının Türkiye’den nasıl farklılaşacağını oldukça merak etmekteydim açıkçası. Belki de bizim ekonomi politikamız benim göremediğim bir hinlik taşıyordu, bilemem. Ancak 2020&#39;ler çok farklı gelişti ve gelecekte sorular beklemediğimiz yerlerden çıkıyor gibi. İstediğimiz sorudan başladığımız bu gelişmeler de sonraki yazının konusu olsun.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/753/1*RHnvM-SCA03r0cZhUl7wwg.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5390d88970ba" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir On Yıl Değerlendirmesi: Polonya ve Türkiye]]></title>
            <link>https://medium.com/@narah26/bir-on-y%C4%B1l-de%C4%9Ferlendirmesi-polonya-ve-t%C3%BCrkiye-b3ff99df5a6b?source=rss-5266e51914c1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b3ff99df5a6b</guid>
            <category><![CDATA[polish-culture]]></category>
            <category><![CDATA[poland]]></category>
            <category><![CDATA[ottoman-empire]]></category>
            <category><![CDATA[turkish-culture]]></category>
            <category><![CDATA[polish-tukish-history]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Narah]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 28 Oct 2023 18:45:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-10-28T18:45:01.559Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Birinci Bölüm : Bir Garip Tarih ve Kültür Benzerliği</strong></p><p>Silah ve kalemimi bırakalı epey zaman olmuşken, silah ve kalemiyle ilişkisi en az benim kadar sorunlu iki ülkenin yakın tarihinden aynel yakîn iki dilim kesmemek olmaz diye silahıma, belki de kalemime davranmaya karar verdim. Bir yazıda silah ilk kelimede çıktıysa o silah illaki kullanılır. Pazar günleri peder beyle devlet televizyonundan kovboy filmi izlenen günlerin nostaljik Smith&amp;Wesson yahut Colt üretimli amerikan silahlarının namlı holiwood kalemlerinden çıkma mermilerinin çizdiği hikayeler nevinden iki ülkenin silahlarının nice kalemlerden çıkan hikayelerini bizzat izlemem mukaddermiş. Hazır iki ülkenin de ülkeliğini kutladıkları tarihler yaklaşmışken, bu 29 Ekimde cumhuriyeti bir asra erişmiş bir vatanın iyi bir sopa yemiş evladı olarak, 11 Kasımda sokağına çıktığında senin tenin hafif esmermiş deyü bir daha sopa yemeye namzet olduğumuz ülkeyle ilgili bir değerlendirme yapmasak yine bir sopa yemeyi hak etmiş olacaktım nitekim.</p><p>Şöyle ağız tadıyla sallayıp dolandırmalık, ahkam kesmelik bir tarih soslu kültürel ekonomik özete karîleri inandırmayı pek eğlenceli bulmakla beraber Lehistan tarihine “eh işte” kademesinden dahi hakim olan bir Türk olduğunu düşünmek pek mümkün değil. Sabire Arık hocanın bir türlü elime geçemeyen kitabı hariç Türk müellif elinden çıkmış genel bir tarih kitabı bulunmamakta. Böyle olunca da Lehlerin işgal altında yaşadıkları asrın ve ha kurtulduk derken maruz kaldıkları Stalin kara mizahına inat perçinledikleri, namına Lehçe denilen ve insanların konuştuklarına bizzatihi şahit olmasam asla inanmayacağım lisanını hakkıyla öğrenmeden Polonya kültürüne müşahit yazılamamakta. Öte yandan bariz olarak Polonyalıların değer verdikleri en temel iki anasır lisanları ve dinleri.</p><p>Amerika ve Sovyetlerin soğuk, tatsız ve nükleer esprileriyle geçen günlerde, batılı ağabeylerimizin şemsiyesinden bakıldığında demir perdenin ardında kalmış sümüklü, fakir ve tüp kuyruğu düşkünü garibanlar olan Lehler; olaylara solun fraksiyon görse parçalara ayrılan penceresinden bakanlarca da nazi pençesinden de Stalin yoldaş tarafından kurtarılmasına rağmen üretim araçlarına her an el konulası, atanamayan kapitalistler, lümpen proleteryalar olarak görülegelmiş. Ancak Lehler kendilerini aynı necip milletimiz gibi büyük bir tarihin mümessili olarak görürler. Gerçekten de atalarımızın en hızlı ve karizmatik Avrupa zamanlarını geçirdiği yüzyıllarda Lehistan da, Osmanlı benzeri, benzersiz bir devlete sahipti. Osmanlı İmparatorluğu sayılmadığında en büyük coğrafyalardan birine eşsiz bir siyasi ve kültürel sistemle hakim olmaktaydı. Esasen Avrupa kültürünün ve tarihinin temellerini kuran en önemli ülkelerden birisinin Polonya olduğu görülmektedir. Yine aynı bizim gibi güncel Avrupa fikrinin dışında görülmekten oldukça rahatsız olmaktadır Polonyalılar. Her nasıl biz “orta doğu” gibi garip bir coğrafi tanımın ötekiliği içine itilmekten irkiliyorsak Polonyalılar da “doğu Avrupa” içre olmaktan imtina ederler. Yine her nasıl biz tam o Avrupa gömleğinin içine giremiyorsak ve girmek içimize sinmiyorsa Polonyalılar da benzer hisleri taşırlar.</p><p>Osmanlıyı hasta eden batı Avrupa’dan esen kapitalist ve nasyonalist rüzgarlar Polonyayı bir yüzyıl kadar komaya sokmuştur. Bu sanayi üretimi tektip insan temelli ekonomik ve kültürel devrim tarihi organik olmayan bir şekilde kırdığı için aslında bizleri ve Lehleri ve hatta hala tüm dünyayı bir robot istilasında gibi hissettirmektedir. İnsanların organik yaşantıları, toplumların nevi şahsına münhasırlıkları ve orduların küçük yaramazlıklarıyla geçen binlerce yıllık tarihle vedalaşma hüznüdür aslında bu. Bilimsel method ile insanlık herşeyi anlamada veya anlamlandırmada singularitiye doğru bir adım atıp ve büyük bir ilerleme kaydederken bu amaçla herşeyi deli gibi ölçmeye başladı. İnsanlar her dönem iyiydi, her dönem kötüydü. Artık her şey ölçülüp biçilip en etkili ve verimli şekilde yapılabildiği için ölçü dışında koyulabilen herşey bir robot keskinliğiyle öteki olabilmeye başladı. Topluluklar her zaman iyi, her zaman kötüydü ancak artık kafatasını, cilt rengini, gayri safi milli hasılayı, donanma tonajını ve daha birçok şeyi ölçüp daha metodik ve efektif kötü ya da iyi olunabiliyordu. Artık üst insan, arî ırk, muhassır medeniyet, süper güç ve Batılı vardı. Bu robotik çılgınlık piyangosunun vurmadığı batı Avrupalı bir kaç kişi dışında kalanlar, yine bu kişilerin izni ve inayetiyle iyi ölçütleri içine girmeye pek bir değer vermeye başladılar. Dolayısıyla Osmanlı tarihçileri 1856’da Paris de bir grup kişinin koskoca anasır-ı Osmaniye’yi tek başlarına Avrupalı ilan etmesini kıymetpenah bulurlar. Benzer minvalde Polonyalılar, bu kişilerin dedeleriyle bir dönem aynı meclislerde bulunmuş, arkadaşlık akranlık etmiş, birlikte bot bağlamış atalarını batı Avrupalılara hatırlatmayı severler ki o klübe dahil olup makbul olsunlar.</p><p>Bütün bu bedbin tarihsel yaklaşımı bir kenara dinlenmeye bırakacak olursak şu soru ortaya atar kendisini: Neden Osmanlı hasta olsa da direndi de Polonya yok oldu? Bu noktada iki önemli neden söylenegelir. İlki yönetimsel zaafiyet. Aynı Osmanlı gibi gücün pay edilmesi ve kullanılması, dönemin batılı favori idaresi olan mutlakiyet ile yarışır bir durumda değildi. Güç kral, sejm ve kilise elinde dolanıyor ve dış mihraklar (evet dış mihraklar) bundan çok kolay istifade edebiliyorlardı. Ancak sıfr bu yüzden yıkılınmazdı ki, benzer zaafiyet Osmanlı’da da bulunmaktaydı. Bununla birlikte Polonya’yı asıl mahveden coğrafyası olmuştur. Alman, Avusturya, ve Rusya (hadi İsveç’i de sayalım biraz) güçleri arasında dümdüz bir coğrafyada bulunmak ölümcül olmuştur. Rus ordusu, zamanının Erasmus programına katılan öğrencisi gibi gezen Puşkin eşliğinde onca emek harcayıp, dağ bayır aşıp ancak Erzurum’a gelebilirdi. Batıdan inip İstanbul’a az bir yanaştıklarında hemen devrin ölçüm patronları İngiliz ve Fransızların höt- zötüyle karşılaşırlardı. Ancak aynı ordu batıya doğru şöyle bir yürüdüğünde kendini Varşova’da buluveriyordu. Osmanlı’dan her fırsatta toprak kapatan Avusturya ve Almanlar bulaşmanın ne âlâ bela olduğu bariz olan Yugoslav coğrafyasına anca girebilirken, zengin ve yönetmesi nispeten kolay olan Polonya şehirlerine girip, az bir eforla Gdansk 82 Krakow 83 diyebiliyorlardı.</p><p>Bu tarihsel gelişimi, bir zamanlar Avrupa’da çok sesliliğin, farklılığın, ticaretin önemli sembollerinden olan Polonya’yı oldukça homojen, bir üniter devlete evirmiş görünmekte. Benim 2013 yılında Polskibus’den inip ayak bastığımda yarım metre kara gömüldüğüm memleket işte böyle bir ruh halindeydi. Yahut ben bir Türk olarak tanışık olduğum hisleri bu çalışkan, düzenli, somurtkan, şikayetperver hem iyi hem kötü insanlara yakıştırmıştım. Ama şuncacık ömrümde bu düzene isyankâr ender bir hareketimle hem iyi olmalarını hem kötü olmalarını ölçmedim. Silahımı ve kalemimi kılıfına koyup, sonraki yazının konusu 2013 Polonyası ile 2023 Polonyası arasında ebelemeceye saklayalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/975/1*n8J8zStbljisnSCz7W0oog.png" /><figcaption>kaynak: 9gag</figcaption></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b3ff99df5a6b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>