<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Nesibe Kırış on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Nesibe Kırış on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@nesibekiris?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*cqwJEWerwn0ppIbWD2skSA.png</url>
            <title>Stories by Nesibe Kırış on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@nesibekiris?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 05:09:18 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@nesibekiris/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[I feel you, human.]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/i-feel-you-human-b8677b783ff9?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b8677b783ff9</guid>
            <category><![CDATA[chatgpt]]></category>
            <category><![CDATA[emotional-ai]]></category>
            <category><![CDATA[llm]]></category>
            <category><![CDATA[genai]]></category>
            <category><![CDATA[ai]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 11 Nov 2025 19:32:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-11T19:32:52.662Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Does AI really understand you?</h3><p>I used to believe that AI could never fully match human emotional intelligence (EQ). While I haven’t completely abandoned that idea, my understanding and the way I describe it have evolved as I’ve gained deeper insight into these concepts. I once questioned how machines could quantify something as abstract as emotion, but I realized that I wasn’t entirely correct. Emotions, it turns out, are more measurable and less “personal” than I initially thought. Just like in any other field, having clear and precise definitions is essential when discussing complex ideas.</p><p>— Please follow my newsletter <a href="http://www.techletter.co/">techletter.co</a> for more ai &amp; tech related articles, reports and content —</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4OXmuySKbJtFbGfDcxUOFA.png" /></figure><p>Inspired by a random post on Twitter, I gave AI an unkind prompt, asking it to criticize me harshly. The result left me genuinely stunned.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Kqj6LVE1To-2FSNu.png" /></figure><p>It turns out, AI trained in emotional data can deliver surprisingly sharp and insightful analyses of character and behavior. It doesn’t just analyze my character; it shares its feedback, grasps my intentions, and recognizes my drive. It even picks up on when I’m feeling overwhelmed or under pressure. While it might not truly empathize in the way humans do, it can still provide nuanced insights that make interactions more tailored and impactful.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*4fllTzR_bogakExX.png" /></figure><p>It’s a strange experience, isn’t it? Hearing hard truths you’ve avoided, not from a therapist, but from a chatbot.</p><pre>“Life isn’t just a problem to be solved.”</pre><p>So, here’s the question that lingers in our minds: how does AI become equipped with emotional intelligence? Can it really learn to be emotionally aware? The answer isn’t a simple yes or no.</p><p><em>But before all that, let’s revisit something crucial — definitions matter. It’s essential to clarify what we mean by EQ, emotions, and feelings.</em></p><h3>What do EQ; emotion and feeling mean?</h3><p>Human emotions and feelings are fundamental to our existence, shaping how we perceive the world, make decisions, and interact with others. But, these terms are often used interchangeably, but they each carry distinct meanings.</p><ul><li>The difference between emotions and feelings is crucial — <strong>not just a matter of semantics, but foundational to the study of emotional intelligence, neuroscience, and psychology.</strong></li></ul><h3><a href="http://people.stu.ca/~raywilliams/Psych2/Difference%20Emotions%20Feelings.pdf">Emotions v. Feelings:</a></h3><h4>The Instinctual Response</h4><p><strong>Emotions</strong> are immediate, intense responses generated in the brain’s subcortical regions, including the <strong>amygdala</strong> and the <strong>limbic system</strong>. These brain structures are responsible for processing emotions that are necessary for survival, such as fear, pleasure, and anger. Emotions <strong>trigger automatic physiological reactions</strong> — accelerated heartbeat, sweating, and facial expressions — that prepare the body for action. <strong><em>These responses are instinctive and universal, occurring across cultures and even species.</em></strong></p><p><em>· Emotional intelligence, or EQ, involves the ability to manage and interpret these emotions in ourselves and others.</em></p><h4>The Subjective Experience</h4><p><strong>Feelings</strong> differ from emotions in that they represent our subjective interpretation of emotional responses. Processed in the <strong>neocortex</strong>, feelings involve cognitive appraisal — analyzing and interpreting the emotional experiences based on personal beliefs, memories, and social conditioning. Feelings transform raw emotions into something more nuanced and complex.</p><p><strong>Key Differences Between Emotions and Feelings</strong></p><ol><li><strong>Origin</strong>: Emotions arise from subcortical brain regions, whereas feelings emerge from the neocortex through cognitive processing.</li><li><strong>Duration</strong>: Emotions are brief, lasting seconds or minutes, while feelings can persist for much longer.</li><li><strong>Intensity</strong>: Emotions are intense and automatic; feelings are more subdued, involving reflective interpretation.</li><li><strong>Function</strong>: Emotions serve as adaptive responses for survival, while feelings help us process and understand those emotional experiences over time.</li></ol><p><strong>Interrelationship Between Emotions and Feelings:</strong> While emotions and feelings are distinct, they are deeply interconnected. One often informs the other: emotions provide the raw data for our feelings, and feelings help us interpret and understand our emotional experiences over time. For example, the emotion of fear may trigger an immediate, instinctual response, while the feeling of fear might linger as a result of our interpretation of that emotion in a broader context.</p><p><strong>Scientific Disclaimer: </strong>The distinction between emotions and feelings is not absolute. Emotional responses can blend into cognitive processing, making it difficult to draw clear boundaries between the two. Therefore, while emotions might be measurable through physiological changes, feelings introduce a subjective layer that complicates this process​​.</p><p><strong>Methodologies for Researching Emotions and Feelings</strong></p><ul><li><a href="https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2756702/"><strong>Objective measures</strong></a> of emotions include <a href="https://imotions.com/blog/learning/best-practice/difference-feelings-emotions/">EEG, fMRI, and ECG,</a> which capture the body’s physiological responses to stimuli.</li><li><strong>Subjective measures</strong> of feelings involve self-report methods, such as surveys and tools like the <strong>Self-Assessment Manikin</strong>, which capture individual interpretations of emotional experiences.</li></ul><h3>AI and Emotional Intelligence: How Machines Read Emotions</h3><p>Once we understand that emotions aren’t as entirely subjective and unpredictable as they seem, the idea of AI being able to grasp and measure them starts to fall into place more naturally. I wanted to explain how they do it in a basic level.</p><p>Thinking average human EQ score ranges between 90 and 100 and, many of us struggle with emotional awareness, often finding it difficult to fully understand our own emotions, let alone those of others. So, could AI possibly operate at least at an average level of emotional intelligence?</p><h3>How AI Detects Emotional Cues</h3><p>AI’s ability to interpret emotions is rooted in what is called <strong>Emotion AI</strong> (or affective computing).</p><p>It’s important to clarify that AI does not “know” or “feel” our emotions. Instead, it identifies emotion-related behaviors by analyzing patterns in data like facial cues, voice pitch, and even body language. This process allows AI to make educated guesses about a person’s emotional state, but it does so probabilistically, meaning there’s always a margin for uncertainty.</p><p>Here’s a breakdown of how each <a href="https://www.hume.ai/blog/can-ai-detect-emotions">method </a>contributes to this process:</p><h4>1. Natural Language Processing and Sentiment Analysis</h4><ul><li><strong>Lexical Analysis:</strong> Identifying emotional keywords or phrases. Words like “happy,” “angry,” “disappointed,” or “excited” provide straightforward emotional indicators.</li><li><strong>Contextual Understanding:</strong> Advanced NLP models, such as transformer-based models like GPT or BERT, use context to understand the deeper meaning of a sentence. For example, “I can’t believe you did that” can be interpreted as a positive or negative statement depending on context.</li><li><strong>Sentiment Classification:</strong> Models are trained to categorize text into broad emotional categories (positive, negative, neutral) and even specific emotions (joy, sadness, anger, surprise). These models use supervised machine learning, where they are trained on large datasets annotated with emotional labels.</li><li><strong>Tone and Syntax Recognition:</strong> AI models can infer emotions based on the tone conveyed through sentence structures, punctuation usage, repetition, and stylistic elements like capitalization and exclamation marks.</li></ul><h4>2. Speech Analysis</h4><ul><li><strong>Prosody Analysis:</strong> The AI examines aspects like pitch, volume, speed, and intonation of speech. Rising pitch could indicate a question or excitement, while a lower pitch might denote sadness or seriousness.</li><li><strong>Voice Tone Analysis:</strong> Variations in voice quality, such as tremors or abrupt changes, can signal emotions like nervousness or anger.</li></ul><h4>3. Computer Vision and Facial Recognition</h4><ul><li><strong>Facial Expression Analysis:</strong> AI uses techniques like Convolutional Neural Networks to recognize facial features and their movements. For instance, the upward movement of the corners of the mouth indicates a smile, while furrowed brows can suggest concern or confusion. These patterns are cross-referenced with established databases to identify emotions.</li><li><strong>Micro-Expressions Detection:</strong> Some systems are capable of detecting subtle, brief facial expressions that reveal hidden emotions. These micro-expressions last only a fraction of a second, and advanced algorithms can pick up these fleeting cues.</li><li><strong>Eye Movement and Gaze Tracking:</strong> AI can infer emotions by tracking eye movements, which may reveal engagement, boredom, or even deception.</li></ul><h4>4. Body Language Analysis</h4><ul><li><strong>Posture Recognition:</strong> An open posture can indicate confidence or relaxation, while a slouched position might suggest sadness or exhaustion.</li><li><strong>Gestures Interpretation:</strong> Hand movements, such as clenched fists or raised arms, convey emotions like anger or excitement. AI learns these cues through extensive training datasets.</li></ul><h4>5. Multimodal Analysis</h4><ul><li><strong>Contextual Integration:</strong> By combining text, speech, and visual data, AI can infer the overall emotional state more accurately. For instance, if someone’s words are positive, but their tone and facial expression suggest otherwise, the AI can detect potential discrepancies and make inferences about hidden emotions (e.g., sarcasm or passive-aggressiveness).</li></ul><h3>Applications of Emotion AI Across Industries</h3><p>The ability of AI to understand and respond to emotions has numerous real-world applications:</p><ul><li><strong>Psychology and Mental Health</strong>: Emotion AI tools are used in therapies like Cognitive Behavioral Therapy and Emotion-Focused Therapy to help individuals manage emotional distress.</li><li><strong>Marketing</strong>: Brands use emotion recognition technologies to tailor advertisements and enhance emotional engagement by adjusting strategies based on consumer reactions.</li><li><strong>Artificial Intelligence and Robotics</strong>: Emotionally intelligent AI is being integrated into robotic systems to foster more empathetic and personalized human-machine interactions.</li></ul><p><em>Even though AI’s ability to detect emotions through NLP and Sentiment Analysis is impressive, let’s not kid ourselves into thinking it’s mastering true empathy. After all, would a fellow human ever critique you in such a blunt, no-nonsense way? 😅 Despite these advancements, AI can still feel emotionally detached in its responses. It might identify emotional markers, but it can’t truly connect on a human level. As a result, interactions can sometimes come off as cold or even a bit harsh — like that one time I got emotionally roasted by ChatGPT! 😆</em></p><h3>Empathic AI: Moving Beyond Simple Emotion Detection</h3><p><a href="https://counseling.online.wfu.edu/blog/difference-feelings-emotions/">Empathy</a> is the ability to recognize and share the feelings of another person. It exists on a spectrum that includes pity, sympathy, and compassion. Genuine empathy often results in emotional connection and a desire to support or comfort the other person. In its fullest form, empathy involves both emotional and cognitive engagement — feeling what someone else is feeling, while also intellectually understanding their situation.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*DWHvGRAYFtiMXtAQ.png" /></figure><p>Traditional sentiment analysis often falls short of capturing the complexity of human emotions, which is where <strong>empathic AI</strong> comes into play. Unlike basic systems that identify emotions as positive, negative, or neutral, empathic AI is designed to understand subtler emotional dimensions like pride or frustration.</p><h3>Challenges of Emotional Detection: Trust and Transparency</h3><p>For AI to be truly effective in understanding emotions, it must be transparent and trustworthy. Users often feel disconnected from AI because its processes can seem opaque. Ensuring that AI systems are clear about their limitations fosters trust, which is crucial for emotionally intelligent systems.</p><ul><li><strong>Building Trust</strong>: Innovations like Daniel Wax’s AI systems focus on this challenge. His team has developed AI that is trained to admit when it lacks sufficient information, passing the inquiry to a human representative. This honest handover builds credibility and enhances the user’s trust in AI.</li></ul><h3>Personalization Through Behavioral Models</h3><p>AI’s emotional intelligence is enhanced when it tailors its interactions based on personality. Systems like those using the <a href="https://www.forbes.com/sites/rhettpower/2024/05/29/the-human-element-integrating-emotional-intelligence-into-ai/"><strong>DiSC personality framework</strong> </a>categorize users into personality types such as Dominance, Influence, Steadiness, and Conscientiousness.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/750/0*xyaIoO25REgqhe6E.png" /></figure><p>This allows AI to adjust its tone and approach accordingly:</p><ul><li>If interacting with an analytical person (Conscientious), AI might provide data-driven, detail-oriented responses.</li><li>For someone with a more empathetic personality (Steadiness), the AI will respond in a supportive and comforting manner.</li></ul><p>This personalized approach deepens user satisfaction by addressing both emotional and conversational needs.</p><h3>Artificial Empathy: Can Machines Truly Empathize?</h3><p>As AI systems grow more advanced, one of the central questions is whether AI can exhibit empathy. <strong>Artificial empathy</strong> refers to the ability of AI to recognize and simulate empathy by interpreting human emotional cues and responding in a way that mimics compassionate human behavior.</p><p>In a debate highlighted by <a href="https://jakobnielsenphd.substack.com/p/artificial-empathy"><strong>Jakob Nielsen</strong></a>, two key perspectives emerge:</p><ul><li><strong>Jakob Nielsen</strong> argues that if AI can successfully make users feel understood and supported, the mechanics behind that empathy don’t matter as much. He suggests that artificial empathy is valuable as long as the emotional impact on the user is positive.</li><li><strong>Sarah Gibbons</strong>, on the other hand, contends that artificial empathy is “manufactured.” Since it’s based on algorithms and predetermined responses, it lacks the depth and personal investment that make human empathy meaningful.</li></ul><p>This raises an important question: <strong><em>is empathy still empathy if it’s simulated by a machine? While AI doesn’t feel emotions or empathy, it can be designed to recognize emotional cues and respond in ways that mimic human empathy.</em></strong></p><ul><li><strong>Context Matters</strong>: Empathic AI can interpret emotional expressions within cultural or contextual frameworks. For example, a smile might not always indicate happiness — it could signify nervousness or even anger. Empathic AI recognizes this broader emotional language, allowing for more thoughtful responses.</li></ul><p><strong><em>While we have these questions on our minds… I can not discuss a topic without its ethical perspective…</em></strong></p><h3>Ethical Responsibilities in AI’s Emotional Intelligence</h3><p>As AI continues to develop emotionally intelligent systems, it’s important to consider the ethical implications. Machines capable of influencing human emotions raise several questions:</p><ul><li>How should AI handle sensitive emotional data?</li><li>What safeguards are necessary to prevent emotional manipulation?</li><li>How can we ensure AI’s decisions align with ethical principles?</li></ul><p>Addressing these concerns is critical as AI becomes more integrated into our daily lives.</p><p>Although AI will never fully replicate the complexity of human emotional experience, it is rapidly improving in its ability to recognize and respond to emotional cues. These developments will undoubtedly reshape how we engage with technology, both personally and professionally. Emotion AI goes beyond merely detecting emotions; as it evolves into Empathic AI, the focus shifts towards creating machines that engage with empathy and sensitivity, connecting with us on a more human level.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b8677b783ff9" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Hey there! ]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/hey-there-4769f8f4bfb2?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4769f8f4bfb2</guid>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[sec]]></category>
            <category><![CDATA[regulation]]></category>
            <category><![CDATA[tech]]></category>
            <category><![CDATA[crypto]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 19 Jul 2023 16:23:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-07-19T16:23:37.105Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/0*0VwIdfVLqizXkQly.jpeg" /></figure><p>Nesibe here,</p><p>excited to welcome you to the <a href="https://web3brew.substack.com/">web3 brew</a> from Istanbul! ☕️🌐 Get ready to dive into the fascinating world of web3, where we’ll explore policy, regulation, and business. 🚀✨</p><p>As your go-to source for all things web3, we’re here to provide you with insightful content, daily updates, and a sprinkle of expert analysis. 📰💡</p><p>So fasten your seatbelts and get ready for an incredible journey with us!</p><p><a href="https://web3brew.substack.com/subscribe?&amp;donate=true">Donate Subscriptions</a></p><p>Join our community of passionate Web3 enthusiasts as we uncover the latest trends, navigate the ever-changing landscape, and unlock the endless possibilities that await us. 🌍🔓</p><p>Stay tuned for captivating articles, interviews, and valuable resources that will keep you at the forefront of web3 innovation. 📚💻 Let’s learn, grow, and toast to a future empowered by blockchain technology and the collaborative efforts of our global community! 🥂🌱</p><p>Cheers to an exciting Web3 adventure!</p><p>Besttt</p><p>Nesibe Kırış 🌟</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4769f8f4bfb2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dezenformasyon Yasası, Kripto Düzenlemelerinde Neye İşaret?]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/dezenformasyon-yasas%C4%B1-kripto-d%C3%BCzenlemelerinde-neye-i%CC%87%C5%9Faret-a3f5fe8d5b9e?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a3f5fe8d5b9e</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 17 Oct 2022 13:54:00 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-11T19:35:39.759Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>1 Ekim itibariyle Meclis açıldı. İlk gündem ise “dezenformasyonla mücadele” yasası oldu. Mayıs ayından beri tartışılan ve dün gece kabul edilen yasa hem basın hem de sosyal medya tarafında yanlış bilgi yayılımını durdurmayı hedefliyor. Tasarı hazırlanırken birçok ülkedeki düzenlemelerin örnek alındığı belirtilmişti, ancak benzer regülasyonlarla farklı ekonomik/politik/toplumsal konjonktüre sahip ülkelerde benzer sonuçları göstermeyebilir. Hükümetlerin regülasyon adımları farklı alanlarda da nasıl ilerlenebileceğine dair ipuçları veriyor. Web2 dünyasında vatandaşların haklarını kısıtlayan bir düzenleme, Web3’ün yaygınlaştığı noktada nereye varabilir? Beraber bakalım.</p><p>Öncelikle “dezenformasyonla mücadele” yasasına bakalım. Yasa üç ana başlığa ayrılıyor ancak biz bugün iki başlık üzerinden ilgili yükümlülükleri detaylandırıyoruz:</p><h3>İnternet gazeteciliği kapsamında mesleki düzenlemeler</h3><h3>Türk Ceza Kanunu kapsamında yeni suç tanımı</h3><ul><li>Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma suçu ile “sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimsenin” cezalandırılması.</li></ul><h3>Sosyal Medya Kanunu kapsamında yeni hükümler</h3><ul><li>Sosyal medya şirketleri, BTK’nın içerik çıkarma kararını yerine getirmek ve belirli suçlar bakımından (ki dezenformasyon suçu da dahil) savcılığın kimlik bilgi talebine cevap vermek zorunda olması.</li><li>Bazı durumlarda kolluğun bile bilgi talep edebilmesi.</li></ul><p>Peki bu yükümlülüklerle amaç ne? Gerekçeye bakarsak “kamu huzurunu bozacak” herhangi bir “yanlış bilginin” yayılması (buna RT etmek dahil) TCK kapsamında suç olacak. Bunun tespit edilmesinde sosyal medya şirketleri bazı sorumluluklara sahip olacak.</p><ul><li>Aslında bu sebeple dolaylı olarak sosyal medya kullanıcısının bir basın çalışanı gibi bilgiyi teyit etme yükümlülüğü oluşuyor. Zaten merkezi bir sistemde “kamu düzeni” gibi kapsamlı bir tanıma hangi ifadelerin gireceğini öngörmek de inanın imkânlı değil, “doğru bilginin” tanımını kimin yapacağı da.</li><li>Diğer taraftan ise, örnek alınan ülkeler sosyal medya şirketlerinin gücünü azaltmaya çalışırken şu an mecliste görüşülen yasa tasarısı şirketlere daha fazla otorite ve sorumluluk veriyor. Tabii sosyal medya şirketlerinin de şikâyet ettiği hükümler var ama orası bu yazının konusu değil.</li></ul><p>Bu regülasyon TBMM sitesinde yayımlanmadan önce hem basın hem kamu yetkilileri birçok AB ülkesindeki yeni düzenlemelerden esinlenildiğini belirtmişti. İlk bakışta okunduğunda benzer maddeler olduğunu görsek de çok temel bir fark var. Diğer ülkelerde dezenformasyonun sebebi, vatandaşa değil sosyal medya algoritmalarına bağlanılırken Türkiye’deki yeni yasa taslağında vatandaş hedefte. Hatta sosyal medya şirketleri sosyal medyada bilgi yayan gerçek kişilerin tespitinde ve durdurulmasında adeta bir kolluk konumunda.</p><p><strong><em>Aslında mesele şu:</em></strong><em> </em>Ulus devletleri, büyük teknoloji şirketlerinin ulus devlet gibi davranarak ülkelerinde gündem belirlemesine ve kamu huzurunu bozmasına izin vermek istemiyor. Bunu da sınırsız şekilde ifade özgürlüğünü kısıtlayacak cezai müeyyidelerden değil hem algoritma hem de insan denetiminden geçecek “trol detektörleri” ile sağlayacaklar. Yani sorunu yüzeysel değil teknik detaylara bakarak çözmeye çalışıyorlar. Bu algoritma yönetimini teknik açıdan yapay zekâ regülasyonlarıyla düzenlerken diğer taraftan dezenformasyonu engellemek için sosyal medya kuruluşlarına yükümlülük veriliyor. AB’den örneklere bakılırken sosyal medya yasasına eş gelen DSA’i, DMA ve yapay zekâ regülasyon taslaklarıyla beraber okunsa ve teknik ayrıntılarıyla beraber gerekçesi anlaşılsaydı böyle bir taslak karşımızda olmazdı.</p><p><em>Daha fazla sosyal medya yasası üzerine devam etmeden bu sansürün Web3 alanında nasıl yer bulduğuna bakalım.</em></p><h3>Web 3.0 sansürü: Tornado Cash’i hatırlayalım</h3><p>8 Ağustos’ta ABD’de, dijital varlık karıştırıcısı Tornado Cash’e karşı yasal yaptırım yayımlamıştı. Düzenleyici Kurum’a göre, 2019&#39;dan beri platform toplam 7 milyar dolar değerinde olduğu tahmin edilen birçok yasadışı kara para aklama faaliyeti için kullanılmış.</p><p>‘Kara para aklayana yaptırım olur’ sesleri gelmeden burada asıl meseleyi anlamak gerek. Karıştırıcı ne demek ona bir bakalım. Basitçe söylemek gerekirse, varlıklarla bağlantılı tüm izleri silmek amacıyla, potansiyel olarak tanımlanabilir veya kusurlu kripto para birimi fonlarını diğerleriyle karıştırmaya yardımcı olan ve böylece belirteçlerin orijinal kaynaklarına kadar izlemesini imkânsız hale getiren sistem diyebiliriz.</p><p>Hal böyle olunca kara para aklamanın sebebi bu takip edilememezlik, anonimlik ve gizlilik olarak görüldü. Bu sistemi kuranlar suçlu bulundu, akıllı kontratlar engellendi, sistemi kullananların ise cüzdanlarına el konuldu, yani mülkiyet hakları ihlal edildi. Oysaki bu yaptırımlar sistemi durdurmadı. Engellenmek istenen engellenemedi. Oysaki yapılan gizlilik politikaları iyi olan mesaj uygulamalarından yararlanarak haberleşen suçluların suç işlemesini, o uygulamaların alt yapısını kuran yazılımcılara yüklemek ile aynıydı. Bu durum global olarak ekosistemi çok etkileyen ve web 3.0 dünyasında temel hak ve özgürlükler ile sansür tartışmalarını beraberinde getiren bir süreç oldu.</p><p>Neler tartışıldı bir bakalım.</p><ul><li>Yaptırım altına alınan yazılıma dair kod ve içeriklerin GitHub gibi platformlardan silinmesi ifade özgürlüğünün ihlali midir?</li><li>Yaptırım altına alınan bir protokol adresi ile geçmişte işlem yaptığı için masum kişi ve kurumlara ait cüzdan adresleri kara listeye alınabilir mi?</li><li>Merkezi otoritelerden alınan ve uygulanması zorunlu kılınan yaptırım kararları proof-of-stake modeli ile çalışan blokzincirlerinde kolektif sansürcü yaklaşımı beraberinde getirir mi?</li></ul><p><strong>Sonuç: Karıştırıcılar engellenemedi. </strong>Kamu kurumlarının yeni bir teknolojiye olan ön yargısı görüldü. Yatırımcılar için güven ortamı bozuldu. Vatandaşların özgürlükleri engellendi. ABD’de ne kadar özgür görünen bir kripto ekosistemi olsa da bu tür yanlış kararlar birçok girişimin İsviçre, Dubai, Malta gibi teknolojiyi anlayarak düzenleme yapan ülkelere yönelmesine sebep oldu.</p><h3>Benzerlikler neler?</h3><p>‘Web 2.0 ve Web 3.0 bambaşka konseptler’ diyebilirsiniz. Ancak regülasyon sürecinde hükümetlerin tehdit gördükleri unsurlar benzer. Teknoloji hukuktan daha hızlı gelişiyor ve politika yapıcılar daha önce öngöremedikleri risklerin yıkıcı olaylara sebep olması ihtimaliyle kısıtlayıcı eylemlerde bulunuyor. Size, büyük teknoloji şirketleri nereden çıktı desem ABD ve Çin cevabı dışında bir seçenek duyacağımı düşünmüyorum. Bakıldığında sürdürülebilir iş modelleri ise yalnızca ABD özel şirketlerinde bulunuyor. Çünkü ABD’de Web 2.0 regülasyonları teknoloji tam anlaşılana kadar inovasyonun önünü kesmeden belli riskler ele alınarak inşa edilmişti. Diğer taraftan Çin’de inovasyonun bulunduğu yere devlet bodoslama girerek ya şirketi kamu aracı haline getiriyor ya da AliBaba’ya yaptığı gibi başını eziyor.</p><p>ABD’de yıllardır Section 230 sayesinde, platformlarda oluşturulan içeriklerden platform sorumsuzluğu ilkesi geçerli. Ancak, bugün şirketlerin algoritmalarının aslında içerik üretebildiği ve onlardan sorumlu olması gerekliliği fark edilerek birçok eyalette hatta federal olarak Section 230’un kaldırılmasına yönelik politikalar ve regülasyon çalışmaları yapılıyor. <strong>Çünkü teknoloji anlaşılmaya başlandı, o sırada riskler düzenlendi, teknoloji gelişti, riskler arttı, yeni regülasyonlar gerekti. </strong>Kısa vadedeki riskler elimine edilerek birçok yatırımın adresi ABD oldu. Belli ki ABD Web 2.0’da olduğu gibi stratejik ilerleyemedi. Ancak yine de son ayda ABD’deki kripto regülasyonları için de progresif ve inovasyonu engellemeyecek düzenlemeler için araştırmalar yapılıyor, hatta tersi bakış açısındaki kural koyuculara ilişkin hem Senato hem yargı hem de Beyaz Saray nezdinde eleştiri ve yasal prosedür başlatılıyor. Çünkü ABD oluşturulabilecek yatırım katkısının farkında, daha önce farklı bir teknolojide dünyanın en büyük şirketlerini yetiştirdi. Bugün ABD’nin kısa vadede kripto ekosistemini baltalayacak bir regülasyon çalışması yapmayacağını öngörebiliyoruz.</p><p>Diğer taraftan bakıldığında ülkemizde yıllardır var olan bir teknolojinin henüz teknik detayları anlaşılmadan kapsamlı ve vatandaşı/ekosistemi/yatırımları kısıtlayıcı hükümlerle tekrar düzenlenmesi Web 3.0 regülasyonlarına ilişkin bakış açısını sorgulatıyor. Daha tanınmadık ve riskleri kapsamlı şekilde tespit edilememiş bir teknolojide nasıl kısıtlarla karşılaşabiliriz? Tam da bu sebeple yarın olası bir regülasyonda kripto ekosistemin önünün tıkanmaması için de bugün sosyal medya yasasıyla oluşturulacak sansürcü ortama karşı durmak gerekiyor.</p><p><em>Bu yazı 14 Ekim 2022 tarihinde </em><a href="https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/nesibe-kiris/dezenformasyon-yasasi-kripto-duzenlemelerinde-neye-isaret-2327"><em>CoinDesk Türkiye</em></a><em> hesabında yayımlanmıştır.</em></p><p><a href="https://www.linkedin.com/in/nesibekiris?miniProfileUrn=urn%3Ali%3Afs_miniProfile%3AACoAABlhSxEBRDQnYLj23Neh_znZh3yXK2zm_lE&amp;lipi=urn%3Ali%3Apage%3Ad_flagship3_search_srp_all%3BN%2Bw2eiefTkO6gDQsg0RSJw%3D%3D">Linkedin</a></p><p><a href="https://twitter.com/nesibekiris">Twitter</a></p><p><a href="https://www.instagram.com/nesibekiris/?hl=en">İnstagram</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a3f5fe8d5b9e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[LUNA Çöküşünden Regülatif Yol Haritası]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/luna-%C3%A7%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BCnden-reg%C3%BClatif-yol-haritas%C4%B1-18cee06ed7e9?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/18cee06ed7e9</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 17 Oct 2022 11:48:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-11T19:33:59.234Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>LUNA/UST çöküşü son haftalarda kripto ekosistemini derinden etkileyen olaylardan biriydi. Piyasadaki iniş çıkışların uzun süreye yayılması regülatörlerin kripto varlıkları mercek altına almasına sebep oldu. ABD İngiltere, İspanya, Japonya gibi birçok ülkede stabil coinler ve piyasa manipülasyonunu engellemeye yönelik düzenlemeler tartışmaya açıldı. Ülkemizde de çalışmaları devam eden kripto varlık yasa tasarısı, iki hafta önce gerçekleşen toplantı ile tekrar gündeme geldi. Ancak çalışılan yasa tasarısı, dijital varlık hizmet sağlayıcılarını ve faaliyetlerini kapsamlı şekilde düzenlemeye yönelik, oysaki birçok ülkenin LUNA’dan çıkardığı dersler dolar vb. para birimleriyle birebir karşılığı olan stabil coinler ve influencerları düzenlemek üzerine. <strong>Yeni teknolojileri anlamak için regülatörlerin “risk gündemlerini” başlangıç noktası olarak kabul etmesi ekosisteme zarar veriyor, çünkü tartışmalar doğru eksende yürümüyor.</strong></p><p>UST çöküşü on milyarlarca dolar kayba yol açtı. Bu durum elbette düzenleyici tartışmaları hızlandırdı ve algoritmik stabil coinlere ve ekosisteme olan güveni azalttı. Yatırımcıların büyük kayıplarla karşılaşması; zaten rezervleri itibarıyla ve düzenleyici belirsizlik açısından tartışmalı olan stabil coinleri piyasa düzenleyicilerin bir numaralı gündemi haline getirdi. Diğer taraftan; LUNA’nın çöküşü kripto karşıtları için müthiş bir fırsattı, bu durumu değerlendirerek sosyal medya ve basında birçok gündem yaratıldı. Anti-kripto lobiciliği birçok ülkede hareketlendi. ABD’de içinde Harvard profesörlerinin de bulunduğu bir grup blokzincir teknolojisine karşı eleştirilerini dile getiren bir mektup yazdı. Bizde ise anti-kriptoculuk biraz daha amatör ilerledi. Sırf olumsuz algı yaratmak için olmayan borsalardan fake mağdurlar yaratıldı, çünkü teknolojiyi bilmeyenler için LUNA’nın çöküşü bu duruma da sebep olabilirdi. Kriptoyu kazandırırken sönmek üzere bir “balon” kaybettirdiğinde ise “ölü yatırım” olarak değerlendirenleri bir kenara bırakarak; LUNA’nın çöküşü ülkelerde hangi düzenleme ajandalarını gündeme getirmiş bakalım.</p><p>Kripto varlık düzenlemeleri sürekli olarak tartışılsa da henüz hiçbir ülkede kapsamlı bir yaklaşım bulunmuyor. Kamu kurumları arasındaki diyalog dünya standartlarına benzer bir çerçeve oluşturmaya yönelik olsa da bu teknolojiyi sadece finansal risk oluşturabilecek bir alanda görüp aceleci davranırsak büyük yatırım fırsatlarını kaybedebiliriz. Kriptoyu destekleyen, bu ekosistemde yer alan birçok kişinin de konu regülasyon olduğunda farklı görüşler içerisinde olduğunu görüyoruz. Kriptonun merkeziyetsiz doğasının zarar görmesinden korkulması bu kaygıların başında geliyor. <strong>Çünkü felsefe zarar görürse, ürünlerin öneminin yitirilmesinden çekiniliyor.</strong> <strong>Ancak, düzenlemeden kaçış yok.</strong> Ekosisteme yapılacak yatırımlar ve sektör içerisindeki inovasyon için düzenlemelerin çerçevesi önem arz ediyor. Kapsamlı bir düzenleme, meşru ve güvenilir bir ekosistemin büyümesini teşvik edecek. Ancak aceleci bir tavır inovasyonun önünü kesebilir, o yüzden globaldeki regülatörleri takip ederek adımları sağlam atmak gerekiyor.</p><p>Stabil coinler geleneksel finans ile merkeziyetsiz finans arasında bir köprü olarak görülüyor. Bu yüzden stabil coinleri düzenlemek, buradaki kaygılara yanıt vermek dijital varlıklara ve ekosisteme güveni artıracak hem de regülatörler ve kullanıcılar bu teknolojiye alıştıracak ara bir basamak. Stabil coinlere gelecek olan düzenlemeler ülkelerin kendi paraları hakkında söz sahibi olduğunu da hatırlatacağı için regülatörlerin daha ılımlı baktığı bir alan. Bu basamağın değerini gören ve kripto ekosistemini kaybetmek istemeyen ülkeler harekete geçti. Sene başında stabil coinler için istişare raporu yayımlayan İngiltere Hazinesi LUNA çöküşünden sonra süreci hızlandıracağını belirtti. Aynı şekilden ABD ve Güney Kore’de UST’nin pegging “fiyaskosu”nun ekosisteme verebileceği zarardan hareketle stabil coinlerin düzenlenmesinin önceledi. Senatör Lummis ismiyle ortaya çıkan son kanun teklifinde de stabil coinler pozitif şekilde düzenlenmiş. Stabil coinlerin düzenlenmesinde tartışılan bazı sorular geleneksel finansa yakın hissettiriyor:</p><blockquote>“İzin verilen rezervler nelerdir? Kimler stabil coin çıkarabilir? Bir ihraççı ve rezerve nasıl denetlenmeli? Tüketicilere olan sorumluluk?”</blockquote><p>Kripto varlıkların “bilinmez” tarafı ekosistem içinde ilginç influencerlar büyüttü. Sektörde dijital pazarlama ve reklam öyle önemli bir yere sahip ki bir kez kriptodan kazanan influencerlığa soyunuyor. Sosyal medyanın dinamikleri de bu durumun yayılmasına izin veriyor. Ne, ne zaman yükselecek/düşecek, hangi koinin reklamı yapılacak ve böylece talep olacak, hangi borsa piyasada nasıl ilerleyecek hepsini Telegram grupları, Discord odaları ve tweetler üzerinden görebiliyorsunuz. Kripto influencerlığında “bilen” değil “kazanan” olmak ve çok fazla takipçiye sahip olmak önemli. “XX artacak hadi hemen stok” yazan bir influencerın daha önce bir kere kazandırmış olması güvenilirliği için yeterli. İşte tam da bu yüzden kripto varlıklarla ilgili dünyanın farklı yerlerinde regüle edilen diğer konu influencerlar.</p><p>Sosyal medya fenomenlerinin düzenlenmesinin de iki ayrı ekseni bulunuyor:</p><p>(i) kurumsal gizlilik,</p><p>(ii) piyasa manipülasyonunu engelleme ve tüketici koruma.</p><p>İnfluencerların bu kadar etkili olduğu bir sektörde, artık ekosistemin canlılığı o merkez üzerinden yürüyor. Buradaki cazibe de şirket içi raporların bir pazarlama aracı olarak kullanılarak belli varlıklara yüklenim üzerinden kimi şirketlerin kendine yeni müşteriler çekebilmesine sebep oluyor. Diğer taraftan tüketiciler hala bilinçsiz, yönlendirilmek isteniyor. Ancak herhangi bir düzenleme olmadığı takdirde tüketicileri direkt harekete geçirebilen bir tek mesaj, onbinlerce dolar kayba mal olabiliyor. Devletlerin gözünde de diğer bir önemli konu vatandaşların bu büyük kayıplardan etkilenmesi oluyor. Bu sebeple tüketicileri yönlendiren spsyal medya fenomenlerinin belirli şartlara uyması gerekiyor. Bu zaten diğer influencerların da işbirliği süreçlerinde düzenlenen bir durum. Tüketiciyi korumak için reklam yapan/yönlendirenin ürünü kullanıp kullanmadığını bilmek, gerçek bilgi vermek, reklam olup olmadığını açıklamak gibi şeffaflık sağlayacak düzenlemeler. Böylece yeterli bilgisi olmayan influencerların tek bir cümle ile kullanıcıları büyük kayıplara uğratmasına engel olmak amaçlanıyor. İngiltere, Avustralya, İspanya, Singapur gibi ülkelerde, bu alan düzenlenerek için kripto varlık alım satımı ile ilgili tavsiye verilmesi durumunda o varlığa yatırım yapıp yapmadığını açıklama zorunluluğu, yatırım tavsiyesi vermek için izin zorunluluğu gibi şartlar getirildi/getirilmesi planlanıyor.</p><p>Farklı ülkelerin kendi mevcut yasaları, farklı düzenleyici otoriteleri, kural koyma süreçleri ve ileriye dönük bakış açıları var. Ancak bunlar göz önünde bulundurularak birçok yeni teknolojide de olduğu gibi dijital varlıklar için de düzenleyici bir çerçevenin belirli temel unsurları global olarak tanımlanabilir.<em> </em><strong><em>Nasıl ki yapay zeka, veri transferi, e-ticaret gibi dijital alanlarda belli ilkeler ve yönlendirmeler oluştu, bu sektörde de olacak.</em></strong></p><blockquote>Ülkemizde de kripto varlıkların regülasyonu konusunda yapacağımız en büyük hata teknolojinin doğasını anlamadan, yalnızca riskleri engellemek üzerine sıkı kurallar koymak ve global standartların gerisinde kalmak olur.</blockquote><p>Avrupa Birliği’nde kripto varlıklara yönelik yasa tasarısı 6 ay boyunca istişareye açık şekilde bekledi, 2 yıldır da hala tartışmalar devam ediyor. Global akışı yakalayarak inovasyonunun önünü kesmeden riskleri ve ekosisteme güveni etkileyecek alanları düzenleyerek regülasyon çalışmalarına başlayalım. Merkezi ve merkeziyetsiz finansın paydaşlarını regülasyon sürecine dahil etmeden acele bir düzenleme çabasına girip yeni bir teknolojinin oluşturabileceği istihdam alanlarını, yerli ve yabancı yatırımları elimizin tersiyle itip globalde ön planda olabileceğimiz bir alanı kaçırmayalım.</p><p><em>→ Bu yazı 16 Haziran 2022 tarihinde </em><a href="https://www.coindeskturkiye.com/yazarlar/nesibe-kiris/luna-cokusunden-regulatif-yol-haritasi-664"><em>CoinDesk Türkiye</em></a><em> hesabında yayımlanmıştır.</em></p><p><a href="https://www.linkedin.com/in/nesibekiris/"><em>Linkedin</em></a></p><p><a href="https://twitter.com/nesibekiris">Twitter</a></p><p><a href="https://www.instagram.com/nesibekiris/?hl=en">İnstagram</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=18cee06ed7e9" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasa Taslağı Bilgi Notu]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/avrupa-birli%C4%9Fi-yapay-zek%C3%A2-yasa-tasla%C4%9F%C4%B1-bilgi-notu-da76357c10bd?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/da76357c10bd</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 26 Apr 2022 15:39:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-04-26T15:39:17.600Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FX0w24LMzP6r4ZMCzUr7Mw.png" /><figcaption>Fotoğraf: <a href="https://shiftdelete.net/avrupa-birligi-yapay-zeka-yasasi">https://shiftdelete.net/</a></figcaption></figure><p>21 Nisan 2021&#39;de Avrupa Komisyonu Yapay Zekâ Yasası Taslağını (“Taslak”) sundu. Taslağın ilk hali 2020 Şubat ayında görüşe açılmıştı, altı ay süren görüş alma sonunda Komisyon hazırlanarak taslağın son halini oluşturdu.</p><p>AB Yapay Zekâ Yasası ile AB sınırları içinde yapay zekâ odaklı ürün, hizmet ve sistemlerin geliştirilmesi, metalaştırılması ve kullanımı için yatay kurallar öngörülmektedir. Taslak, tüm endüstriler için geçerli olan temel yapay zekâ kurallarını belirlemektedir. Ayrıca, yapay zekâ sistemlerinin çeşitli kullanımlarından kaynaklanan riskleri ele almakta ve yapay zekâ alanında yeniliği teşvik etmeyi amaçlamaktadır.</p><p>Bu bilgi notunda AB Yapay Zekâ Yasası’nın genel tasarımını anlatıyoruz.</p><p>Türkiye’de henüz yapay zekaya ilişkin kapsamlı bir regülasyon bulunmamaktadır. Ancak geçen sene Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı iş birliğinde “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025” (“UYZS”) yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. UYZS’de Avrupa Birliği (“AB”) Taslak’ına ve OECD kararlarına referanslar verilmiştir. Belirlenen stratejik öncelikler kapsamında işbu belgede <strong>24 </strong>amaç ve <strong>119 </strong>tedbir belirlenmiştir. Hayata geçirilecek tedbirler sayesinde; yapay zeka projelerinin etkin şekilde yürütülmesi, Türkiye yapay zeka ekosisteminin olgunluk seviyesinin yükseltilmesi ve küresel ölçekte değer üretilmesi hedeflenmektedir.</p><p>Stratejide yoğunluk olarak yapay zekâ alanında projelerin geliştirilmesi ve buna yönelik teşviklere yer verilirken yapay zeka alanındaki risklerin öngörülmesinin önemine de değinilmiştir. Bu bağlamda AB Taslak’ındaki gibi net aşağıda sıralanan risk kategorileri olmasa da aşağıda sıralanan ilkelere dair örneklendirmeler yapılarak bu ilkeler yerine getirilirken risk bazlı yaklaşımın ele alınarak düzenlemelerin yapılması gerektiği belirtilmiştir.</p><p>· Ölçülülük</p><p>· Emniyet ve Güvenlik</p><p>· Tarafsızlık</p><p>· Mahremiyet</p><p>· Şeffaflık ve Açıklanabilirlik</p><p>· Sorumluluk ve Hesap Verebilirlik</p><p>· Veri Egemenliği</p><p>· Çok Paydaşlı Yönetişim</p><p><strong>1. Yapay zekanın tanımı</strong></p><p>Taslakta yapay zekâ kendi başına tanımlanmamaktadır, onun yerine yapay zekâ sistemlerini tanımlamaktadır. Bunun hibrit bir yaklaşım kullanarak yapmaktadır. İlk olarak, yapay zekâ sistemlerinin kapsamlı (ve biraz belirsiz) tanımlamaktadır:</p><p><em>“Yapay zeka sistemi” Ek I’de listelenen bir veya daha fazla teknik ve yaklaşımla geliştirilen ve belirli bir insan tarafından tanımlanan hedefler kümesi için içerik, tahminler gibi çıktılar üretebilen, etkileşimde bulundukları ortamları etkileyen öneriler veya kararlar oluşturabilen yazılım anlamına gelir.”</em></p><p>Kapsamlı tanımdan sonra Ek I’de düzenlenen bilgisayar bilimleri tekniklerini ve yaklaşımlarını sıralayarak taslak kapsamını çevreleyen tanımı netleştirmeye ve yasal kesinlik sağlamaya çalışmaktadır. Taslağın 4. Maddesi uyarınca komisyon, bu listeyi güncelleyebilecektir. Ek I kapsamındaki teknikler ve yaklaşımlar listesi aşağıdaki gibidir:</p><p>· Derin öğrenme dahil olmak üzere çok çeşitli yöntemler kullanan, denetimli, denetimsiz ve pekiştirmeli öğrenme dahil olmak üzere makine öğrenimi yaklaşımları;</p><p>· Bilgi temsili, tümevarım (mantık) programlama, bilgi tabanları, çıkarım ve tümdengelim motorları, (sembolik) akıl yürütme ve uzman sistemler dahil olmak üzere mantık ve bilgi tabanlı yaklaşımlar;</p><p>· İstatistiksel yaklaşımlar, eğilim tahmini, arama ve optimizasyon yöntemleri.</p><p><strong>2. Risk Temelli Yaklaşım</strong></p><p>Taslak, temelde 4 risk kategorisi etrafında yapılandırılmış karmaşık bir “ürün güvenliği çerçevesi” sunmaktadır. Bu kritiklik piramidine dayalı risk temelli yaklaşımı katmanlı bir yaptırım mekanizmasıyla birleştirmektedir. Bu piramide referansla öngörülen yaptırımların uygulamaya geçebilmesi için AB düzeyinde yeni bir icra organının kurulması öngörülmektedir: Avrupa Yapay Zekâ Kurulu (EAIB). Üye Devlet düzeyinde, EAIB, GDPR’nin gözetim mekanizmasına benzer şekilde ulusal denetçiler de olacaktır. Bu sayede piramidin risk bazlı olarak belirlediği kuralların ihlali ne ilişkin para cezası bu otorite tarafından belirlenecektir. Bu miktar küresel cironun %6&#39;sına kadar veya özel kuruluşlar için 30 milyon avroya kadar çıkabilecektir.</p><p>Örneğin:</p><p>· Yüz tanıyarak hukuki yaptırım yapma, sosyal kredi gibi sistemler tamamen yasaklanmakta,</p><p>· Kredi, sınır kontrol yönetimi gibi sistemler ise CE belgesi standardında onay ve denetim süreçlerine tabi olacak, bu algoritmaların açıklanabilirliği, kullanılan veri setlerinin temsili olması, vb. gerekmekte,</p><p>· Daha az riskli işlerde kullanılan yapay zekâ sistemlerinin yapay zeka olduğunun belli olması beklenmektedir.</p><p><strong>a. Minimal riskli ürünlerin teşvik edilmesi:</strong></p><p>Piramidin temeli, az riskli veya hiç risk içermeyen teknolojilere referans vermektedir. Taslakta açıkça tartışılmayan mevcut her yapay zekâ sistemi bu kategoriye girmektedir. Komisyon, “şu anda AB’de kullanılan yapay zekâ sistemlerinin büyük çoğunluğunu” kapsadığını belirtmektedir.</p><p>İstenmeyen e-posta filtreleri veya yapay zekâ destekli video oyunları gibi bu teknolojiler yeni yasal gerekliliklere tabi olmamatadır. Bununla birlikte, bu yapay zekâ sistemleri yasa kapsamında resmi olarak düzenlenmeyecek olsa da 69. Madde aracılığıyla gelişimleri şekillendirilebilinecektir. Komisyon, bu yumuşak hukuk rejimlerini uygulamaya koymanın, aksi takdirde yalnızca yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine uygulanabilecek şeffaflık, insan gözetimi ve sağlamlık gibi ilkelerin gönüllü olarak uygulanmasını teşvik edebileceğini ummaktadır.</p><p><strong>b. Sınırlı riskli ürünlerde özel yükümlülükler:</strong></p><p>Bu gözenekli katman, yüksek riskli olmayan bazı teknolojileri kapsamaktadır. Bu kategoriye giren yapay zekâ sistemlerinin tanımlayıcı özelliği, şeffaflık açısından belirli sorunları gündeme getirmeleri ve dolayısıyla özel ifşa yükümlülükleri gerektirmeleridir.</p><p>Bu tür özel şeffaflık gereksinimleri gerektiren üç tür teknoloji vardır: deep fake, insanlarla etkileşime girmesi amaçlanan yapay zekâ sistemleri ve yapay zeka destekli duygu tanıma sistemleri/biyometrik sınıflandırma sistemleri.</p><p>Önerilen düzenlemenin 52. Maddesi, Avrupa Birliği’nde yaşayan kişilere izledikleri videonun deep fake’e olup olmadığını, konuştuğu kişinin bir chatbot mu yoksa sesli asistana tabi olup olmadığını öğrenme hakkı vermektedir.</p><p>Ancak, bazı istisnalar bulunmaktadır. Şeffaflık yükümlülükleri; cezai suçları tespit etmek, önlemek, soruşturmak veya kovuşturmak için yasalarla yetkilendirilmiş yapay zekâ sistemleri için geçerli değildir. Özellikle belirtmek gerekir ki duygu tanıma sistemleri bu istisnadan müstesna tutulmaktadır. Bu sistemlerin hangi amaçlarla kullanıldığına dair açıklama yapılması her zaman zorunludur. Taslak yoruma açıldığı dönemde gelen eleştirilerden birçoğu duygu sistemleri basitçe yasaklanması bu teknolojinin yalnızca şeffaflık gerekliliklerine tabi olmasının yeterli olmadığı yönündedir.</p><p><strong>c. Yüksek riskli yapay zeka sistemlerinin düzenlenmesi</strong></p><p>Bu kategoriye giren teknolojiler yeni ve kapsamlı yükümlülüklere tabi olacaktır. İki tür yüksek riskli yapay zekâ sistemi bulunmaktadır.</p><p><strong>Birinci kategori,</strong> sektörel mevzuat kapsamında halihazırda üçüncü taraf değerlendirmesine tabi olan ve söz konusu ürünler için güvenlik bileşenleri görevi gören ürünlere gömülü olanları kapsar. Bu, makineler, tıbbi cihazlar veya oyuncaklar için güvenlik bileşenlerini içerir. Bu sistemler sektöre özel mevzuatla düzenlenecek ve önerilen yönetmelikte öngörülen yükümlülükleri içerecek şekilde değiştirilecektir. Bu itibarla, bir yapay zekâ sisteminin sektörel mevzuata uygunluğu, taslağa da uyumunu gösterecektir.</p><p>· oyuncaklar veya tıbbi cihazlar gibi AB ürün güvenliği yönetmeliği kapsamına giren bir ürünün parçası olan; veya</p><p>· bireylerin kredibilitesini değerlendiren veya işe alım bağlamında kullanılan yapay zeka sistemleri gibi, taslak tarafından belirtilen bağımsız yüksek riskli sistemleri listesine aittir.</p><p><strong>İkinci kategori,</strong> diğer ürünlere gömülü olmayan yapay zeka sistemlerine odaklanmaktadır. Taslak ile, bu bağımsız sistemlerin belirli alanlarda kullanıldıklarında yüksek riskli kabul edildiğini düşünmektedir. 7. Madde kapsamında değiştirilebilecek alanların listesi şunları içermektedir:</p><p>· Gerçek kişilerin biyometrik olarak tanımlanması ve sınıflandırılması</p><p>· Kritik altyapının yönetimi ve işletilmesi (su, gaz, ısıtma ve elektrik temini gibi)</p><p>· Eğitim ve mesleki eğitim</p><p>· İstihdam, işçi yönetimi ve serbest mesleğe erişim</p><p>· Temel özel hizmetlere ve kamu hizmetlerine ve faydalarına erişim/bunlardan yararlanma (kredi ve acil durum ilk müdahale hizmetleri gibi)</p><p>· Kanuni yaptırımlar</p><p>· Göç, iltica ve sınır kontrol yönetimi</p><p>· Adaletin yönetimi ve demokratik süreçler</p><p>Bu tür uygulamaların sağlayıcılarının sağlam risk yönetim sistemlerine sahip olması beklenmektedir. Yapay zekâ sistemini belirli kalite gereksinimlerini karşılayan ve uygun veri yönetişimi ve yönetim uygulamaları aracılığıyla işlenen eğitim, doğrulama ve test verileriyle beslemesi öngörülmektedir. Kullanıcıların belirlenen talimatlara uyması ve temel hakların ihlaline yol açabilecek her türlü ciddi olayı veya arızayı sağlayıcıya/dağıtıcıya bildirmesi yükümlülüğü getirilmektedir. Bu sistemlerin oluşturduğu riski azaltmak için Taslak, bir Conformité Européenne (CE) işaretleme sürecini devreye sokmaktadır. Avrupa pazarında ticareti yapılan birçok üründe bulunabilen bir logo olan CE işareti, AB’nin yüksek güvenlik, sağlık ve çevre koruma gerekliliklerini karşıladığı değerlendirildikten sonra bir ürüne iliştirilmektedir. Yüksek riskli yapay zekâ sistemlerinin Avrupa pazarına girmeden önce bu işareti alması gerekmektedir. Bu işaretin alınması için, yukarıda bahsedilen etik yönergelerdeki temel ilkelerden ilham alınan beş gerekliliğe uymaları gerekecek.</p><p>Bu yükümlülükler aşağıda özetlenmiştir:</p><p>· <strong><em>Veri ve Veri Yönetişimi:</em></strong> Algoritmayı eğitmek, doğrulamak ve test etmek için kullanılanlar da dahil olmak üzere kaliteli veri kümeleri kullanılarak yüksek riskli yapay zekâ sistemleri geliştirilmelidir.</p><p>o Somut olarak, bu kalite şartı, verilerin ilgili, temsili, hatasız ve eksiksiz olması gerektiği anlamına gelir. Ayrıca, önyargılara, veri boşluklarına ve veri eksikliklerine özel dikkat gösterilmesi gibi iyi veri yönetimi uygulamaları da zorunludur.</p><p>· <strong><em>Kullanıcılar için Şeffaflık:</em></strong> Yüksek riskli yapay zekâ sistemleri geliştiren kişiler (önerilen düzenleme kapsamındaki “sağlayıcılar”) yapay zekâ sistemlerinin doğru kullanımını sağlamak için belirli türdeki bilgileri ifşa etmelidir.</p><p>o Örneğin, sağlayıcılar yapay zekâ sisteminin özellikleri, yetenekleri ve sınırlamaları hakkındaki bilgileri ifşa etmelidir.</p><p>· <strong><em>İnsan Gözetimi:</em></strong> Yüksek riskli yapay zekâ sistemleri, insanlar tarafından denetlenecek şekilde tasarlanmalıdır.</p><p>· <strong><em>Doğruluk, Sağlamlık ve Siber Güvenlik:</em></strong> Yüksek riskli yapay zeka sistemleri, amaçlarıyla orantılı bir doğruluk, sağlamlık ve siber güvenlik düzeyine ulaşmalıdır.</p><p>· <strong><em>İzlenebilirlik ve Denetlenebilirlik:</em></strong> Yüksek riskli yapay zeka sistemlerinin sağlayıcıları, yukarıda belirtilen diğer gerekliliklere uygunluklarını değerlendirmek için gerekli bilgileri içeren teknik belgeler oluşturmalıdır.</p><p><strong>d. Kabul edilemez yapay zekâ uygulamalarının yasaklanması</strong></p><p>Taslak 5. Madde ile aşağıdakilere sebep olacak yapay zekâ sistemlerini tamamen yasaklamayı önermektedir:</p><p>· kişileri bilinçaltı tekniklerle manipüle etmek veya savunmasız bireylerin kırılganlığından yararlanmak ve manipüle edilen bireye veya üçüncü kişiye potansiyel olarak zarar verebilecek;</p><p>· kamu yetkilileri tarafından gerçekleştiriliyorsa, genel sosyal puanlama amaçlarına hizmet eder; veya</p><p>· kolluk kuvvetleri için kamuya açık alanlarda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanımlama sistemleri çalıştırmak için kullanılır.</p><p>Sosyal puanlamanın yasaklanması, insanların güvenilirliğini değerlendirmek için karşıdan karşıya geçme alışkanlıklarından satın alma geçmişine kadar insanların hayatlarının neredeyse her yönünü izlediği söylenen Çin tarzı yapay zekâ sistemlerine karşı doğrudan bir suçlama olarak yorumlanmaktadır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=da76357c10bd" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kabul etmiyoruz, vazgeçmiyoruz!]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/kabul-etmiyoruz-vazge%C3%A7miyoruz-e5b06338ab31?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e5b06338ab31</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 22 Jun 2021 15:15:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-06-23T10:28:18.253Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Toplumsal muhalefetin kadın hareketinden öğrenmesi gereken çok şey var. Son zamanlarda iyice artan hukuksuz yasaklar bizi boğmaya başladıkça sesimiz çıkmaya başladı. Oysaki yıllardır birilerinin hakkı sürekli ihlal ediliyor. Uluslararası sözleşmeler, anayasa, kanunlar uygulanmıyor; bir genelge rejimine kurban gidiyoruz. Hatta uzun zamandır kısa basın açıklamalarıyla temel hak ve özgürlüklerimiz kısıtlanıyor. Geçen hafta metapolitik.net ‘te <a href="https://metapolitik.net/alisilan-hukuksuzluk-hukuksuzlasan-aliskanlik-bir-turkiye-irdelemesi/">“alışılan hukuksuzluk, hukuksuzlaşan alışkanlık”</a> yazımda bahsetmiştim, modern devlet çizgisinden çıkalı çok oldu. Peki bunu kabul edecek miyiz? <strong>Hayır, kabul etmiyoruz, vazgeçmiyoruz.</strong></p><p><strong><em>Müziğe yasak</em></strong></p><p>Yeni normalleşmeler açıklanırken bir anda “kusura bakmayın ama” meşruiyeti altında yeni bir kısıtlama karşımıza çıktı: 00.00&#39;dan sonra her türlü müzik yasak. Hatta, bu sefer pandemi bile bahane edilmedi, çünkü kimsenin kimseyi rahatsız etmemesi gerekiyor ve bu anayasal bir ilke(?). 1.5 yıldır kafe-bar ve müzik sektörü sistematik olarak bitirilmeye çalışılıyor. İntihar eden, kiralarını ödemek için enstrümanlarını satan müzisyenlerle yüzleşiyoruz. Yurttaşların dilediği meslekte çalışma özgürlüğü devlet tarafından korunması ve desteklenmesi gereken bir durum olmasına rağmen, bu özgürlük devlet eliyle alınıyor. Sektör öyle bir hale geliyor ki kafe-bar çalışanları, müzisyenler hayatta kalmak için istemedikleri işlerde çalışmak istiyorlar. Çalışanlara karşı oluşan bu sistematik baskı bir yana, yurttaşların da elinden diledikleri standartlarda yaşama hakları alınıyor.</p><p><strong><em>Pikniğe yasak</em></strong></p><p>Dün onur haftası dolayısıyla LGBTİ+ bireyler Maçka Demokrasi Parkı’nda piknik yapmak istedi. Bir grup polis parkın girişlerinde bekleyerek üzerinde gökkuşağı deseni olan nesnelerle içeri girilemeyeceğini bildirdi. “Gökkuşağı olan maskeler çıksın! Pandemideyiz, maskesiz gir yeter ki gökkuşağını üzerinde barındırma!” dendi. Laik bir ülkede iktidardaki insanların inançları doğrultusunda Anayasal ilkeler çiğnendi. Anayasa madde 10, uzun zamandır teorik bir metin olarak orada duruyor. Varlığını hissedemiyoruz.</p><p><strong><em>Kadın olmak!</em></strong></p><p>Eşitsizliğin içine düştüğünde insan neye ses çıkarması gerektiğini daha iyi öğreniyor, kavrıyor ve susmuyor. Kadınların hayatı mücadeleyle geçti. Bu mücadele ise haklarımıza ve başkalarının haklarına aynı anda sahip çıkmaya öğretti.</p><p><strong><em>Doğduğunuz ev</em></strong></p><p>Ataerkil ve geleneksel bir topluma doğmanın bedeli ve öğrenimi çoktur. Doğduğunuz evde kendinizi yabancı hissedersiniz mesela. Sığamadığınız köşeleriniz olur. Kendi evinizde erkek kardeşiniz otururken siz iş yaparsınız. Erkeklerin cinsel organı kesilir düğün yapılır, kız çocukları regl olur aman saklanır. Kız çocuklarının her şeyi mahremken, erkekler için “erkeklik” bir onurdur öylece sergilenir. Önce ebeveynlerinize karşı bir mücadele verirsiniz. Ses çıkarmak da feminen bir eylem değildir. Onun için de yargılanırsınız kimi zaman. O mücadele verilir ama… O evde o mücadele verilir.</p><p><strong><em>İlk sosyalleşme, okul</em></strong></p><p>Okula başlarsınız. “Kız gibi” olmak için etek zorunluluğu vardır, pantolon maskülendir çünkü. Kız çocukları her şeyi sevemez. Erkek çocukları kadar özgür olamaz ve çok konuşamaz. Büyüyünce ne olacaksın sorusuna verilecek cevaplar da seçilmiş olmalıdır. Bir kız çocuğu mühendis olmak istediğini gerçekten kanıtlamak zorundadır. O mücadele verilir ama… O okulda o mücadele verilir.</p><p><strong><em>Yalnızken sokak</em></strong></p><p>Sokaklar ve kafelerde bir kadın için yeterince eşit değildir. Güvenilir değildir. Bu güvensizliğin sebebi ise bir kez daha eşitliği kanıksayamamaktır zaten. Sokaklar tedirginliktir kadınlar için. Yine de inatla o mücadele verilir.</p><p><strong><em>Aşkta mücadele</em></strong></p><p>Bir ilişkiye başlarsınız. İlişkide de yeterince eşit olamazsınız. Sevgiliniz sizden daha ön planda olmak ister mesela. Daha çok şey bildiğini iddia eder. Kıyafetlerinize karışmaya başlar. Sizi kısıtlar. Erkek olmanın ona verdiği iktidarı sürdürür. O mücadele verilir ama… O mücadele aşkın içinde de verilir.</p><p><strong><em>Erkeklerin ofisleri</em></strong></p><p>İş hayatı ise tam bir hayal kırıklığıdır. Bunca okumuş yetişkin insanın nasıl bu kadar medeniyetten yoksun olduğuna şok olursunuz. Eşitlik biraz medeniyettir ya aslında. Bunun eğitimle de yaşla da alakası olmadığını görürsünüz. Mobbinge erkekten daha çok uğrarsınız. Cam tavanlar size sürekli kendini hatırlatır. Terfi aldığınızda patronla ilişkiniz sorgulanır. Eteğinizin boyu dedikodu konusu olur. Sevgilinizle ciddiyetiniz sorgulanır, çocuk düşünüp düşünmediğiniz sorulur. Özeliniz deşilir, çalışabilen bir kadın olabilir misiniz ona bakılır. O mücadele verilir ama… İş yerinde de o mücadele verilir.</p><p><strong><em>Neden kadınlar vazgeçmiyor?</em></strong></p><p>İçiniz sıkıldı di mi? Kadınlar buna doğuyor işte. Sürekli kendilerini açıklamak, kanıtlamak zorunda kalıyorlar. Hayatları boyunca eşit olmak için hakları için mücadele veriyorlar. Kadın hareketinin yılmadan sokaklarda oluşu, ezilen konumundayken haykırması, sürekli yeni kanaat önderleri oluşturmasının ve her türlü hak mücadelesinde özne ben miyim diye sormadan en önde yer almasının sebebi budur. AKP iktidarıyla gelmeyen, hep olan, içine doğulan bir eşitsizliğin sonucu bu.</p><p>Kadınlar bu yüzden şunu biliyor, haksızlıklara karşı öyle “bana zarar gelmedi daha susayım”, “şimdi benlik bir durum yok”, “ama onlar da abartıyorlardı azıcık kısıtlansın” diyip kenara çekilmak olmaz! Haksızlığa susan herkes bugün olan haksızlıklara dolaylı yoldan da olsa katkı sağlamıştır. Hak, bir olgu olarak ele alınmalı ve bir hakka yapılan ihlalde hakkın öznesine bakılmadan fiil üzerinden değerlendirilmelidir. Böylece içki içmeyen, içki kısıtlaması olduğunda haksızlığa karşı dik durur; emin olur ki onun ibadet özgürlüğüne de sahip çıkılacak. Sağ olsun iktidar öyle kutuplaştırdı ki hak kavramı bile mahallelere göre korunur oldu. Kadın olmak bu yüzden böylesine değerli, biz mahallelere bakmıyoruz. Kadın olmayı siyaset üstü tutuyoruz. Bu yüzden biliyoruz birimizin hakkına zarar gelmesi demek diğerinin hakkına oluşan bir tehdittir. Toplumsal muhalefetin kadın hareketinden öğreneceği birçok şey var ama en önemlisi: hak kavramını siyaset üstü tutmak. <strong>Kabul etmiyoruz, haklarımızdan vazgeçmiyoruz. Herkesi de buna çağırıyoruz.</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e5b06338ab31" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Nasıl iyi yazılır?”]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/nas%C4%B1l-iyi-yaz%C4%B1l%C4%B1r-14d50f2779e6?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/14d50f2779e6</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 12 Apr 2021 08:15:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-04-12T08:24:01.102Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>“Analitik yazı nasıl yazılır?”</h3><p>Geçen hafta Bilkent Üniversitesi ECON400 Ekonomistler için Analitik Yazım dersi hocası Esen Çağlar ile yaptığımız Clubhouse’u kaçıranlar için programdan notları paylaşıyoruz.</p><p>Kendisi Princeton Üniversitesi “Politik Ekonomi” lisansının ardından Harvard Üniversitesi Kennedy Okulu’nda MPA eğitimi almıştır. İş hayatının ilk yıllarında Dünya Bankası’nda (World Bank). TEPAV’da yaklaşık 11 sene çalıştıktan sonra Politik Analiz Laboratuvarı’nı (PAL) kurmuş, hala buranın kurucu ortaklığını üstlenmektedir. Esen Çağlar, 15 senedir Bilkent Üniversitesi’nde Ekonomistler için Analitik Yazım dersini vermektedir.</p><p><strong>Esen hocadan notlar:</strong></p><p>Öncelikle Esen hoca, analitik yazmanın yetenekten çok öğrenme ve pratik işi olduğunu belirtti. Yazma pratiklerine öncelikle yurtdışında eğitim görürken ailesi ve arkadaşlarıyla arasındaki yazışmalar aracılığıyla başlamış. O dönemde video veya sesli arama seçenekleri çok dar olduğu için yaşadıklarını ve öğrendiği şeyleri ailesi ve arkadaşlarına e-posta aracılığıyla iletmesinin sade ve basit şekilde hayatını anlatmak için bir fırsat olduğunu söyledi.</p><p>Analitik yazı karmaşık bir meseleyi veya zor bir soruyu çözümlemek için yapılan bir düşünce sürecinin sonucudur. Kısaca aslında bir meseleyi uzun uzun anlatmaktansa onun manasını çözümlemek ve basit bir dille bunu aktarmak diyebiliriz. Bunun karşısında yaratıcı yazı var, bu benim alanım değil ve bunun üzerine konuşmayacağız bu yayında diyerek yayının sınırlarını belirledik.</p><p><strong>Analitik yazının temelde bir kuralı var mıdır?</strong></p><p>İyi bir analitik yazının üç unsuru olmalı ve bu halledildikten sonra gerisi tamamen pratik yapmaya kalıyor.</p><ol><li><strong>İçerik</strong> <em>(Ana fikir, kuvvetli bir mesaj, analitik biçimde alt mesajlara bölünmesi gerekiyor. “So what?” — yani, şimdi bu ne alaka? — denilmemesi gerekiyor. Tasvirin ötesinde, problemi çözmeye yönelik olmalı önce parçalarına ayırıp daha sonra birleştirmeli)</em></li><li><strong>Açıklık/berraklık </strong><em>(cümlelerin çok açık, kolay anlaşılabilir, az kelimeyle maksimum anlamı ifade etmek, edilgen değil etkin cümleler kurmak.)</em></li><li><strong>Akıcılık/bütüncüllük </strong><em>(mantık akmasını sağlıyor. Lineer bir şey yapıyoruz, düz mantısı kaybetmememiz gerekiyor.)</em></li></ol><p>En basit yazıda bile onlarca karar vermemiz gerekiyor. 1)Benim iddialarım neler? 2) İddiaları nasıl kanıtlayabilirim? Bu kanıtları nereden bulabilirim. 3) Elimdeki iddiaları en iyi nasıl organize edebilirim? 4)Meseleye hangi açıdan yaklaşmalıyım? 5)Neler dipnota gitmeli, neler eke gitmeli, neler çöpe gitmeli? Böyle bir stratejik noktadan yaklaşmak gerekiyor.</p><p><strong>Lise eğitiminde analitik yazı nasıl öğretilir? Eğitim müfredatına nasıl yerleştirilebilir?</strong></p><ol><li>Çok okumak gerekiyor. Burada da sistem sizi ne kadar okutuyoru sorgulamak lazım.</li><li>Çok yazmak gerekiyor. Bir şeyi iyi yapmak için, o işe 10.000 saat vermiş olmak gerekiyor. Üniversite eğitimimde bunu çok ciddi şekilde deneyimledim. Lise düzeyinde yalnızca edebiyat hocalarına bırakılmaması, sadece birkaç sınav yapmak yerine öğrencilerin sürekli yazarak öğrenmesini teşvik etmek lazım.</li><li>Kural, ilke ve prensiplerin farkında olmak gerekiyor. Amerika’daki sistemde, yazım yazma derslerinin alınması zorunlu ve bunun dışında birçok derste makale zorunlu ve tez yazarak lisansı bitirmeniz gerekiyor.</li><li>İyi yazı ve kötü yazı arasındaki farkı öğrencilerin gözlemleyebilmesi için iyi bir geri dönüş sisteminin oluşturulması gerekiyor.</li></ol><p><strong>Okuyucuyu bulmak</strong></p><p>Ussal Şahbaz: <em>“Orhan Pamuk’un bir Nobel konuşması var. Neden yazı yazıyorum diyerek bazı cevaplar veriyor kendine, birçok nedeni olabilir yazı yazmanın. Ancak benim Dünya Gazetesi yazılarımda içimdeki bir siniri atıyorum. Yazı yazmak için bir şeye kızmak gerekiyor. İlla yazıda kızmanız gerekmez, üslubunun sinirli olmasına gerek yok. Ancak bir derdiniz varsa, yazınız bence okuyucuya ulaşıyor. O iddia olduğu zaman yazılarınız bir kitleye hitap ediyor. Aksi durumda sönük ve eğlencesiz kalıyor.”</em></p><p>Esen Çağlar: <em>“Bir derdin olması lazım. Dert yoksa yazı da vasat oluyor. Bir mesele olması gerekiyor. Okuyucu meselesi benim öğrencilere aktarmak istediğim mevzuların başında geliyor. Öğrencilere oturtmak istediğim mesaj: okuyucuyu düşünmek ve kimlerin okumasını bekliyorsak ona göre metnimizi oluşturmamız gerekiyor. Okuyucu hakkında ne kadar bilgiye sahipsiniz? Okuyucu kitlenin neleri merak ettiğine dair maksimum bilgiye sahip olmak çok önemli. Yani yalnızca, yazılacak konunun analizi değil, okuyucunun da analizinin yapılması gerekiyor.”</em></p><p><strong>Plan/Organizasyon</strong></p><p>Yazı planı (outline), meselenin %40’ına denk geliyor. Ana mesajın hangi alt mesajlarla doldurulacağı belirlendiğinde iyi bir yazıya ulaşmak çok daha kolaylaşıyor. İyi bir yazı planının ardından vurucu bir başlık ve okuyucuyu farklı bir dünyaya götürecek şekilde kurgulanan giriş yazıyı asıl okuyucusuna ulaştırıyor.</p><p>Lisede bize öğretilen giriş-gelişme-sonuç üç paragraflık yazılar, iyi bir yazı için yeterli değil. Ana gövde dediğimiz gelişme bölümü tek bir paragrafla anlatamayacak kadar iddia/veri barındırabiliyor. Planlama bu açıdan çok önemli. Ana gövdedeki iddiaları ve onlara yanıtlarınızı planladığını onları “bullet-pointler” halinde yazdığınız durumda yazınızın başladığı ve bittiği nokta çok daha anlaşılır oluyor ve okuyucuda kafa karışlığına yer bırakmıyor.</p><p>Yayından önemli notları bu şekilde özetleyebiliriz. Esen Hoca’nın dersinin kaynakçasının ise <a href="https://email.mg2.substack.com/c/eJwlkcmu3CAQRb_GLC0mG7xgEb2kl8kiytpiKPdDocFieI7_PtgtpkuViotOWV3hmfKp9lQqura1njuoCEcJUCtk1Ark1TtFJeWUTwtyijsiJ4l8WbcM8NI-qJoboL2Z4K2uPsWrYuFimtGnmgRmeqZWEphmoIaYxQrHjGDWWbeRt69uzkO0oOAL8pkioKA-a93LwL4N9NHncRyjy2k36d9o06tHSl9cH2wSJ2l8maNJPfLj49fPgU4Uc4zvs5whaNPKfdl0CLe4xi0-UssFbvkI6bjFF-brn9_j7raBPVwY2HeMvOolpL8qMGeY05GMXfCNUcGENrwbSkI0mTVszoGk1Awcv550LM2Uqu3f69sod7rFG-i5VooOY4R6oVt78tWir-cKUZsA7k21vptzc16fECH3prlVV0VmIsS8SC44wW-KHTvjQkpGCequLvWqqG6f_90ynRk">linke </a>ekliyorum.</p><p>Herkese iyi okumalar ve yazmalar!!!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=14d50f2779e6" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[İstanbul Sözleşmesi Neden Yaşatır?]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/i%CC%87stanbul-s%C3%B6zle%C5%9Fmesi-neden-ya%C5%9Fat%C4%B1r-6c89d4c627bc?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6c89d4c627bc</guid>
            <category><![CDATA[challenge-accepted]]></category>
            <category><![CDATA[womens-rights]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 03 Aug 2020 16:05:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-03T23:34:37.921Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>İstanbul Sözleşmesi Yaşatır</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/814/1*umt_FPtyIxrTI7EOCAJv9w.png" /></figure><p>Her gün en az bir kadın cinayetine tanık olurken, İstanbul Sözleşmesi’nin kaldırılması bir aydır gündemi oluşturuyor. Haftalardır birkaç erkek toplanıp bir masaya diziliyor ve İstanbul Sözleşmesi’nden, 6284 sayılı kanundan konuşuyorlar. Hukukçu kimliklikleri bile olmayan tarikat/cemaaat önderleri İstanbul Sözleşmesi üzerinden ana akım ve sosyal medya aracılığıyla yayınlar yapıyor. Kadınların yerine “kadınlar için” konuştukları programları sonlandırıp, bir kadının dahi bulunmadığı fotoğraflar çektiriyorlar. Bu fotoğrafları sosyal medyalarında paylaşıp akıl almaz başlıklar atıyorlar.</p><p><strong>Peki, İstanbul Sözleşmesi nedir?</strong></p><p>Avrupa Konseyi tarafından hazırlanan ve Türkiye’nin 2011 yılında ilk imzacısı olduğu, kadın, kız/oğlan çocukları başta olmak üzere her türlü şiddet ve ayrımcılığın sonlandırılmasını hedef alan bir sözleşme. Sözleşmenin iskeletini ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin konuya ilişkin güncel içtihadının temelini oluşturan karar ise <strong>Opuz v. Türkiye Kararı</strong>. İlgili karar sonrasında, hane içi şiddeti önlemeye dair Avrupa Konseyi gözetiminde bir sözleşmenin olmamasının ihtiyacı hissediliyor ve bu karar devletin hane içi şiddetten dolaylı sorumluluğu ve kadına yönelik ayrımcılık tespitinde kabul ettiği kriterler açısından önemli bir dönüm noktası oluyor. Bir sözleşme eksikliğinin Türkiye’ye karşı açılan bir dava sonucunda ortaya çıkması ise yeterince utanç verici, bu karardan ileride bahsedeceğim.</p><p>Sözleşme <em>“Kadınların ve genç kızların erkeklerden daha fazla oranda toplumsal cinsiyete dayalı şiddet riskine maruz kaldıklarının ve erkeklerin de aile içi şiddetin mağdurları olabileceğinin bilincinde olarak”</em> hazırlandığı söylenerek başlıyor söze. Bazı tanımlamalar yapıyor. Daha sonra, kadınların şiddete ve ayrımcılığa uğramamasına dair gerekeni yapmaları için devletlerden garanti alarak, taraf devletlere bunu nasıl yapacaklarını anlatıyor. Her şey çok basit ve sanıldığı gibi tek cinsiyet üzerinden ilerlemiyor. Ataerkinin bir sonucu olarak bu sözleşmenin başlığında “kadın” ibaresiyle “şiddet”i yan yana görüp, şiddeti engellemek için kadını bir başlangıç kabul etmek zorunda kalıyoruz aslında. Yoksa, sözleşmenin asıl amacı toplumsal cinsiyet rollerinden herkesi kurtarıp fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddetten herkesi arındırmak. Bunun için de taraf devletlere diyor ki <em>“Ayrımcılığı ve şiddeti önlemek için farkındalığı artır, insanları eğit, özel sektörü ve medyayı işin içine kat”,</em> bunları yap ki toplum içerisinde kadın-erkek, kız çocuğu-erkek çocuğu demeden hegemonik güdüler ortadan kalksın, kimse kimsenin üzerinde hak iddia edemesin. Huzur içinde yaşayalım.</p><p><strong>Sorun ne?</strong></p><p>Şimdi, diyorsunuz ki bu sözleşme madem bu kadar masum nedir bu hengame? Sözleşmeyi okumamak başta olmak üzere, yaratılan algılar üzerinden ön yargılı şekilde okumak veya sözleşmeyi anlamamak gibi içi boş nedenler olabilir. 21. yüzyılda başka bir sebebi olma ihtimalini ben düşünemiyorum çünkü. Doğru sanılan yanlışları <a href="https://apos.to/s/5f21a3d9178b3a0007c700bd">Aposto’daki</a> yazımda özetlemiştim, bu konuda tekrara düşmemek adına yazıyı ve özetlediğim <a href="https://twitter.com/nesibekiris/status/1287826958282362882">flood’u</a> link olarak bırakıyorum. Yanlış algıları kenara bırakıp, MYK’ya iki gün kala sadece sözleşmede yazanlardan bahsedelim.</p><p><strong>Ne yazıyor?</strong></p><p>Sözleşme, şiddete uğrayan kadınların ve çocukların desteklenmesi için sığınma evleri, yardım hatları, erişilebilir uzman destekleri sağlanması gerektiğini söylüyor. Ardından sık karşılaşılan zorla evlendirme, psikolojik, fiziksel ve cinsel şiddet, kadın sünneti, taciz amaçlı takip, kürtaja ve kısırlaştırmaya zorlama, cinsel taciz şeklindeki şiddet biçimlerini atlamadan özellikle belirterek bunlara karşı de önlem alınması gerektiğini belirtir. Daha sonra şiddetin etkin cezalandırılması için taraf devletlerin ne tür yaptırımlar uygulaması ve hangi tedbirleri alması gerektiğini detaylıca açıklıyor.</p><p>Çok tartışılan hane içine müdahaleye dair tedbirlerden ise sözleşme şöyle bahsediyor; tehlike durumlarda hane içi şiddet failleri, mağdurun veya risk altındaki şahsın ikametgahını yeterli bir süre için terk etsin hatta mağdurla temasa geçmesin. Ayrıca, bu tedbirler mağdura finansal yük getirmesin, gerektiğinde derhal yürürlüğe girecek cinsten olsun ve her şeyden önemlisi, ihlali halinde caydırıcı bir yaptırıma tabi tutulsun.</p><p>Şimdi bu sözleşmenin gerekliliklerini yerine getirecek bir de kanuna ihtiyacımız var, o da meclis tarafından kabul edilerek 2012’de yürürlüğe giren 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun. İstanbul Sözleşmesi’nde genel esaslarıyla belirlenen bu tedbirler ve yaptırımlar 6284 sayılı kanunda somutlaşıyor.</p><p>6284 sayılı kanun, aile mahkemesi hakimine önemli tedbir/kısıtlamalar verme yetkisi veriyor. Fakat öyle söylendiği gibi kadınların hepsine hemen verilip erkekleri mağdur eden kararlar olmuyor bunlar. Adalet Bakanlığı verilerine göre, <strong>2019 yılında kadınların 41.383 koruma başvurusu reddedildi. </strong>Ortada şiddetin olduğuna dair şiddet mağdurunun beyanı elbette esas alınıyor, fakat TCK kapsamında bir soruşturma gerçekleştirilmese de tedbiri vermeye yeterli olacak kadar delil uygulamada zaten aranıyor. Ayrıca,<strong> </strong>6284 şiddeti zaten biyolojik cinsiyetten ayrı tanımlıyor ve erkeklere de diyor ki eğer hanende evli olduğun kadın sana şiddet uygularsa sen de bu tedbirleri alabilirsin.</p><p>Yani, İstanbul Sözleşmesi aile birliğine karşı falan değil. Diyor ki hanende tedbir alacağın, eşinin/çocuklarının senden kapı pencere kaçacağı bir evde sen aile birliğinden söz edebilir misin? İstanbul Sözleşmesi diyor ki “e-de-mez-sin” bunu önce bir kabul et. Bunları söylerken öyle kimseye boşanın falan da demiyor, hatta boşanma sözcüğü dahi geçmiyor. Sadece tedbir aldırıyor, boşamak için hakime verilen yetki hala Türk Medeni Kanunu’nda.</p><p><strong>Opuz kararı?</strong></p><p>Bir de Opuz kararından bahsedelim ve hak ihlali verilen karara benzer kaç olay karşımıza çıktı düşünelim. Biraz da utanalım, koskoca sözleşmenin yapıtaşını aslında bizim ülkemize açılan dava oluşturdu diye.</p><p>Başvuran Nahide Opuz, Diyarbakır’da yaşayan, annesinin dini nikahlı eşi A.O.’nun oğlu H.O. ile evli ve bu evlilikten üç çocuğu olan bir kadın. Başvuru konusu olayda yedi ayrı ciddi şiddet vakası bulunuyor. İlk saldırıda, Nahide Opuz ve annesi, H.O. ve A.O. tarafından dövülüp ve ölümle tehdit ediliyor fakat savcı, mağdurlar hakkında beş günlük iş göremez raporuna rağmen sadece tehdit suçundan iddianame düzenliyor ve mahkeme H.O. ve A.O.’nun tahliyesine karar veriyor. İkinci saldırıda korkudan geri çekilen bir şikayet başvurusu, üçüncü saldırıda ise başvuran ve annesinin yaralanmasına rağmen savcı tarafından kovuşturmaya yer olmaması kararı var. Saldırı sonrası koruma talebi için polise giden Nahide Opuz, ilgili görevlilerden <em>“bizi oyalama”</em> yanıtını alıyor. Dördüncü saldırıda, başvuran ve annesine arabayla çarpılıyor. Anne, ağır yaralanıyor, fakat bu eylemin tek sonucu H.O.’nun 25 gün cezaevinde kalması. Beşinci saldırıda, H.O. Nahide Opuz’u yedi kere bıçaklayıp ağır bir şekilde yaralıyor. Yerel mahkeme ise adli para cezası verip verilen cezayı da sekiz taksite bölüyor. Ölüm tehditleri artıyor, Nahide Opuz ve annesi artan tehditler üzerine taşınma kararı alıyor. Kendi tedbirlerini kendileri almak zorunda bırakılan iki kadının bulunduğu kamyonet taşınma sırasında H.O. tarafından durduruluyor ve anne olay yerinde öldürülüyor.</p><p>Biz, her gün böyle haberlere uyanıyoruz. Hatta, 23 kere suç duyurusunda bulunan Ayşe Tuba Arslan’ın “<em>Ben Ölünce mi Yardım Edeceksiniz?”</em> satırlarını okuyarak ölümünden haberdar olmuşluğumuz da var, ülkecek. Evli olduğu erkek tarafından şiddete uğradığını bildirip, cevap alamadığı için öldürülen; reddedildiği erkeğin ölüm tehditlerini bildirdiğinde “ilişki içine bizi karıştırmayın” cevabını alıp cinayete kurban giden kadınlar ve daha türetebileceğimiz onlarca hikaye. Hatta her gün yenilerini ekliyoruz bunlara.</p><p>Peki ya nasıl durduracağız? İstanbul Sözleşmesini etkisiz ve tehlikeli bulup feshederek mi yoksa artık sözleşmeyi tartışmaların odağından çıkarıp kolluk güçlerinden yargıya kadar sözleşmenin etkin uygulanması için çaba sarf ederek mi? Bizim bugün İstanbul Sözleşmesi’ne dair tek tartışmamız GREVIO raporları sonrasında kendimizi ülkecek daha ne kadar geliştirebileceğimiz olmalıydı. Siyasilerden tutun akademisyenlere; öğrencilerden iş insanlarına kadar herkesin bir konuda aynı konumda olması gerekiyorsa o da her türlü şiddeti reddeten bu sözleşme olur diye umuyordum, yanılmışım.</p><p>Her sene ısıtılıp ısıtılıp suni gündemler oluşturulmasına alıştığımız sözleşme, 5 Ağustos’ta AK Parti’nin MYK toplantısında görüşülecek kadar gündeme oturtuldu. Oysa ki İstanbul Sözleşmesi, bugün çekilme yönünde beyanda bulunan siyasilerin de olduğu bir mecliste, 14 Mart 2012 tarihinde; AK Parti, CHP, MHP ve BDP milletvekillerinin oylarıyla TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmişti. Şimdi ise, 2012–2015 yılında 45 çocuğun istismar mağduru olduğunu gördüğümüz kurumlar sözleşmeden çekilimesi gerekliliği yönünde bildiri yayınladığı, kız çocuklarının istismarcısıyla evlendirilmesi üzerinden afların konuşulduğu ve 21 saatte 10 kadının öldürüldüğüne 3 gün önce şahit olduğumuz bir atmosferde 2 gün sonraki MYK için nefeslerimizi tutuyoruz.</p><p>İstanbul Sözleşmesi gibi toplum sağlığını son derece ilgilendiren bir mevzunun herhangi bir siyasi partinin gündelik politikası haline getirilerek değersizleştirilmesi kabul edilebilir bir durum olmamalıydı. Ben bu yazıyı yazarken <a href="http://anitsayac.com/"><strong><em>anıtsayaç </em></strong></a>‘ta 2020 yılında işlenen 185 kadın cinayetini kayda geçti, yazıyı bitirdiğimde veya yayınladığımda bu sayı kaç olacak hiçbir fikrim yok.</p><p>#istanbulsözleşmesiyaşatır</p><p>#istanbulsözleşmesihepimiziyaşatır</p><p>#istanbulsözleşmesieşitlikçidir</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6c89d4c627bc" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Egemen İnsan Kavramı
ve Kadın]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/egemen-i%CC%87nsan-kavram%C4%B1-ve-kad%C4%B1n-150c933d247a?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/150c933d247a</guid>
            <category><![CDATA[kadın-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nsan-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[womens-rights]]></category>
            <category><![CDATA[women]]></category>
            <category><![CDATA[human-rights]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 14 Mar 2020 16:27:05 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-03-14T16:27:05.555Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>“Ya insan ırkının hiçbir üyesinin hiçbir gerçek hakkı yoktur, ya da hepsi<br>aynı haklara sahiptirler; dini, rengi ya da cinsiyeti ne olursa olsun bir<br>başkasının haklarına karşı oy kullanan kişi, böylelikle kendi haklarını<br>tehlikeye atar.” </em>-Condorcet</p><p><strong>İNSAN HAKLARI</strong></p><p><em>“Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar.”</em></p><p>İnsan hakları; genel çerçevede ele alındığında, tüm insanlara varlık itibariyle insan onuruna yaraşır biçimde davranılma hakkını ifade eder. Tarih boyunca birçok uluslararası bildirgelerle de belirtildiği gibi bu haklar; kimsenin elinden alınamaz, vazgeçilemez ve devredilemez haklardır.<br>İnsan hakları; sosyal, ekonomik, siyasal her türlü değerden daha üstündür ve bu değerlerin konjonktürel değişikliklerinden etkilenmezler.</p><p>Bildirgede tanımlanan “insan” kavramı; evrensel, her bireyi kapsayan bir mefhum olarak kullanılmasına rağmen günümüz penceresinde ayrıştırılmış ve irdelenmeye ihtiyaç duyulmuş bir kavram haline gelmiştir. Birtakım toplumsal değerler; sosyal çevrede oluşmuş normlarla beraber pratikte insan haklarının farklı şekilde zuhur etmesi, kadın ve çocuk haklarına verilen değerin erkek haklarına verilenden daha az olması gibi çeşitli sebepler, bizim bugün insan haklarından bahsederken ayrıca kadın ve çocuk hakları parantezini açmamıza sebep olmuştur. Yani, insan hakları tanımındaki insan kavramı tarihsel ve somut içerikle şekillenmiş ve bu içerik bizi doğrudan egemen insana yönlendirmiştir.</p><p><strong>EGEMEN İNSAN<br></strong>Egemen insan tanımından bahsetmeden önce hukuku ve hukukun insanlar arasındaki eşitsizlikleri gidermedeki gücünü ele almak gerekmektedir. Hukuk kavramı, hiç şüphesiz, var olan hiyerarşik ve ayrımcı toplumun düzelmesinde katkI sağlayacak ana araçlardandır. Bir toplumda adaletli hukuk sisteminin uygulanması ve bu toplumun insan haklarına önem vermesi, insanların yalnızca bireysel farklılıklarının değil; aynı zamanda bireylerin ırkının, dininin, sınıfının ve cinsiyetinin göz ard edilerek yalnızca birey olarak ele alınması anlamına gelir. İnsanlar, kimliklerini “ırk, din, sınıf ve cinsi-<br>yet” ayrımı üzerine kurarken, bu aidiyetlerini bir başka insanınkinden üstün tuttukları zaman sınıflı ve hiyerarşik hatta hukuksuz bir sistem meydana gelmektedir. Bu sistem bir nevi doğal seçilime sebep olmakla birlikte egemen insan kavramının ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Bu bağlam-<br>da zamanla değişen egemen ırklar, dinler, sınıflar olsa da değişmeyen bir otorite olarak erkeğin ortaya çıktığı görülmekte ve egemen insan kavramının da erkek insan olarak yorumlanmasına sebebiyet vermektedir.</p><p><strong>TOPLUMSAL CİNSİYET</strong><br><em>“Elbet sefil olursa kadın, alçalır beşer.” </em>-Tevfik Fikret<br>Kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkların, toplum içerisinde farklılıktan çok eşitsizliğe sebep olması gereken bir etken olarak görülmesi, kadının yüzyıllardır erkek ile aynı ortamda yaşayıp insan haklarından ve kamusal alanlardan eşit şekilde yararlanamaması sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu sonuç daha çok ataerkil düzenin erkeğe sunduğu “güç” ve “hak” paralelliği çerçevesinde değerlendirilirse; kadının bazı biyolojik farklılıklarının aynı zamanda onların haklarına da paralel olarak değişmesi hatta azalması gerektiği olgusunu ortaya çıkarmaktadır. Erkek ve kadının gerek sosyal gerek ekonomik ve toplumsal alanlardaki yerini de belirleyen haklar, yüzyıllardır erkek egemenliğinde belirlendiği için kadınlara gereken ortamlar sunulmamakta ve bu da kadınların toplumdan soyutlanıp eve ayrıştırılmasına sebep olmaktadır. Bu bağlamda ataerkil toplumlar, kadının biyolojik farklılıkların yanında kadına ve erkeğe sosyolojik roller biçmekte ve bu roller normlaştıkça kadının ve erkeğin “toplumsal cinsiyeti” oluşmaktadır.</p><p>Tarihe bakıldığında kadınların karşı çıkışlarının, direnmelerinin örnekleri görülmektedir. Başkaldırışlarının çıkış noktası, dönemin özelliklerinden dolayı dini bir çerçevede başlamış ve Batı’da geri bir savunma noktasından devam etmiştir. 14. yüzyıl Batı dünyasındaki kötülüklerin annesi anlamına gelen lanetli Havva figürü, kadınlara insan gözüyle değil de bir günah gözüyle bakılması perspektifini ortaya çıkarmıştır ve ilk karşı çıkış da bu anlamda Christine de Pisan’ın kadınlar adına konuşmasıyla başlamıştır. Bu zamanlarda toplumsal cinsiyet araştırmacılarından bahsetmek bir yana kadının zaten herhangi bir cinsiyet hatta insan kalıbının içerisine alınmaması büyük bir sorunsal olup, 15.-16. yüzyıllarda bu anlayıştan soyutlanıp artık egemen erkek ve erkeğin varlığı altında ezilmiş, susturulmuş kadın olarak iki farklı cinsiyet figüründen bahsedilmeye başlanılmıştır. Bununla beraber kadına ve erkeğe toplum içerisinde etiketlenen roller ve sıfatlar ortaya çıkmıştır.</p><p>Zaman geçtikçe kadınlar, onlara biçilen bu rollerin farkına varıp bunun kendileri üzerlerindeki psikolojik etkisini araştırmaya başlamışlar ve toplumun; kadını ve erkeği farklılaştıran değerleri ortaya koyarak kadının kadınlık ölçütlerine, erkeğinse erkeklik ölçütlerine uygun davranması beklendiğini fark etmişlerdir. Bu ölçütler Rakow tarafından kadınlarda duygusallık, dayanışma ve bakım sorumlulukları gibi kriterlerle; erkeklerde ise daha çok akılsallık, bireysellik ve yarış gibi kriterlerle örneklendirilmiştir. (Rakow, 1989:301). Rakow’un örneklendirmesine göre sıcak, şefkatli, özverili, sevgi dolu, yumuşak kadının karşısında güçlü, üretken, kendine güvenen, iddialı erkek vardır. Ataerkil toplumlarda eril ve dişil özellikler tanımlanmasından rahatsız olan ve toplumsal cinsiyet normlarına göre kişilere cinsiyetlerinden dolayı biçilen rollerin olmaması gerektiğini savunan kadınlar feminizm hareketlerini ortaya çıkarmışlardır.</p><p>KADIN HAREKETLERİ VE HUKUK<br>Feminist hukuk kuramının başlangıcı olarak Fransız İhtilali dönemini gösterebiliriz. Bu dönemde Toplumsal Sözleşme’nin eşit paydaşları olarak kabul görmek isteyen kadınlar, feminist yani hümanist adalet istemişlerdir. Özellikle Olympe de Gouges’nin hareketleri siyasi noktada kadın haklarının gelişmesinde büyük katkılar sağlamıştır. Gouges, Kadın Hakları Bildirgesi’ni yayımlamış ve bildirgede kadınların giyotine gitmesinde erkeklerle eşit hak tanındığını, bu nedenle kürsüde de eşit hakkı olması gerektiğini savunmuştur fakat bu tavrından dolayı devrim sonrası eski rejim taraftarı olmakla yani hükümete karşı gelmekle suçlanarak giyotinde idam edilmiştir. Bugün Batı’ya ve Fransız Devrimi’ne olumlu nitelikler atfedilse de aslında 18. yüzyılda hala Batı’nın kadınları görmezden geldiği görülmektedir. Bunun yanında Fransız İhtilali, kadınların hukuksal olarak mücadeleyle tanışmasını sağlamış ve bilinçlenme düzeylerinde ciddi sıçramalara etken olmuştur.<br>Eğitime verilen önemin artması ve geçmiş hareketlerle bilinçlenen kadınlar, 19. yüzyılın ikinci yarısı dünyanın çeşitli yerlerinde bir araya gelerek örgütlenmeye başlamışlardır. Birliğin getirdiği ses ile feminizmin ilk adımı olarak ele alınan Birinci Dalga Feminizm, 1960’lı yıllarda etkisini göstermiş ilk kolektif hareketlenme yaşanan dönemdir. Birinci Dalga’da kadınlar daha çok siyasi, ekonomik ve sosyal alanda eşitliğin sağlanması yolunda hare-<br>ketlerde bulunmuşlardır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde boy gösteren bu dalgada, iş alanında da kadın-erkek eşitliğinin sağlanması noktasında çok önemli adımlar atılmıştır. 1960’ların sonuna doğru Simone De Beauvoir’in çalışmalarının ön plana çıkması ve farklı kalelerden bakışlarının değerlendirilmesi 1970’lerde ortaya çıkacak olan İkinci Dalga Feminizmi’nin tarihte yer bulmasını sağlamıştır.</p><p>Beauvoir kadının konumunu varoluşçu felsefe ile değerlendirerek; kadın hakları kavramını kenara bırakarak daha çok toplumsal cinsiyetin üzerinde<br>durmuştur. İkinci Cinsiyet adlı kitabındaki meşhur “Kadın doğulmaz, kadın olunur.” sözleriyle de dönemde çok iz bırakmış, tarihte toplumsal cinsiyet tartışmalarının temelini oluşturmuştur. Üçüncü Dalga Feminizmi; Postfeminizm olarak da adlandırılan</p><p>İkinci Dalga Feminizmi’ni ırk, cinsel yönelim ve sınıf ayrımı yapmadan tüm kadınları evrensel olarak ele almasından dolayı eleştirerek yeni birdalga oluşturmuştur. Üçüncü Dalga her türlü aidiyet farkıyla cinsiyet arasındaki kesişmeleri dikkate alarak 1980’lerden sonra feminizmi artık kimlikler-<br>in farklılığının ifade edildiği, yöntem olarak da her kadının kendisini hikayesiyle anlattığı bir teori ve pratikliğe ulaştırmıştır. Bu dönemden sonra farklı cinsel yönelimlerin ön plana çıkmasıyla Üçüncü Dalga’nın mottosu ön plana çıkmış ve daha evrensel bir bakış açısının baz alındığı gerekçesiyle feminizm bu yönde geliştirilmeye çalışılmıştır.</p><p><strong>EKONOMİK BAĞLAMDA TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTSİZLİĞİ</strong></p><p><em>‘’Bir toplum, bir millet erkek ve kadın denilen iki cins insandan meydana gelir. Mümkün müdür ki, bir toplumun yarısı topraklara zincirlerle bağlı kaldıkça, diğer kısmı göklere yükselebilsin!’’</em> -Mustafa Kemal Atatürk</p><p>Kadın haklarının gelişimi ve kadının topluma kazandırılmasının parlayan dönemi olarak 20. yüzyılın ilk yarısını görebiliriz. Bu dönemde, 1960’larda başlayan tek tük kadın örgütlerinin sayısı bir hayli artmış, kadının hem istihdamda hem siyaset sahnesindeki yeri genişlemiştir. Kadınların alanlarının genişlemesinin sebebi araştırıldığında, 20. yüzyılın kanlı ‘topyekûn’ savaşlarının etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Bu dönemde, dünyanın et-<br>kilendiği iki büyük savaş ortaya çıkmış ve bu savaşlar yalnızca askeri mücadelelerle gerçekleşmemiştir.</p><p>Erkeklerin, seferberlikle cephede görev alması, kadınların cephe gerisinde kalan alanlardaki iş gücü boşluğunu doldurmasını sağlamıştır. Böylece, kadın savaş sonrasında kalıcı olmak üzere istihdamda yer edinmiştir. Bu gelişmeleri Doğu-Batı olmak üzere savaştan etkilenen birçok ülkede görmek mümkündür. Böylece kadınların cinsiyet eşitsizliği ile savaşabileceği bir alan daha ortaya çıkmış ve geçtiğimiz yüzyılın başından bu yana istihdam içinde de yer alarak başkaldırılarını sürdürmüşlerdir.</p><p>Son 50 yılda meydana gelen her türlü olumlu gelişmeye rağmen kadının hala ekonomik bağımsızlığını kazanamadığı, ekonomik bağlamda kadın erkek arasında bir eşitsizliğin her türlü sektörde konu olduğu söylenebilir. TÜİK’in 2014 yılında yayımladığı verilere göre eş değer eğitim seviyelerine sahip olan kadınlar erkeklerden %20 daha az ücretle çalıştırılmaktadır, yine aynı veriye göre kadınların iş gücüne katılım oranının %29,8’de kaldığını gözlemlenmektedir. Bu oranların temel sebebinin yine bazı normların altında yattığı söylenebilir. İşverene kadının elbet bir gün hamile kalacağı için kadına az maaş verilmesi gerektiği, kadının duygusal yapısından dolayı işleri çok rasyonel yürütemeyeceği bu yüzden işini erkekten daha kötü yapacağı ve maaşının az verilmesi gerekliliği gibi oluşan basmakalıp düşüncelerin sektörleri bu eşitsizliğe ittiği görülmektedir. Özellikle çocuklu kadınlara dayatılan ikilem, kadınların hayatlarında çocukları ve kariyerleri noktasında seçim yapma zorunluluğunu ortaya koymuştur. Aynı zamanda, Başbakanlık Kadın Statüsü Genel Müdürlüğü’nün 2008’de yaptığı araştırmaya göre, kadınlar beraber oldukları erkeklerden de yeterli desteği görememektedir, yapılan araştırmaya göre Türkiye’deki kadınların %23.4’ü eşi veya birlikte olduğu kişiler tarafından çalışmamaya ya da iş bırakmaya zorlandıklarını beyan etmişlerdir. Görünen o ki kadının toplumsal cinsiyetteki rolü erkek tarafından ziyadesiyle içselleştirilmiştir.</p><p>Kadının Türkiye’de toplumsal cinsiyet normlarının ona biçtiği rol olan karşılıksız ev işlerini, Altvusser’in deyimiyle sevgi karşılığı iş, erkekten 6 kat daha fazla üstlenmesi (OECD verileri), kadının hem daha nitelikli eğitim görme şansını hem de iş gücüne katılımını azaltmıştır. Fakat unutulmamalıdır ki toplumsal cinsiyet eşitsizliği kalkınmanın önündeki temel bariyerdir.</p><p>Toplumun yarısının yok sayıldığı yahut haklarının ihlal edildiği bir ülkede gerçek manada bir gelişmişlikten söz edilemez. UNDP (United Nations Devel-<br>opment Programme)’nin 2014 yılında yayımladığı Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi incelemesinin sonucundan da bu yargıya ulaşabiliriz. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yüksek olduğu ülkelerin insani gelişmişlik endekslerinin ve kişi başına düşen gelirin daha düşük olduğu gözlenmektedir.</p><p>SONUÇ<br>Bu makalede, yüzyıllardır tartışılagelen kadın hakları sorunu farklı perspektiflerden ele almaya çalışılmıştır. Kadın hakları probleminin temelde ‘’insan hakkına saygı’’ sorunu olduğu anlatılmış, “insan” kavramının egemen insandan doğan farklı bir tanıma maruz kaldığından bahsedilmiştir. Toplum-<br>da baskın olan kimliklerin, diğer hüviyetlere yanlı roller biçtiği vurgulanmış ve bu rollerin sosyal norm olarak benimsetilme aşamalarına ışık tutulmuştur.</p><p>Bu sosyal normların oluşturduğu “toplumsal cinsiyet” kavramının kadınlar üzerindeki etkisinden ve bu tiran algıların kadınların baş kaldırıları üzerindeki tetikleyici unsurlarından bahsedilmiştir. Toplumsal cinsiyet algısının, kadınların bilinçlenmesiyle nasıl feminist hareketlere yön verdiğini sonraları feminist algının nasıl bir süreçten geçtiği özetlenmiş, çeşitli öncülerin farklı fikirlerine yer verilmiştir.</p><p>Feminist hareketlerden sonra bu başkaldırıların kadınların topluma kazandırılmasında nasıl etkilerde bulunduğu anlatılmıştır. Sonuç olarak, yüzyıllardır erkek egemen toplumların kadına karşı uyguladığı ayrımcılığın aslında toplumun tamamına zarar verdiği farklı verilerle desteklenmiştir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=150c933d247a" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Artık Dijital Hizmetler Türkiye’de de Vergiye Tabi Olacak!]]></title>
            <link>https://nesibekiris.medium.com/art%C4%B1k-dijital-hizmetler-t%C3%BCrkiyede-de-vergiye-tabi-olacak-40e3153bf6c8?source=rss-6ca71ba30ddf------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/40e3153bf6c8</guid>
            <category><![CDATA[taxes]]></category>
            <category><![CDATA[vergi]]></category>
            <category><![CDATA[facebook]]></category>
            <category><![CDATA[google]]></category>
            <category><![CDATA[turkey]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Nesibe Kırış]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 14 Mar 2020 15:17:15 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-03-14T15:17:15.854Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Giriş</h3><p>Teknolojinin gelişmesiyle beraber globalleşen sektörler arasında dijital hizmet işletmeleri başta gelmektedir. Dijital piyasalar artık ülke içerisinde sınırlı kalmayıp, çok uluslu şirketler haline gelmekte ve en önemlisi de ülkeler içerisinde fiziki olarak var olmadan ticari faaliyetlerini sürdürmektedir.</p><p>Dijital hizmet sunan işletmelerin yaygınlaşması ile beraber, bu işletmelerin ticari faaliyetlerinin tabi olması gereken vergi türü, uzun zamandır tartışılmaktadır. Teklif gerekçesinde (“Gerekçe”), dijital hizmet sunan işletmelerin, faaliyette bulundukları ülkelerin kamu gelirine adil bir katkı sağlamaları gerektiğine dair genel bir kabulün olduğu, ancak ülkelerin bu alanda yaşanan hızlı gelişmelere aynı hızda yanıt veremedikleri için halen tüm dünyada uygulanan ortak bir vergilendirme rejiminin henüz oluşturulamadığı ifade edilmiştir.</p><p>Türkiye özelinde bu vergi sorunu, 24.10.2019 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (“TBMM”) sunulan Dijital Hizmet Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi (“Teklif”) ile giderilmek istenmiştir. Teklif’in; dijital hizmet vergisi ile ilgili ilk 7 maddesi 31.10.2019 tarihinde, geri kalan maddeleri ise 01.11.2019 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu tarafından kabul edilmiştir.</p><h3>1. Teklif Kapsamı</h3><p>Teklif’te, dijital hizmet vergisi ile beraber başka vergi türlerini kapsayan düzenlemeler de öngörülmektedir. Teklif’in ilk 7 maddesinde; dijital hizmet vergi konusu, mükellef ve vergi sorumlusu, bu hususa yönelik muafiyet ve istisna durumları, vergi matrah ve oranı, vergilendirme süreci, 4. bölümü itibariyle ise; konaklama vergisi, değerli konut vergisi ve gelir vergisi özelinde düzenlemelere yer verildiği görülmektedir.</p><p>Bu makale kapsamında ise Teklif’in dijital hizmet vergisine ilişkin maddeleri irdelenecektir.</p><p>Teklif’in “Verginin Konusu” başlıklı 1. maddesinde, Türkiye’de sunulan hangi hizmetlerden elde edilen hasılatın dijital hizmet vergisine tabi olduğu düzenlenmiştir. Maddede ilgili hizmetler şu şekilde sayılmıştır:</p><ol><li>Dijital ortamda (fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, çevrim içi faaliyetin gerçekleştirildiği her türlü ortam) sunulan her türlü reklam hizmetleri (reklam kontrol ve performans ölçüm hizmetleri, kullanıcılarla ilgili veri iletimi ve yönetimi gibi hizmetler ile reklamın sunulmasına ilişkin teknik hizmetler dahil),</li><li>Sesli, görsel veya dijital herhangi bir içeriğin (bilgisayar programları, uygulamalar, müzik, video, oyunlar, oyun içi uygulamalar ve benzerleri dahil) dijital ortamda satışı ile bu içeriklerin dijital ortamda dinlenmesine, izlenmesine, oynanmasına veya elektronik cihazlara kaydedilmesine veya bu cihazlarda kullanılmasına yönelik dijital ortamda sunulan hizmetler,</li><li>Kullanıcıların birbirleriyle etkileşime geçebilecekleri dijital ortamların sağlanması ve işletilmesi hizmetleri (kullanıcılar arasında bir mal veya hizmetin satılmasına veya satılmasının kolaylaştırılmasına yönelik sunulan hizmetler dahil)</li><li>Yukarıda sayılan hizmetlere yönelik dijital ortamda verilen aracılık hizmetleri</li></ol><p>Teklif uyarınca, yukarıda sayılan hizmetleri sunanlar “dijital hizmet sağlayıcıları” olarak tanımlanmıştır.</p><p>Teklif’in 4. maddesinde açıkça belirtildiği üzere, dijital hizmet vergisi kapsamında Teklif, ilgili hesap döneminden önceki hesap döneminde, yukarıda sayılan vergi konusuna giren hizmetlere ilişkin, Türkiye’den elde edilen hasılatı 20 milyon Türk Lirası ve üzerinde olan veya dünya genelinde elde edilen hasılatı 750 milyon Avro ve üzerinde olan büyük ölçekli işletmeler hedef alınarak hazırlanmıştır. Bu parasal sınırların altında kalan hasılatlar dijital hizmet vergisinden muaftır.</p><p>Teklif madde 4&#39;te belirtildiği üzere, Cumhurbaşkanı, vergi kapsamına giren hizmet türlerine göre ayrı ayrı veya birlikte olarak hasılat sınırlarını sıfıra kadar indirme veya üç katına kadar artırma hususlarında yetkili kılınmıştır. Bu hususta önemle belirtmek gerekir ki, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları veya Türkiye Finansal Raporlama Standartları uyarınca, finansal konsolide grup olarak tanımlanabilecek işletmelere ilişkin sınırlar hesaplanırken ilgili grubun, verginin konusuna giren hizmetlere ilişkin elde ettiği toplam hasılat dikkate alınacaktır.</p><h3>2. Teklif Konusu ve Vergi Sorumluları</h3><p>Teklif ile beraber, madde 1&#39;de açıkça belirtildiği üzere, Türkiye’de dijital hizmet sağlayıcıları tarafından sunulan (i) her türlü reklam hizmetlerinden (ii) sesli, görsel veya dijital herhangi bir içeriğin dijital ortamda satışı ile bu içeriklerin dijital ortamda dinlenmesine, izlenmesine, oynanmasına veya elektronik cihazlara kaydedilmesine veya bu cihazlarda kullanılmasına yönelik dijital ortamda sunulan hizmetlerden, (iii) kullanıcıların birbirleriyle etkileşime geçebilecekleri dijital ortamların sağlanması ve işletilmesi hizmetlerinden (iv) işbu hizmetlere yönelik olarak dijital ortamda sunulan aracılık hizmetlerinden elde edilen hasılat, dijital hizmet vergisine tabi olacaktır.</p><p>İlgili hizmetlerin Türkiye’de sunulması hususu 2. maddenin ç bendinde şu şekilde detaylandırılmıştır:</p><p>“… <em>hizmetten Türkiye’de faydalanılmasını, hizmetin Türkiye’de bulunan kişilere yönelik gerçekleştirilmesini</em> <em>veya</em> <em>Türkiye’de değerlendirilmesini</em> <em>(Değerlendirmeden maksat, hizmetin karşılığını teşkil eden ödemenin Türkiye’de yapılması veya ödeme yurt dışında yapılmışsa, Türkiye’de ödeyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına intikal ettirilmesi veya karından ayrılmasıdır. Şu kadar ki, dijital ortamda sunulan reklam hizmetinin Türkiye’de bulunmayan kişilere yönelik gerçekleştirilmesi durumunda hizmet Türkiye’de değerlendirilmiş sayılmaz.)”</em></p><p>Hizmetlerin vergilendirilmesi hususunda mükellef ve vergi sorumlusu madde 3&#39;te açıkça belirtilmiş olup, yukarıda sıralanmış hizmetleri temin eden dijital hizmet sağlayıcılarıdır. Bu noktada önemle belirtmek gerekir ki, 3. Maddenin 1. fıkrası uyarınca, dijital hizmet sağlayıcılarının 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre tam mükellef olup olmamaları veya dar mükellefiyete söz konusu faaliyetlerin Türkiye’de bulunan iş yerleri veya temsilcileri aracılığı ile sürdürüp sürdürmemeleri mükellefiyet durumlarına etki etmemektedir. Aynı maddenin 2. Fıkrasıyla ise mükellefin Türkiye içinde ikametgahının, iş yerinin, kanuni ve iş merkezlerinin bulunmaması halleri ile gerekli görülen diğer hallerde, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla vergiye tabi işlemlere taraf olanlar ile işleme ve ödemeye aracılık edenleri verginin ödenmesinden sorumlu tutabilmesi hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığı’na yetki verilmektedir.</p><h3>3. Muafiyet ve İstisnai Durumlar</h3><p>Teklif’in 4. maddesinde, dijital hizmet vergisinden muaf veya istisna olma durumları aşağıdaki şekilde düzenlemiştir:</p><ul><li>İlgili hesap dönemi içerisinde yukarıda söz edilen mali hasılat sınırlamalarının (Türkiye’den elde edilen hasılatta 20 milyon Türk Lirası sınırı veya dünya genelinde elde edilen hasılatta 750 milyon Avro sınırı) her ikisinin de aşılması durumunda muafiyet sona ermektedir. Bu aşımın gerçekleştiği dönemi takip eden dördüncü vergilendirme döneminden itibaren dijital hizmet vergisi mükellefi olunmaktadır.</li><li>Art arda iki hesap dönemi boyunca ilgili hasılat sınırlarının altında seyredenlerin vergi muafiyeti ise ilgili hesap dönemini izleyen dönem ile başlamaktadır.</li><li>Aşağıda belirtilen hizmetlerden elde edilen hasılat, dijital hizmet vergisinden istisna olup bu hizmetlerden elde edilen hasılat yukarıda belirtilen hasılat sınırlarının tespitinde dikkate alınmamaktadır:</li><li>406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ek madde 37 kapsamında Hazine payı ödenen hizmetler,</li><li>6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu madde 39 kapsamında üzerinden özel iletişim vergisi alınan hizmetler,</li><li>5411 sayılı Bankacılık Kanunu madde 4 kapsamındaki hizmetler,</li><li>5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun madde 2&#39;de tanımlanan Ar-Ge merkezleri ve Ar-Ge faaliyetleri kapsamında oluşturulan ürünlerin satışı ile münhasıran bu ürünler üzerinden sunulan hizmetler,</li><li>6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun madde 12 kapsamında yer alan ödeme hizmetleri</li></ul><p>Yukarıda bahsedilen muafiyetlerin tespiti ve uygulanması amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı bildirim ve belgelendirme yükümlülüğü getirme hususunda yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda ilgili yükümlülükleri tam ve doğru olarak yerine getirmeyenlere, eksiklerin tamamlanması için ek 30 süre verileceği ön görülmüştür. Bahsedilen ek süreye rağmen yükümlülüklerini tam ve doğru olarak yerine getirmeyenler muafiyetten yararlanamayacaktır. Ayrıca, önemle belirtmek gerekir ki, diğer kanunlarda yer alan istisna ve muafiyet durumları Teklif konusuna giren dijital hizmetlere ilişkin vergiler açısından geçersiz olacaktır.</p><h3>4. Vergi Oranı, Matrahı ve Dönemi</h3><p>Dijital hizmetlere ilişkin vergilerde vergi matrahını, ilgili vergilendirme döneminde verginin konusuna giren hizmetler nedeni ile elde edilen hasılat oluşturmaktadır. İlgili bedelin döviz olması durumunda döviz, hasılatın elde edildiği tarihte geçerli olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilerek hesaplanacaktır.</p><p>Teklif’in 5. maddesinde; (i) vergi matrahı üzerinden gider, maliyet ve vergi adı altında indirim yapılamayacağı ile dijital hizmet vergisinin, fatura ve fatura yerine geçen belgelerde ayrıca gösterilemeyeceği, (ii) dijital hizmet vergisi oranının %7,5 olarak belirlendiği, dijital hizmet vergisinin, matraha bu oranın uygulanması suretiyle hesaplanacağı, elde edilen tutardan herhangi bir indirim yapılmayacağı, (iii) Cumhurbaşkanı’nın %7,5 olan vergi oranını, hizmet türleri itibariyle ayrı ayrı veya birlikte %1&#39;e kadar indirmeye ve iki katına kadar artırmaya yetkili kılındığına dair birtakım önemli düzenlemelere yer verilmiştir.</p><p>Teklif’in 6. maddesinde; dijital hizmet vergilerine ilişkin vergilendirme dönemi takvim yılının birer aylık dilimi olarak öngörülmüş ve fakat Hazine ve Maliye Bakanlığı’na, hizmet türlerine ve mükelleflerin faaliyet hacimlerine göre birer aylık vergilendirme dönemi yerine üçer aylık vergilendirme dönemi tespit edebilme yetkisi tanınmıştır.</p><p>6. maddenin devamında vergilerin, mükelleflerin beyanı üzerine hesaplanacağı ancak adi ortaklıklarda verginin ödenmesi hususunda, ortakların müteselsil sorumluluğu bulunmak ile beraber ortaklardan herhangi biri adına tarhiyat yapılabileceği de belirtilmiştir.</p><p>Teklif’in 6. Maddesinin 3. fıkrasında belirtildiği üzere, mükellefler ve vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar, dijital hizmet vergisi beyannamelerini, vergilendirme dönemini takip eden ayın sonuna kadar ilgili vergi dairesine vermekle yükümlü olacaklardır. İlgili beyanname ve eklerin şekil ve muhtevasını belirleme, faaliyet gereğini göz önünde tutarak mükellef müracaatı üzerine veya re’sen tarh yerini tayin etme, mükellef veya vergi sorumlularına sadece vergiye tabi hizmetlerin sunulduğu dönemler için beyanname verdirme, verginin beyan ve ödeme zamanı ile tahsiline ilişkin usul ve esasları belirleme, bildirim ve belgelendirme yükümlülüğü getirme ve buna ilişkin usul ve esasları belirleme hususlarında Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkili olarak belirlenmiştir.</p><p>Teklif ile düzenlenen diğer bir önemli husus ise, ödenen dijital hizmet vergisinin ilgili mükellefler tarafından gelir ve kurumlar vergisine esas safi kazancın tespitinde gider olarak indirilebilecek olmasıdır.</p><h3>5. Vergi Güvenliği</h3><p>Teklif kapsamında dijital hizmet vergilerine ilişkin düzenlenen son husus ise vergi güvenliğidir. Teklif’in 7. maddesinde, Teklif kapsamındaki dijital hizmet sağlayıcılarının veya Türkiye’deki yetkili temsilcilerinin, 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamına giren vergilere ilişkin beyanname verme ve ödeme yükümlülüklerini süresinde yerine getirmemeleri hallerine, (i) Dijital Hizmet Vergisi’ni tarha yetkili vergi dairesi tarafından ihtarda bulunma ve (ii) bu durumun Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından ilan edilmesi ve yapılan ilana rağmen 30 gün içerisinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, dijital hizmet sağlayıcılarının sunmuş oldukları hizmetlere erişimin, bu yükümlülükler yerine getirilene kadar Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından engellenmesi şeklinde birtakım sonuçlar bağlanmıştır.</p><h3>6. Sonuç</h3><p>Lafzına ve ruhuna baktığımızda Teklif’in, gelişen teknoloji ile sürekli olarak artmakta olan dijital hizmet sağlayıcılarının da diğer sektörlerdeki aktörler gibi kamu gelirine katkı sağlamasını amaçladığı anlaşılmaktadır. Teklif’in ilk 7 maddesinde özetle, kimlerin bu vergi türüne dahil olacağı, verginin matrahı, oranı ve istisnaları belirlenmiştir. Teklif şu an TBMM’ye sunulmuş olup Kanun haline gelmesi durumunda, Türkiye’de hizmet veren pek çok büyük marka (Google, Facebook, Instagram, App Store, Gittigidiyor gibi) Türkiye’de dijital hizmet vergisi mükellefi haline gelecektir.</p><p>Collab. with Kütükçüoğlu Merve</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=40e3153bf6c8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>