<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Okan Agur on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Okan Agur on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@okanagur?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*mctPFHRUQdsI-RSIgyf3KA.jpeg</url>
            <title>Stories by Okan Agur on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@okanagur?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 04:09:35 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@okanagur/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeni Finans Çağına Hoş Geldiniz: Neden Her Şey Eskisine Göre Çok Daha Hızlı ve Öngörülemez?]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/yeni-finans-%C3%A7a%C4%9F%C4%B1na-ho%C5%9F-geldiniz-neden-her-%C5%9Fey-eskisine-g%C3%B6re-%C3%A7ok-daha-h%C4%B1zl%C4%B1-ve-%C3%B6ng%C3%B6r%C3%BClemez-4a4a89ccc28e?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4a4a89ccc28e</guid>
            <category><![CDATA[cryptocurrency]]></category>
            <category><![CDATA[finance]]></category>
            <category><![CDATA[defi]]></category>
            <category><![CDATA[trading]]></category>
            <category><![CDATA[onchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 06 Jul 2026 12:16:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-07-06T12:16:29.259Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S-XwqlrBSw5LeMjLc6_Blw.png" /></figure><p>Size de günümüzde her şey olduğundan çok daha hızlı ve beklenmedik geliyor mu? Eğer öyle geliyorsa, bu son derece normal ve sadece size özgü bir his değil.</p><p>Finans dahil olmak üzere yıllardır bize yol gösteren geleneksel teoriler, kurallar, çerçeveler, hepsi köklü şekilde değişti. Ve bu yeni hıza ayak uyduramayanlar, tıpkı gerçek inovasyona kayıtsız kalan herkes gibi geride kalacak.</p><p>Peki finans algısı neden bu kadar değişti?</p><h3>Geleneksel Finans ile Decentralized Finance Arasındaki Çizgi Artık Yok</h3><p>Önceki yazılarımda hep üzerinde durduğum bir noktaya tekrar dönmek istiyorum: Geleneksel Finans (TradFi) ile Merkeziyetsiz Finans (DeFi) arasındaki ayrım eskiden gerçekten vardı. Bugün ise bu ayrım neredeyse tamamen ortadan kalktı. İkisi artık tek bir bütün sistem gibi hareket ediyor.</p><p>Geleneksel finansa uygun herhangi bir borsada işlem yapıyorsanız, hisse, altın, fark etmez, son birkaç yıla oranla her şeyin çok daha volatil ve tahmin edilemez hale geldiğini muhtemelen fark etmişsinizdir. Eskiden sakin ve öngörülebilir bir seyir izleyen NYSE’deki bir hisse, artık hiç görmediğiniz kadar sert yükselişler ve düşüşler gösterebiliyor; hem de o varlık için normalde hayal bile edilemeyecek saatlerde ve hızlarda.</p><p>Bunun en büyük sebeplerinden biri, oyuna dahil olan yeni bir oyuncu grubu: <strong>onchain yatırımcılar</strong>, <strong>onchain platformlar</strong> üzerinden işlem yapan ve merkeziyetsiz finansın gücünü kullanan bir kitle.</p><h3>Yeni Oyuncular, Somut Örnekleriyle</h3><p>Bu artık teorik bir tartışma değil, şu anda gerçek zamanlı olarak yaşanıyor.</p><ul><li><strong>Robinhood</strong>, 2025 ortasında AB’deki kullanıcıları için tokenize edilmiş ABD hisse senetlerini ve ETF’lerini işleme açtı. Temmuz 2026&#39;da ise bir adım daha ileri giderek, bu tokenize varlıkları 7/24 takas edebilmek için Arbitrum altyapısı üzerine kurulu kendi Layer 2 zincirini (Robinhood Chain) devreye aldı. Lansmanda yaklaşık 200 varlıkla başlayan katalog, bugün 2.000&#39;in üzerinde hisse ve ETF token’ına ulaştı.</li><li><strong>Backed Finance’in xStocks</strong> ürünü, Kraken ve Bybit gibi borsalarda listelenerek en yaygın dağıtılan tokenize hisse ürünlerinden biri haline geldi; onchain işlem hacmi şimdiden 8 milyar doları geçti.</li><li><strong>Ondo Global Markets</strong>, kilitli toplam değer (TVL) açısından tokenize hisse kategorisinde şu an lider konumda; 260&#39;ın üzerinde hisseyi destekliyor ve geleneksel finansal kurumlarla doğrudan takas ilişkileri kuruyor.</li><li>Vadeli işlemler tarafında ise Hyperliquid gibi platformlarda RWA (gerçek dünya varlığı) perpetual işlem hacmi, 2026&#39;nın tek bir çeyreğinde yarım trilyon doları aştı; bu rakam önceki yılın tamamından bile daha fazla.</li></ul><p>Bunun pratikteki anlamı şu: “sağlam ve durağan” olarak güvendiğiniz bir hisse, onchain yatırımcılar tarafından keşfedildiği ve üzerinden ciddi hacimler geçmeye başladığı anda, küçük ölçekli bir altcoin kadar volatil hale gelebiliyor; hem de NYSE kapandıktan çok sonra bile, hafta sonları dahil, günün her saati.</p><h3>Canlı Bir Stres Testi: SpaceX Halka Arzı</h3><p>Bu sistemin test edildiğinde ne olacağını hayal etmenize gerek yok, çünkü zaten test edildi. SpaceX’in halka arzı 2026 ortasında gerçekleştiğinde, tokenize edilmiş erişime olan talep o kadar yüksekti ki birkaç borsa, tokenize SpaceX ürünlerini tamamen iptal etmek ve müşteri emirlerinde bir milyar doların üzerinde iade yapmak zorunda kaldı; çünkü ortak token ihraççıları, aşırı talep gören bu arzda yeterli tahsisatı sağlayamadı. Sadece geleneksel piyasaya doğrudan likidite köprüsü olan platformlar, sattıklarını teslim edebildi. Yeni oyunun özeti tam olarak bu: onchain talep, artık onu desteklemesi gereken geleneksel altyapıyı geride bırakabiliyor.</p><h3>Bu Durum Manipülasyona Yol Açar mı? Ne Önlem Alınıyor?</h3><p>Şu anda bazı sınırlamalar mevcut; pozisyon limitleri, KYC gibi. Ancak merkeziyetsiz finansın neredeyse her alanında olduğu gibi, tavan hâlâ oldukça açık. Düzenleyiciler de dikkatini bu alana çevirmeye başladı: Ocak 2026&#39;da SEC, gerçek mülkiyeti temsil eden tokenize menkul kıymetler ile sadece sentetik, saklama bazlı bir maruziyet sunan üçüncü taraf ürünleri arasına net bir çizgi çeken bir rehber yayımladı; en fazla denetim baskısını da bu ikinci kategori görüyor.</p><p>Ama düzenleme, hâlâ bu hızın gerisinde kalıyor. Onchain hacimler büyümeye devam ettikçe, hiç kripto ile teması olmamış ve sadece “güvenli” bir mavi çip hisse aldığını düşünen bireysel yatırımcıların bundan ne kadar etkileneceğini şu an kestirmek gerçekten mümkün değil.</p><h3>Özetle</h3><p>Kripto ile ne kadar ilgilendiğinizin artık pek önemi yok. Merkeziyetsiz finans ve geleneksel finans artık ayrı raylarda ilerlemiyor; aynı piyasada, gerçek zamanlı olarak birlikte hareket ediyorlar. Ve şu anda olan biten her şeye bakılırsa, bu daha sadece onchain finans çağının başlangıcı.</p><p>Yeni oyun düzenine hoş geldiniz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4a4a89ccc28e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[WEB3 , UX ve Dilden Düşmeyen Abstraction Kavramı]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/web3-ux-ve-dilden-d%C3%BC%C5%9Fmeyen-abstraction-kavram%C4%B1-beb8c5f3af96?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/beb8c5f3af96</guid>
            <category><![CDATA[chain-abstraction]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[itx]]></category>
            <category><![CDATA[account-abstraction]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 27 Jun 2024 14:35:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-06-27T14:35:11.062Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>WEB3 , UX ve Dilden Düşmeyen Abstraction Kavramı</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YYA2bPkcm3Kc4gJrewATVA.png" /></figure><p>2024 yılıyla birlikte ‘boğa’ kavramının kripto topluluğu tarafından yeniden ortaya çıktığı bu günlerde kırmızı mumlarla boğa beklentileri biraz daha ertelenirken, Web3 ekosistemindeki isimler merkeziyetsiz kavramının temellerini teknolojik ilerlemelerle atmaya devam ediyor.</p><p>Web3 ve blockchain kavramı herhangi bir insana anlatmaya çalışsaydınız nasıl anlatırdınız? Swaplar, abstraction, gas fees, köprüler, farklı ağlar ve daha fazlası… Tam da burada devreye kullanıcı deneyimi kavramı giriyor. Bir şey üretirken bunu insanlara nasıl basit bir şekilde anlatacağınız önemlidir. Web3 ve blockchain ekosisteminde temel kavramları öğrenmeden derinlemesine bilgilerin öğrenilemeyeceği bir gerçek.</p><p>Yine de bu süreci kolaylaştırmak ve yeni kullanıcıları daha çok eğitmek için başta projelerin ve Web3 ekosisteminde aktif rol oynayan kişilerin bu süreçleri en basit şekilde yeni kullanıcılara aktarmaları gerekmektedir. Tam da bu konuda son zamanlarda kullanıcı deneyimine yardımcı olan yeni yeni popülerlik kazanan ‘abstraction (soyutlama) kavrama başta olmak üzere bazı teknik blockchain kavramlarını size aktararak Web3 ve blockchain geleceği ile ilgili size farklı bir perspektif göstermek istedim.</p><h3>Nedir bu abstraction?</h3><p>Abstraction (Soyutlama) aslında bilgisayar bilimlerinde kullanılan eski bir kavramdır.Nesne tanımlanırken verinin kullanılması veya veriye erişilmesi için gerekli detayların azaltılması işlemidir. Soyutlama kabaca veri ve kontrol soyutlaması olarak yapılır. Web3 jargonunda ise Chain Abstraction (CA), Account Abstraction (AA) ve Gas Abstraction (GA) olmak üzere birçok farklı isimlerle görebilirsiniz.</p><h3>Chain Abstraction ( Zincir Soyutlama)</h3><p>Eğer aktif olarak trendleri takip ediyorsanız bu kavram çokça karşınıza çıkacaktır. Chain abstraction (zincir soyutlama) kavramı, kullanıcılar için blockchain teknolojisini basitleştirmeyi amaçlar. Hedef, insanların blockchain’i kullanırken hangi özel blockchain ile etkileşimde olduklarını bilmeden veya fark etmeden kullanabilmeleridir. Web3 dünyasında soyutlama fikrine yönelik itici güç, hesap soyutlaması (ERC-4337) gibi fikirlerden zincir soyutlamasına kadar uzanır ve blockchain’i hem kullanıcılar hem de geliştiriciler için daha kullanıcı dostu ve birlikte çalışabilir hale getirmeyi amaçlar. Hesap soyutlaması örneğin, cüzdan yönetimini ve işlem imzalamayı daha kolay hale getirerek, teknik bilgiye sahip olmayanlar için engelleri azaltır.</p><p>Benzer şekilde, <strong>Klaster</strong> tarafından desteklenen zincir soyutlama konsepti, çeşitli blockchain ortamlarını birleştirmeyi amaçlar. Bu sayede kullanıcıların her bir blockchain’in ayrıntılarını anlamak zorunda kalmadan farklı ağlar arasında sorunsuz etkileşim kurabilmesi sağlanır. Bu çabalar, geniş çapta blockchain benimsenmesinin önündeki iki büyük engeli aşmak için gereklidir: karmaşıklık ve parçalanma. Teknik katmanları ortadan kaldırarak, Web3, blockchain’in sağladığı faydalara ve deneyimlere odaklanan, daha kapsayıcı ve bağlı bir geleceğe doğru ilerlemektedir.</p><h3>Zincir Soyutlama Nasıl Çalışır?</h3><h4>Etkileşimi Basitleştirmek</h4><p>iPhone’lar arasında mesaj gönderebilecekken Android cihazlara mesaj gönderememenin yarattığı hayal kırıklığını düşünün. Bu tür bir sınırlama verimsiz ve pratik olmazdı. Benzer şekilde, kullanıcılar farklı blockchain’ler üzerindeki merkeziyetsiz uygulamalarla (DApps) gereksiz engeller olmadan etkileşimde bulunabilmelidir.</p><p>Zincir soyutlamanın amacı, blockchain teknolojisinin karmaşıklıklarını gizlemek ve kullanıcıların kullandıkları DApps’in işlevselliğine ve faydalarına odaklanmalarını sağlamaktır. Örneğin, Sarah yeni bir DApp olan XYZ’yi kullanmak istediğinde, bu DApp’in hangi blockchain üzerine kurulu olduğunu bilmek zorunda olmamalıdır. O sadece DApp’in etkili bir şekilde çalışmasını ve amacına hizmet etmesini ister.</p><p>Aynı şekilde, milyonlarca insan her gün interneti kullanır ama altında yatan teknolojiyi anlamaz. Çalıştığı ve değer kattığı sürece, kullanıcıların tüm teknik detayları anlamasına gerek yoktur.</p><h4>İşlemleri Basitleştirmek</h4><p>Bir DApp kullanarak birçok ağ ve hizmet arasında sorunsuz işlemler yapabilmeyi hayal edin. Örneğin, Sarah telefonundaki XYZ uygulamasını açar, bir kahve sipariş eder ve sevdiği giyim mağazasında bir indirim görür. Bir çift ayakkabı alır ve bu ayakkabılar Ethereum üzerinde saklanan non-fungible token’lar (NFT) olarak ödüllendirilir. Daha sonra, ödülleriyle bağlantılı özel bir teklif görür ve BNB Smart Chain (BSC) üzerinde de NFT olarak etkinlik biletleri satın alır.</p><p>Tüm bu işlemler tek bir uygulama içinde gerçekleşir, Sarah’nın birçok cüzdanı yönetmesi, ağlar arasında geçiş yapması veya doğrudan işlem ücretleriyle uğraşması gerekmez. Bu düzeyde bir çapraz zincir etkileşimi sağlamak, zincir soyutlamanın nihai amacıdır.</p><h3>Account Abstraction (Hesap Soyutlama)</h3><p>Account Abstraction (Hesap Soyutlama), kullanıcıların varlıklarının dış hesaplarda (External Owned Accounts, EOAs) değil, yalnızca akıllı sözleşmelerde saklandığı bir blockchain ağı kurma yöntemidir. Bu yaklaşımı kullanarak, bir kripto cüzdanı çeşitli amaçlar için programlanabilen benzersiz bir akıllı sözleşmeye dönüşür. Yani kısaca, isterseniz hesabınızı birer noter işlemi gibi kullanabilirsiniz.</p><p>Account Abstraction teknolojisine yeni ve eski kuralları bozan bir yaklaşım olan ERC-4337, kullanıcı cüzdanlarının akıllı sözleşme hesaplarına dönüştürülmesine olanak tanır, böylece Ethereum adreslerini daha kullanışlı hale getirir ve anahtar kaybını önler. Bu standart, mevcut sistemin üzerinde çalışır ve blockchain altyapısında büyük değişiklikler gerektirmez.</p><p>ERC-4337, Ethereum ekosistemine ve EVM uyumlu platformlara ‘akıllı sözleşme cüzdanları’ ya da yaygın olarak bilinen adıyla ‘akıllı hesaplar’ kavramını getirerek yeni bir çağı başlatmıştır. Geleneksel multisig yetkilendirme sürecinin aksine AA, hesabınızı yönetmek için kendi yöntemlerinizi belirlemenize olanak tanır:</p><p>Hesap soyutlaması sayesinde küçük işlemlerin bir imza ile, büyük işlemlerin ise birden fazla imza ile doğrulanmasını sağlayabilirsiniz. Akıllı cüzdanlar ayrıca şu olanakları sağlar:</p><ul><li>Güvenilir kripto para alıcı adreslerinin “beyaz listesini” oluşturma (bu, özel anahtar hırsızlığı durumunda fonları koruyabilir)</li><li>Dijital varlıkları saklamak için ana cihazın kaybı durumunda başka bir yetkili cihazdan hesabı dondurma</li><li>Cihaz veya şifre kaybı durumunda yeni cihazları yetkilendirebilecek önceden onaylanmış hesaplar ekleme (“sosyal kurtarma”)</li><li>Hesaptan günlük, haftalık veya aylık transfer limitleri belirleme</li></ul><h3>Hesap Soyutlamanın Faydaları</h3><p>Kripto topluluğu, EOA sisteminin kullanıcıların Ethereum ile etkileşimini sınırladığına inanmaktadır. Özellikle dış hesaplar, işlemleri toplu olarak gerçekleştirmeyi zorlaştırır. Ayrıca, ekosistem katılımcılarının işlemler sırasında gaz ücretlerini karşılamak için cüzdanlarında her zaman belirli bir miktarda ETH bulundurmaları gerekmektedir.</p><p>Hesap soyutlama, bu ve diğer birçok sorunu çözmek için bir yoldur. Bu yöntem, kullanıcı hesaplarının güvenliğini artırır, kullanıcı deneyimini iyileştirir ve geliştiricilere birçok yeni seçenek sunar. Vitalik Buterin, hesap soyutlamasını, Ethereum ağına bir milyar kullanıcı çekebilecek bir katalizör olarak görmektedir.</p><h3>Gas Abstraction ( Gaz Soyutlama)</h3><p>Gaz soyutlaması, kullanıcı deneyimini basitleştirerek bir zincirdeki işlem ücretlerini başka bir zincirdeki varlıklarla ödemenize olanak tanıyan devrim niteliğinde bir kavramdır. Bu, Solana’nızı Ethereum işlemleri için kullanabilmek veya kredi kartları gibi kripto dışı yöntemlerle ödeme yapabilmek gibidir.</p><p>Geçmişte, kullanıcılar işlem yapmak istedikleri ağın yerel gaz tokenini edinmek zorundaydılar. Örneğin, Ethereum’dan Avalanche’a fon transferi yapıyorsanız, önce Ethereum’daki ETH’nizi Avalanche ağındaki gaz ücretlerini karşılamak için AVAX’a dönüştürmeniz gerekirdi. Bu süreç, özellikle kripto dünyasında yeni olanlar için zahmetli ve pahalı olabilirdi.</p><p>Ancak gaz soyutlamasıyla, tüm bu zahmetlerden kaçınabilirsiniz! Halihazırda sahip olduğunuz varlıkları, örneğin Ethereum’daki $USDC’yi, diğer ağlardaki işlem ücretlerini karşılamak için kullanabilirsiniz. Bu, süreci basitleştirmenin yanı sıra, farklı blockchain uygulamalarıyla etkileşimin maliyetini ve karmaşıklığını da azaltır.</p><p>Çapraz zincir işlemlerini basitleştirmenin yanı sıra, gaz soyutlaması hesaplar arasında gaz paylaşımını da mümkün kılarak, bir hesapta gaz bulunurken diğerinde bulunmama sorununu ortadan kaldırır. Klaster ile bu sorun geçmişte kalır ve blockchain deneyimi daha sorunsuz ve kullanıcı dostu hale gelir (nihayet 20&#39;den fazla hesapta rastgele kalan gaz kalıntıları yok).</p><p>Özetle, gaz soyutlaması, blockchain işlemleri için evrensel bir çevirmen gibidir ve kullanıcıların sürekli genişleyen merkeziyetsiz finans dünyasında daha kolay ve maliyet etkin bir şekilde gezinmelerini sağlar.</p><p>Abstraction örneklerini araştırmalara devam ederken Klaster projesi sayesinde yeni bir kavramla daha karşılaştım.<strong> Interchain Transaction (iTx) ve Transaction Commitment Layer (Zincirlerarası İşlem).</strong></p><p>Klaster, zincir soyutlanmış (chain abstraction) uygulamalar oluşturmak için bir altyapı sağlar. Bunu, bir İşlem Taahhüt Katmanı olarak görev yapan bir Düğüm Ağı tanıtarak gerçekleştirir. Bu katman, dApp ve birden fazla blok zinciri ağı arasında yer alır ve dış dünya (kullanıcılar, dApps) ile Interchain Transaction (iTx) aracılığıyla iletişim kurar.</p><p>Geliştiriciler bu ilkelere dayanarak şunları yapabilir:</p><ul><li>Zincir soyutlanmış dApps oluşturun (ağ değiştirme düğmesi olmadan)</li><li>Akışın nasıl yürütüleceğine dair ayrıntıları düşünmek zorunda kalmadan birden fazla zinciri içeren karmaşık akışlar tanımlayın</li><li>Birden fazla zincire yayılan bağımlı eylemlerin yürütülmesini otomatikleştirin</li><li>Farklı zincirlerden ve ekosistemlerden gelen kullanıcıları tek bir kullanıcı imzasıyla dApp’lerine dahil edin</li></ul><p>Kullanıcılar ise:</p><ul><li>İstedikleri herhangi bir cüzdanı kullanarak zincir soyutlanmış dApps ile etkileşimde bulunabilirler</li><li>Fonlarının nerede olduğu konusunda endişelenmelerine gerek yoktur; dApp, diğer zincirlerdeki fonlarını tek bir kullanıcı imzasıyla harcayabilir</li><li>dApp’in fonlarını tüketmesi için fonlarını “kilitlemelerine” gerek yoktur</li><li>Birden fazla zincirdeki birçok işlemi içeren tam iTx yürütmesi için gaz maliyetini ödemek amacıyla herhangi bir zincirdeki herhangi bir varlığı kullanabilirler</li></ul><p><a href="https://klaster.io/">Klaster</a>’ın abstraction içerikleri yanı sıra <strong>iTx</strong> ve <strong>Transaction Commitment Layer</strong> konularında derinlemesine teknik bilgi sahibi olabileceğiniz çalışmaları da bulunmaktadır. Yazının devamı olarak teknik bir yazı olarak bir sonraki yazımı ve Klaster’ı takip edebilirsiniz. Bu yazı herhangi bir ücretli reklam veya işbirliği içermemektedir. Tamamen teknik detaylarını sevdiğim ve öğretici olduğu için incelediğim bir proje.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=beb8c5f3af96" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Duyguların Yapay Zekâya Geçişi]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/duygular%C4%B1n-yapay-zek%C3%A2ya-ge%C3%A7i%C5%9Fi-7375e42a1952?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7375e42a1952</guid>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <category><![CDATA[teknoloji]]></category>
            <category><![CDATA[openai]]></category>
            <category><![CDATA[duygusal-zeka]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 19 Jul 2023 15:02:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-07-19T15:02:28.867Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Öyle bir yapay zeka düşünün ki, sanal bir omuzda ağlıyorsunuz ve sizi teselli edebiliyor. Sizce bu gerçek olabilir mi?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/869/1*rdVApxqvtKxgrZTtswf5hQ.png" /></figure><p>Günümüzde var olan iş yükünün artmasıyla bunu karşılayabilecek iş gücü oranında düşüş görülmektedir. Bunun en büyük etkenlerinden biri genç nüfusun azalıp yaşlı nüfusun artması, kuşak farklılıkları ve çalışma alışkanlıkları gibi sebepler gösterilebilir. Fakat bunun yanı sıra son yıllarda teknoloji sektörü öyle bir üssel büyüme gösterdi ki bu alandaki iş yükünü kaldırabilecek kalifiye iş gücü çok sınırlı kalmaktadır. Tam da bu yüzden yapay zeka teknolojileri (AI) son zamanlarda bu iş gücünün açıklarını kapatma konusunda oldukça yararlı olmaya başlamaktadır.</p><p>İnsan gücünün belirli bir kapasitesi vardır ve bazı yeni konularda eğitilmesi, bilgi sahibi olması uzun bir zaman alabilmektedir. Yapay zeka ise bu tarz dezavantajları minimuma indirgeyerek bütün olasılıkları günden güne optimize etmektedir. Buradaki temel sorun ise insanların bazı iş kollarında IQ (Intelligence Quotient) ve EQ (Emotional Quotient) ’yu birlikte kullanması gerekebilir. Özellikle üst düzey yönetici veya karar mekanizması olan insanların karar vermelerinde IQ’nun yanında EQ büyük rol oynamaktadır. Yapay zeka ise IQ kısmında çoğu konuda insanları geçse de EQ olarak insanlara göre hâlâ eksik yönleri çok fazladır. Peki AI zamanla bu açığı kapatabilir mi?</p><p>Bir insan sadece zekasını kullanmaz. Aynı zamanda, kişiden kişiye değişmekle birlikte belirli oranda da duygusaldır. Bu gerçek göz önünde bulundurulduğunda, bir insanın bir durum karşısında ne şekilde tepki vereceğini düşünürken muhakkak duygular öncelikli olarak dikkate alınmalıdır. Öte yandan karar verme süreçleri için de duygular insanlar için çok önemli rol oynamaktadır. İnsanlar ve bilgisayarlar bilgiyi işleme anlamında birbirlerinden tamamen farklıdır. Bilgisayarlar programlanmış algoritmaların ve kullanıcı girdisinin talimatlarını takip ederken, insan beyni bilgiyi, sık sık beklenmedik sonuçlarla doğrusal olmayan bir şekilde işler- ki bu da insanın yaratıcılığını ve yenilikçiliğini açıklamaktadır. Her ne kadar durum bu şekilde olsa da bilgisayarların insan bilişini taklit etmek için “evrimleşmesi” çok uzun sürmeyebilir ki elbette bu durumun gerçekleşmesi için yine insanların yardım etmesi gerekmektedir. Şimdi bu iki durumu daha detaylı incelemek için duygusal zekayı ve yapay zekayı ayrı ayrı inceleyelim.</p><h3>Duygusal Zekâ</h3><p>Duygular kişiler arası ilişkilerin anahtarıdır. Bu nedenle insan yaşamında önemli bir yere sahiptir. Duygular, fizyolojik tepkiler, bilişler ve bilinçli farkındalık gibi psikolojik alt sistemleri yöneten iç olaylardır (Mayer ve Salovey, 1997, s. 323).</p><p>Duygusal zekâ, kendisinin ve başkalarının duygusal durumunu doğru bir şekilde değerlendirme ve bu bilgileri sonraki düşünme ve eylemlere uyum sağlayarak, yönetmek ve yönlendirmek için kullanma kapasitesidir (Salovey ve Mayer, 1990, s.185).</p><p>Rekabetçi ve teknolojik olarak daha gelişmiş bir küresel ortamda çalışanlar arasında verimlilik ve başarı için artan baskı ile sadece çalışanların duygusal zekâ becerilerine değil, aynı zamanda çalışanların etkileşime girdiği yapay zekâ makine ve sistemlerinin de duygusal yetkinlikleri ve tepkilerine vurgu yapılmaktadır.</p><p>Dijitalleşmenin yadsınamaz bir hızla gerçekleştiği iş dünyasına odaklanan pek çok araştırma göstermektedir ki; yüksek duygusal zekanın, takım performansını, çalışan verimliliği, dolayısıyla kurumun rekabet gücü ve müşteri memnuniyeti üzerinde doğrudan etkisi bulunmaktadır (Acungil, 2018). Yale Üniversitesi, Yapay Zekâ Merkezinde çalışmalarını sürdürmekte olan David Caruso, duygusal zekayı kalbin mantığa karşı zaferi ya da mantıksal zekanın karşıtı olarak tanımlamanın oldukça hatalı olduğunu belirtmekte olup, aksine duygusal zekayı başarılı bir kesişme olarak açıklamıştır. Caruso’ya göre duygusal zekâsı yüksek liderler, inovatif değişimi ve gelişimi mümkün kılan aktörlerdir.</p><p>Dünya Ekonomik Forumu’nun 2020 değerlendirmesine göre; yüksek duygusal zekâ, kurumların aradığı 6. çalışan özelliği olmuştur. İlgili forum aynı zamanda duygusal zekâya sahip çalışanların iş birliğine, liderliğe ve yüksek motivasyonla çalışmaya daha yatkın olduğunu da belirtmiştir (WEF, 2020). Duygusal zekânın kurumlara sağladığı bu avantajlar değerlendirildiğinde, hâlihazırda gerçekleşen dijital dönüşüm, yapay zekâ ve otomasyon teknolojilerinin de duygusal zekâ ile iş birliği kaçınılmaz olarak görülmektedir.</p><h3>Yapay Zekâ</h3><p>Yapay zekâ kavramı ilk kez 1955 yılında, Amerikalı bilgisayar bilimci John McCarthy tarafından ortaya atılmış olup, “Zeki makineler yapmanın bilimi ve mühendisliğidir.” şeklinde tanımlanmıştır. MIT’den Edward Fredkin yapay zekânın ortaya çıkışını tarihteki üç büyük olaydan biri olarak tanımlamaktadır. Yapay zekâyı insanlar tarafından yapıldığında zeki olarak adlandırılan davranışların, önceden programlanmış sistemler tarafından tekrar edilmesi olarak açıklamak mümkündür. Bir diğer tanım ise, insan zekâsını bilgisayarlar aracılığı ile taklit etmek olarak tanımlanabilir.</p><p>Yapay zekâ, teknolojinin gelişmesiyle birlikte 1980’lerden sonra büyük bir endüstri olmaya başlamıştır. İlk başarılı yapay zeka ticari sistemi olan R1, Digital Equipment Corporation (DEP)’da kullanılmaya başlanmıştır. Bu program, yeni bilgisayar sistemleri için siparişlerin yapılandırılmasına yardımcı olurken, 1986 yılına gelindiğinde ise, programı kullanan şirketler yılda yaklaşık 40 milyon dolar tasarruf etmeye başlamıştır. 1981’de Japonya, bir yapay zeka ürünü olan Prolog çalıştıran akıllı bilgisayarları inşa etmek için 10 yıllık bir plan olan “Beşinci Nesil” projesini açıklamış ve ABD’de buna cevap olarak uluslararası rekabetçiliği sağlamak için tasarlanmış bir araştırma konsorsiyumu olarak Mikroelektronik ve Bilgisayar Teknolojileri Kurumu (MCC)’nu oluşturmuştur. Yapay zeka endüstrisi 1980’de birkaç milyon dolardan, 1988’de milyarlarca dolara yükselmiştir. Yapay zeka endüstrisinin büyümesine ek olarak şirketlerde; uzman sistemler, robotlar ve bu amaçlara yönelik yazılım ve donanımlar inşa edilmeye başlamıştır. Yapay zekâ, 1987’den sonra metodolojik açıdan büyük bir değişime giderek, çeşitli makine üretimlerinden ziyade gerçek dünya deneyimine dayalı uygulamalar geliştirmede kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle bilimsel temelli yaklaşım ve metodolojik dönüşümden sonra yapay zekâ ile ilişkili yeni hipotezler geliştirilmeye başlanmıştır.</p><p>Günümüz dünyasında, etki gücü yoğun pek çok alanda (robotik, tanı, görüntüleme, öğrenme, iş dünyası vb.) binlerce akıllı sistem mevcuttur. Bir satranç turnuvasında Kasparov’u yenebilen Deep Blue tarihe geçen bir örnek olarak verilebilir. Harvard Business Review tarafında yayınlanan makaleye göre; Associated Press isimli haber ajansının, haber değeri anlamında çok da getirisi olmayan metinleri yazmak için yapay zekâ yazılımlarından faydalanarak 12 kat daha fazla öykü ürettiği bilinmektedir. Haber ajansının açıklamasına göre, yazılımı kullanmaya başladıkları dönemden itibaren kurumlarında çalışan gazeteciler ayrıntılı öyküler ve haberler yazmak üzere daha fazla zaman, bütçe ve özgürlük elde etmiştir.</p><h3>Duygusal Zeka ve Yapay Zekâ İlişkisi</h3><p>Teknoloji ile olan yüzlerce yıllık ilişkimiz günümüze değin tek taraflı olarak kabul edilmektedir. Şimdi ise, gelişen teknoloji sayesinde bilgisayarlar duygularımızı fark edip, uygun karşılıkları vermeye ve hatta taklit etmeye, yani öğrenmeye başlamıştır.</p><p>Yapay zekâ alanında yaptığı çalışmalarla bilinen Amerikalı bilim insanı Marvin Minsky cesurca “Asıl soru akıllı makinelerin herhangi bir duyguya sahip olup olamayacağı değil, duyguları olmadan da en az o kadar akıllı olup olamayacağıdır” demiştir. Yapay zekânın icadından itibaren ana hedeflerinden biri, insan yerine hareket edebilen ve akıl yürütebilen gelişmiş sistemler üreterek, karmaşık görevleri yerine getiren yazılım sistemleri oluşturmak olmuştur.</p><p>Ancak yapılan son çalışmalar, insanların rasyonel karar verme süreçlerinde bile duyguların önemini vurgulamaktadır. Bundan dolayı aynı şekilde yapay zekâyı da daha zeki hale getirmek için ilgili sistemlere duygusal bir bileşen eklemenin gerekliliği vurgulanmaktadır. Duyguları programlamanın mümkün olup olmadığı günümüzde hala bir tartışma konusudur ancak duygusal sinyallerin algılanması, ölçülmesi ve çoğaltılması yapay zekânın insanlarla birlikte daha rahat çalışmasına yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Bu konuyu desteklemek için aşağıdaki vaka analizi üzerine çalışılmıştır.</p><p><strong>Yapay Zeka’nın Duygusal Zekayı Kullanımı: Otomatik Duygu Tanıma</strong></p><p><strong>Giriş:</strong></p><p>Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte, duygusal zeka alanında da önemli ilerlemeler kaydedilmektedir. Yapay zeka, duygusal ifadeleri tanıma ve analiz etme yetenekleriyle duygusal zeka becerilerini taklit etmeye çalışmaktadır. Bu case study’de, yapay zeka teknolojilerinin duygusal zeka alanında nasıl kullanıldığına odaklanacak ve otomatik duygu tanıma üzerine bir inceleme yapacağız.</p><p><strong>Vaka Analizi:</strong> Otomatik Duygu Tanıma</p><p><strong>Araştırma Amaçları:</strong></p><p>Bu vaka analizi, yapay zeka teknolojilerinin duygusal zeka alanında duygu tanıma sürecinde nasıl kullanıldığını incelemeyi hedeflemektedir. Özellikle, yapay zekanın duygusal ifadeleri tanıma yeteneklerini nasıl geliştirdiği ve insan benzeri bir duygusal zeka taklit edebilme potansiyelini araştırmaktadır.</p><p><strong>Metodoloji:</strong></p><p><em>Veri Toplama: </em>Araştırma için bir duygu tanıma veri seti oluşturulmuştur. Bu veri seti, farklı duygusal ifadeler içeren görüntüler, metinler veya ses kayıtlarından oluşmaktadır.</p><p><em>Etiketleme ve Ön İşleme:</em><strong><em> </em></strong>Veri setindeki örnekler, insanlar tarafından etiketlenmiş ve duygusal kategorilere ayrılmıştır (örneğin, mutlu, üzgün, korkmuş vb.). Ayrıca, veri ön işleme adımları (örneğin, gürültü giderme, boyut indirgeme) uygulanmıştır.</p><p><em>Yapay Zeka Modeli Eğitimi: </em>Veri seti, yapay zeka modelinin eğitiminde kullanılmıştır. Derin öğrenme yöntemleri (örneğin, evrişimli sinir ağları, rekurrent sinir ağları) veya doğal dil işleme algoritmaları gibi yapay zeka teknikleri kullanılarak bir model eğitilmiştir.</p><p><em>Test ve Değerlendirme: </em>Eğitilen yapay zeka modeli, ayrı bir test veri seti üzerinde değerlendirilmiştir. Modelin duygusal ifadeleri doğru bir şekilde tanıma ve sınıflandırma yetenekleri ölçülmüştür. Bu aşamada, doğruluk oranları, hassasiyet, geri çağırma gibi performans metrikleri kullanılmıştır.</p><p><strong>Sonuçlar:</strong></p><p>Yapay zeka modeli, duygusal ifadeleri tanıma ve sınıflandırmada başarılı sonuçlar elde etmiştir. Test veri seti üzerinde yüksek doğruluk oranlarına ve duygusal kategoriler arasında düşük hata oranlarına sahip olduğu gözlemlenmiştir. Yapay zeka, insan benzeri bir duygusal zeka taklit etme potansiyeline sahip olabilir ve bu alanda önemli bir kullanım potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.</p><p>Bu yapılan vaka analizine göre yapay zeka, kısıtlı ve rasyonel sayılabilecek duygusal zeka çalışmalarında başarılı sonuçlar elde etmektedir. Yukarıdaki paragraflarda da bahsedildiği gibi yapay zeka her ne kadar insanoğlunu IQ alanında geçse de EQ alanında eksiklikleri halen vardır ve bu iki bölüm (quotient) birlikte kullanılınca daha etkili ve doğru sonuçlar elde edilmektedir.</p><h3><strong>Duygusal Yapay Zekâ</strong></h3><p>İlk defa 1995 yılında, Rosalind Picard duygusal bilgi işlem terimini kullanarak, insana atfedilen özellikleri yapay zekâ ile birlikte kullanmıştır. Picard’a göre, yapay zekaya felsefi bir bakış açısı ile yaklaşılmalı, makinelerin de insanlar gibi davranışlarını sorgulayarak, duygularına göre düzenlemeleri gerekmektedir.</p><p>Duygusal yapay zekâ, bireylerin ilgi alanlarını belirleyerek, hassasiyetlerini itina ile analiz ederek çok daha kişisel bir deneyim oluşturmayı amaçlayan yapay zekâ kullanımıdır (Minsky,2006, s.220).</p><p>Diğer pek çok yapay zekâ teknolojisi gibi, duygusal yapay zekâ da bireylerin gündelik ve iş hayatlarını kolaylaştırmak, ihtiyaçlarının giderilmesi ve karar verme süreçlerine destek olmak maksadı ile geliştirilmiştir. Duygusal yapay zekâ, insanların ses veya mimiklerinden edindiği küçük ipuçlarla duyguları algılayan ve uygun şekilde yanıt veren bir teknolojidir. İlgili teknoloji günümüzde sohbet botları, pazarlama araştırmaları da dâhil olmak üzere çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır.</p><p>Yapay zekâ- insan iletişiminde duyguların doğru şekilde okunmasının ve işlenmesi büyük önem taşımaktadır. Zira yapay zekâ hayal kırıklığını, öfkeyi ya da üzüntüyü doğru tahlil edemezse bireylere, duruma uygun tepki ve cevaplar da veremeyecektir. Örneğin sağlık hizmetlerinde görevlendirilecek yapay zekâ teknolojileri ve robotlar için empati ve anlık olarak duyguları doğru şekilde tahlil edip kavrama hayati önem taşımaktadır.</p><p>Günümüzde duygu tespiti iki ana yöntemle gerçekleştirilebilmektedir. Bunlardan ilki yüz tanıma olup, duygular web tabanlı kameralar ya da optik sensörler aracılığı ile incelenmektedir. Algoritmalar kişinin yüzündeki önceden kodlanan kilit noktaları tanımlamaktadır. Yüz ifadesi kombinasyonlarını duygularla eşleştirebilmek için de derin öğrenme algoritmaları yardımıyla piksel analizi yapılmaktadır. İkinci yöntem ise; yapay zekâ, konuşmamızdan yani ses yüksekliğinden, tonumuzdan, frekansın yükselip alçalmasından ilgili analizleri gerçekleştirerek duygularımızı tespit etmektir. Sonrasında ilgili veriler ışığında tüketicilerin bir duruma ya da ürüne karşı tespit edilen tepkileri kullanılarak, ürün veya kampanyalar için tutundurma stratejilerinin nasıl planlanacağına dair çalışmalar yapılabilmektedir</p><p>Apple 2016 yılında yüz ifadelerini analiz ederek, insanların duygularını okumak için yapay zekâ teknolojisini kullanan Emotient isimli ileri teknoloji şirketini satın almıştır. Şirketin piyasaya sunduğu ileri duygu tespit teknolojilerden faydalanılarak pek çok hastanede kendisini etkin şekilde ifade edemeyen hastaların ağrı belirtileri yorumlanabilmiştir. Behavioral Signals isimli yapay zekâ teknolojileri şirketi ise, anahtar performans göstergesinde sesler aracılığı ile duyların tespitini sağlayıp insan kaynakları süreçlerinde şirketlere danışmanlık vermektedir. Apple duygular üzerine yapmakta oldukları çalışmalarını Emotient ile sınırlamayıp, sonrasında iPhone X kullanıcılarına sundukları “animojiler” ile devam ettirmektedir. Animojiler temelde telefonun FaceID özelliği ile çalışmakta olup, kullanıcıların anlık yüz hareket ve mimiklerini tanıyarak o anki duygu durumunu emojileştirmektedir. Bu teknoloji ile artık kullanıcılar anlık duyguları ile oluşturabildikleri emojileri ile gerçek zamanlı iletişime geçerek kendilerini daha rahat ifade edebilmektedirler. Aynı zamanda ilgili uygulama kullanıcılarına webinar ya da görüntülü görüşmelere yüzlerini tanıtarak, anlık animojileri ile katılım şansı sağlamaktadır.</p><p>Bir diğer örnek ise OpenAI’ın üzerinde çalıştığı Denetimsiz Duyarlılık Nöronu çalışmasıdır. Bu çalışmada duygu nöronları, sinir ağları ve yapay zeka ilişkisi açısından çok değerli çıkarımlar elde etmişlerdir.</p><h3>OpenAI Denetimsiz Duyarlılık Nöronu (Unsupervised Sentiment Neuron)</h3><p>OpenAI ekibi modellerinin yorumlanabilir bir özellik öğrenmesine ve Amazon incelemelerinde yalnızca bir sonraki karakteri tahmin etmenin duygu kavramını keşfetmesiyle sonuçlanmasına çok şaşırmıştır. Bu fenomenin bizim modelimize özgü olmadığına, bunun yerine girdilerinde bir sonraki adımı veya boyutu tahmin etmek üzere eğitilmiş belirli büyük sinir ağlarının genel bir özelliği olduğuna inanmaktadırlar.</p><h4>Duygu nöronu</h4><p>Doğrusal modeli L1 düzenlemesi ile eğitirken, şaşırtıcı bir şekilde öğrenilen birimlerin çok azını kullandığını fark eden OpenAI ekibi, daha derine indiğimizde, aslında duyarlılık değerini büyük ölçüde tahmin eden tek bir “duygu nöronu” olduğunu fark etmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*r1LQ8q1chYvdQGE8" /></figure><p><strong>(Denetimsiz öğrenme) Unsupervised learning</strong></p><p>Etiketlenmiş veriler, bugünkü makine öğrenimi için yakıttır. Veri toplamak kolaydır, ancak bu verilere ölçeklenebilir bir şekilde etiket oluşturmak zordur. Sadece önemli problemler için etiketleri oluşturmak mümkündür, çünkü ödül çabaya değer olmalıdır; örneğin, makine çevirisi, konuşma tanıma veya otonom araçlar gibi alanlar.</p><p>Makine öğrenimi araştırmacıları uzun zamandır etiketsiz öğrenme algoritmalarını geliştirmenin hayalini kurmaktadır. Bu algoritmalarda iyi bir veri kümesinin temsili öğrenilir, ardından sadece birkaç etiketli örnek kullanılarak görevleri çözmek için bu temsil kullanılabilir. Araştırmalar, büyük miktarda veri üzerinde büyük etiketsiz bir sonraki adım tahmin modelleri eğitmek, iyi bir temsile dayalı sistemlerin oluşturulması için iyi bir yaklaşım olabileceğini göstermektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*gwuhUVmwAUtjVTuQ" /><figcaption>(kaynak:<em>https://openai.com/)</em></figcaption></figure><p>Bu tarz çalışmalar yapay zekanın duygusal alanda zamanla denetimsiz olarak gelişebileceğini göstermektedir. Fakat bu gelişimin ne denli olacağı sinir ağlarının tamamen çözülmeden netlik kazanmaktadır.</p><p>Günümüzden basit bir örnek verecek olursak: Bir anne, bir anne ve bu anne-babanın bir yardıma muhtaç bebeğini ele alalım. Annelik içgüdüsü denilen duygu, babalarda varoluşsal olarak yoktur ve genelleme yaparsak biyolojik etkenlerin etkisiyle de birlikte kadınların duygusal zeka oranları erkeklere göre daha fazladır.</p><p>Bu ailenin evde otururken bebeğin de yerde olduğunu varsayalım ve bebeğin yattığı yerin yanında masa olduğunu, bu masanın üzerinde sıcak bir çay olduğunu düşünelim. Bu çayın masadan düşüp bebeğin üzerine düşeceğini ve ebeveynlerin buna yetişemeyeceğini kafamızda canlandıralım. Annelik ve babalık içgüdüsü denilen duygu sayesinde bir ebeveyn o bardağın düşme hızına yetişemese bile refleks olarak bardağa doğru bir harekette bulunması ya da bardağa doğru atlanması beklenilmektedir. Fakat bu durum yapay zeka tarafında bu şekilde sonuçlanmayabilir. Aynı senaryoda bu sefer ebeveynler yerine yapay zeka teknolojisi ile çalışan bir bakıcı robot düşünelim. Bu robotta aynı içgüdüler olmadığından eğer bebeğin üzerine sıcak çay dolu bardak düşecekse ve bu robot sayısal olarak mesafe/hız oranı yeterli değilse o bardağı yakalamak için harekete geçmesi beklenmemektedir.</p><p>Duygusal yapay zekâ konusunda üzerinde durulan bir diğer görüş ise, robotların ve yapay zekâ teknolojilerinin biz insanlarla iletişimlerinin daha kolay ve etkili olabilmesi için sadece bizim duygularımızı tanımlamalarının yetmeyeceği, kendi duygularının da olması gerekliliğidir. Böylelikle insan — yapay zekâ etkileşiminin tam anlamıyla verimli hale gelebileceği belirtilmektedir. Örneğin, bir insan bir diğerine gülümsediğinde sürüngen beyin ve amigdalanın beden dili okuma programı sayesinde diğer insan da aynı şekilde gülümseme ile karşılık verme eğiliminde olmaktadır. Tasarım olarak insan yüzüne benzer robot ya da yapay zekâ arayüz tasarımlarının yapılmasının en temel sebeplerinden birisi de budur.</p><h3>Sonuç</h3><p>Günümüzde hızla ilerleyen dijitalleşme, insanlar ve yapay zeka arasındaki sınırların giderek bulanıklaştığı bir ortam yaratmaktadır. Bu bulanıklık, bazen belirsizliklerle dolu olsa da geleceğe umut veren bir potansiyel sunmaktadır. Yapay zeka teknolojisinin hızlı ilerlemesiyle birlikte, makinelerin gerçek bir “hissetme” yeteneği kazanması yakın bir gelecekte mümkün görünmektedir. Bu gelişme, endüstriyel uygulamaların yanı sıra, duygusal zekaya sahip robotların sosyal fayda sağlamak ve duygusal ihtiyaçları anlayarak destek olmak gibi alanlarda büyük potansiyel taşımaktadır. Bu potansiyel, refah açısından da gözle görülür bir artış getirebilir. Örneğin, cezaevlerinde, sağlık ve güvenlik hizmetlerinde veya sınır kontrollerinde duygusal yapay zeka robotları veya arayüzleri, ülkeler ve kurumlar için verimlilik ve güvenlik açısından önemli bir katkı sağlayabilir.</p><p>Ancak, bu gelişmelere rağmen, birçok şirket henüz makine öğrenimi veya diğer yapay zeka işlevlerinin potansiyelinden yeterince yararlanamamaktadır. Araştırmalar, organizasyonların belirsizlik korkusu, teknolojilerin iş süreçlerine etkili bir şekilde entegre edilememesi ve çalışanların iş kaybı endişesi gibi nedenlerle bu ileri teknolojilere uyum sağlamakta zorlandıklarını ortaya koymaktadır.</p><p>Ayrıca, dikkate alınması gereken bir başka nokta da yapay zeka temelli her robotun, insan yazılımcılar tarafından geliştirilen algoritmalarla çalıştığıdır. Bu robotların nasıl tepki vereceği, hangi soruları soracağı veya nasıl hareket edeceği, insana bağlı olarak tasarlanmıştır. Bununla birlikte, derin öğrenme ve makine öğrenimi algoritmalarıyla yapay zekanın inisiyatif alma yeteneğinin değerlendirilmesi de günümüzde gündeme gelmektedir. Şimdiden, insan duygularına, hırslarına ve bireysel tepkilere sahip robotların kontrol dışına çıkması endişeleri ortaya çıkmıştır.</p><p>Ancak, insanlar ve teknoloji arasındaki etkileşimi göz ardı etmek mümkün değildir. Bu nedenle, ilerlemeye devam ederek kaçınılmaz olanı araştırmalı, olası problemleri önceden tahmin etmeli ve buna göre etik, ahlaki ve teknik önlemler almalıyız. Genel kamu yararını korumak adına, yazılımcılar olarak bireysel veya kurumsal olarak geliştirdiğimiz yapay zeka teknolojilerinin etik tasarımı ve işleyişi önemli bir gereklilik haline gelmiştir. Microsoft tarafından sunulan sorumlu yapay zeka etik ilkeleri, bu standardın oluşturulması için iyi bir başlangıç noktası olarak kabul edilebilir.</p><p>Duygusal yapay zeka teknolojileri alanında hala üzerinde çalışılması gereken birçok açık soru bulunmaktadır. Örneğin, yapay zeka uygulamaları içgüdülere, öğrenme isteğine,, hayallere ve vicdana sahip olabilir mi? Bir robot gerçekten de duyarlı olabilir mi? Bu soruların cevaplarını araştıran bilim insanları bulunmaktadır. Ancak insan duyarlılığını ve vicdanı tanımlayan kriterlerin dijital dünyada nasıl yansıtılacağı henüz tam olarak belirlenmemiştir. Yine de, kabul edilebilir, etik ve ahlaki ilkeler çerçevesinde çalışacak robotlar ve yapay zeka uygulamalarının dünyamıza getireceği faydaların göz ardı edilmemesi gerekmektedir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7375e42a1952" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Basitçe Blokzincir Teknolojisi ve Merkeziyetsiz Finans (DeFi)]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/basit%C3%A7e-blokzincir-teknolojisi-ve-merkeziyetsiz-finans-defi-9800c962c39c?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9800c962c39c</guid>
            <category><![CDATA[merkeziyetsiz-finans]]></category>
            <category><![CDATA[defi]]></category>
            <category><![CDATA[kripto-para]]></category>
            <category><![CDATA[blokzinciri-teknolojisi]]></category>
            <category><![CDATA[blok-zinciri]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 06 Mar 2023 07:32:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-06T12:23:14.467Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*wnt-7m9ViN1OMJAkvk77dQ.png" /></figure><p>Günümüzde blokzincir denildiğinde ilk başta akla gelen yeni finans terimlerinden biri olan kripto paralardır. Kripto paralar kriptografik algoritmalar ile oluşturulan ve kişiden kişiye varlık transferini mümkün kılan yazılımlardır. Kripto paralar kendi Blockchain ağları içinde merkeziyetsiz ve hiçbir otoriteye ihtiyaç duymadan kriptografi ile ağa katılan her madenci tarafından onaylanarak kayıt altına alınmaktadır (proof of work). Ağda çalışan dijital madenciler sistemin güvenliği için kilit bir role sahiptir. Madencileri, kurumsal ve bireysel olarak, bilgisayar ve donanım ekipmanlarını 7/24 blokların onaylanması ve kayıt altına alınması için blokzincir ağında çalıştıran kişiler ve kurumlar olarak tanımlayabiliriz.</p><p>İlk kripto para, blokzincir teknolojisinin ortaya çıkışından bir yıl sonra 2009 yılında, Satoshi Nakamoto adıyla bilinen kişi tarafından yaratılan Bitcoin (BTC)’dir. Bitcoin’in yaratılış amacının günümüz finansal sistemine karşı bir tepki olduğu düşünülmektedir. 2008 ekonomik krizinden sonra yaratılmış olması ise bunun göstergelerinden biri olarak görülebilir. Günümüzde kullandığımız paraların dönüşüm sürecine baktığımızda, fiziksel altınların banka güvenceli kâğıt varlıklara, sıradan kağıtların değerli paralara, senetlere, çeklere ve ilerleyen yıllarda plastik kartlardan sonra mobil ödeme sistemlerine dönüştüğü bir çağın içindeyiz.<br>Finansal ürünlerin sürekli değişim geçirdiği bu dönemde, kripto paraların doğuşu ile birlikte yeni bir döneme de tanıklık etmek üzereyiz.</p><p>Kripto paraların en büyük özelliklerinden biri enflasyon kavramını yok etme gücüdür. Akıllı sözleşmeleri olan kripto para birimlerinin arz miktarı bellidir. Bu sayede herhangi bir finansal krizde kâğıt para basar gibi kripto para arzının değişmesi mümkün değildir. Maksimum arz her zaman sabittir. Bu sayede enflasyon kavramını yoksayan bir merkeziyetsiz sistem olarak tanımlayabiliriz. Ayrıca kripto para birimi çeşitleri olan stabil coinler sayesinde kâğıt dolarınızı aynı şekilde sanal dolara çevrilmektedir.<br>Bu sayede kripto paralar ve blokzincir teknolojisi finans alanında “Merkeziyetsiz Finans (<strong>De</strong>centralized <strong>Fi</strong>nance)” adı altında yeni bir kavramın oluşmasına katkı sağlamıştır.</p><h4><strong>Merkeziyetsiz Finans ve Yönetime Etkileri</strong></h4><p>DeFi, merkeziyetsiz (decentralized) ve finans (finance) kelimelerinden oluşan merkeziyetsiz finans işlemlerine verilen genel addır. DeFi hiçbir merkez veya otoriteye bağlı olmayan finansal yapılara verilen addır.</p><p>Bitcoin ve Ethereum gibi belli bir merkezi olmayan ve karar verici otoritelerin olmadığı sistemler DeFi için ideal örneklerdir. Fakat finansal araçlar sadece para gönderme ve alma ile sınırlı olmadığı için DeFi denildiğinde daha gelişmiş finansal işlevleri akla getirmek doğru olacaktır. Bunlara arasında kredi alma, kredi verme, merkeziyetsiz borsa, sigorta, alışveriş, pazaryeri ve benzerlerini sayabiliriz. DeFi, kripto para birimlerinin özgürlük amacıyla ortaya çıkmalarının ardından daha demokratik bir finans sisteminin inşası için başlatılmıştır. DeFi sistemlerinin bir diğer en önemli amacı geleneksel finans sistemlerine erişimi olmayan insanların finans işlerini yapabilmelerini sağlamaktadır. Dünya üzerinde yaklaşık 1,7 milyar insan geleneksel finans sistemine yani bankacılık işlemlerine erişilememektedir. DeFi sistemleri mevcut finans sisteminin erişemediği bu insanlara erişmeyi amaçlamaktadır.</p><p>DeFi bankaya güveni olamayan kişilerin bankacılık işlemlerini bir otorite tarafından değil de sistemin oluşturduğu bir algoritma üzerinden gerçekleştirebilmesini sağlamaktadır. Bankacılık işlemlerinin DeFi ağlarına bağlı milyonlarca cihaz ile belli bir formül üzerinden<br>yapılabilmesini sağlar. Bu nedenle DeFi sistemlerinde bir merkezin müdahalesi imkansızdır. Sistemi kullananlar aynı zamanda sistemin çalışabilmesini sağlamaktadırlar.</p><h4><strong>DeFi ve Geleneksel Finans</strong></h4><p>DeFi sistemlerinin geleneksel finans üzerinde etkisine baktığımızda ise 2008 yılında dünyada yaşanan krizi inceleyebiliriz. Dünyada yaşanan 2008 krizi sonrası birçok kişi banka ve devlet merkez bankalarına karşı bir güvensizlik duymuştur. Ayrıca, bir merkezin tüm finans enstrümanları üzerinde kurduğu hakimiyet çok eleştiri almıştır. Hükümetlerin sınırsız para basabilmeleri, değerlemeleri, değiştirebilmeleri, insanların belli bir formül üzerinden kimsenin müdahale edemeyeceği sistemlere olan ilgisini artırmıştır. Bitcoin adındaki kripto para birimi bu alanda ortaya çıkan en önemli varlık olmuştur. Merkezi olmayan, binlerce kişinin dahil olması ile hem kullanan hem yöneten olabilecekleri bir DeFi yapılanması ortaya çıkmıştır. Merkezi otorite ihtiyacı duyulmayan blokzincir ile finans alanı daha özgür olmaya başlamıştır. Böylece, kullanıcılar kendi varlıklarını muhafaza edebilir ve aracı olmadan bir başkasına, gizlilik ilkesine uygun şekilde gönderebilir hale gelmiştir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9800c962c39c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Geleneksel Yönetime Alternatif: Yönetişim ve DAO’lar]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/geleneksel-y%C3%B6netime-alternatif-y%C3%B6neti%C5%9Fim-ve-daolar-8c00faa5a8dc?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8c00faa5a8dc</guid>
            <category><![CDATA[dao]]></category>
            <category><![CDATA[blokzinciri-teknolojisi]]></category>
            <category><![CDATA[decentralized-finance]]></category>
            <category><![CDATA[yönetişim]]></category>
            <category><![CDATA[governance]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 10 Jan 2023 18:21:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-01-11T11:17:18.802Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Günümüz Web3 ekosisteminde DAO (Decentralized Autonomous Organization) yani Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlar kavramı sık sık kendinden bahsettirmeye başladı. Bu kavram kendinden bahsettiriyor ama tam olarak nedir bu DAO’lar? DAO’dan bahsedilirken adı geçen governance (yönetişim) kavramı nereden geliyor ya da yönetişim kavramının blokzincir teknolojisinin temelinde yer aldığını biliyor muydunuz?</p><p><strong>Yönetişim</strong></p><p>Yönetişime anlamsal olarak baktığımızda, yönlendirme ve gözetme kavramlarını (guidance &amp;oversight) içerir. Etimolojik olarak “Governance (Yönetişim)” kavramı ise eski Yunancada yönlendirme (steering, guiding) ve kontrol/gözetim (control &amp; oversight) anlamına gelen “kybernao” kelimesinden gelir.</p><p>Yönetim kavramının, karar alma süreçlerinin daha dikey bir şekilde kurgulandığı, katılımın düşük olduğu, daha merkezi, hiyerarşik yapılarda yönetim pratiklerine karşılık geldiğinden hareketle “yeni kamu yönetimi” anlayışı çerçevesinde “yönetişim” kavramı önem kazanmaya başlamıştır.</p><p>Genel olarak yönetişim kavramına baktığımızda güven kavramı ile birleşmektedir. Güven kavramına kattığı anlamla yönetim kavramından ayrılırken aynı zamanda blokzincirin merkeziyetsizliğini yönetişime benzetebiliriz. Bu güveni sağlamak için blokzincir teknolojisi ile benzerlik gösteren ilkeler bulunmaktadır. Bu ilkeler güvenin sürdürülebilir olmasını<br>sağlamaktadır.</p><p><strong>Yönetişim İlkeleri</strong></p><p>İyi Yönetişim ilkelerinin blokzincir teknolojisinde kullanılan bazı faydalarla aynı olarak kullanıldığını görebilirsiniz.</p><p>İyi yönetişimin temel ilkelerini aşağıdaki fotoğrafta görüldüğü gibi şeffaflık, hesap verebilirlik, tutarlılık, adillik, etkililik, sorumluluk ve katılımcılık olarak yedi sütun halinde sıralayabiliriz. Bu temel ilkeler demokratik bir yönetim yapısının oturtulabilmesi için gerekli olan zemini oluşturan, iyi yönetim anlayışını ortaya koyan ilkelerdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/482/1*4Q1POt494rx0lqko33XVpw.png" /><figcaption>İyi Yönetişim İlkeleri ve Demokrasi (Mustafa Şahin,2018)</figcaption></figure><p>●<em> </em><strong><em>Adillik:</em> </strong>Tüm paydaşların beklentilerini gözeterek sistemi oluşturmak ve<br>uygulamalarda kişiye göre değil sisteme göre karar vermek.<br>● <strong><em>Şeffaflık:</em></strong> Kurum içinde, dışında ve aynı zamanda topluma karşı performans ve kaynakların kullanımı konusunda aktif açıklık ve şeffaflıkta olmak.<br>● <strong><em>Hesap Verebilirlik:</em></strong> Paydaşlara karşı hesap verme ya da raporlama ve yapılan işlerin değerlendirmesi yaklaşımını benimsemek.<br>● <strong><em>Katılımcılık:</em></strong> Bilginin paylaşılması, faaliyetlerin oluşturulması ve gerçekleştirilmesinde paydaşların katılım ve desteğini sağlamaya yönelik ortam geliştirmek.<br>● <strong><em>Etkililik:</em></strong> Başarı ve sonuç odaklı yaklaşımla kaynakları doğru yönlendirmek, doğru alanları seçmek ve performans hedeflerini doğru belirlemek.</p><p>●<strong> <em>Tutarlılık:</em></strong> Paydaşların beklentilerini karşılayarak misyon ve vizyon doğrultusunda hareket etmek, karar almada temel politika ve prensipleri korumak.<br>●<em> </em><strong><em>Sorumluluk:</em></strong> Sorumlulukları sahiplenme ve yerine getirme anlayışı geliştirmek ve bu yönde temel politika ve prensipleri korumak.</p><p><strong>Yönetişimin Merkeziyetsiz Yönetime ve DAO’lara Faydaları</strong></p><p>Kripto para birimlerin ilki olan Bitcoin’i devrimsel bir varlık haline getiren en önemli şey, “güven” kavramının blokzincir tabanlı dağıtık, merkeziyetsiz bir ağ üzerinde kriptografik protokoller ile güvene alınmış işlemlerle yeniden inşa edilmesiydi. Bitcoin’i, diğer kriptoparalar, akıllı sözleşme platformları, merkeziyetsiz finans protokolleri ve merkeziyetsiz otonom organizasyonlar gibi gelişmeler takip etti. Bu gelişmeleri tamamlayıcı devrimler olarak nitelendirilmektedir. Yönetişim kavramının merkeziyetsiz yönetime azımsanamaz faydaları mevcuttur ve bunlardan en önemlisi “Merkezi Olmayan Otonom Organizasyon (Decentralized Autonomous Organization)” olmuştur. Kısaltması DAO olarak bilinen merkezi olmayan otonom organizasyon, karar verme süreçlerinde, yönetim mekanizmalarında “güven” kavramını, yönetişim konsepti ile farklı bir boyuta taşıma potansiyeli taşımaktadır. DAO; adından anlaşılacağı üzere, herhangi bir otoriteye bağlı olmadan, bilgisayar kodları tarafından<br>yönetilen bir sistemdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/657/1*IAq_Qicek5Za3i2F5IapVg.png" /><figcaption>Merkezi Olmayan Otonom Organizasyonların Geleneksel Organizasyon Piramidinden Farkı</figcaption></figure><p>DAO’lar özgünlendiği amaca göre birbirinden oldukça farklı şekillerde tasarlanabilmektedir. Her ne kadar merkeziyetsiz bir teknoloji üzerine, kodlara, akıllı sözleşmelere güven esasına göre geliştirilmiş bir konsept olsa da yapısına ve geliştirilme amacına göre DAO’lar da farklı seviyelerde merkezileşme özellikleri gösterebilmektedir. Ancak DAO’lar istenildiği takdirde güven ihtiyacının önemli ölçüde minimize olduğu, çok daha demokratik, şeffaf, güvenli, hızlı, düşük maliyetli, etkili bir yönetişim mekanizması olarak tasarlanabilmektedir. Diğer bir ifadeyle DAO konseptinin sunduğu tüm bu avantajlar günümüz yönetim, karar verme<br>süreçlerinin çözemediği en önemli problemler olarak sayılabilir ve DAO’lar bu dezavantajları minimize etme noktasında önemli bir çözüm olarak karşımıza çıkmaktadır.</p><p>Özetlediğimizde, temel yönetişim kavramı ve ilkeleri sayesinde, sanal bir düzeyde kurum ve kişilere gerek kalmadan yeni bir Merkezi Olmayan Otonom Organizasyonların oluşmasında yapı taşı görevi görmüştür.</p><p><strong>Referanslar</strong></p><p><em>Argüden Yönetişim Akademisi (2021), İyi Yönetişim El Rehberi s:17–28. Avrupa Komisyonu (CEC) (2001). European Governance: A White Paper.</em></p><p><em>Şahin, Mustafa (2018). İyi Yönetişimin Bir Gereği Olarak E-Yönetişm ve Gümrük Tek Pencere Sisteminin E-Yönetişim Çerçevesinde Değerlendirilmesi, s:248.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8c00faa5a8dc" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Web3 Toplulukları için Kullanabileceğiniz 5 Araç]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/web3-topluluklar%C4%B1-i%C3%A7in-kullanabilece%C4%9Finiz-5-ara%C3%A7-8fe7dbe8084c?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8fe7dbe8084c</guid>
            <category><![CDATA[blokchain]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[tools]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[nft]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 20 Dec 2022 22:46:54 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-12-20T22:47:41.115Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Birçoğumuzun zihninde web3, NFT, kripto projesi kurarken veya çalışırken topluluk kısmına geldiğimizde “tamam ama bunu nasıl yapıyorlar?” dediğimiz noktalar vardır. Hatta bazen topluluğun işleyişindeki yönetimi ya da sistemi nasıl yönetebiliyorlar diye düşünebilirsiniz. Tam da bu nokta da işinize yarayabilecek bazı araçları sizin için derledim.</p><h3><strong>1. Luma</strong></h3><p><a href="https://lu.ma/crypto">Luma</a>’nın ilk odağı her ne kadar etkinlikler, haber bültenleri ve topluluk analitiği ile anlamlı ilişkiler geliştirmek olsa da eklediği kripto özelliğiyle Web3 ekosisteminde tanınmaya başladır.</p><p><strong><em>Nedir bu Luma?</em></strong></p><p>Luma kısaca sizin topluluğunuzun hodlerları yani sizin tokenlarınızı alanlar için özel etkinlikler oluşturur. Bu sayede yaptığınız özel etkinliklere sadece sizin topluluğunuzda bulunan ve sizin NFT’nizi ya da tokenınızı bulunduran insanlara hitap edebilirsiniz. Bu etkinlikler bir buluşma, hodlerlar arası bir toplantı veya eğitim olabilir.</p><p>Ama… Polygon (MATIC) ya da Solana (SOL) gibi altyapıları sevenlere kötü haber. Luma şu an sadece Ethereum altyapısı olan <strong>ERC-20</strong> ve <strong>ERC-721</strong> altyapılarını destekliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*TuwV_xF_rr8tO0f7998RgQ.png" /></figure><h3>2. Utilify</h3><p><a href="https://utilify.xyz/">Utilify</a> son zamanlarda popülerliğini arttıran ve kurucu ekibi Türk olan bir token gated deneyimi sunmaktadır. Yani aslında markalar ve topluluklar için token ile geçiş engellerini aşmaya yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Kendi kurallarınıza göre kendi etkinliklerinizi ve kampanyalarınızı oluşturabilirsiniz.</p><p><strong><em>Nedir bu Utilify’ın token gated deneyimi?</em></strong></p><p>Örneğin gece çok özel bir etkinliğiniz var fakat herkesin gelmesini istemiyorsunuz. Sadece belirli bir Web3 &amp; NFT topluluğundakilerin gelmesini istiyorsunuz. Mesela bu topluluklar Fluffy Polar Bears ve Ninja Squad sahiplerine özel olsun. Etkinliğiniz de gerçek bir alanda ise kapıya 2 tane kocaman güvenlik bile koysanız Fluffy Polar Bears ya da Ninja Squad NFT sahibi olduğuınu anlamanız zor olacaktır.</p><p>Ancak Utilify sayesinde token sahiplerine hareketli QR kodlar oluşturabilir, bu sayede de çözemediğiniz güvenlik sorununu sadece bir akıllı cihaz ile halledebilirsiniz. Hatta özel NFT serilerini bulunduranlara VIP giriş gibi özel tanımlamalar yapabilirsiniz.</p><p>Utilify çoklu zincir altyapısı ve çoklu cüzdan desteği vermektedir. Ayrıca güvenli olmasının yanı sıra da QR okuturken herhangi bir işlem ücreti de kullanıcılardan almamaktadır. (Bizzat kullandım.)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*TibwHoM4UMAFmfbxjZ680w.png" /></figure><h3>3. Collab.land</h3><p><a href="https://www.collab.land/">Collab.Land</a>, DAO’lara, NFT topluluklarına, markalara ve irili ufaklı tüm projelerin yaratıcılarına hizmet verir. Projenizin herhangi bir tokenı varsa, topluluk yönetimi ihtiyaçlarınızı Collab.land ile sağlayabilirsiniz.</p><p>Örneğin bir Discord ya da Telegram topluluğunuz varsa ve üyelere farklı rollerle farlı faydalar sağlamak istiyorsanız Collab.land bunun için biçilmiş kaftan. Collab.land’ı sunucunuza ekledikten sonra yarattığınız rollere istediğiniz gereksinimleri ekleyerek kullanabilirsiniz. Mesela bir üyenin “VIP” rolüne sahip olmak için projenizin 5 NFT’sine sahip olmasını istiyorsanız, Collab.land dashboard kısmından gerekli cüzdanda tutulması gereken token adedi ve tokenın adresini yazmanız yeterli olacaktır.</p><p>Topluluğunuz için bu tarz rol konfigürasyonlarınızı kolayca ve güvenli bir şekilde yapabilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ib7h3rg8l0J90xoBIiXc2w.png" /></figure><h3>4. Quest3</h3><p><a href="https://quest3.xyz/">Quest3</a> kısaca Web3 projeleri için sürdürülebilir bir pazarlama aracı koleksiyonudur. İçerdği özelliklerle topluluğunuzun ihtiyacına göre neredeyse sınırsız kombinasyonlarla yeni questler yani yarışmalar, etkinklikler, kampanyalar oluşturabilirsiniz. Quest3, Hogwarts Labs tarafından geliştirilmiş bir Web3 trafik dağıtım ve reklam platformudur.</p><p>Kullanıcılar, topluluğunuzda yayınladığınız görevlere ve etkinliklere katılarak jeton ve NFT rozetleri kazanabilir. Quest3, GameFi, DAO’lar, topluluklar ve projeler için çeşitli izinsiz zincir içi ve zincir dışı görevler sunmayı, kullanıcılara sürekli fayda sağlamayı, reklamcılık ekosistemini geliştirmeyi ve Web3 yerel değer sunumunu gerçekleştirmeyi hedeflemektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/809/1*Pc2Qcu_KNVKWk85CNaRsGA.png" /></figure><h3>5. Guild</h3><p><a href="https://guild.xyz/">Guild</a>, topluluğunuzun kullandığı platformlar için otomatik üyelik yönetimi sağlar. Ne kadar basit dursa da birçok topluluğun ihtiyaçlarına çözüm olabilecek açık kaynak bir araçtır.</p><ul><li>Discord ile ünlü olsa da Telegram, Twitter, Google Workspace, GitHub gibi platformlarda da çalışmaktadır.</li><li>Topluluğunuzda özel seviyeler oluşturup ve bunları blockchain varlıklarıyla yönetebilirsiniz.</li><li>Kötü niyetli botları filtrelemek ve topluluğunuzu Discord dolandırıcılıklarına karşı korumak için Web3 captcha botu olarak kullanabilirsiniz.</li><li>Guild kendi indeksleyicisi ile çalışır. 1 milyondan fazla token, 100 binden fazla NFT projesi ve 10&#39;dan fazla zincir mevcuttur. İstediğiniz özelliğin üzerine inşa edebilirsiniz.</li><li>Kod gerektirmeyen iç araçlar, açık kaynak yapısı gibi özellikler sayesinde topluluğunuzun isteğine göre guild botunuzu geliştirebilirsiniz.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1017/1*025s7j6oLjz-6ZieVQ83jA.png" /></figure><p><em>“Yukarıdaki araçların çoğunu az ya da çok deneyimlediğim için sizlerle özet halinde Türkçe olarak paylaşmak istedim. Reklam ve katkı maddesi içermez.”</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8fe7dbe8084c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Web3 ve Soru(n)ları]]></title>
            <link>https://medium.com/@okanagur/web3-ve-soru-n-lar%C4%B1-fe71798de4fe?source=rss-96c95d97e5a1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/fe71798de4fe</guid>
            <category><![CDATA[blok-zinciri]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[future]]></category>
            <category><![CDATA[internet]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Okan Agur]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 13 Dec 2022 23:42:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-12-18T13:40:42.166Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>“ Bilmediğimiz bir teknoloji bizi korkuttuğunda gerçekleri görmekten koşarak kaçıyoruz.”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*gA-9l-AwqendNpl9.jpeg" /><figcaption>“What is an @-sign anyway? (zaten @ işareti nedir ki?)</figcaption></figure><p>1994 yılında bir <a href="https://www.today.com/video/-what-is-internet-katie-couric-bryant-gumbel-are-puzzled-62308421624">televizyon programında</a> Katie Couric, Bryant Gumbel gibi isimler arasında internetin ne olduğu tartışılıyordu. O zamanlarda gizemini koruyan internet günümüzün Web3 kavramı gibi herkese karmaşık ve gizemli gelirken şu anda internet (World Wide Web) sayesinde bu arşivlere rahatlıkla ulaşabiliyoruz.</p><p>İşte tam olarak web3 kavramının 1990&#39;lı yıllarındayız. Daha keşfedilmeyen, bilinmeyen, yazılmayan ve en önemlisi anlaşılmayan birçok şey var.</p><p><strong>Nedir bu Web3?</strong></p><p>Web3 kavramını kısaca tanımlamak gerekirse Randi Zuckerberg’in de dediği gibi “Web3, internetin blok zinciri teknolojisine dayalı, gelecekteki bir versiyonudur.”</p><p><em>Web3 kavramını daha iyi anlamamız için blok zincir, De-Fi (merkeziyetsiz finans), DAO (merkezi olmayan otonom sistem), NFT ( Nitelikli Fikri Tapu yani karşılığı olmayan token) gibi ana başlık olan kavramların içine derinlemesine girmeliyiz ancak bunu diğer yazılarımda detaylı bir şekilde seri olarak yazabilirim. Şimdilik Web2&#39;nin gelişmiş versiyonu olarak isimlendirebiliriz.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/880/0*Bknf-9e7HZfEKfdH.jpeg" /><figcaption><em>Web 1.0, Web 2.0 ve Web 3.0 platformları, görsel: dev.to</em></figcaption></figure><p><strong>Web3 ve Soru(n)lar</strong></p><p>Web3 kavramının anlaşılamamasın en büyük sorunları mainstream adoption (ana akımı benimseme) ve nesil farkıdır.</p><p>Web3&#39;teki sorunlara gelmeden önce olayı 1990&#39;lı yıllardaki E-posta hakkında en çok konuşulan sorunlara bakalım.</p><ul><li>İnsanlar bu “<strong>@</strong>” işareti olayını asla anlayamayacaklar.</li><li>Sonunda neden bir .com veya .org var?</li><li>Kullanıcılar neden rastgele bir e-posta seçebilir? Adı Ali Mehmet ise, doğru kişiye e-posta gönderdiğinizi nasıl anlarsınız?</li><li>“Gmail” bölümü nedir? Neden herkesin servis sağlayıcıyı bilmesi gerekiyor?</li></ul><p>Bu soruların cevapları 1990&#39;lı yıllarda bir sorundu. E-posta başlangıçta daha az popüler olsaydı, modern bir teknolojik ürün yöneticisinin duyarlılığıyla birleştiğinde, kullanımda bir engel oluşturmadan ürünleri marjinal olarak iyileştiren birçok yöneticisi olurdu. Kısaca</p><ul><li>Yeni nesil (Y kuşağı sonu — Z kuşağı) “@” işaretinin ve .com, .org’un ne olduğunu umursamadan kullanmaya başladı.</li><li>Eski neslin çoğu (X ve Y kuşağı) “@” işaretinin ne olduğunu öğrenerek internete adımını attı.</li></ul><p>Şimdi de Web3 hakkında en yaygın soru(n)lara bakalım.</p><ul><li>Gas fee (işlem ücreti) tuhaf ve unintuitive (sezgisel değil) —<em> “Zaten MATIC nedir ki?”</em></li><li>İnsanların okuyamadığı, göremediği adresler sezgisel değil. — “Zaten <em>0x.. adres dizisi nedir ki?</em></li><li>Özel anahtar yönetimi çok karışık, tuhaf ve sezgisel değil. — <em>“Zaten bu 12 kelime nedir ki?</em></li><li>Bu kadar çok farklı zincir kullanmak garip ve sezgisel değil. —<em> ” Zaten Arbitrum platformu neden var ki?”</em></li></ul><p><strong>Soru(n)lara çözüm yani “gelecek”</strong></p><p>Bunların her biri çözülmesi gereken değerli problemlerdir. Bununla birlikte, ana akımın benimsenmesinin (mainstream adoption) önündeki gerçek bir engel olarak önemlerinin fazlasıyla abartıldığını düşünüyorum. Eminim 13 -17 yaşındakilerin içine atladığı süper eğlenceli bir Web3 oyunu varsa, kelimenin tam anlamıyla herkes bir hafta içinde bu sorunları çözecektir.</p><p>Teknoloji yeterince kullanışlıysa, yani yeterince eğlenceliyse veya onu kullanmak için ekonomik teşvik yeterliyse, UX (kullanıcı deneyimi sorunları gerçek UX (kullanıcı deneyimi) sorunları değildir.</p><p>Web3 teknolojisinin en büyük sorunu olarak lanse edilen kullanıcı deneyimi engelleri bence o kadar büyük değil. <em>Zincirler, köprüler ve gaz ücretleri</em> hakkında bilgi sahibi olmak, belirli bir nesil için, eğer bunu yapmaya motive olmuşlarsa, bir engel değil , basamaktır— ve geri kalanı da bu nedenle öğrenmek zorunda kalacaktır.</p><p>Görüldüğü gibi aslında her sorunun cevabı var. Sadece gerçeklerden ve dönüşümden kaçıyoruz. Kaçarken de “sorun” adı altında bahane arayıp çözüm aramıyoruz. Şu an Web3&#39;ün HTML çağındayız ve her şey çok yeni. Geleceği inşa edenler olarak bu <strong>“zaten nedir ki bu Web3 ?”</strong> soru(n)larına çözüm üretip gelecek nesillerin blok zincir altyapısındaki arşivlerden bu zamanlara dönmesini sağlayacağız.</p><p><em>Ama önce what is an @-sign anyway? (zaten @ işareti nedir ki?) sorusunu araştırmalıyım. Daha önce hiç sorgulamayanlardanım.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=fe71798de4fe" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>