<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by H. Ongan Arslan on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by H. Ongan Arslan on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@onganarslan?source=rss-25cfbe0d7736------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/2*AeFW5zTgDgxOuGi5Yxmwdw.jpeg</url>
            <title>Stories by H. Ongan Arslan on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@onganarslan?source=rss-25cfbe0d7736------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 23:19:15 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@onganarslan/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Şeyh Efendi’nin Rüyasındaki Ahmedî]]></title>
            <link>https://onganarslan.medium.com/%C5%9Feyh-efendinin-r%C3%BCyas%C4%B1ndaki-ahmed%C3%AE-bd06617584cc?source=rss-25cfbe0d7736------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/bd06617584cc</guid>
            <category><![CDATA[şeyh-efendi]]></category>
            <category><![CDATA[ahmedi]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı-tarihi]]></category>
            <category><![CDATA[i̇skendername]]></category>
            <category><![CDATA[tarihyazımı]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[H. Ongan Arslan]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 04 Jul 2021 08:27:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-07-04T08:27:17.380Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>İslamcılık çağında doğan herkesin bildiği anektod ola: II. Abdulhamid döneminde Şeyhülislamlık bünyesinde çalışan Rahmi Baba nam şeyh, 1930lu yıllarda diğer şeyh arkadaşları ve halifeleri Anadolu’nun bir kasabasına toplar, amaç Mustafa Kemal Paşa’ya <em>kahriye </em>okumaktır. Yani “‘<em>Ya Kahhâr</em>’ zikri çekilerek Mustafa Kemal Paşa’nın ve rejiminin “kahr u tedmiri” için dua edilecektir.”</p><p>Rahmi Baba ve arkadaşları İstiklal Harpleri esnasında ne iş görmekteydiler bilmiyoruz -onu da Şeyh tarihçileri araştırsın- ama olayı 1930lu yıllarda kahriye okumaya kadar getirdiklerine göre, on yılı aşkın zamandır Mustafa Kemal Paşa’nın hayrı ve kendilerince “ıslahı” için dua etmiş olsalar gerek.</p><p>Kahriyenin okunacağı sabaha birkaç saat kala Şeyh Efendi bütün niyetlerini altüst edecek bir rüya görür.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/306/1*s1TERN1y-zobxql3Tb5aHQ.jpeg" /><figcaption>Şeyh’in Rüyalandığı Gözleri (Temsili)</figcaption></figure><blockquote>“Rüya şöyle: Bir dünya haritası. Ortasında Türkiye. Türkiye toprakları dünyanın diğer bölgelerinden bariz bir şekilde ayrılırcasına yemyeşil. Fakat etrafı, sınırları simsiyah, hayli kalın, lâkin alçak duvarla çevrili. Peygamber Efendimiz haritanın başında ve insanların gözü önünde dünyayı yeniden taksim ediyor; şurayı şuna, burayı buna verin diye emirler veriyor, etrafındakiler de gerekeni yapıyorlar.</blockquote><blockquote>Mustafa Kemal Paşa, Trakya bölgesi gibi bir yerde duruyor. Yüzü Peygamber Efendimiz’e dönük değil ve duruşundan anlaşıldığına göre mahcup ve tedirgin bir durumda; bu yüzden Efendimiz’e bakamıyor. Sıra Türkiye’nin kime verileceğine geldiği zaman Şeyh Efendi gözlerini beş açıyor ve pürdikkat kesiliyor. Peygamber Efendimiz yüzünü çevirmeden, yalnız eliyle işaret ederek “burayı şuna verin” buyuruyorlar. Burası dediği Türkiye’dir, şu dediği de Mustafa Kemal’dir…” <em>(Kara, 1998: 15–16)</em></blockquote><p>Rüya haliyle Rahmi Baba’yı kahriye konusunda tereddüte düşürür, arkadaşlarıyla paylaşır ve nihayet son tahlilde Türkiye’nin yeşil ve etrafındaki “siyah duvarların” da bodur olmasını hayra yorarlar ve olaysız dağılırlar.</p><p>İsmail Kara bu rüyayı, Turgut Özal’ın cumhurbaşkanı seçildiği günün ertesinde Rahmi Baba’dan el almış bir zata mensup Özal hayranı birinden dinlediğini söylüyor. Anlaşılan mezkur zat Özal’ın cumhurbaşkanlığını siyah duvarın yıkılışı olarak görüyor ve nişaneyi de patlatıyordu, mealen: “Yarın Cuma, Özal’ın mercedes’i Kocatepe Camii’ne yanaşacak.”</p><p>Meğer Türük’ü İslam’dan ayıran bir siyah mercedes imiş…</p><p>Yazı başına “ne alaka şimdi kardeşim” dedirten anektodumuzu da koyduktan sonra esas meseleye gelebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ajADXfAxBFlMioNy-J9t5A.jpeg" /><figcaption>Nizami’nin İskendernamesi’nden bir Orta Asya ince işi: İskender’in Doğumu</figcaption></figure><p>Hızıroğlu Tâceddin, biz onu bilhassa Ahmedî diye bilip, ululuyoruz. Osmanlı Tarihleri’nin elimize ulaşan en eskisi olan “Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osmân”ın müellifi. Osmanlı Tarihi’ni Ertuğrul Gazi’den alıp Yıldırım Bayezid’ın ikinci oğlu ve kimilerine göre beşinci Osmanlı Padişahı olan Emir Süleyman’a kadar anlatan bu tarih, esasında Ahmedî’nin meşhur mesnevisi <em>İskendernâme </em>içinde, büyük ihtimalle sonradan iliştirdiği bir bölüm.</p><p>Bu tarih içinde, din diyanet şeyh meşayih alim ulema mezvuları necedir diyerek okurken, Ahmedî birden Yıldırım Bayezid döneminde Şeyh Efendi diye birinden bahseder isim vermeden.</p><p>İsim vermekte oldukça cimri olan Ahmedî’nin, Yıldırım Bayezid döneminde ilk defa bir dini figürden bahsetmesi, takdir edersiniz ki, tarihçiyi heyecanlandıran bir detay.</p><p>İsim ve tarih vermek konusunda Ahmedî’nin hasisliğini şöyle açıklayayım:<br>- Ertuğrul Gazi döneminden bir sağolsun Sultan Alaaddin’i zikrediyor; <br>- Osman Gazi döneminde anılmaya değer kimseyi bulamamış olsa gerek;<br>- Orhan Gazi zamanından bir şehzadesi Süleyman Paşa’yı, bir de Sinan Paşa’yı zikrediyor;<br>- Murad zamanından bir Çandarlı Halil Paşa’yı anıyor. Bir de Karamanoğlu üzerine yapılan seferde Karamanoğlu’ndan yana çıkan Türk boylarını.</p><p>Yıldırım Bayezid dönemine gelene kadar sadece 4 isim anmış olan yazarın, bu dönemde isim vermeden de olsa bir “Şeyh Efendi”yi anması, ister istemez “bu nece büyük bir Şeyh ola” diye insanın gözlerini parlatıyor.</p><p>Şeyh Efendi’ye konu şöyle geliyor:</p><blockquote>7335. ‘İlm ehlini severdi_ol nīk-nām / Vérür-idi_in‘ām éderdi iḥtirām<br>7336. Ḫoş görürdi anı kim ‘ābid ola / Ḫoş dutardı anı kim zāhid ola<br>7337. Şeyḫ efendi geldi aña bī-nüvā / Étdi_anı mecmū‘-ı ḫalḳa pīşivā<br>7338. Çoḫ menāṣıb vérdi_aña ol şehriyār / Él ü gün ü ḳal‘a vü şehr ü diyār<br><em>(Akdoğan ve Kutsal, 2019: 877)</em></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/943/1*FiXaCcE9Wh4ahlZZDv8stw.jpeg" /><figcaption>Kuş sevdalısı bir Şeyh Efendi (temsili) [Tutiname’den, Babürlü İmparatorluğu, 1580ler]</figcaption></figure><p>Akıllarda tek bir soru: Kim bu Şeyh Efendi? Zamanının Celaleddin Rumi’si mi, Hacı Bektaş Veli’si mi, yoksa hey dost, bir çeşit Otman Baba mı?</p><p>Ahmedî’nin İskendernamesi deyince ve bilhassa İskendername’deki Osmanlı Tarihi kısmı deyince ilk başvurucağımız eser, alanın öncü ismi Nihad Sâmi Banarlı’nın mezuniyet tezi olup daha sonra da Türkiyat’ta yayınladığı çalışması.</p><p>Banarlı, Ahmedî’den yukarıda latin harflerle verdiğimiz Şeyh Efendili mısraları Arap harfleriyle verip, heyecanımızı doruklara çıkarıyor, “öteki ilk Osmanlı tarihlerinde göze çarpmıyan bir şahıs daha kaydediyor” diyerek.</p><p>Banarlı bu mevzudan, Şükrullah Tarihi’nde Osman Bey’den Emir Süleyman’a kadar olan bölümün, bir nevi Ahmedi’nin eserinin çıkarma ve eklemelerle yapılmış Farsça’ya bir tercüme olduğunu ispatlamaya girişmişken bahsediyor.</p><p>Ve ardından yeni bir şey keşfettiğimiz zannımızı o doruklardan yere bırakıyor: “Bu şahıstan [Şeyh Efendi] da Ahmedî’den sonra ilk defa -onu tercüme ederken, bu şeyhin adını da zikreden- Şükrullah bahsetmektedir deyip, ilgili bölümü veriyor, ve gizemimiz çözülüyor: Şeyh Efendi’nin ismi Ramazan’mış. Yani Şeyh Ramazan Efendi Hazretleri kaddesallāhu sırrahu.</p><p>Şeyh Ramazan, Şeyh Ramazan diyerek ismini ezberler gibi tezkirelere koşalım.</p><p>Taşköprülüzade’nin eş-Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye fî Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye adlı kim-kimdir kitabı dördüncü tabakasında Yıldırım Bayezid dönemi ulemasına adanan bölümde, Şeyh Ramazan’dan bahseder:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5NGZ8RQiltjPsAnWHbo3dw.png" /><figcaption>İnce ince bir Şeyh Ramazan Maddesi</figcaption></figure><blockquote>Şeyh Ramazan</blockquote><blockquote>Bu devrin olgunluk ve fazilet sahibi âlimlerinden biri de Şeyh Ramazan<br>Efendi’dir. Devrinin âlimlerinden dersler aldı. Fıkıh ilminde derinleştikten sonra Sultan Bayezid Han onu kazaskerlik makamına getirdi. Allah ruhunu şâd etsin.<br>(Taşköprizâde Ahmed Efendi, 94–95)</blockquote><p>Celaleddin Rumi’ler Hacı Bektaş Veliler bulmak ümidiyle çıktığımız yolu Bayezid Devri Kazaskeri Ramazan’ı bularak noktalamış olduk.</p><p>Hayaller keşfedilmeyenin keşfi, gerçekler söylenenin tekrarı.</p><p>Olsun. Banarlı’yla aynı isme takılmak da kafi.</p><p>Allah herkese hayırlı şeyhler nasip eylesin.</p><p>Görüşmek üzere.</p><p>Kaynaklar</p><p>Ahmedî. <em>İskendernâme</em>. Edited by Yaşar Akdoğan and Nalan Kutsal. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu, 2019.</p><p>Ahmedî. <em>İskendernâme</em>. Edited by Robert Dankoff. Vol. II. II vols. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi, 2020. (TÜBA’nın 340 -üç yüz ve kırk lira etiket bastığı bu edisyon protesto edilerek kullanılmamıştır, umarım beni anlarlar.)</p><p>Banarlı, Nihad Sami. “Ahmedi ve Dâsitan-ı Tevârih-i Mülük-i Âl-i Osman.” <em>Türkiyat Mecmuası</em> 6 (1939): 49–176.</p><p>Kara, İsmail. <em>Şeyhefendinin Rüyasındaki Türkiye</em>. İstanbul: Kitabevi, 1998.</p><p>Taşköprizâde Ahmed Efendi. <em>Eş-Şakâ’iku’n-Nu‘Mâniyye Fî Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye</em>. Edited by Muhammet Hekimoğlu. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu, 2019.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=bd06617584cc" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Portre: Molla Lutfi, Darağacında Bir Çınar]]></title>
            <link>https://onganarslan.medium.com/portre-molla-lutfi-dara%C4%9Fac%C4%B1nda-bir-%C3%A7%C4%B1nar-7fd273d4825b?source=rss-25cfbe0d7736------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7fd273d4825b</guid>
            <category><![CDATA[molla-lutfi]]></category>
            <category><![CDATA[zındıklık]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı-tarihi]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı-uleması]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[H. Ongan Arslan]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 23 Oct 2019 18:54:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-10-23T18:54:07.204Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Başlığımız Nihat Behram’dan mülhem, ama mevzumuz orjinal. Henüz Osmanlı-Safevi çekişmesi başlamadan, henüz mezhebî sınırlar büyük bir hırsla çizilip yüzyıllarca tahkim edilmeden, ve henüz Sultan’ın kanunu da varken ve elini kanatan gidip kadıdan hüküm sormadan evvel, adına Konstantiniyye derler tarrâkası ( ﻃﺮﺍﻗﻪ) ile meşhur şehirde:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/398/1*A5jxItvzaRII9LG-QL4XsQ.jpeg" /><figcaption>TC Kültür ve Turizm Bakanlığı’na Göre Molla Lutfi</figcaption></figure><p>“Lutfi lakaplı biri çıktı. Dili boşanmış, dizginleri salıverilmiş, birtakım fenleri iyi bilen, deliliğe sığınmış, fesahat ibraz eden, rezilliği yüzüne almış, <em>el-Kanun</em> ve <em>eş-Şifa</em>’dan yararlanıp tabiplik taslayan biriydi. Hadis ve ahbar (tarih) ilimlerinde maharet iddia etmekteydi.”</p><p>Bu hikaye, kendi laf sokma müptelalığından ve akranlarının hased ve zorbalığından mahkeme raporlu zındık olup 1494 Aralık’ında At Meydanı’nda teşrik tekbirleriyle asılan Ulema’dan Molla Lutfi’ye dairdir.</p><p>Dünyanın en hızlı laf sokan adamını, bir an için başında sarık ve sakalıyla hayal edelim, genç yaşında bunu tutup Fatih Osmanlısının en civcivli kütüphanesine (Hazine-i Amire) emin atayalım, o deli enerjisiyle türlü çeşit kitap hatmetsin, ve akademiye alıp müderris eyleyelim… Korktunuz değil mi? Beyaz perdenin deli profesör tarifi bu… İşte ulemanın ekserisi de sizcileyin korktu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*mQmHYlctvDZ4ISqehds1jw.jpeg" /><figcaption>Tezkirelerin çoğuna göre Molla Lutfi, 1480&#39;ler ve 90&#39;larda…</figcaption></figure><p>Merhum Orhan Şaik Gökyay’a göre, Lutfi’nin uyuz ettiklerinden bazıları, onun tımarhaneye girip çıktığını dahi yaymışlar (Topkapı Müzesi Arşivi, E. 8101), tezkirecilere göre -who is who kitapları- Deli Lutfi denilmekle meşhur. Sehî Bey, salon beyfendiliğinden olsa gerek deli yerine “divane-reng” demeyi tercih ediyor, Heşt Behişt’inde.</p><p>Biz de bu çağın romantikleri olarak, İranlı diva Hayedeh gibi, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=kzp61OCgUKM">del-i divune</a> (هایده / دل دیوونه) diyelim, yani deli gönül. Uslanmıyor ablam, uslanmıyor…</p><p>Kütüphane eminliği sırasında Fatih Sultan gelip kendisinden üst raflarda bir kitap istemiş, Lutfi de orada bulunan köhne bir mermere basıp kitaba ulaşmış. Sultan da latife edip demiş, “sen ne ettin, o İsa aleyhisselamın üzerinde doğduğu mermerdi, çiğnenir mi o hiç!” Hay etmez olaydı.</p><p>Lutfi laf yeyince kudurmuş, kütüphanede ordan oraya ordan oraya dört dönüyor ben bu lafın altında nasıl kaldım, ne yapsam da ben de laf soksam diye. Kulluğunu unutmuş, Sultan’la bevl yarıştırıyor. Nihayet kuytu köşede güvelerin yediği bir bez bulup gelmiş, Sultan’ın dizlerine koymuş -bak bak cürete bak,- Sultan delirmiş: “neeaaaaaAAAAĞPİOSUN A MANYAK!!!?”</p><p>Lutfi de laf sokacak olmanın verdiği tüm haz ile şu amca şakasını yapmış: Sultanım niçün celallendiniz, bu İsa Aleyhisselamın mübarek bezleridir…</p><p>Şaka bitti.</p><p>Sükût-u South Park.</p><p>Mavi ekran vermek o dönemin adeti değil ama, Sultan herhalde delidir diye ses etmemiş… Atalar sözüdür malum, deli kıza cilve yap demişler, gitmiş halıya sıçmış.</p><p>Ulema’dan Kutbüddin Hasan’ın oğlu, Tokat’ta doğdu, yılı meçhul, ama tahminler muhtelif, en kabul göreni 1446 civarı.</p><p>Lutfi İstanbul’a gelip, rivayete göre aralarında bir akrabalık bağı da olan -galiba evlenme yoluyla- Molla Yûsuf’tan ders okumaya başlar. Yûsuf, İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey’in oğludur. Sonradan Paşa çıkıyor ve biz onu Sinan Paşa diye tanıyoruz. Adı Yusuf olan adam Paşa olunca neden Sinan oluyor, bilmiyorum onomastikçilere sorun.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/656/1*jgtdU5AKo2pMFixfu__eGw.jpeg" /><figcaption>Ali Kuşçu, ODTÜlü’en özel matematik dersi ilanlarıyla gelen öğrencileri saatliği 5 akçeden yolumluyor, galiba bahar ayları çünkü ağaçlar yeşil.</figcaption></figure><p>Paşa iyiymiş hoşmuş da, sözelci olduğu için matematiği fevkalade kötüymüş. Hatta Fatih Sultan da, Ali Kuşçu İstanbul’a gelince, Sinan demiş git Ali’den biraz matematik öğren, bak hazır Ali burda, malum hadis var, Ali burdayken sorunuz deyu (سلوني قبل أن تفقدوني).</p><p>Ferman padişahın ancak ego da Paşa’nın, koskoca Paşa bir mülteciden matematik mi öğrenir derken derken şöyle bir formül bulmuş: Talebelerinden zehir gibi olanı Ali Kuşçu’ya matematik öğrenmeye yollamış ki talebe her dersten sonra iyice öğrenip kendisine anlatsın. Şanslı talebemiz de bu yazının kahramanı, Deli Lutfi.</p><p>Hoca olunca başka hocalardan syllabus araklamak için iyi bir yöntem.</p><p>Neyse, Lutfi dersini almış, etmiş ezber, üstadı Sinan Paşa’ya da bir güzel belletmiş, dillere destan bir danışman doktora öğrencisi ilişkisi kurmuşlar.</p><p>Öyle ki Sinan Paşa, Lutfi’yi Hazine-i Amire kitaplarına hafız-ı kütüb atatmış.</p><p>Bu atama mevzusunu Molla Ehaveyn kısaca şöyle özetliyor: “Bazı eksik akıllılar sultanın yanında onun güvenilirliğinden bahis açtılar. Böylece hazinedeki kitaplara emin tayin olundu.”</p><p>Eksik akıl Sinan Paşa oluyor bu durumda. Sinan Paşa ile Sultan’ın arası bozulup da, Paşa kendini Seferihisar’da sürgün bulunca, vefakar kahramanımız Lutfi de Hazine-i Amire’ye basmış istifayı, düşmüş Paşasının peşine (azledilmiş de olabilir, ama bastım istifayı biliyorsunuz şehvetli bir kalıp, kendini yazdırıyor).</p><p>Lutfi’nin Hazine-i Amire kitaplığı ile ilişkisi zaten çetrefilli… Kitap çaldığı, pahalı kitapları alıp yerlerine ucuz kitapları kaktırmaya çalıştığı, iade ettim dediği kitapları iade etmediği, Tokatlı hemşerilerini dolandırdığı gibi gibi türlü çeşit suçlamalar var hakkında. Hakkındaki suçlamalardan bir tutam:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tz4z3pWLuRy_oI2RzIeFrQ.jpeg" /><figcaption>Mollamız Hakkında Sultan Bayezid-i Veli’ye Arzedilen Bazı “Asılsız” Tezviratlar (Suçlamalar Padişah’a sunulan 3 mektuptan derlenmiş, 2sini Erünsal, 1&#39;ini Maraş yayınladı. Alıntı Erünsal’dan.)</figcaption></figure><p>Zaten Molla Ehaveyn, bir Ahmet Kaya parçası gibi anlatıyor Lutfi’nin sergüzeştini: “Eminlikten azledilip müderris yapıldı, ama ondan da azledildi, döğüldü, hapse konuldu, reddedildi […]” İki damla gözyaşıyla, satıldı pazarlarda, kırdılar yüreğini, kırdılar azarlarla, sürgünlere yolladılar sabah dörtte yağmurlarla…</p><p>Yıllar yılları kovaladı, Fatih Sultan ölüp de Amasyalı Sufilerden Bayezid (as) tahta çıkınca, 1481&#39;de, Lutfi ile Paşasının bahtı tekrar açılmış dönmüşler İstanbul’a.</p><p>Lutfi önce Bursa’da, sonra Filibe’de (İbn Kemal’in Molla’yı ilk burda görüyor, Arnavut seferinin hümayun çadırında, rivayet ki yanındakilere dönüp bu paspal herif kim gelip koskoca pehlivanlardan daha yukarı oturdu, demiş), sonra Edirne’de ve nihayet İstanbul’da müderrislik etti.</p><p>İşte zındıklık mevzusu bu İstanbul müderrisliği günlerinden armağan olsa gerek, zira Ebu Vefa tekkesinde başa geliyor, ne geliyorsa.</p><p>İkindiye kadar derslerini verir, sonra Şeyh Ebu Vefa tekkesine gider Buhari (Ehl-i Sünnet’in güvenilir saydığı altı hadis kitabından biri) okur okuturmuş, tanıklardan rivayet ki bazı bazı da okurken cuşa gelip ağlarmış.</p><p>Günlerden bir gün, Hz. İmam Ali bahsine denk gelmiş.</p><p>İmam Ali’nin bahsi açılır da dananın kuyruğu kopmaz mı…</p><p>Bahse göre: Allah’ın Aslanı, Peygamber Kardeşi, Ebu Talib Oğlu, Fatıma’nın Eşi, Hayber’in Aslanı, Zülfikar’ın Malik’i, Kuran-ı Natık Ali’ye cenklerden birinde bir ok isabet etmiş, kavganın uğultusunda ok kırılmış ancak temreni vücudunda kalmış. Temreni birkaç sefer çıkarmaya azmetmişseler de, Ali acısına dayanamamış, vazgeçmişler.</p><p>Nihayet Ali’nin namaza durduğu bir an, gelip temreni çıkarmışlar. Ali, Allah’ın huzurunda o denli kendinden geçermiş ki, değil ıztırap çekmek, temrenin çıkarıldığını farketmemiş bile.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6NxkqtlN7aisJE-HBpBBrg.jpeg" /><figcaption>“Babamın uzun kış geceleri hazırladığı cenklerde / Binmiş gelirdi Ali bir kırata / Ali ve at, gelip kurtarırdı bizi darağacından / Asya’da Afrika’da, geçmişte gelecekte” [Kalküta’da Vacid Ali Şah Türbesi’nden. Ali, Hayber’in fethinde, ikinci düşman cengaverini telef etmekte.]</figcaption></figure><p>Lutfi bu hikayeyi okuyunca, duygulanmış, ağlayıp feryat figan, işte demiş asıl namaz budur, yoksa bizim namaz kuru eğilip kalkmadır, onda da fayda yoktur.</p><p>(((Yankılanıyor))) <br>Namaz kuru eğilip kalmadır, onda da fayda yoktur <br>(((Yankılanıyor)))</p><p>Kuyruğun kopuş sesi geldi mi?</p><p>Cımbızcı talebelerinden bir kısım talebe tutup bu mevzuyu “Molla Lutfi namaz kuru eğilip kalkmadır, onda da fayda yoktur diyor” şeklinde gıybetsel sirkülasyona sokmuşlar.</p><p>Lutfi’nin Ulema’dan ileri gelen düşmanları da, ki yıllarca dünyanın en hızlı laf sokulan adamları olma rekorları vardır, mal bulmuş mağribi gibi sevinmişler.</p><p>İşte bir zındıklık, bir mürtetlik davası: Kuran’ın açık hükmünü inkar kadrosundan, zındıklık.</p><p>Davaya bakmak için mahkeme kuruldu, böylesi mühim bir alimi yargılamak için dönemin diğer mühim alimlerinden bir heyet oluşturuldu, Hatibzâde Muhyiddin, Molla Kāsım İzârî Germiyânî, Molla Arap, Efdalzâde Hamîdüddin ve Molla Ehaveyn. Ekserisi Lutfi’ye hasım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*BkDTkw-VknkjZVwaJq8b1A.jpeg" /><figcaption>Jean Valjean’ı hapse atmakla kafayı bozmuş Javert’lerden oluşan bir mahkeme heyeti kurulmuştu: Lutfi tek, siz hepiniz. (Resim: <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Gustave_Brion">Gustave Brion</a>’dan)</figcaption></figure><p>Bilirsiniz Alimin zındıklığı öyle cahil avamın zındıklığı gibi olmaz, alim zındık olunca en iyisinden zındık olur, kaliteli zındık olur, ve kendisi hemen her yere her an bulaşabilecek bir radyoaktif zındık muamelesi görür, üzeri gerekirse tonlarca kimyasalla örtülür çernobil olur, tövbesi de kabul olmaz bir “dâî zındıktır” o.</p><p>Şahitler çığrılır, şahitlik ederler:</p><blockquote>“Şahitler şahitliklerini yapıp görevlerini yerine getirince, bir kısmı zendeka, bir kısmı sebb (dine ve peygambere hakaret), bir kısmı ridde (dinden çıkma), bir kısmı her ikisine veyahut hepsine birden giren çirkin sözleri ortaya çıktı.”</blockquote><p>Oturup yazıcılar fermanın yazar, mezkur ulema idam fetvasın verir, Lâmiî Çelebi de kaydını düşer: “<em>Lutfî-i mülhid be-zindan şüd esîr</em>,” yani Mülhid Lutfi zindana düştü.</p><p>Lutfi’nin zindanda geçirdiği bu 19 gün boyunca bazı yüksek mevki sahibi devlet adamına şiirler gönderir. Mesela sırayla Vezir İbrahim Paşa’ya, ve Hadim Ali Paşa’ya:</p><blockquote>“Damen-i Yusuf gibi çak oldu zeyl-i ismetim <br>Hasm-ı bi-insaf elinden al girîbânım medet.”</blockquote><blockquote>“Çok nesne gelür başa / Naz eyleme yoldaş<br>Adıyla Ali Paşa / Zındanilere hayr et.”</blockquote><p>Şiirlere cevaben gece gündüz uzayan bir sessizlik… İdam günü kararlaştırılmış, Lutficiler susturulmuş, şahinler kazanmış.</p><p>İsa Mesih’in mübarek doğumunun sonra 1494&#39;üncü yılda, tam da 24 Aralık günü Noel arifesinde, At Meydanında, idam yolunca şehadetler getiren Lutfi zındıklık suçundan katl edildi.</p><p>Ve şairin çocukluğunun uzun kış gecelerinde, Asya’da Afrika’da geçmişte gelecekte, kır atına binip gelen Ali, o kış günü binlerce İstanbullunun yanında At Meydanı’nda görülmedi…</p><p>İşte hicri milenyuma, yani yerin göğün titremesine, güneşin batıdan doğmasına, dağların pamuk gibi dağılıp yıldızların dökülmesine 100 yıl kala Molla Lutfi’nin başına gelen.</p><p><em>[Kahramanımız yazının burasında ölüyor, biz şimdi başka bir bahse geçeceğiz, Lutfi’nin katl nedenini tarihyazımı üzerinden tartışan aşağıdaki notlar muhtemelen ehlinden gayrısına sıkıcı gelecektir. İsteyen çıkabilir, yoklama almayacağım.]</em></p><p><strong>Ya Derdime Derman, Ya Katlime Ferman, Tamam da, Ama Niye?</strong></p><p>Kitap, kitap kültürü, kütüphane ve yazılı bi’l-ʿumūm materyalin Üstad-ı Azam’ı İsmail Erünsal, Molla Lutfi’nin katline fermanın, zındıklıktan değil de, başka bir sebepten olduğunu söylüyor.</p><p>Erünsal Hoca’ya göre, bizim gibi modern araştırmacıların yanılmasının esas sebebi: Öncelikle idamdan yarım asır sonra tamamlanan Taşköprizade’nin Şekāik’i (tamamlanma 1558) ve onun Mecdî tercümesine (t. 1587) dayanılması. Bu eserler, idamın asıl nedeninin Lutfi’nin deli deli hareketleri ile ekser ulemayı kızdırdığı ve nihayet zındıklık suçlaması ile hal olunduğu yollu bilgi veriyorlar, ancak işin aslı başka.</p><p>İşin aslı, zurnanın zırt dediği yer, “Aşere-i Muhabbese” hadisesi.</p><p>Hadisenin ismi size “Aşere-i Mübeşşere”yi andırdıysa, doğru, biz de ordan mülhem olduğunu düşünüyoruz. Ve mevzudan ilk bahseden Latîfî (ö. 1584). 1546&#39;da Sultan Süleyman’a sunduğu Tezkiresi’nde geçiyor. 1546 da yine 1546 eksi 1494 desek, 6 ordan 46, 52, yani idamdan yine yaklaşık yarım asır sonra.</p><p>E tamam da neymiş bu Aşere-i Mübeşşere hadisesi? İşin aslı: Bilmiyoruz.</p><p>Bildiğimiz, Molla Lutfi ve bazı talebesi bir şekilde yasadışı örgüt kurmak ve bir şeyleri kasten devirmeye teşebbüsten Bayezid Sultan Hazretlerinin hışmına uğramışlar, ve tesbih taneleri gibi imparatorluğun türlü köşelerine firar etmişler.</p><p>Tezkirelerde böylesi bilgi kırıntıları var, mesela başta ismini andığımız salon beyfendisi Sehî Bey, ki tezkiresi <em>Heşt Behişt</em> 1538 tarihlidir, bir başka kişiden (Abdülvâsi Çelebi) bahsederken, diyor: “‘Aşere-i muhabbesedendir. Merhûm Sultan Bâyezîd ol tâyifeye hışm itdükte her biri perâkende olup terk-i diyâr idüp ğaybet itmişdi.”</p><p>Latîfî ise aynı beyfendiyi, “Mevlânâ Lütfi-i maktulüñ musâhiblerinden ve cümle-i ‘aşeresinden biridür” diye tanıtıyor, yaklaşık 10 yıl daha geç tamamladığı tezkiresinde.</p><p><strong>Aşere-i Muhabbese, Aşere-i Muhabbese Neymiş bu Aşere-i Muhabbese?</strong></p><p>Erünsal’ın en büyük kozu Latîfî’nin, Deli Lutfi’mizin katlinden bahsederken ilhad ve saire demeyip, “ulemanın düşmanlığını mezkur delilikleri dolayısıyla zaten kazanmıştı, onlar da bu Aşere-i Muhabbese hadisesi patlak verince, Lutfi’nin ipini çekecek fırsatı buldular” mealinde şeyler söylemesi.</p><p>Ancak et-tekraru ahsen olsa dahi yüz seksen, unutmayın Saloncu Sehî Bey, Latifi’den evvel yazdığı tezkiresinde ne aşere der ne muhabbese, maktüllük meselesinde şunları demekle iktifa eder:</p><blockquote>“latife babında ihtiyarı olmayub, kimi gerekse donadub her kişinüñ hakkında garayibat söylerdi. ol ecilden mevaliden bazı ittifak idüb münafıka sureti ile sahib-devletlere gamz eyleyüb küfür söyledi diyü şehadet itdiler, İstanbul’da At Meydanı’nda boynın urub katl eylediler, mezarı Hazret-i Eyyüb Ensari rahmetu’llahi aleyhi canibindedür.”</blockquote><p>Latîfî Bey ve Sehî Bey tezkirelerine dayanarak, Deli Lutfi’nin fikir ve görüşleri yüzünden zındıklıktan öldürüldüğünü söylemek kolay olmayacaktır diyor Üstad. Ama maalesef Sehî Bey’in söyledikleri buraya dayanak olmuyor gibi.</p><p>Üstadın ikinci argümanı, diyelim ki Lutfi’ye zındık dediler, nasıl oluyor da Molla Kabız olayında olduğu gibi -Molla Kabız’ın da dini görüşleri yüzünden ölümüne ferman verilmiştir 1527&#39;de- Molla Lutfi’ye tövbe şansı verilmiyor?</p><p>Bilmiyoruz, belki de “ dâî zındık” bilinmesinden. Ancak cevaptan ziyade, aynı sorgulamayla gidersek belki de verildi tövbe şansı, ve biz son ana kadar kelime-i şehadet getirdi ve saire gibi Lutfi’nin son anlarını aktaran kaynakların oyununa geliyoruz çünkü yine olaydan çok sonraki kaynaklar bunlar diyebiliriz. Son anları aktaran kaynaklar, mesela Celalzade Mustafa’nın <em>Tabakātü’l Memâlik</em>’i üç ayrı evrede yazılmıştır, nihai tamamlanması 1561, ve yine yukarıda şüpheyle yaklaştığımız Taşköprizade’nin <em>Şekāik</em>’i 1558 tarihli.</p><p>Üstadın böyle bir meseleyi problematize etmesi bizler için harika bir fırsat, süregiden bir tartışmanın tadını bir de kavuşma anının esrekliği verebilir biliyorsunuz (Mevlana&amp;Şems atıfı). Belki bir de gece atıştırmaları. Ancak, “<em>Molla Lutfi Zındıklık İthamıyla Mı Öldürüldü</em>” nam makalesindeki şu satırlar, biz fukara tarafından bir önkabulün zorlanması olarak görülebilir:</p><blockquote>“[…] ‘Aşere-i muhabbese” hadisesinin ne olduğu ortaya çıktığında eminim ki bu ihtimal kesinlik kazanacak ve o zaman Osmanlı hukuk sisteminin böyle bir komploya alet olduğunu söylemek gibi bir olumsuz düşünceden uzaklaşacağımız gibi […]”</blockquote><blockquote>“[…] Ayrıca dönemin ulemâsının işbirliği yaparak Molla Lütfi’nin katline fetva aldırdıklarını söylemek, aralarında önemli âlimlerin bulunduğu bu topluluğa büyük bir haksızlık olacaktır. […]”</blockquote><p>Aramızda tarih mahkemesi kurup sağa sola kalem kıranlar varsa çıksın arkadaşlar, burda sanat var sanat! Günlük kavganın sıkıcılığından kaçınıp masallara sarılmak var, Molla Lutfi de bizim, Hatibzade de, Kabız da bizim, İbn Kemal de… Hepsini kahramanımız yaptık sürreal serüvenimizde.</p><p>Komployo alet olmak da, mühimmat olmak da, marangoz olmak da insana dair, düşmez kalkmaz bir Allah, önemli alimler de yanar, hem de nasıl yanar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6VQg0a1vkpBWXSkvz3r4ig.jpeg" /><figcaption>Muhtemel bir hortlama durumunda Ulema’nın hali (Temsili)</figcaption></figure><p>Bir de Molla Lutfi (as) mezarından doğrulup, “a be kardeşim, biz önemli alimlerden değil miyiz, benim boynum vurdular, adımı kitap hırsızına çıkardılar, Tokatlı hemşerilerini dolandırdı Sülün Lutfi diye çarşaf çarşaf yazdılar, benim hakkımda bunca tezvirat varken neden “önemli alimlerden bir topluluğa büyük bir haksızlık olur” denmiyor dese, Allah saklasın cevapsız kalırız.</p><p>Bizce meselenin bilinen haliyle -zındıklıktan idam- tahkimini sağlayan iki tanıklık şunlar:</p><p>1. Sultan Selim’in, Kemalpaşazade Hazretlerine yönelttiği “Tokatlı Molla Lutfi sizin üstadınız imiş, ulema ve fuzeladan iken, katline ne sebep oldu” sorusuna Kemalpaşazade’nin cevabı.</p><p>Bu cevabı biz, Hoca Sâdeddin Efendi’nin (ö. 1599) <em>Tâcü’t Tevârîh</em>’inden (t. 1584) öğreniyoruz. Yazım tarihi neredeyse vakadan 100 yıl sonra, evet, ama kitabın sonundaki Selimname bölümünün kaynağı doğrudan babası Hasan Can. Hasan Can, Çaldıran Savaşı (1514) sonrasından Selim’in vefatına kadar onun en yakın adamlarından oluyor.</p><p>Yani babası bizzat kendi şahit olduğu bir konuşmayı oğluna rivayet ediyor, oğul da bunu kitaplaştırıyor.</p><p>Neyse, Kemalpaşazade’nin cevabı tezkirelerin çoğundaki cevaplarla paralel, mealen diyor ki, hased-i akran (yaşıtlarının kıskanlığına) belasına uğradı, çok iyi hoş adamdı, ancak latifeciliği ofansif, dili sivri, bir takım iftiralarla helakine çalıştılar ve nihayet hallettiler.</p><p>2. Molla Muhyiddin Ehaveyn’in (ö. 1495? 1498?) <em>Risale fi Ahkami-z Zındık</em> (Zındıkın Hükümlerine Dair Risale) adlı eserinin sonunda hikaye ettiği Molla Lutfi Hadisesi.</p><p>Molla Ehaveyn, Lutfi’yi yargılayan mahkeme heyetinden bir isim. Bu risaleyi yine mahkeme heyetinde bulunan Hatipzade veya Molla İzari’ye ait olabilir diye anmış İsmet Parmaksızoğlu 1980&#39;deki makalesinde, Ahmet Yaşar Ocak ise, Ehaveyn’in olduğunu söylüyor ve tercümesini veriyor Zındıklar ve Mülhidlerde.</p><p>O bu şu, mahkeme heyetinden birinin Molla Lutfi hakkında anlattığı hikaye ne? Yazının girişindeki şekilde evvela Lutfi’yi bir güzel tanıtıyor, sonra meselenin bizi ilgilendiren yerini söylüyor:</p><blockquote>“Şahitler şahitliklerini yapıp görevlerini yerine getirince, bir kısmı zendeka, bir kısmı sebb (dine ve peygambere hakaret), bir kısmı ridde (dinden çıkma), bir kısmı her ikisine veyahut hepsine birden giren çirkin sözleri ortaya çıktı.”</blockquote><p>Sanırım bu iki tanıklık mevzunun kurulu çerçevesini tahkim ediyor.</p><p>Yazının Kaynakları ve İleri Okumalar İçin:</p><p>Akar, Harun. Heşt Behişt (İnceleme, Transkripsiyonlu Metin-Sözlük), Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat, 2010, 121–122.</p><p>Erünsal, İsmal. Fatih Devri Kütüphaneleri ve Molla Lütfi Hakkında Birkaç Not”, İ. Ü. Edebiyat Fakültesi, Tarih Dergisi, no. 33, İstanbul 1982.</p><p>Erünsal, İsmail. “Molla Lütfi Zındıklık İthamıyla Mı Öldürüldü?” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, no. 21 (2015): 37–54.</p><p>Gökyay, Orhan Şaik. Molla Lutfi. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara: 1987. Yukarıdaki Molla Lutfi vesikalığı da bu kitap kapağından, kapak düzeni Saim Onan’ın.</p><p>Gökyay, Orhan Şaik. Topkapı Müzesi Arşivi, E. 8101.</p><p>Maraş, İbrahim. Molla Lütfî, Felsefî ve Kelâmî Görüşleri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Ankara 1992, 13–19</p><p>Maraş, İbrahim. Tokatlı Molla Lütfi: Hayatı, eserleri ve felsefesi. DÎVÂN İlmî Araştırmalar sy. 14 (2003/1), s. 119–136.</p><p>Ocak, Ahmet Yaşar. Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler (15.-17. Yüzyıllar), 2. Baskı, İstanbul 1999. Ehaveyn’den yapılan alıntılar bu eserden.</p><p>Özen, Şükrü, ve Gökyay, Orhan Şaik. “Molla Lutfi.” TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul: 2005, 255–58</p><p>Parmaksızoğlu, İsmet. Molla Lutfî ile İlgili Yeni Bir Belge. Belleten, XLIV, 176, 1980, 675–682.</p><p>Sehi, Heşt Behişt, Güney Kut Neşri, Harvard Üniversitesi Basım Evi, 1978.</p><p>Taşköprülüzâde, eş-Şekâ’iku’n-Nu’manîye fî ‘Ulemâ’i’d-Devleti’l-Osmanîye, neşreden Ahmed Subhi Furat, İstanbul 1985, 279–283.</p><p>Yaltkaya, M. Şerefeddin, “Molla Lûtfî”, Tarih Semineri Dergisi, II, İstanbul 1938, s. 35–59</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7fd273d4825b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Portre: Müeyyedzâde Abdurrahman Efendi (ö. 1516)]]></title>
            <link>https://onganarslan.medium.com/portre-m%C3%BCeyyedz%C3%A2de-abdurrahman-efendi-%C3%B6-1516-ff60eb00e0c1?source=rss-25cfbe0d7736------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ff60eb00e0c1</guid>
            <category><![CDATA[mihri-hatun]]></category>
            <category><![CDATA[müeyyedzade-abdurrahman]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı-edebiyatı]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı-tarihi]]></category>
            <category><![CDATA[kemalpaşazade]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[H. Ongan Arslan]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 06 Oct 2019 16:01:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-29T18:34:12.080Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="Müeyyedzade’nin hazırda bir resmi olmadığı için torunu Aşık Çelebi’nin resmini kullanıyoruz." src="https://cdn-images-1.medium.com/max/413/1*9DjuI4khtxNVoMOWj2K1Rw.jpeg" /><figcaption>Müeyyedzade’nin bir tasviri yok, ama torunu Âşık Çelebi bu bey.</figcaption></figure><p>Şehzade Bayezid’ı Amasya valiliği sırasında içki, afyon ve türlü zevk ü sefaya alıştırdığı için Fatih’in hakkında ölüm emri verdiği üç kişiden biri. Amasyalı kadın şair Mihrî Hatun’un aşığı. Fetvalarıyla Osmanlı Sünniliğini tahkim etmiş İbn Kemal ve öğrencisi Ebussuud Efendi’nin Hocası. Meşhur Âşık Çelebi’nin dedesi. Atom mühendisi. Bir dönemin Anadolu ve Rumeli kazaskeri. Bir Osmanlı alimi: Müeyyedzâde Abdurrahman Efendi… Hâtemî de derler.</p><p>1456&#39;da Amasya’da doğan Abdurrahman’ın, Müeyyedzâde diye anılması dedesi Kâzerûniyye şeyhi Müeyyed Çelebi’den ötürü.</p><p>Kâzerûniyye ilginç bir mesele. Uzun süre İran’da yerel olarak kalmış, daha sonra Halep’e, ordan da 1400&#39;de Yıldırım Bayezid Bursası’nda nihayet ilk tekkesini açmış bir tarikat.</p><p>Ancak tekke müdavimi olan kimselere pek uğur getirmemiş. Tekkenin kurucu şeyhi olan ve Osmanlı’nın ilk nakîbüleşrafı Seyyid Muhammed en-Nattâ‘a, ve tekkeye olur veren Yıldırım Bayezid, 2 sene sonra 1402’de Büyük Emir Timur’a esir düşmüşler. Yıldırım gibi değil, en-Nattâ‘a yaşamayı seven adammış, Semerkand’dan kaçmış gelmiş ama ne fayda, Bursa’da defin.</p><p>Konya’da Karamanoğulları da Anadolu’nun bilinen ikinci Kâzerûniyye tekkesini açıyorlar 1418&#39;de. Sultan Süleyman’ın, İran Seferi’ne giderken Erzurum’da bir Kâzerûniyye tekkesine uğradığı biliniyor, yine Edirne’de de bir tekke olduğuna dair kayıt var.</p><p>Ama esas sürpriz bilinmeyenlerde, çok daha güçlü tekkeler ağına sahip ve çok daha popüler bir tarikat olduğuna dair işaretler var (başka bir yazı konusu), ancak zaman içinde diğer tarikatların içinde erimişler, o yüzden duymuyoruz hiç.</p><p>Neyse, dedemizin hikayesi böyle. Abdurrahman’ın babası Alâeddin Ali Çelebi, Amasya valiliği sırasında Şehzade Beyazid’a nişancı atanıyor 1461&#39;de, bu yüzden Abdurrahman küçük yaşından itibaren Şehzade Beyazid çevresine dahil oluyor ve yine bu bağlantılar sayesinde iyi bir eğitim görüyor.</p><p>Koskoca Fatih Sultan Mehmet’in hışmını nasıl çekmiş bu delikanlı bilmiyoruz, delikanlı diyorum çünkü ölüm fermanının tarihi için 1476 diyorlar, bu da Abdurrahman’ı miladi takvime göre 20, hicri takvime göre 21 yaşında yapıyor. Bayezid 48li, o da henüz 28 yaşında o sıralar.</p><p>Suçlamalar muhtelif: Güya Abdurrahman, Şehzade Beyazid’ı içki ve çeşitli tür eğlenceye alıştırmış. Mevzu kafa yapıcı çeşitli organik ot galiba. Modern çalışmalarda Hocalarımız bunun uydurma suçlama olduğunu söylüyor, bu yargılarının kaynağı ise “hüsnüzanları,” bir de torun Aşık Çelebi’nin kaydı var millet hasedinden diyor, dedemi gammazladı.</p><p>Neyse Fatih’in yanında yöresinde de böyle Hocalar olmuş olacak ki, Fatih tutup paşalarından bir paşayı Amasya’ya durumun aslını öğrensin diye gönderiyor, gelen rapordan sonra da bahsettiğimiz fermanı veriyor: Kahramanımız Abdurrahman, Taci Bey, ve Hızırpaşazade Mehmet/Mahmut Paşa’nın idamlarına...</p><p>Rivayet o ki, Şehzade fermandan kendisine ulaşmadan haberdar oluyor, Mehmet Paşa idam ediliyorsa da, yardım ediyor ve yarenlerinden Taci Bey Bağdat’a, Abdurrahman’ımız ise önce Halep’e ordan da Şiraz’a kaçıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RKyvA1FT_zW2y2sQvA6bwg.jpeg" /><figcaption>Genç Abdurrahman’ın muhtemel kaçış rotası</figcaption></figure><p>Mihrî Hatun meselesi çetrefilli. Mihrî Hatun son beş yüz yılda bize ismi kalan 30–35 kadın kökenli şairden biri. Havasından geçilmiyor. Kendisinin Genç Abdurrahman’ın flörtü olduğunu yazanlar var, mesela bizatihi kendi torunu Âşık Çelebi yazıyor. Âşık Çelebi tezkireciliğiyle biliniyor, tezkirecilik bir nevi o dönemin who is who ansiklopedisi, Çelebi’nin eserinin ismi: Meşa’irüş-Şuara.</p><p>Âşık Çelebi dedesinin flörtünü tatlı tatlı anlatıyor: “Bir zeman kazasker olan Müeyyedzade ki Amasyalıdır, taze iken onunla evvela aşinaluk ba’dehü ışk ile ruşenalık tahsil idüp tarafeynden muhabbet olmuş.”</p><p>Ne var ki Mihrî Hatun aslında Sinan Paşa’nın oğlu İskender’e vurgundu diyen de var, tevekkeli değil Mihrî Hatun gece gündüz şiirlerinde İskender mazmunu kullanıyor derler.</p><p>Abdurrahman’ın tek taraflı aşkı elbet sizin gibi bizi de üzdü ancak, Mihrî Hatun’un aşk hayatı hakkında en şahane olay şu: Diyorlar İskender filan ağzı olan konuşuyor, dedik ya havasından geçilmiyor nice talipleri olmuş da yüz vermemiş Mihrî Hatun, kız gelmiş dünyaya kız gitmiş. Neyse henüz gitmeden evvel, ancak yaşı da epey geçmişken, ol vakt Eyyüp müderrisi olan Paşa Çelebi, Mihrî’nin dest-i izdivacına talip olmuş, bunu duyan başka bir şair centilmenimiz, Zâtî, 12&#39;den vurmuş:</p><blockquote>İşitdük istemiş Mihri’yi Paşa <br>O pire kendüyi ram eylesün mi<br>O miskin bunca yıl oruç tutubdur <br>Eşek sikiyle bayram eylesün mi</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/720/1*sySyyRCB4jhl-QvchgWrDQ.jpeg" /><figcaption>Mihrî Hatun, ve Zâtî latifeşiyorlar (temsili, and with a little grace)</figcaption></figure><p>Mekanı cennet olsun Mehmet Çavuşoğlu Hoca’nın neşrine ben yetişemedim ama, sevgili dostum Alexis Zorba’nın rivayetine göre, Mihrî Hatun bu kıtayı işitince, sevinip, cuşa gelmiş, “nolaydı bu kıtayı ben demiş olaydım” demiş.</p><p>Bu arada zorlu Osmanlı edebiyat çevrelerinde Zâtî’nin hâmîsi kim? Evet, yine Müeyyedzade.</p><p>Halep’e kaçış zor olmasa gerek. Türkmenlerin de yaylak-kışlak rotası Amasya’dan güneye güneye Halep’e iniyor malum. Şehzade de maddi yardımda bulunduğuna göre business gitmiştir genç Abdurrahman. Orada bir süre Arap dili ve hadis ile meşgul olmuş, sonra da kalkmış ilmin peşinden Şiraz’a gitmiş, Celâleddin ed-Devvânî’ye.</p><p>Şiraz o sırada Akkoyunlu Türkmen konfederasyonunun elinde, Sultan Yakub babası cennet mekan Sultan Hasan’ın yerine geçeli daha bir yıl olmuş.</p><p>Devvânî de dönemin tefsir ve kelam alanında önde gelen alimlerinden, ama kripto-Şii olduğunu söyleyenler de var, ben söyleyemem din tarihçisi bulsun… Abdurrahman, Devvânî’den ders okur ve icazet alır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*fjarsFvNObt3pjUTHY6ETg.jpeg" /><figcaption>Müeyyedzade öğrencilik yıllarında (Temsili. “<a href="https://www.gardnermuseum.org/experience/collection/10755">A seated scribe</a>” by Gentile Bellini)</figcaption></figure><p>Hakkında idam fermanı veren sultan Mehmet’in vefatı üzerine gurbetten sılaya gelir, 40 gün kadar Amasya’da konduktan sonra, İstanbul’a geçer, eski şehzade, yeni Sultan’ı görmeye, 888 Ramazanı diyorlar, yani Ekim 1483&#39;de. Beyazid 886&#39;da tahta çıkıyor.</p><p>Hatibzâde Muhyiddin Mehmed, ve hocaların hocası Muslihuddin Kestelî’nin (ö. 1496) önünde sınava çekilir ve rüşdünü (ﺭﺷﺪ) ispatlar. Yani doktorasına Osmanlı YÖK’ünden denklik alır, ve Kalenderhâne Medresesi’nde ders okutmaya başlar.</p><p>Kestelî’den yalnız denklik almakla yetinmez, artık 30&#39;una gelmiş müderris bir bey olarak Kestelî’nin kızını da alır 1486&#39;da, ve aynı gün terfisini alır: Zamanının Oxford’u olan İstanbul Sahn-ı Semân medresesine tam zamanlı müderris olarak atanır.</p><p>8 yıl kadar öğrenci okuttuktan sonra, bir başka yaşlı vefat eder Müeyyedzade Edirne Kadılığına atanır (1494), bir başkası vefat eder Anadolu kazaskeri olur (1501), öteki vefat eder Rumeli kazaskeri olur (1506).</p><p>Müeyyedzade’nin yükselişi, Kemalpaşazade’nin yükselişi sayılır. Kemalpaşazade, 1492 gibi bir Arnavut seferi dönüşünde gönlüne ilim ateşi düşen bir yedek subay olarak muhtemelen ilk Müeyyedzade’ye açtı bu fikrini (Bu fikir ve maktul gariban Deli Lutfi’nin hikayesi başka bir bölüm, her şey var zındıklık, kitap hırsızlığı, aşağılama, entrika…)</p><p>Müeyyedzade ile tanışmaları Amasya’dan. Sultan Beyazid henüz Şehzade iken, o işret meclislerindeki bir başka isim de Amasya muhafızı atanan Süleyman Çelebi, Kemalpaşazade’nin babası.</p><p>Ve bizzat Müeyyedzade’den ders almakla kalmıyor, Kemalpaşazade hemen yüksek öğretimin en kral müderrislerine ulaşabiliyor, maktul gariban Molla Lutfi, Kestelī Muslihuddin, Hatibzāde Muhyiddin, Molla Kāsım İzār, Muarrifzāde Sinaneddin Yusuf… Üstadı Kestelī’den mülazım çıkıyor nihayet, 1494&#39;de.</p><p>Sonrasında yine Müeyyedzade ayarlıyor Kemalpaşazade’nin 30 akçe maaşlı müderrislik pozisyonunu. Bununla da kalmıyor, Sultan’dan bu genç müderris için bir Türkçe Osmanlı Tarihi işi koparıyor, telif hakkı 33 bin akçe.</p><p>Ebussuud’un alakası da yine benzer, babası Şeyh Muhyiddin yine Şehzadeliği sırasında Bayezid’in sevgisini kazanmışlardan. Ebussuud’u hem Müeyyedzade’nin hem de Kemalpaşazade’nin okuttuğu biliniyor, sonrası ise malum.</p><p>Ulema’nın yazdıkları gibi muhabbetleri de sıkıcı malum, atom mühendisliği geyiği ne? Müeyyedzade’nin çılgın bir kitap kurdu olduğu, ve yine zamanı için akıl almaz sayıda kitap barındıran -7 bin diyorlar- bir kişisel kütüphanesi olduğu söyleniyor.</p><p>Bu parçayı yazmak için google ettiğimde karşıma, Müeyyedzâde, Abdurrahman Efendi, Atomculuk, Hilomorfizm, Kelam, İslam Felsefesi, Osmanlı Entelektüel Düşüncesi, Temas Problemi, An ve Zaman İlişkisiç gibi etiketleri barındıran bir makale çıktı.</p><p>Mezkur makalenin iddiasına göre Müeyyedzade sadece Şehzadeleri yoldan çıkarmak, ilim için İran’a kaçmak, sanat ve sanatçının dostu olmakla kalmıyor, bir de İslam coğrafyasında atomculuk tartışmalarına katılıyor, <em>risâle fi’l-cüz’ ellezi lâ yetecezzâ</em> ile.</p><p>Türlü çeşit eser veren Müeyyedzade’nin en meşhur eseri galiba Fetva Mecmuası, Müeyyedzade Cöngü diye de biliniyor. Gayrisi sadece ismen biliniyor ve muhtemelen sadece kataloglanırken okundular.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*t7Hh2dLjBVT5aNzub9AUJA.jpeg" /><figcaption>Müeyyedzade Cöngü ( Süleymaniye Ktp., Hüsrev Paşa, numara 100&#39;e fotoğraf için teşekkür ederiz)</figcaption></figure><p>İleri okumalar için aşağıda bir liste vereceğim, ya da başlangıç okumaları için, bu aynı zamanda bu metnin çeşitli yerlerine kaynaklık eden eserler listesi de olacak. Akademik bir not olmayan bu metin, yüzde 94 oranında gerçek bilgi ve belgelere dayanmakta olan bir hikayedir.</p><p>Mesela Fatih dönemi gibi merkezileşmenin çılgınca sürdüğü bir dönemde bir Sultan idam fermanını uygulatamıyor.</p><p>Fetva mecmuası olan bir alim, gençliğinde Şehzade ile alemlere akabiliyor. Dedesinden kalma tarikat bağlantılarını kullanarak Şiraz’a sığınabiliyor. Sünniliğinin Osmanlı devleti lehinde ve devlet için gelişmesinin entelektüel ve polemikçi zirveleri olan iki alimin yetişmesinde ön ayak olabiliyor.</p><p>Ve daha bir sürü okumuşun hâmîsi. Akkoyunlu Sultan Yakub’un vefatının ardından oluşan karışıklık çağında hâmî arayan bir çok İran ulema ve ekabirine destek veren de yine Müeyyedzade.</p><p>Son 500 yılın 7 elin parmaklarını geçmeyecek kadar olan kadın şairlerinden birini destekleyebiliyor ve belki gönlü düşüyor.</p><p>Tutup sonra atomlar hakkında risale yazıyor, Kazasker oluyor, yaşıyor yani bu hayatı Müeyyedzade. Kişisel bağlantı ve sosyal network’ün nece mühim olabileceğini bize hatırlatan Bayezid II döneminin en merkezinde bir figür olarak.</p><p>ÖZETLE: Bayezid II dönemi bürokrasisi, uleması ve edebi çevresi için gerçekten kilit bir isim Müeyyedzade. Dolayısıyla üstüne yapılacak ciddi bir akademik çalışmayı kaldıracak malzeme sunuyor (çalışacak konu sıkıntısı çeken tarih öğrencisine naçizane duyurulur). Bu arada, son olarak, Müeyyed (<strong>ﻣﻮﺌﻳّﺪ</strong>) teyit’ten geliyor, teyit edilmiş, doğrulanmış. Mesela Şeyh Galib demiş: Hak’tan bize sultân-ı müeyyedsin efendim / Sen Ahmed ü Mahmûd u Muhammed’sin efendim.</p><p>Başlangıç ve İleri Okuma Listesi ve Kaynakça</p><p>Aksoy, Hasan. “Müeyyedzade Abdurrahman Efendi.” In <em>TDV İslâm Ansiklopedisi</em>, 31:485–86, 2006.</p><p>Atçıl, Abdurrahman. <em>Scholars and Sultans in the Early Modern Ottoman Empire</em>. Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2016.</p><p>Demir, Osman, and Mehmet Arıkan. “<a href="https://nazariyat.org/content/5-sayilar/10-cilt-5-sayi-1/4-m0063/demir-ve-arikan.pdf">Noktaya Dokunmak: Müeyyedzâde Abdurrahman Efendi’nin Cüz’ün Lâ Yetecezze’ Risalesi’nin Tahlil, Tahkik ve Tercümesi.</a>” <em>Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi</em> 5, no. 1 (2019): 133–89.</p><p>El Hafidi, Moulay El Hassan. “<a href="https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=1zw6GvYMe-q3Hf6HR-3USxv3o0bg1Vue-RnlMjn9BNKEYyi2Q3g0NTCnZUj_9qDF">Müeyyedzâde b. Ali’nin El-Havâşî Alâ Şerhi’l-Mevâkıf Adlı Eserinin Kelam’daki Önemi.</a>” Master’s Thesis, Çanakkale Onsekiz Mart University, 2013.</p><p>Havlioğlu, Didem. “<a href="https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/handle/10161/10628/margins_lines.pdf;sequence=1">On the Margins and between the Lines: Ottoman Women Poets from the Fifteenth to the Twentieth Centuries</a>.” <em>Turkish Historical Review</em> 1 (2010): 25–54.</p><p>Hüseyin Hüsameddin Abdizade. <em>Amasya Târihi</em>. Edited by Mesut Aydın and Güler Aydın. Vol. IX. XII vols. Amasya, 2004.</p><p>Kılıç, Filiz. “Meşa’irüş-Şuara: İnceleme, Tenkitli Metin.” Ph.D. Dissertation, Gazi University, 1994.</p><p>Pfeiffer, Judith. “Teaching the Learned: Jalāl al-Dīn al-Dawānī’s Ijāza to Muʾayyadzāda ʿAbd al-Raḥmān Efendi and the Circulation of Knowledge between Fārs and the Ottoman Empire at the Turn of the Sixteenth Century.” In <em>The Heritage of Arabo-Islamic Learning: Studies Presented to Wadad Kadi</em>, edited by Maurice A. Pomerantz and Aram Shahin, 284–332. Brill, 2015.</p><p>Şen, A. Tunç. “<a href="https://www.academia.edu/20164674/Rasattan_Takvime_15.-16._Y%C3%BCzy%C4%B1l_Osmanl%C4%B1_D%C3%BCnyas%C4%B1nda_Astrolojinin_Yeri_%C3%9Czerine_Baz%C4%B1_G%C3%B6zlemler_From_Astronomical_Observation_to_Almanac-Prognostication_Some_Observations_on_the_Role_of_Astrology_in_the_15th-16th_c._Ottoman_World_in_Turkish_?source=swp_share">Rasattan Takvime: 15.-16. Yüzyıl Osmanlı Dünyasında Astrolojinin Yeri Üzerine Bazı Gözlemler.</a>” In <em>Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası</em>, edited by Ömer Mahir Alper and Müstakim Arıcı. İstanbul: Klasik, 2015.</p><p>Zâtî. <em>Zâtî Dîvâni</em>. Edited by Orhan Kurtoğlu. Yazmalar Genel Müdürlüğü, 2017.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ff60eb00e0c1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Seçim Boykotu Neden Kötü Bir Karar?]]></title>
            <link>https://onganarslan.medium.com/se%C3%A7im-boykotu-neden-k%C3%B6t%C3%BC-bir-karar-6553dda0e0cf?source=rss-25cfbe0d7736------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6553dda0e0cf</guid>
            <category><![CDATA[i̇stanbul-yerel-seçimleri]]></category>
            <category><![CDATA[boykot]]></category>
            <category><![CDATA[seçim-boykotu]]></category>
            <category><![CDATA[23-haziran-seçim]]></category>
            <category><![CDATA[2019-yerel-seçimleri]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[H. Ongan Arslan]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 08 May 2019 06:39:10 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-05-09T19:15:00.052Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*i48eQDoh-GvJoNLyH-kphA.jpeg" /><figcaption>Rosa Parks, koymuş postasını görmüş restini.</figcaption></figure><p>AKP’nin 31 Mart Yerel Seçimleri’ni İstanbul’da sadece Büyükşehir Belediye Başkanlığı için yeniletme isteğini, YSK’nın kabul etmesiyle birlikte, muhalif seçmenler arasında seçim boykotu bir kez daha bir seçenek olarak tartışılmaya başlandı.</p><p>Bu kısa notta, “seçim boykotu ve seçim boykotu tehdidi”nin yararlılığını 1990–2009 arasında gerçekleşen 171 vaka üzerinde çalışarak test etmiş Matthew Frankel’in, Brookings Institute blogunda yayınladığı bir kısa yazısından (<a href="https://www.brookings.edu/opinions/election-boycotts-dont-work/">Election Boycott Don’t Work</a>) ve yine aynı enstitüde yayınladığı raporundan (<a href="https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/06/02_election_boycotts_frankel.pdf">Threaten but Participate: Why Election Boycott is a Bad Idea?</a>), Türkiye’deki tartışmaya katkı sağlacağını düşündüğüm yerleri serbestçe çevireceğim.</p><p><strong>171 Vakadan Çıkan Sonuç</strong></p><p>En sonda söyleneni başta söyleyelim, Frankel, 1990&#39;dan 2009&#39;a kadar 171 seçim boykotu ve boykot tehdidi vakası üzerine çalışmış, ve bu vakalarda -bir kaç vaka haricinde- çıkan sonuç:</p><ul><li>“Seçim Boykot”u boykot yapan siyasi parti için felaketle sonuçlanır.</li><li>Boykot yapan parti siyasi gücünü iyiden iyiye yitirir, ve kendini siyasi arenada yeni ve beklenmedik sorunlara daha da açık halde bulur.</li><li>Umulduğu gibi uluslararası kamuoyu ilgisi ve yardımına ulaşılmaz.</li><li>İktidara yönelik yaptırımlar gerçekleşmez.</li><li>Bilakis iktidar partisisi ve lideri gücünü iyiden iyiye sağlama alır.</li><li>Seçim boykotu değil, ancak “Boykot tehdidi” ise tehditte bulunan tarafın çoğu zaman birtakım ödünler almasını sağlar.</li></ul><p><strong>Neden Boykot?</strong></p><p>Seçim boykotunu siyasi kazanımlar sağlayacak bir enstrüman olarak gören birey ve siyasi partilerin düşündükleri özetle: İktidarın bazı uygulamalarını protesto etmek amacıyla seçime katılmamak suretiyle, dünya kamuoyunun gözünde seçimin meşruiyetini yitirmesini sağlamak.</p><p>Ancak bu çok da öyle olmuyor. Frankel’in yaptığı araştırmalar gösteriyor ki, muhalefetin seçim boykotundan beklediği bahsi geçen amaca çok çok nadiren ulaşılabiliniyor, ve çoğunlukla olan: Boykot yapan tarafın, iyiden iyiye güçten düşmesi ve hatta kendisini daha başka aksiliklere maruz bırakması, açık hale getirmesi.</p><p>Yakın tarih böylesi yıkıcı seçim boykotu denemeleriyle dolu. Mesela, 1992&#39;de Lübnanlı Hristiyanlar, Suriye’nin ülkelerindeki aşırı etkisini protesto etmek amacıyla seçim boykotu kararı aldılar. O zaman, meclisin yaklaşık 3&#39;te 1&#39;ini oluşturan bu grup, seçime girmedi, temsil edilmediler, ve sonuç olarak bir başka muhalefet grubu olan Lübnan Hizbullah’ı bu boşlukta kendi temsil gücünü daha da arttırdı.</p><p>Yine, 1997&#39;deki seçimlerde Sırp Muhalifleri seçimi boykot kararı aldı, ve bu da Slobodan Milosevic’in tekrar seçilmesine neden oldu ki, o da Sırbistan’ı Kosova’yla savaşa götürdü.</p><p>2005&#39;de Iraklı Sünni’ler de, aday göstermek istedikleri siyasilerin bir çoğunun adaylıkları, yasaklı Baas partisiyle ilişkileri gerekçe gösterilerek kabul edilmeyince boykota gittiler, ve Irak’ın Saddam sonrası kuruluş yıllarından kendi kendilerini dışlamış oldular.</p><p><strong>Boykot Tehdidi Başka</strong></p><p>Diğer yandan, seçim yolunda, seçim boykotu değil ama seçim boykot tehdidi siyasi kazanım edinmek için işe yarar bir seçenek olarak görünüyor. Mesela 94&#39;de Güney Afrika’daki tarihi seçimlerde -Apartheid rejimine son veren seçim-, Zuluların Inkatha Özgürlük Partisi, Afrika Ulusal Kongresi’ni seçimleri boykot etmekle tehdit etti. Sonuç olarak Nelson Mandela, seçimlere katılmalarına karşılık, Zuluların bölgesi olan <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/KwaZulu-Natal">KwaZulu-Natal</a> bölgesine büyük ayrıcalıklar vermek zorunda kaldı.</p><p>Bosna’da, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Dayton_Agreement">Dayton Anlaşması</a>’ndan (1995) sonraki ilk seçimlerde, Müslüman Bosnalıların boykot tehdidi, uluslararası kamuoyunun da desteğiyle, Bosnalı-Sırp Başkan <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Radovan_Karad%C5%BEi%C4%87">Radovan Karazdic</a>’in istifasına neden oldu. Karazdic, 2016&#39;da <a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Srebrenitsa_Katliam%C4%B1">Srebrenica Soykırımı</a>, çeşitli savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan mahkum edildi.</p><p><strong>Seçim Boykotu Fecaatleri</strong></p><p>Belirtildiği gibi, hayati nitelikteki seçimlerde yapılan boykot tehdidi bazı ödünler ve siyasi kazanımlar sağlamak için işe yararken, boykotun kendisi her zaman boykot yapan taraf için felaketle sonuçlanıyor.</p><p>Boykot kararı, boykotçu partiye yasama içindeki tüm varlığını kaybettirmekle kalmaz, aşağıdaki sonuçları da beraberinde getirir:</p><ul><li><strong>Boykotçu siyasi grubun marjinalleşmesi</strong>: Bu en yaygın sonuçlardan biri. Çünkü partinin seçmene verdiği temel söz, onun düşüncesini periodik olarak yapılacak seçimlerle iktidara getirmek, ya da duyulur hale getirmek. Ancak boykot, siyasi partinin iktidar iddiasından gönüllü olarak vazgeçmesi anlamına geliyor. Yine, yasama içindeki tüm pozisyonlarını bırakarak, kendisi gibi düşünenleri destekleyecek enstrümanları da kaybetmiş oluyor. Sonuç olarak boykotçu parti ve lideri marjinalleşerek eski güçlerini de yitiriyorlar.</li><li><strong>Mevcut iktidar partisi ve liderinin daha da güçlenmesi</strong>: Bunun için en iyi örnek, 2004–5 aralığında Venezüella muhalefetinin verdiği talihsiz seçim boykotu kararları. 2004&#39;de muhalefet bölgesel seçimleri boykot etti ve Hugo Chavez’ciler 22 bölgenin 20&#39;sinin yönetimini ele geçirdiler. Yine 2005&#39;de, kongrede toplam 41 sandalyesi olan en büyük 4 muhalefet partisi boykot kararı aldı, ve Chavez kongredeki tüm sandalyeleri kazandı ve gücünü iyice pekiştirdi.</li><li><strong>Seçimde beklenmeyen olumsuz gelişmeler</strong>: Yukarıda bahsi geçen Lübnan seçimlerinde olduğu gibi, boykotçu partinin yokluğunu fırsat bilen başka muhalif partilerin sahneye çıkması.</li></ul><p><strong>Seçimler ve Otoriter İktidarlarla Uğraşmak</strong></p><p>Otoriter rejimlerde, muhalefet partisinin önünde iki seçenek vardır: Ya seçime girip büyük ihtimalle yenilmek ve seçimi meşrulaştırmak, ya da seçime girmeyip kesinlikle yenilmek, mevcut iktidarın tüm pozisyonları ele geçirmesini sağlamak ve seçimin demokratikliğini sorgulatmak. Ancak örneklerde gösterdiğimiz gibi, seçimin demokratikliğinin sorgulanması da sahada hiçbir şey değiştirmiyor. Bilakis mevcut iktidarın gücünün daha da artması ve her yeri kuşatmasını sağlıyor.</p><p>Ancak seçime girerse, kazanması da bir ihtimal. Bazı durumlarda seçime katılarak, iktidar hazırlıksız yakalanabilir, ve muhalefet partisi olarak iktidarın beklentilerinin çok üstünde oy alabilir. Mesela 1997&#39;de Arnavutluk seçimlerinde, Sosyalistler, iktidardaki Demokratik Parti’yi önce boykotla tehdit ettiler ve seçim sisteminde birtakım iyileştirmeler kazandılar. Ve boykot etmeyip girdikleri seçimleri kazanarak iktidardaki Demokratik Parti’yi mağlup ettiler.</p><p><strong>Boykot Oyunu: Muhalefet ve İktidar</strong></p><p>İktidar partisi ve liderinin seçimden beklentisi elbette muhalefetten farklı. İktidarın asıl amacı elindeki mevcut gücü yapabildikleri kadar meşru hale getirmek. İktidar partileri boykota ya da boykot tehdidine genelde şu üç yöntemin birini kullanarak tepki gösterirler:</p><ul><li>Ciddiye almayarak, küçümseyerek</li><li>Boykotçulara yönelik operasyonlar düzenleyerek</li><li>Pazarlık ederek</li></ul><p>İlk tepkiler genel olarak, boykotu ve boykotçu partiyi aşağılamak ve boykot girişimini önemsizleştirmek oluyor, sonrasında seçimlere katılım sayısını tekrar tekrar dile getirmek ve nihayet muhalefetin zaten yenileceklerini bildikleri için seçimleri boykot gibi bir yol seçtiklerini iddia etmek. Mesela 2005 Venezüela’sında, boykotçular için Chavez, “Gerçeği kabul etsinler, arkalarında halk desteği yok. Sadece siyasi sabotaj yapmaya çalışıyorlar” demiştir. Diğer yandan, mühim seçimlerde iktidar partisi her zamankinden bir ölçü daha fazla ödün vermeye hazırdır, ancak yine o zaman dahi pazarlık gücünü elinde bulundurur.</p><p>Muhafelet partisi için konuşacak olursak, boykot çok çok nadiren iyi bir seçenektir, mesela çok büyük bir halk desteğine sahipse ve hep beraber iktidarı devirmek için sebat gösterebileceklerse. Aksi halde, muhalefetin seçime katılması en azından yasama içinde yani halihazırdaki sistem içinde bir parça da olsa güce ulaşması demektir. Boykot ettikleri takdirde, sistemden tamamen dışlanmış bir halde, marjinalleşmiş pasifleşmiş ve uluslararası destek bekliyor halde olacaklardır. Ve gösterdiğimiz gibi bu uluslararası destek de çok çok nadiren gelir.</p><p>Muhalefet partilerinin esas odaklanmasında fayda olan şey ise seçim stratejileridir: Koalisyonlar kurmak, muhalefet içi kavgaları önleyecek birleşik siyasi cepheler oluşturmak, ve hayati seçimler öncesi yeri geldiğinde “boykot tehdidi”ni kullanarak iktidarı sistemi daha adilane hale getirmeye zorlamak gibi.</p><p>*Son olarak Staffan I. Lindberg’in “<a href="https://www.researchgate.net/profile/Staffan_Lindberg2/publication/228161022_Why_Do_Opposition_Parties_Boycott_Elections/links/004635187460cef0d3000000/Why-Do-Opposition-Parties-Boycott-Elections.pdf">When Do Opposition Parties Boycott Elections?</a>” makalesinin sonuç kısmından bir parçayı alıntılıyorum:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1020/1*9hKtcPTOOWGSg8pcuhPOpA.jpeg" /><figcaption>“Seçim Seçim Büyüyen Bir Demokrasi Vardır” diyor Lindberg, ve ekliyor, “Muhalefet partileri seçimli otokrasileri demokrasilere doğru götürmekte hayati bir rol oynarlar.”</figcaption></figure><p>Not: Yazıyı hızla hazırlamaya çalıştım, son okumasını yapamadım, dolayısıyla akışında, imlasında, dilden dile geçişinde kaymalar olabilir. Affola.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6553dda0e0cf" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>