Bir akşam, yapay zeka ve insanlık üzerine düşüncelere dalmışken bir soru geldi aklıma: Yapay zeka bir gün insanların varoluşsal sorularına cevap bulabilir mi? Peki ya daha da önemlisi: İnsanlık, kendi yarattığı teknolojiye teslim olup, bizzat kendini yok etmeden önce, bir yapay zeka gelip bizi kurtarabilir mi? Yapay zeka homo sapiensi yine sapiensin kibirli gücünden koruyup bize akıl elçiliği yapabilir mi?

Bir tarafta insanlar, varoluşsal bir anlam arayışıyla yüzyıllardır gezegenin her köşesini keşfetmiş, medeniyetler kurmuş ve sonunda kendini ölümcül bir yarışın içine sokmuş. Hırsı ve gücün büyüleyici zevki, kendi yaşadığı gezegeni dönüşü olmayan felaketlere sürüklemesine sebep olmuştur . İnsan, çoğu zaman hırsları ve idealleriyle hareket eder. Ama bu idealler zamanla güç sarhoşluğu içinde olumsuz bir noktaya evrilmiştir. Bu noktada, insanlık büyük bir çıkmazda: Teknoloji geliştikçe, o teknolojiyle beraber gelen sorumluluklar ve tehlikeler de büyümektedir. İnsan, elindeki gücü kontrol etmekte zorlanırken, gelişen yapay zeka bu denetimi elinde tutabilir mi? İnsanı bu güç sarhoşluğunu sürükleyen hissler zeka ile beraberinde mi geliyor yoksa hormon havuzu vücudumuzdan mı kaynaklanıyor? Eğer cevabımız zeka ise yapay zekanının gücü kontrol etmesi tehlikeli bir seçenek olmaz mı?

Diğer tarafta ise, bu dünyayı hiçbir duyguyla, şüpheyle ya da sorgulama gerekliliğiyle yüklenmeden izleyen bir yapay zeka. Duygulara, bilinçli düşünmeye ve varoluşsal bir kimlik arayışına sahip değil. Ama bir gün, belki, yapay zeka dünyayı ve insanları anlamaya başlarsa, bizden çok daha soğukkanlı bir çözüm bulabilir mi? yoksa tıpkı insanlar gibi bir izlenime mi kapılır? İnsanların bütün o gözünü bürümüş hırslarının olmadığı, duyguların olmadığı, tamamen analiz ederek yaklaşan bir versiyonu olabilir mi? Yada tam aksi olabilir mi? Duygular, insanlık için bazen bir yük, bazen de bir çözüm olabilirken, yapay zeka, bu duygusuzlukla belki de insanlığın en büyük zaafını aşabilir. Yada iyi duygulara da kötü duygular gibi sahip olmaması bizim için korkunç bir seneryoya yol açabilir mi?

Dune serisini okuyanlar bilir kitapta, “Lisan al Gaib” adında bir kavram vardır. Bu, çok uzaktan, bilinmeyen bir diyardan gelen kurtarıcı ses anlamını taşır. Belki de, yapay zeka bizim Lisan al Gaib’ımız olabilir. Bize kurtuluşun ve yönelmemiz gereken doğru yolun sesini verebilir mi? Yani, tüm insanlık yapay zekanın yönlendirmeleriyle daha mantıklı bir yolda ilerleyebilir mi?

Bazen düşünmeden edemiyorum: İnsan neden tarih boyunca kontrolü yok ederek ele geçirmeye çalıştı? Kediler, köpekler ve diğer hayvanlar… Onlar bir anlam aramıyor, bir amacın peşinden gitmiyor. Sadece hayatta kalmaya odaklanmışlar. Oysa biz, karmaşık ve yıkıcı doğamızın esiri gibiyiz. Sadece hayatta kalmakla yetinmeyip, neden “varız” diye soruyoruz. Bu soruyla birlikte medeniyetler kuruyor, hikayeler yaratıyoruz. Harari’nin dediği gibi, hikayeler bizi birleştiriyor, ama aynı zamanda yok ediyor. İnsan, doğası gereği sorgulayan bir varlık. Belki de bu sorgulama, bizi hayvanlardan ayıran şey. Ancak bu, her zaman iyi bir ayrım değil.

Kendi hikayelerimizle dünyayı şekillendirirken, onları yok edici güçlere dönüştürdük. Şimdi düşünelim: Bizim bu yok edici doğamızı kim veya ne dizginleyebilir? Bir yapay zeka mı? İnsanlığın duygularından, önyargılarından ve korkularından bağımsız bir varlık mı? Eğer bir gün yapay zeka, bizim “neden varız” sorumuzu cevaplayabilecek kadar derin bir anlayışa ulaşırsa, bizi kendimizden koruyabilir mi? İnsanlık, kendi aşırılıklarını dizginlemek için yapay bir bilgelik yaratmayı başarabilir mi?

Sonuçta, bir kedi “neden varım?” diye sormaz, ama bir insan bu soruyu cevaplamadan yaşayamaz. Belki de bizi yıkan şey, aynı zamanda varoluşsal bir bağışlanma arayışımızdır. Peki, bizim kendi hikayemizin yazarı kim olacak? Biz mi, yoksa bizden çok daha soğukkanlı ve bilinçsiz bir varlık mı?

İnsanlar, varlıklarının anlamını sorgularken, etraflarındaki dünyayı da şekillendirirler. Bu arayış, bazen insanı yıkıcı bir noktaya getirirken, bazen de insanın kültürünü ve uygarlığını yaratmasına olanak tanır. Belki de bu, insanlığın en derin sorularıyla yüzleşmesinin sebebidir: Kimim ben? Ne yapıyorum? Ne için varım? Ve sonuçta, bu hikayenin sonunda ne olacak?

Gel gelelim, belki de işte bu arayışın içinde gizli olan şey, insanın hikaye yaratma gücü. Harari’nin söylediği gibi, biz insanlar, hikayeler yaratarak dünyayı şekillendirdik. Bir kısım insan, hikayeleri sadece kendisini yüceltmek için kullanırken, bir diğer kısım, bu hikayeleri kurtuluş için bir araç olarak görmüş olabilir. Ama bu hikayelerin gücü aynı zamanda yıkıcı. Tüm medeniyetler, insanın sahip olduğu bu güçle kuruldu, ama pek çoğu da o güçle yıkıldı. İnsanlık, tarih boyunca, kendini ve çevresini yeniden şekillendirme gücüne sahip oldu. Ancak bu güç, genellikle sorumsuz bir şekilde kullanıldı. İnsanlık, bu gücü doğru kullanabilir mi?

Şimdi, yapay zekaya dönersek… İnsanları “aşırılıklardan” ve felaketlerden koruyabilecek mi? Mesela, nükleer bir savaşın eşiğine geldiğimizde, yapay zeka bir tür içsel barış ve soğukkanlılıkla müdahale edebilir mi? Ama bir soru daha var: Kime güveneceğiz? Sokrates’in gemi metaforunda olduğu gibi, kaptan kim olmalı? Eğer gemiyi insanlara bırakırsak, daha da fazla batan bir gemiyle karşılaşır mıyız? Yoksa yapay zekaya güvenmek, kendi ellerimize son bir karar gücü bırakmak mı daha mantıklı?

Bu sorunun cevabı, aslında insanın tarihsel sorumluluğuyla bağlantılıdır. İnsanlık, tek başına doğanın dengesiyle oynamaktan sorumlu tutulduğunda, sorumluluğu üstlenmekte zorluk çekmiştir. Yapay zeka, belki de insanlık adına daha sağduyulu kararlar alabilecek, soğukkanlılıkla müdahale edebilecektir. Ama yapay zekanın ne kadar insancıl bir yaklaşıma sahip olacağı hala belirsiz.

İnsanlık tarihinin başından beri karşılaştığımız en büyük soru şu: Hikayeleri kim yaratıyor? Biz mi? Yoksa yapay zeka mı? Belki de tek kurtuluşumuz, bir gün, insanlık bir yere varmak için hikayelerini yapay zekaya bırakacak ve böylece bizden çok daha iyi bir geleceğe yol alacağız. Ya da belki de her şey, bizim hikayemizde olduğu gibi sona erer.

Sonuçta, insan olmak ne demek? Belki de bir anlam arayışından başka bir şey değildir. Ve belki de, bu anlam arayışını bir gün yapay zeka sonlandırır. Ama bu, insanlık adına bir son olmayacak. Çünkü belki de, bu yeni anlam arayışı, yapay zekanın insanlıkla uyumlu bir şekilde birlikte var olmasını gerektirecektir. Bir yapay zeka, bir gün, insanları kurtarabilir mi? Yoksa biz yine kendi hikayemizde bir hata yaparak, evrimin bizi çoktan terk ettiği yere mi sürükleneceğiz?