“Maymunu ormandan çıkarabilirsiniz, ama ormanı maymunun içinden çıkaramazsınız.”

Frans De Waal-İçimizdeki Maymun[1]

Dünya genelinde çok sayıda insanın yaşamını kaybettiği, toplu bir yas ve ontolojik kaygıyı beraberinde getiren Covid-19 salgını ile birlikte, evde ve hayatta kalabilenler olarak derin bir içsel muhasebeye girmiş gibi görünüyoruz! Ya öyle zannediyoruz ya da öyle olmamız gerektiği varsayılıyor. Bilgisayarın/cep telefonunun karşısında bizi “avutmaya çalışanların” söyledikleri bu en azından…Peki gerçekten de içsel bir muhasebede miyiz dersiniz? Derinlemesine düşünüp tefekkür ediyor, düşüncelere dalıyor muyuz?

Hız ve haz çağında tüketimin bizi getirdiği son evrelerden biri olarak, düşünce tüketimini de son sürat yaşadığımızı ve en derin sosyolojik, psikolojik ve ontolojik kaymanın bu sebeple başımıza geldiğini ve geleceğini yazının en başından belirtmeliyim. Düşünce tüketimi nedir? Öyle bir hızın içindeyiz ki bırakın düşünmeyi düşünmeyi, en temel mevzularımıza dair düşünceleri bile çiğnemeden yutuyoruz adeta. Üstelik sürekli bilgi, reklam ve uyaran bombardımanı altında beynimizin de ayarlarının karıştığını pek de fark etmeden, kendimiz seçiyor, kendimiz düşünüyor ve eyliyoruz zannediyoruz. Bunun yanı sıra, sırf biliyoruz demek için okuyor, biliyor desinler diye konuşuyor, sloganlara tav oluyor ve düşün eylemini, derinlemesine düşünmeyi unutarak temeli sağlam olmayan yapılarda, yüzeysel bilgilerin üzerinde daldan dala zıplıyoruz. Günlük olarak bir düşünceyi alıyor, bir köşede tüketiyor, tükettiğimiz bu düşünceleri ertesi gün unutuyoruz. Öyle ya bir bakıma haklıyız, teknoloji o kadar hızlı ki, dünkü bilgi bugün eskiyor. Dün inanarak savunduğumuz doğrular, bugün yeniden kurulmak zorunda kalıyor. Yorgunuz…Yorgun olmayanlarımız ise aynı nakaratı tekrar etmekten mutlu olanlar!

Yazının başlığındaki “Paralaks” kavramını tam da Slavoj Zizek’in Mimari Paralaks metninde açımladığı haliyle kullanıyorum. Bu kavram, üzerinde konuştuğumuz zemini ve zamanı tanımlamamıza yardım ediyor. Nedir Paralaks?: “Gözlem yapılan konumdaki bir değişikliğin yarattığı yeni bir görüş hattından kaynaklanan bir nesnenin bariz yer değiştirmesi (bir arka plan karşısında konumdaki kayma)”[2] Zizek özet olarak bu kaymaya “kültürel kapitalizm” diyor. İronik bir biçimde kendimizi mutlu ettiğimiz, anlamlı olduğu için tükettiğimiz, aidiyet hissettiğimiz (yeşil, vegan, duyarlı vb…) şeylerin dahi gerisindeki sinik tavrı anlatıyor. Mimar Frank Owen Gehry’nin ücra bir kulübeyi restore ettirdikten sonraki görünümüne ilişkin Zizek’in ortaya koyduğu “ileri düzey teknoloji ve bilimsel başarı ile yoksulluk ve israf arasındaki bir mekan” tanımı aslında bu yazı boyunca izini sürdüğüm kaymayı, yani dünyanın 2020’deki ahvalini oldukça güzel bir biçimde özetliyor. Bana göre, ileri düzey teknoloji ve bilimsel başarı ile, yoksulluğun her çeşidi (maddi, manevi ve zihinsel/düşünsel) ve alabildiğine israf arasındaki bir yer ve zamandayız…Bu basit gibi görünen tanım bir hayli ironik, zorlayıcı ve açıkçası tuhaf…Örneğin; bilgi her yerde ama bunlardan anlamlı bir bütün çıkartabilenlerin, bilgiyi yorumlayabilenlerin ve yeni sorular üretebilenlerin sayısı oldukça az.Hızlı, hazır ve hap bilginin, sloganların, şovun, görsel oyalayıcıların, zihni avutan eğlenceliklerin; dünyayı, bilimi, insanlığı ve değerleri ele geçirmesi durumu bu aynı zamanda. Adeta Hobbes’un devletinden önceki doğal duruma geri dönmüşçesine “insan insanın tüketim nesnesidir” formülünde bir mesele var ortada. İşte toplumsal paralaks dediğim şey de bu ironik zamanın içine sıkışmış biz kalabalıkları anlatmak için kullandığım bir kavram.

Düşünme ile ilişkimizin -akademiden, siyasete, ilişkilerden işe, her alanda- bu kadar mesafeli oluşunun nedeni bu belirsizlik evreninde kayboluşumuz ve arka plandaki bu hızlı kaymalar. Her şey o kadar tuhaf ki, tuhaflığın içinde kendimizi anlamlandıramıyor, kısmen anlamlandırsak bile bu tuhaflığın ve hızın yükünü kaldıramıyoruz. Tutunacak pek de sağlam dayanağımız kalmadı elimizde. Böyle bir durumu insan psikolojisi kaldıramadığı için de, zihin şalteri attırıyor ve genetik mirasımız gereği kolay olanı seçerek, bize kolaylık sağlayan otomatik pilotlarımız alışkanlıklarımızla, rutinlerimizle yola devam ediyoruz. Oysa neyi alışkanlık edindiğimize bakmıyoruz bile. Bize hayatta kalmak için alan açan zihnimizi, hayatta kalmamızla hiç ilgisi olmayan meselelerde eğitiyor ve olmadık alışkanlıklar yaratabiliyoruz. İşte bu alışkanlıklarımız bizim karşımızda ve bizim tarafımızdan yıkılmayı bekleyen bir duvar olarak duruyor. O duvarlar kendi hapishanemiz…Alışkanlıklarımızın içinde hapsolmuş bir halde sadece kendimize ve dar çevremize bakıyoruz. Düşündüklerimiz de alışkanlığa dönüyor. Sorgulamaları da bu otomatiğe aldığımız pilotla birlikte yapıyoruz. Acaba başka ne var diye bakmak, düşüncemize değişik bir çentik atmak bizim için ölümcül derecede korkutucu olabiliyor.

Bu dünyaya, evrene ve birbirimize bağlı olduğumuzu ve karşılıklı bağımlılık ilkesini de unuttuk, unutmaya devam ediyoruz. Bireyci, sinik, kaygı dolu, depresif, öfkeli, korkak, sürekli kendisinde bir sorun olduğu algısı ile kendisi ile meşgul olan ve bu arada olanı biteni kaçıran yığınlar olduk. Kimileri gerçekten yiyeceğe, barınmaya, ısınmaya, sağlık gibi en temel fiziksel ihtiyaçlarına ulaşamazken, bunların pek çoğuna ulaşabilir olanlarımız da beynimizin sadece “savaş ve kaç” bölümü ile hayatımızı idare ediyoruz. Bu arada gayet de entelektüel görünebiliyoruz. Anlayacağınız, bolluk içerisinde yokluk yaşıyoruz. Beynimizdeki ilkelle, içimizdeki maymunla konuşup da onu insana dönüştürebilmiş değiliz henüz. Bu nedenle maymun muz isterse muz istiyoruz, o anki kimliğimize uygunsa içimizdeki maymun çevreyi korumak istedi diye çevreyi koruyoruz, çevreyi korurken bir diğerini sözlü olarak aşağılamanın ekolojik ve ruhsal sistemimize nasıl da toksik madde saldığını fark etmiyoruz.

Sistem sorununu da çözümünü de satmayı çok iyi biliyor, çözümden yeni yeni sorunlar yaratmayı da… “Kimi zaman şey’in kendisi onun kendi maskesi olarak hizmet edebilir-toplumsal antagonizmaları gizlemenin en etkili yolu onları apaçık sergilemektir.”[3]Örneğin bir taraftan içimizdeki maymunu terbiye etmek için Mindfulness (bilinçli farkındalık) gibi bir araca ihtiyacımız varken diğer taraftan onun kölesi haline gelebiliyoruz. Kişisel gelişim furyası Yuval Nora Hariri’nin de öngördüğü haliyle yeni bir din olarak karşımızda duruyor. Bireysel olarak okumak ve araştırmak daha çok zaman aldığı için; aracın amaca döndüğü über şişirilmiş, ultra lüks kurslar, sertifikalar, eğitimler, şipşak meslekler, yeni trendler ve daha neler…Ronald Purser Neoliberalizmin son tuzağı Mindfulnnes[4]yazısında “özel alana çekilmesiyle birlikte mindfulness bir nevi benliğin dinine dönüşüyor.” diyor. Benliğimizin dinine dönüşen bu ve benzeri üzerimize kimlik diye giydiğimiz tüketimlerimizi görmüyor, görmezden gelmeye devam ediyoruz…Çünkü sormuyor, sorgulamıyor, bir başka olguya itiraz ederken sorduğumuz “neden” sorusunu, iş kendimize gelince bir türlü başaramıyoruz. Ekranın karşısında sürekli düzeltilmesi, eğitilmesi ve birilerini izlemesi gereken “şeyler” olarak oturuyoruz. Oturduğumuz yerden otoriteye itiraz ediyoruz ama daha bizin neyi yönettiğini bile bilmiyoruz.

Hiçbir meselenin tek boyutlu olamayacağını, üstelik bir meseleyi düşünürken, ucu bize dokunsun dokunmasın, içine kendimizi de katıp sorgulamamız gerektiğini anlatmak meselem…Tüm bu olanlar benden bağımsız değil, ya da sizden, bizden…Tek boyutlu bir ekranda, her gün daha da uyutulan bir güruh olduğumuzu hissetmenin kaygı ve üzüntüsünü taşıyorum. “Uyutulan” derken edilgen bir durum gibi görünen bu tespiti evirip çeviriyor ve sorgulamayı “peki ben ne yapabilirim?” diyerek yeniden başa alıyorum. Uyutulmuş olan beni sorguluyorum. İşte bu arka plan kayması içerisinde derinlemesine düşünmek dediğim tam böyle bir şey… Bunu kendime iş ediniyorum çünkü, bu yazı boyunca eleştirdiğim her evreyi önce kendim yaşıyor, içine kapatıldığım hapishanelerden çıkmaya çalışırken kafamı duvarlara vuruyor ve uyanıyorum ve tüm sorularıma en baştan yeniden yeniden başlıyorum. Kendime her seferinde yanılıyor olabileceğimi hatırlatarak ve bilmiyor olabileceğim hakkını vererek. Bilmemenin güzel bir erdem olabileceği farkındalığı ile…Kendini bilmenin ise Yunus’un dediği gibi gerçek ilim olduğu düsturu ile…

O nedenle, içsel muhasebemizi yaparken, çok boyutlu ve eş zamanlı pek çok yönden ve değerlerle birlikte düşünürsek -ki buna, şimdilik 360 derece düşünme diyebiliriz- o zaman içimizdeki ilkeli ormandan çıkartıp büyütebilir, maymunun içindeki o sanal ormandan da kurtulabiliriz. Tabi bonobolara (Frans De Waal‘ın hayranlıkla okuduğum kitabının baş kahramanı, bize en yakın akrabamız bir şempanze türü) haksızlık etmeden, bonoboların da dostluğuna, yol göstericiliğine ihtiyacımız olduğunu bilen “insan”lar olmaya samimiyetle karar vererek.

Nilüfer Nurgül Özdemir

[1]“İçimizdeki Maymun, Biz Neden Biziz?”, Frans De Waal, Çev: Aslı Biçen, Metis Bilim, 2008

[2]“Mimari Paralaks, Sınıf Savaşının Spandrelleri ve Diğer Fenomeni”, Slavoj Zizek, Çev: Bahadır Turan, Encore Yayınları, 2011, s. 11

[3]A.g.e., Zizek, s. 31

[4]https://vesaire.org/neoliberalizm-son-tuzagi-mindfulness/

Tüm hakları saklıdır. Madam Pablo Yaratıcı Hayat Günlükleri, 2019

Düşünmeyi Düşünmek ve Toplumsal Paralaks was originally published in Türkçe Yayın on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Şiddetsiz direnişi, yaşamı, felsefesi, çarpıcı liderlik tarzı ile dünyaya örnek olmuş isimlerden birisi Mahatma Gandhi. Seveni olduğu kadar sevmeyeni de var. Ancak genel olarak Gandhi bugün “pasif direniş” denilince ilk akla gelen ve hala örnek alınan liderlerden birisi olmaya devam ediyor. Aslında o, siyaset üstü bir anlayışla, haksızlıklar için mücadele etmiş, herkesin iyi bir yaşamı sürdürmeye hakkının olduğu ilkesiyle yola çıkmış ve bu uğurda hayatını adamış bir isim.

“Tüm insanlık tek bir ailedir.”

Mahatma Gandhi

Bu sözler onun felsefesinin yapıtaşı adeta. Torunu Arun Gandhi’nin çocukluğunda iki yıl boyunca büyübabası Gandhi ile geçirdiği süreçte öğrendiklerinin, anılarının, onun yaşam felsefesine dair örneklerin yer aldığı “Gandhi’den Yaşam Dersleri”* adlı kitabı bu felsefeyi öğrenmek için ilk adım olabilecek nitelikte. Öfkenin iyi için kullanımından, düşünceyi açıkça savunmaya, yalnızlığın değerini bilmekten, kendi değerine bilmeye, yalandan, savurganlığa, şiddetten alçakgönüllülüğe gibi başlıklar altında toplanmış bir anı kitabı niteliği taşıyor olsa da, kitapta daha çok Gandhi’nin felsefesinin temellerini bir arada buluyorsunuz. Torunu Arun Gandhi de bunu amaçlamış ve bir anı kitabı olmasından ziyade, Gandhi’nin felsefesinin devam etmesini istemiş.

“Bu dünyada görmek istediğin değişiklik ol.”

Mahatma Gandhi

Onun yaptıkları ve felsefesi pasif direniş olarak adlandırılsa da burada geçen “pasif” kelimesi bizleri yanıltmamalıdır. Pasif direniş güçlü bir karşı duruştur. Bazen sadece bir geri çekilme, bazen sadece bir yürüyüş, bazen bir beyaz pamuklu kumaştır pasiflik bu felsefede…Ancak aynı zamanda güçlü bir “hayır”ı da barındırır içinde. Aslında bir itiraza ve bu itirazın sonucunda ulaşılmak istenen değişime işaret eder pasif direniş. Dünyaya barış getirmek istiyorsanız barışın kendisi olun, dünyaya adalet getirmek istiyorsanız adaletin kendisi olun, dünyaya refah getirmek istiyorsanız bolluğun, cömertliğin kendisi olun… Pasiftir çünkü doğrudan bir saldırı, bir ileri atılımı ve özellikle içerisinde fiziki ve manevi herhangi bir şiddet unsurunu barındırmaz. Gandhi öfkesini iyiye kullanmayı öğrenmiş ve bunu öğütleyen birisi. Öfkenin bir yakıt olduğunu düşünüyor hatta. Öfkeyi onun sözlerinden şöyle anlatıyor torun Gandhi: “Öfkeni iyi kullan. Otomobiller için yakıt neyse insanlar için de öfke odur, ileriye doğru hareket etmeni ve daha iyi bir yere gitmeni sağlar. O olmadan zorluklara meydan okuyacak motivasyonu bulamayız. Öfke haklıyı ve haksızı ayırt etmemiz için bizi zorlayan bir enerjidir.(23) Öfkesini iyi kullanmak için kendisini eğiten, yaşama fiziksel ve zihinsel olarak sürekli hazırlanan bir geçmişi ve anlayışı var. Annesinin tuttuğu oruçlardan, söz verdiğinde yapmak zorunda oldukları aile geleneklerine kadar her şey onun ne kadar güçlü bir beyin şartlanmasına sahip olduğunu kanıtlar nitelikte. Gandhi tıpkı geriye bıraktığı sözlerinde olduğu gibi, her bir sözünü bizzat yaşamış birisi. Konuşmayı pek sevmediğini ama davranışları ile dünyaya kendini ifade ettiğini de bu kitaptan bir kez daha anlıyoruz. “Değişimin kendisi ol” sözündeki gibi direnişle birlikte gelen değişimin kendisi olmuştur Gandhi. Yaşamını örnek kılmış, yaşamını değişim için gerekli olan bu direnişine adamıştır.

Ve tabi ki hepimizin bildiği o meşhur tuz yürüyüşü…Bu bölümü kitaptan dinleyelim:

“İnsanlar onun 1930 yılında Britanya yasalarına karşı bir pasif direniş eylemi olarak gerçekleştirdiği Tuz Yürüyüşünden büyük bir hayranlıkla bahsederler. Tuz, Hint yemeklerinin temel unsurlarından biri olduğu halde, yerlilerin kendi tuzlarını toplamaları ya da satmaları yasaktı, tuzu İngilizlerden satın almak zorundaydılar. Ayrıca tuza ağır bir vergi de konmuştu. (…) Sonra Umman Denizine kadar 384 km yürüme planını açıkladı. Oraya vardığında yasayı çiğneyecek ve su kenarından tuz toplayacaktı. (100)

“Büyükbabam yürüyüşünün her günü yolun üstündeki kasabalara uğrayıp onlara planını anlattı; yanlarına her gün gittikçe daha fazla insan katılıyordu.(…) Bir ay sonra denize vardığından onbinlerce insan onunla birlikte yürüyordu. Sonra herkesin bildiği gibi sahile yürüdü, eğildi ve çamurların arasından bir parça doğal tuz çıkardı. Bu tuzla imparatorluğun temellerini sarsıyorum. Diye açıkladı. (101) İngilizleri yenmişti. Öfkelenmeden ve şiddete başvurmadanonlara insanları boyunduruk altına almanın yanlış olduğunu göstermişti. (101)

Büyük değişimler için her zaman illaki büyük yolları yürümeye gerek olmadığını da biliyordu Gandhi. Torunu Arun Gandhinin artık kısaldığı için kullanmak istemediği kurşun kalemi ile ilgili anısı Gandhi’nin israfa karşı yaklaşımının temeli. Ona göre savurganlık tüm insanlığa karşı işlediğimiz bir şiddet suçu. Sadece maddi değil manevi olan şeylerin de israfına karşı. “Bapuji’nin kaygılandığı şey akıllarımızı önemsiz konularda boşa harcayıp gerçekten önemli olan konular üzerinde kafa yormayı unutmamızdı. Onun kin ve garezle boşa harcayacak zamanı yoktu.”(122)

“Zaman boşa harcanmayacak kadar değerlidir.”

Mahatma Gandhi

Geride bıraktığımız etik mirasımız

Ebeveynlikle ilgili sayısız örneğin yer aldığı kitapta Mahatma Gandhi’nin torunu büyükbabasından gördüğü sevgi ve etik mirasın peşine düşüyor aslında. Ebeveynliğin sadece maddi miras değil aslında bir etik miras olduğundan bahseden ve bu konudaki yaşam derslerini anlatan Arun Gandhi’nin şu sorusu da bu yazının kalbini oluşturuyor diyebiliriz: “Peki ya geride bıraktığımız etik mirasımız?”İşte bir taraftan bu soruyu düşünürken bir taraftan da Mahatma Gandhi’nin sıraladığı şu listenin günümüzde hala ne kadar geçerli olduğuna bir bakalım. Ona göre dünyadaki şiddet büyük oranda toplumun yedi günahından kaynaklanıyordu:

-Emeksiz servet

-Bilinçsiz haz

-Ahlaksız ticaret

-İnsaniyetsiz bilim

-Kişiliksiz bilgi

-Özverisiz ibadet

-İlkesiz siyaset

Ahlaksız ticaret, insaniyetsiz bilim, kişiliksiz bilgi, ilkesiz siyaset… Her biri tek tek sayfalarca yazılmayı, konuşulmayı hak eden konular. Her biri bizim bu dünyaya bıraktığımız mirasımız aslında. Günahlarımız ve sevaplarımız…Ayak izlerimiz! Biliyorsunuz sürdürülebilir bir dünyanın en önemli konularından birisi ekoloji. Yeşil ekonomi, ekolojik ayak izleri derken son yıllarda buna bir de karbon ayak izleri eklendi. Bireylerden, kurumlara kadar ulaşım, ısınma, enerji tüketimi ve satın alınan her üründe atmosfere yayılan karbon miktarınızı ifade ediyor bu terim. Ekolojik ayak izi nüfusun doğaya yükünü** tarif ederken karbon ayak izi de atmosfere salınan karbon miktarınızla yükünüzü ölçüyor aslında. Peki ekolojik ayak izi var, karbon ayak izi var da neden siyasal ayak izlerimiz olmasın diye sordum bu kavramları ilk duyduğumda. İşte bunun üzerine düşünmeye başladıktan bir süre sonra Gandhi’den Yaşam Dersleriadlı bu kitapla karşılaştım ve aslında Mahatma Gandhi’nin bu dünyaya çok önemli “siyasal ayak izleri” bıraktığını anladım. Tıpkı torun Gandhi’nin ebeveynler olarak çocuklarımıza bıraktığımız etik mirasımızdan bahsettiği gibi bir de siyasal mirasımız olmalıydı aslında. Her ne kadar Mahatma Gandhi siyaset üstü bir anlayışla eylemlerde bulunsa da bugün çok önemli felsefi ve politik bir mirasın sahibi. Bu nedenle onun felsefesinden yola çıkarak siyasal ayak izleri için bazı ilkeler belirlenebileceğini düşünüyorum. Benim için bunları şu 4 başlıkta özetlemek mümkün.

İşte siyasal ayak izlerimiz için benim bulduğum ölçüm kriterleri:

• Saygı.Tüm insanlara ve tüm canlılara saygı duyduğunuz ölçüde geriye iyi bir siyasal ayak izi bırakmanız mümkün. Siyasetin doğası tartışmalar, çatışmalar ve fikir ayrılıkları üzerine kurulu. Bu paradoksal bir durum olmakla birlikte dünyaya yön veren büyük liderlere baktığımızda saygının onlar için temel ilkelerden biri olduğunu rahatlıkla görürüz.
• Bu yüzyılda unutulan kavramlardan ve eylemlerden birisi dinlemek. Hele söz konusu siyaset olunca aklımıza ilk gelen konuşmayı çok seven politikacılar olur. Oysa dinlemek, karşındakini tanımanın ve anlamanın, ona saygı duymanın, sevmenin, empati kurabilmenin ve çözümün ilk adımı. Dinlemek ciddi bir eylemdir. Bu nedenle ne kadar iyi ve derinlemesine bir dinleyiciyseniz o kadar kaliteli siyasal ayak izleriniz var demektir.
• Empati. Saygı duymak ve dinlemek, iyi dinlemek yetmiyor. Empatinin yitimini yaşadığımız bir çağda yaşıyoruz ne yazık ki. Ama empati yoksa huzur yok, barış yok, refah yok, insan ırkının mutluluğu yok. Empati duygudaşlık demek ve saygı duyduğumuz, karşımızdakini dinleyebildiğimiz ölçüde önce anlayış geliştirir, onun varlığını kabul eder ve onun yerine kendimizi koyabiliriz. İşte o zaman siyasal çözümler sahici ve kalıcı bir hale dönüşür. Hissetmediğim hiçbir acıyı sahiplenmem mümkün değildir, evet doğru. Ancak her acıyı yaşamam da mümkün olmadığına göre doğa kuramcılarına bir başkaldırı niteliği taşıyan empati kasımı geliştirebilirim. İnsan insanın kurdu değil pekala insan insanın duygudaşı olabilir.
• Birlik. En zor olan kavramlardan ve ilkelerden birisi bu olabilir belki de. Kitapta mavi ve kırmızı tişörtlülerle ilgili verilen örnekten burada da biraz bahsetmeliyiz bu nedenle. İnsanların temel ihtiyaçlarından birisi aidiyettir. Bu nedenle ait oldukları grupları sahiplenir ve o grup uğruna rahatlıkla mücadele verebilirler. Ancak neden bir gruba ait olduğumuz, neden bir diğerine ait olmadığımız konusunda ise genelde pek mantıklı sınırlar çerçevesinde açıklamalarımız yoktur. Öyle ki insanlar sadece bir oyun için giydikleri mavi ve kırmızı renk tişörtlerin etkisi ile anında grup dinamiklerini sahiplenebilmektedirler. Aidiyetin bir ayrıma neden olduğunu düşünmek doğru olduğu gibi, insanların bir bütüne ait olmasını sağlamak da pekala mümkündür. Onun da dediği gibi “Tüm insanlık tek bir ailedir.” Bu ilkeye ne kadar çok yaklaşırsak o kadar huzurlu olacağımızdan son derece eminim. Ama önce kendi ait olduğumuz “birlik/grup/aidiyet” alanının sınırlarını genişletmek şartıyla…

Toparlayacak olursak, Gandhi empatinin, anlayışın (insanlığa saygının) ve birliğin temsilcisi bir isim. En önemli dayanağı ise kendini her an geliştirdiği ve temel felsefesini oturttuğu ruh gücükavramı. Sanılmasın ki ruh gücü denilince soyut bir kavramdan bahsediyoruz. Ruh gücü zihin, beden ve duygularımızdan oluşan çok somut bir kavram aslında. Bu üç alanda ne kadar dengeye ulaşır ruh gücü kasımızı ne kadar geliştirirsek o kadar iyi bir miras bırakacağız geriye. Siyasal ayak izlerimiz de ekolojik ayak izlerimiz de o kadar faydalı olacak evrene.

“Tuz yürüyüşünden birkaç yıl sonra 300 milyon Hint vatandaşı için bağımsızlık yolunda ilk adım olan Hindistan Bağımsızlık Yasası Britanya Parlamentosundan geçti. Onun hedefi bir hükümetin yerine başka bir hükümeti geçirmek değildi, başlattığı “satyagraha” (ruh gücü) hareketi politikanın ötesindeydi.”(170)

Nilüfer Nurgül Özdemir

*Gandhi’den Yaşam Dersleri, Arun Gandhi, Altın Kitapları,2018

• *http://ekolojist.net/ekolojik-ayak-izi-nedir/

Son zamanlarda zamanı yavaşlatmakla ilgili düşündükçe aklıma analog fotoğraf makineleri daha sık gelir oldu. Hatta son bir iki yıldır analog fotoğraf makinesi ile fotoğraf çekmenin, karanlık oda dünyasına girmenin bana ne kıymetli bir bakış açısı getirdiğini fark ettikçe şaşırıyorum doğrusu. Karanlık oda zamanın hızından kaçmak isteyenler için büyüleyici bir alan. Önceleri bir nostalji tutkusu sarıp sarmalıyorken sizi sonra siz nostaljik bir eser haline dönüşmeye başlıyorsunuz. Ben buna analog yaşamak diyorum. Hayatınız fark etmediğiniz bir yavaşlık halinde, kalem kağıtla, telefonsuz zamanlar içinde, bir analog makinenin bilinmezliğinin tadında ve huzurla geçip gitmeye başlıyor…Şimdilerde hani moda olarak öğretilen yavaşlamaktan bahsediyorum. Bu "faydalı öğretiler" meselesinin de sakıncaları olduğunu düşünüyorum. Çünkü insan sadece içinden geldiği gibi olduğunda kendisi olabiliyor. Aksi her durum bize karşı yapılmış bir dayatma, baskı ve zorbalık. Zorbalık diyorum çünkü sosyal medyanın diktatörlüğünde yaşamak bazen gerçekten bir işkence olabiliyor. "İşte bu olmalısın baskısı" bunun adı. Gerektiğinde sadeleşmenin baskısı, pozitif olmanın baskısı, yavaşlamanın baskısı, yoga yapmanın, meditasyon yapmanın ya da illa bir şeyler olmanın baskısı…Hepsi kıymetli öğretilerken bir süre sonra olmak zorunda olduğumuz biçimler, giymek zorunda olduğumuz kıyafetlere dönüşüyor. İstediğiniz kadar bunun farkında olun yine de sosyal medya kullandıkça bu baskıdan azade değilsiniz. Beyniniz bir süre sonra, yavaş yavaş bazı şeylere şartlanmaya başlıyor. İşte bu yüzden biraz daha sık bir şekilde neyin bana dayatıldığını düşünüyor ve sosyal medyadan uzak kalabildiğim kadar kalmaya çalışıyorum. Analog yaşarken telefonumun internetini kapatıyorum, bilgisayarım açık olsa da sosyal medyadan ve internetten bağımsız çalışarak çokça düşünme zamanı buluyorum. (İki gündür internetsiz ve telefonsuz yaşıyorum mesela, sadece bu yazıyı paylaşmak için, faydalı bir amaç için kullanacağım. Hepsi bu!)

Analog yaşamak ve fotoğraflar demişken analog ve dijital fotoğrafların şahaneliğinden oluşan bir kitaptan bahsedeceğim size. Erik Kessels’in FAILED IT! kitabı…Phaidon kitabevinden çıkan bu kitap fotoğraflar üzerinden hata yapmanın keyfine vardırıyor insanı. Başarısızlık olarak çevrilse de ben hatalar kitabı demeyi tercih edeceğim. Zaten Kessels de kitabının hata yapma sanatına adandığını söylüyor. İnanın okumak için İngilizce bilmek gerekmiyor, fotoğraflar her şeyi anlatıyor zaten. Öyle sevimliler, öyle güzeller ki hadi hata yapalım demeden geçemiyor insan. Hata da olsa yapmak için can atıyor. Mesela ben hemen hiç düşünmeden bu yazıyı kaleme almaya karar verdim. Hatalarımla sevin beni der gibi, bu yazıyı hatalarımla okuyun beni iç sesi ile birlikte yazıyorum. Buradaki ana mesaj ise başlamak için mükemmel olmayı bekleyenlere, yani bana, yani size, yani o hep ertelediğimiz işlere. Hata yap yine yap yine yap diyor ya Samuel Beccket, ben artık onu şu şekilde söylemek istiyorum "hata yap ya da yapma ama yap!"

Erik Kessels "eğer siz de benim gibiyseniz, hayatınızda en az bir gün bir ahmak gibi anılmışsınızdır" diyor. Ama hiç sorun değil diye de ekliyor, çünkü ona göre hata yapmak felaket ve saflıkla flört etmek gibi…Ona göre hatasız yaşarsanız, sıradanlık ve sıkıcılığın alanına saplanmış olursunuz.

Hepimiz hata yapmanın başarmak için gerekli olduğuna dair sözler okuduk, yazdık, çizdik ama ne yazık ki hata yapmaya açık bir şekilde büyümedik. İçimizdeki ses sürekli "ya başarısız olursam, ya bana gülerlerse" diye sayıklıyor. Gerek eğitim sistemimiz, gerekse kültürel kodlarımız hata yapmaya pek izin vermiyor. Hele son zamanlarda "başarı" odaklı düşünceler, kusursuzluğu vaat eden işler iyiden iyiye hata yapmanın orjinalliğinden bizi uzaklaştırır oldu. Instagram profillerini bir işletme gibi yöneten biz sıradan insanların hatasız ve kusursuz yaşam biçimlerine özenmesi de bundan. Hatalardan ve sıradanlıktan ölesiye korkuyoruz. Her geçen gün daha çok giyimimizden, saçımıza, yüzümüze, düşüncelerimizden hayat biçimlerimize kadar tek düzen, tek tip insanlar olmaya başlıyoruz. Kusursuz benzerlik! Tıpkı Huxley’in Cesur Yeni Dünyası gibi!

İşte bu yüzden bugün yeniden elime alıp mutlu olduğum, keyif aldığım Kessels’in bu basit ama içi dolu turşucuk kitabından size bahsetmek istedim. Kitabı açıp o fotoğrafları gördüğünüzde yüzünüzde zaten zıpır bir gülümseme oluşacak. Kessels’in yapmak istediği de tam bu zaten. Hata yaptığımız alanların bize açtığı sürprizli kapıdan giriş…

Erik Kessels’in Failed It kitabının sonundaki sözle bitirelim:

"Failure isn’t fatal-quite the contrary. It’s downright faboulous."

Bilinenin aksine, hatalar ölümcül değildir. Hata yapmak kesinlikle olağanüstüdür.

Gündelik dilde bir İngilizce olduğu için hata yapmama izin veren bu küçük çeviri denemem için af dilemeyeceğim. Kendimi hataların sürprizli alanına açmanın keyfini süreceğim. Hatta bu sözü okuduğumda "Failure isn’t fractal" diye okudum çünkü bu sıralar fraktal- yani benzer elemanların oluşturduğu benzer şekil, ağacın köklerine benzeyen yapraklar gibi…- meselesine takılmış durumdaydım. Bu durumda, emin olmamakla birlikte hatanın fraktal olmayan yapılar yarattığını söylemeyi de çok isterim doğrusu. Yani bir nevi orjinallik…Şahane değil mi?

N. Nurgül Özdemir

Ruhumuz bulanık bir su gibi şu sıralar. Dibi çamurlu, yüzeyde belki durgun, biraz sessiz işte…Dünya her zamanki hızında dönüyor dönmesine de, insanların hızına yetişemiyor yaşlı ve yorgun dünya…

Ruhumuz bir çamur birikintisi gibi bu aralar. Kopardığımız çiçeklerle tazelemeye çalıştığımız; çamuru yok etmeye çalıştıkça içine daha da battığımız bir muamma ruhumuz aslında. Ne yapsak olmuyor! Doluya koysak boşa çıkıyor, boşa koysak dolmuyor. Hızla unutmaya çalışıyoruz içimizdeki kara deliği. Dünya döndükçe, zaman geçtikçe içimizde bizi kemiren o kara delik daha da büyüyor, o büyüdükçe biz hızlanıyoruz. Biz hızlandıkça her şeyi unuttuğumuzu sanıyoruz, lakin yanılıyoruz. Hızlandıkça içlerindeki kara delikten kaçabileceğini sananların dünyasında, sanki herkesin üstüne basarak ilerlemek zorunda olduğumuz bir cehennemde yaşıyoruz.

Ruhumuz garip bu aralar, yavaşlamaktan korkuyoruz. Sürekli bir şeyleri kaçırma telaşı, sürekli bir şeylere yetişme telaşı ve elbette sürekli bir şey olma telaşında salınıyoruz. Başımız dönüyor ama durmak istemiyoruz. Midemiz bulanıyor ama kimselere çaktırmadan yaşıyoruz. Ruhumuzda neler olup bittiğini belli edersek, durmak zorunda kalacağımızı, durduğumuz anda yok olacağımızı ve bugüne kadar inşa ettiğimiz tüm o yalandan kulelerin bir bir yıkılacağını çok iyi biliyoruz.

Sonra birden gözümüz ikinci el dükkanındaki bir saate takılıyor. Bizim saatimizden daha yavaş çalıştığını fark ediyoruz bir anda. Aynı dünyaya ait değilmişiz gibi bir his kaplıyor her yanımızı. Şaşırıyoruz. Zamanı bükmek bir bilim kurgu filmi olmalıydı diyor, inanmak istemiyoruz. Bir kara delik oluyor bir anda o dükkan, o saat ve içine çekiyor bizi. Korkuyoruz. Alışık olmadığımız bir dünyaya adım attığımızın, zeminin belirsizlik dolu olduğunun farkında ama yine de bir çocuğun hevesiyle adımlayarak ilerliyoruz. Hevesimiz azalıyor, korkumuz çoğalıyor ilerledikçe. Bir süre yalnızlık duygusu ile boğuşmak zorunda kalıyoruz. Bir süre hayal kırıklığı ile, büyük bir acı ile belki de…Bir süre yıkılan bir göçüğün altında kalmışız gibi nefessiz kalıyoruz. Çaresiz bir bekleyiş başlıyor, duruyoruz bir arafta sadece.

Sonra bir ses duyuyoruz. Bir tik tak sesi. Bizim zamanımızdan daha yavaş çalışan o saati hatırlıyoruz. İçimizi ürkek bir sevinç kaplıyor. Ayağa kalkıyoruz, yürüyoruz kara delikte yeniden…En azından artık alışkınız, yalnızlığa, çaresizliğe ve belirsizliğe. Alışkanlığın emin adımları ile yürüyoruz... Yürüdükçe bu yolda, etraf aydınlanmaya başlıyor yavaş yavaş. Başka bir dünyaya geçtiğimizi hatırlıyoruz o anda. Bunun biizm seçimimiz olduğunu da. Zamanı büktüğümüzü ve yavaş işleyen o saatin içinde olduğumuzu fark ediyoruz. Burada yaşayanların kollarında hiç saat yok oysa. Saatlerin olmadığı zamansız bir dünya olmalı burası diyoruz... İnsanların yüzünde unuttuğumuz bir gülümseme var. Şaşkınız. Üstelik mutlu. Hatıralarımız canlanıyor. Tıpkı o kutunun içine sakladığımız fotoğraflardaki gibi bir dünya sanki burası. Bir çikolata, bir de hırka içinde oyun oynuyor çocuklar. Çamur içinde zıplayarak hem de, korkmadan. Ruhları çiçeklenmiş, yaşlarını unutmuş kadınlar, erkekler var etrafta…Zamandan bağımsız seviyorlar yanlarındakini, zamandan bağımsız gülüyorlar, koklaşıp, konuşuyorlar. Ne bir yere yetişme telaşı ne de bir şey olmak kaygısı, kavgası var burada. Bildiğimiz tüm kuleler yıkılıyor içimizde tek tek. Hatırlıyoruz o zamanları…Taptaze bir kiraz çiçeği gibi sevinçle karşıladığımız yazları…

Yavaşlıyor içimiz. Ruhumuz duruluyor. Tanımlayamadığımız bir duygu bu. Huzur gibi sanki!

Derin bir nefes çekiyoruz…Zamanı büktüğümüzü anlıyoruz. Koca yaşlı dünyanın yanına çömeliyoruz, onun gözünden seyretmek için olanı biteni…Zamanımızı çalanları görüyoruz tek tek, heveslerimizi alıp gidenleri de, ruhumuzu çamura bulayanları da. Hazır bahar da yaklaşıyorken eliyoruz ne varsa. Eledikçe rahatlıyoruz, ferahlıyoruz. Ruhumuz sakin. Taptaze bir çiçekle süslemişiz gibi…Mis gibi kokuyor gülüşümüz, hesapsız bakıyoruz bize bakan gözlere. Hesapsız anlatıyoruz sevinçlerimizi de hüzünlerimizi de. Dünya omuz veriyor bize, koca yaşlı dünya…Güven hissediyoruz içimizde. Zaman yavaşladıkça yavaşlıyor…Son zaman bükücü sanıyoruz kendimizi. Bir cemiyet gibi zaman bükücülerin arasına karışıyoruz hevesle, bir daha geriye dönmemek üzere yavaşlıyoruz işte…

"Ey insanlık dinle ve anla..!
Onikiye beş kaldı!
Aç gözünü ve tetikte ol, hırsız çaldı zamanı…" Momo/ Michael Ende

“Ateş, bir kez yanmaya başlayınca, senin denetiminden çıkar gibi olur ama, unutmamalısın ki, kendi haline bırakılan ateş, gerçi koşullar uygunsa, harlar, ama, kısa zamanda, yakabileceklerini yakarak tükenme sürecine girer; ateşin ilk niteliği yayılmaksa, son niteliği de, tükenmektir…Bu yüzden, ateşini ‘beslemen’ gerekir; tam zamanında, tam yerinde, yeni yakacak odunlar koyman, belirli bir yanı tükenmeye yüz tutmuş odunları birbirine göre çevirmen, yanamayarak tütmeye başlamış odunları yanabilecekleri bir konuma getirmen- bir sürü düzenleme, bir sürü ayarlama… Ateşini kendi haline bırakamazsın, bırakırsan, tükenip söner… Ateşinden sorumlusun”.
Oruç Auroba

Bir mesel var elbette. İnsan durduk yere yazmaz. İnsan durduk yere yanmaz. Yanarsa bilir az da olsa neler olacağını. Yazarsa bilir mi peki? Yazmak insanın, ne olacağını bilmese de, bilmek için, bilebileceğini duyurmak için giriştiği bir eylemdir.

Yanmaksa, yaşamak için…

Ateş bizim kültürümüzde hem korkutan, korkulan, yaklaşılmayan; hem de şifa verendir. Ateş, temastan kaçtığımız, temas edersek bizi acıtacak olan, aynı zamanda da uzaklaşmadan sıcaklığına ihtiyaç duyduğumuzdur. Ateş, Oruç Auroba gibi söyleyecek olursak, hem uzak hem yakın olandır. Ateş yakınla uzak arasındaki salınımda en çok yakın olana ihtiyaç duyandır.
Ateşe yaklaşmadıkça oyun oynayamazsın mesela. Sıcak, soğuk denkleminde uzağa düşersin sürekli… Sıcaklaşmak için yakınlaşman, yakınlaşman için bulman gerekir.

Ateş, tıpkı ilk çağlardaki gibi, metaforik olarak da insanın kendi içinde keşfedilmeyi bekler.
Ateş, birisi tarafından yakılan değil, edilgenlikten uzak bir edim, bir yanandır aslında.
Ateş senin onu görmeni bekler. Ateş orada hep tütmektedir. Dumanını, sana dediklerini okumanı ister.
Ateş uzaklaştıkça sönmeye yüz tutar ama. Uzaklaştıkça darılır sana. Uzaklaştıkça konuşmaz olur.

Ona bir kere yaklaşmaya gör…İşte o zaman başlarsın yanmaya. Ne yapacağını bilemeden sıcaklığıyla, öylece başında kalakalırsın. Bazen ateşinde hayallere dalar bazen elini ona uzattığında canını yakan acıyla, gerçeğine sıçrarsın. Ateş, seni afallatır bir süre. Ama bir kez onu sahiplendin mi, seni hiç yanıltmaz. Seni hiç bırakmaz. Yanıp durmaya devam eder sürekli.
O yandıkça yaşadığını anlarsın. O yandıkça ona sahip çıkmayı bir de…

Üstelik pervaneler çok olur etrafında ateşin. Yanmak isterler. Ama yanaşmaya korkarlar. Yanmak ve yanaşmak, yan kesicileri sevmez bu ikisinin arası. Bir tek “ateşinden sorumlu olanlar” yanaşabilir ona. Bir de bu sorumluluğun farkında olanlar. Bir tek yanmayı göze alanlar, yok olmayı kafaya koyanlar, ateşle birlikte küle dönebilecekler, küllerinden yeniden doğabilecekler anlar bunu.

Ateşin yanıyorken, ne anlatsan boştur etrafa, ne anlatsan boştur ateşten korkanlara. Ne nasıl yandığını anlatabilirsin, ne de ateşini ilk keşfettiğin anı. Ne de ateşinden sorumlu olduğunu. Ateşin sorumluluk olduğunu…
Bir kez yanmaya başladın mı…
Yolunun ateşten de yüce, ateş kadar büyük ve muazzam olduğunu…
Anlatamazsın işte.
Anlatmaman gerektiğini de, çok sonra, ancak daha çok daha çok yandığında anlarsın.
Ateş anlar bir tek.
Ateşle yaşarsın.
Ateş içindedir.
Ateşle iç içe.
Yanar durursun…
Onu bir kez bulduysan, senden mutlusu yoktur.
Senden yalnızı bir de…

Ateş ve sen.

Ateş ve ben.

Kutsallığın mabedinde, kutsal olanı çağırıp durursunuz, kimsenin anlamadığı bir dilde, bir bilmeceyle…
Unutma ateşinden sorumlusun.
Ve unutma, ateşini icat etmek ilk işin.

Ateşin icadıyla başlar yolculuk…Sonsuz kere devam eder ondan sonra.
Sorumluluk sende.
Ateşe yakın, çok sıcak bir yerlerde, görüşmek üzere.

Nilüfer Nurgül, 02.03.2018

“Yaşamın anlamını kimse öğle yemeği sırasında tartışmaz. Yaşam gecenin konusudur.” der Gündüz Vassaf. Gece yaşamın ağırlaştığı doğrudur. Çünkü gece yaşamla baş başa kaldığımız anları sunar bize. Ancak yaşamın sadece gece sorgulandığı önermesi de tek başına yeterli değildir. Çünkü bunun aksi de pekala mümkündür. Yüksek gri binalara, nuh nebiden kalma devlet dairelerine, sonsuz araba gürültüsüne, otoyollara mahkum olduğumuzu anladığımız andan itibaren yaşam her anın konusu ve sorusu olmaya başlar. Kokuşmuş yemekhanelere isyan ettiğiniz bir gün bir öğle vaktinde yaşam sorgulanabilir pekala. Ömür boyu hiçbir zaman dostluk kurmayacağı ve hatta belki selam bile vermeyeceği insanlara, zoraki birlikteliklere mahkum olmanın acısını duyabilir bir öğle yemeğinde insan…Mesela bir ince kitabı öğle aralarına sıkıştırarak dost edinebilir kendine, yalnızlığın mutlak duraklarında. Hayat bazen tam da gün ortasının konusu olur işte bu yüzden. Belki de bir ömür ortası sorgulamasıdır bu, kim bilir?

Fransa’da Kung-fu şampiyonu olmuş, öz savunma hocalığı yapan Alexandra Ahouandjinou’nun “Hayatta Kalmak İçin Küçük Felsefe Seti” bize bir öğle arasında gündelik hayatımızı sorgulamak için böyle bir imkan veriyor işte. Bir Haziran öğleden sonrasında okuduğum bu kitabın yeri çok özel bende. Bir ağaç gölgesinde, tatlı bir serinliğin altında ve kuş cıvıltılarının içinde, bilgisayarımın başına geçip köle zincirlerimi bağlamadan önce verdiğim bir molada şu sözünü okuduğumda ne kadar derinden etkilendiğimi hatırlıyorum:

“Olmak ile sahip olmak yakından ilişkilidir. Zira kendime ne kadar zaman ayırabilirsem varlığımda yeşermem o kadar mümkün olur. Sahip olmak varlığımın çiçek açmasıdır. Kendime ne kadar aitsem, o kadar kendim olurum”

Kant’tan Hobbes’un doğa durumuna, Rousseau’nun yurttaş özgürlüğüne, Spinoza’dan Sartre’a, Aristo’ya kadar pek çok düşünürden de örnekler vererek insanlar arası ilişkilerdeki küçük detayları ele alıyor, özsavunma pratiği ile de birleştirip felsefi bir sorgulama yapıyor Ahouandjinou. Sözlü şiddetten, bir bakışa, birisinin sizi yok sayarak bir market sırasında önünüze geçmesinden, manipülasyonlara, etikeletmelere, özü hiçe sayan yargılamalra kadar her şeyin ince ince sorgulandığı, incecik bir deneme kitabı aslında. Kendisi hafif, sorgulamaları ağır bir kitap…Sel Yayıncılığın internet sayfasından öğrendiğimiz kadarıyla Ahouandjinou Sorbonne’da felsefe doktorası yapmış, Krav-maga (Krav Maga, İsrail askeri güçleri tarafından geliştirilen ve kullanılan savaş sanatları tekniğidir. Kişisel savunma için daha basitleştirilip askeriyede kullanılan “öldürme teknikleri çıkarılmış bir versiyonu”, sivil hayatta açılan kurslarla öğretilmektedir. Kaynak Vikipedi) ve Kung-fu gibi dövüş sporlarında uzmanlaşmış bir özsavunma hocası ve bilişim mühendisi.

Savunma sanatlarına dair felsefesini ise kitapta"mücadelem" dediğim bölümde gayet güzel özetliyor Alexandra. Size kitabın o bölümünden küçük bir alıntı sunuyorum. Bu geçiş günlerinde bir yaz esintisi bulamasanız da bir sıcak kahve eşliğinde, belki de bir öğle yemeğinde Alexandra ile birlikte hayatı sorgulamak isterseniz, bu küçük felsefe seti tam size göre…

Özsavunmanıza ve sahip olduğunuz ruhunuza iyi bakın. Tam da zamanıdır, kendinize ait olmanın…

Hepimizi sevgi kurtaracak.

N. Nurgül Özdemir

“Antrenmanım bitmişti, dönüş yolundaydım. Kuşların ve yapraklarla bezeli ağaçların arasında yürürken yanıma bir yabancı yaklaştı:

“Biraz önce görünmeyen düşmanlarla dövüşen siz misiniz?”

“Benim.”

“Çok hızlısınız.”

Doğrudur, zaman içinde belli bir hız kazandım. Hasmım ortaya atıldığı anda ona açık, net ve belirgin darbeleri çifter çifter indiririm. Hasmım genellikle hiçbir şeyin geldiğini görmez. Mücadele neredeyse başlamadan biter. Böylece kimse zarar görmez. Ben zarar görmem, zira onun darbelerini savuşturmuş olurum. O zarar görmez, zira onun payına da ani bir kopukluk, anlık bir cerrahi anestezi düşmüştür. Krav-maga, keza ayrıca çalıştığım kung-fu bana uygulamadaki bu çabukluktan başka ne getirmiştir? Özellikle de görünmez düşmanlarıma ne olmuştur?

Dinlemeyi öğrendim. Hasmımı yenmek için öncelikle hareketine kulak vermek, hangi hareketi yapacağını ve nereye gideceğini bilmek, bunları birleştirebilmek gerekir. Aslında, karşıdakinin saldırısına daha iyi karşı koyabilmek için onunla birlik olmak, onun yerinde olmayı bilmek, kendini çok daha iyi koruyabilmek için onun kuvvetini, yönünü, şiddetini yakalamaya çalışmak gerekir. Öncelikle rekabetten vazgeçmek, hasmın hareketini kavramak ve onunla bütünleşmek söz konusudur. Somut olarak, hasmım darbeyi indirdiğinde “ben o olurum”, böylece karşı saldırım daha keskin, daha makul olur. Karşıdakine bu “katılım” temas düzleminde olduğu kadar görsel düzlemde de nitelikli bir dinlemeyi ifade eder. Bunu edinmek için çevresel görüşü geliştirmek gerekir, bu da şimdiki zamana ilişkin dikkati arttırır ve hasmın hareketlerine ilişkin hakiki bir kavrayış getirir.

Dinlemek, daima farklı bir şeye doğru yol almaktır.

Farklılığa açık olmayı ve farklılığı hoş karşılamayı bilmektir.

Farkı dinlemeyi bilmektir.

Bunun için de zihnimi boş bırakmam gerekir.

Eğer hasmımım ne yapacağı konusunda önyargılı olursam tepkim de çarpıtıma riskiyle karşı karşıya kalır. Bu dinlemeyi, günlük hayatıma da yayıyorum kuşkusuz; karlımdakini yeni bir zihniyetle, farklılığıyla karşılamaya çabalıyorum. Bu dinleme beni geliştirip zenginleştiriyor. Zaten insan karşısındakini hoş karşılayan bu tazelikten geçmeden, öncelikle kendi merkezinden ayrılmadan gelişip dönüştüğünü nasıl iddia edebilir? …” (s.87–91)

Alexandra Ahouandjinou, “Hayatta Kalmak İçin Küçük Felsefe Seti”, 2014
Türkçesi: Didem Tuna/ Sel Yayıncılık /Yaşam Kitapları, 2016
91 Sayfa