<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Onur Göksel Yokuş on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Onur Göksel Yokuş on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@onurgkselyoku?source=rss-fd1fd05cec8f------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*ZaKfkLl4RB46Ryq4oIWWWg.jpeg</url>
            <title>Stories by Onur Göksel Yokuş on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@onurgkselyoku?source=rss-fd1fd05cec8f------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 13:51:30 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@onurgkselyoku/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Sömürü Mitine Giriş: Proudhon’un Mülkiyeti]]></title>
            <link>https://medium.com/@onurgkselyoku/s%C3%B6m%C3%BCr%C3%BC-mitine-giri%C5%9F-oyuncular-ve-proudhonun-m%C3%BClkiyeti-2dda6e943f25?source=rss-fd1fd05cec8f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2dda6e943f25</guid>
            <category><![CDATA[hukuk]]></category>
            <category><![CDATA[toplum]]></category>
            <category><![CDATA[liberalizm]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[etik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Onur Göksel Yokuş]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 19 Dec 2017 18:19:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-12-16T03:25:30.204Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Sömürü kavramı, birinin üzerinden haksız avantaj elde edip, o kişinin hassaslığından kazanç sağlamak olarak tanımlanıyor. Tabii ki, bu tanım gereğince bir karate sporcusunun rakibinin dezavantajlarından yararlanıp yenmesi gibi örnekleri adaletsiz olarak addetmeyeceğiz. Yazının başlığından da anlaşılacağı üzere politik, siyasi ve dolayısıyla da ekonomik olarak insanların güçsüzlüğünden yararlanmanın kritiğini yapacağız.</p><h4>Yapısal ve Olumsal Sömürü</h4><p>Eğer bir sömürüden söz edeceksek önce onu kategorilerine ayırmamız gerekiyor. Ekonomik alanda, potansiyel tüm yaşam tarzları iki şekilde sömürüye dahil olabilir. Yapısal olarak gerçekleşebilir veya olumsal olarak olabilir. Yapısal sömürü; bireyler arasındaki hukuk veya sistemi var eden yapılar gereği gerçekleşmek zorunda olan sömürü; olumsal ise, potansiyel olarak her sistemde veya durumda gerçekleşebilecek olan sömürüdür. Bu anlamda sömürü çeşitlerini ‘potansiyel sömürü’ ve ‘zorunlu sömürü’ olarak da adlandırabiliriz. ‘Zorunlu’ olarak adlandırdığımız kategori, özel mülkiyetin yapısal sömürüye yol açtığı iddiasını çürüteceğimizden ötürü yazının konusu olacak kuşkusuz.</p><p>Öncelikle, insanın bireysel olarak yaşamını idame ettirmeye çalıştığı ve onu türdeşleriyle birleştiren herhangi bir etmenin olmadığı doğal durumda sömürüden zaten söz edemeyiz. Aksi takdirde, bir kaplanın önüne çıktığı insanı yemesi de o insanın üzerinden haksız kazanç elde etmesi şeklinde değerlendirilirdi. Bu sebeple, sömürüden söz edebilmek için öncelikle topluma ve o toplumdaki insanların birbirleriyle kurdukları hukuka ihtiyaç vardır. Ve eğer buradaki toplumsal hukuka ait yapılar kendi içinde çelişki barındırıyorsa zorunlu sömürüye sebep olacaktır.</p><h4>Proudhon ve “Mülkiyet Nedir?”</h4><p>Bu noktada, toplumdaki bütün oyuncuların ortak noktasını teşkil eden, onların etkileşime geçmelerini sağlayan ve günümüzde modern toplum olarak adlandırdığımız kavramın ortaya çıkmasına vesile olan mülkiyet kavramı bir tözmüş gibi değerlendirilmeli; ve mülkiyetin kendi içinde çelişkileri olup olmadığı incelenmelidir. Eğer toplumsal yapının ilk halkası olan mülkiyet haksal olarak bir çelişki barındırıyorsa, özel mülkiyetin kabulü kapitalizmde de kaçınılmaz olarak sömürüye neden olacaktır.</p><p>Proudhon’un, özel mülkiyeti hırsızlık ilan etmesiyle tanınan, erken dönem çalışması “Mülkiyet Nedir?’’, zincirin ilk halkasında bir adaletsizliğin olduğu varsayımıyla yazıldığı için önemlidir. Özellikle Proudhon kitabında liberal iktisatçıları ve hukukçuları en temel olan ‘özel mülkiyet’ kavramına bile dayanak sağlayamadıkları için eleştirmekte, hatta onlarla dalga geçmektedir.</p><p>Peki iddia edildiği gibi ‘özel mülkiyet’ kavramında temellendirilemeyen ne var? Bu konu kitabın ikinci ve üçüncü bölümlerinde ele alınıyor. İncelediğimiz yapının en derinine nüfuz ettiğimizde, Proudhon’un da ele aldığı gibi özel mülkiyeti ya doğuştan hak kategorisine; ya da sonradan olan, edinilmiş hak kategorisine sokabiliyoruz. Yani mülkiyetim ya ben daha doğmadan garanti altına alınmış oluyor; ya da daha sonradan, fakir bir ailede doğmuş olsam bile emeğimi sarf etmem ile bir şeylere sahip olabiliyorum. Ya kendimden önce mülkiyetim var; ya da kendim ile birlikte mülkiyetim var denebilir kısaca. Kavramsallaştırmayı son cümledeki haline getirdiğimizde üçüncü bir halin imkansızlığı da göze çarpmış oluyor.</p><p>Bu ilk kategoriyi temel almak diyor Proudhon, saçmadır. Çünkü mülk eğer doğuştan garanti edilseydi dışarıda açlıktan ölen insanlar olmazdı. İkinci kategorinin geçerli olabilmesi içinse, insanın emeğini özgür bir şekilde sarfedeceği alanın olması gerekliydi. Yani boş bir tarım arazisi veya çıkardığım taşları satıp bir şeyler almamı sağlayacak maden alanı bana garanti edilmiş olmalıydı. Yani aslında ikinci kategori de ilk kategorideki mülkün garanti edilmemiş olması sorununu barındırıyor. Bu sorunu çözmek için örneğin, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 25. maddesinin 1. notası, zor durumda kalan herkes en temel yardıma, temel olarak yaşamını idame ettirebilecek kadar giyeceğe, yemeğe ve barınma alanına sahip olmalıdır der. Ama bu; o kişiye bir sahiplik bahşetmektense, sahipliği başkasında olan bir zilyetliğin yaşamak için muhtaç durumdaki kişiye verilmesi anlamına geliyor. Bu da temelde bir sahipliğin olmamasına işaret ediyor.</p><p>Kitaba göz attığımızda dördüncü bölümde bu eleştirinin detaylandırılmış halini buluyoruz. “Mülkiyet imkansızdır, çünkü şu sebebten ötürü…” şeklinde 10 adet önerme dizgesiyle karşılaşıyoruz. Bu eleştiriler, temelde iki kategorinin eleştirisinin detaylandırılmış hali oldukları için burada fazladan yer ayırmaya gerek yok. Merak eden kitaba bakabilir. Ama zaten iki kategorinin eleştirisine yapılacak eleştiri 10 argümanı da eleyecek bir konumda yer alıyor.</p><p>Burada ‘doğuştan’ ve ‘sonradan’ kategorilerinin sonuna gelen ‘hak’ kelimesine dikkat çekmekte fayda var. Zira ekonomik yapıyı toplum üzerinden şekillendirdiğimiz için, toplum öncesi hukuksal olarak işlerliği olan bir devlet kavramı veya bir serbest piyasa mümkün değildir. Eğer insanların eşit gözetildiği bir mülkiyet hakkı (ortaklığı) öngöreceksek, bir sınır durumunda mülkiyetin ortaklığı kimler için geçerli olabilir? Dünya üzerinde insanlara yeten alanın, yemeğin ve suyun sonuna kadar tüketildiği bir sınır halinde bir bebeğin dünyaya gelmesi durumunda o bebeğin de hayatta kalması için birisinin haklarının elinden alınması gerekir. Yani aslında herkesin hayatı değerlidir önermesi, yaşatma bakımından değil de, alıkonulmama, işkence görmeme kapsamında ele alınmalır. Proudhon ise kitabında bu soruna yer vermemiştir. Genel olarak mülkiyet hakkını, pozitif hak kapsamında değerlendirdiğimizde ve toplumun nüfusu arttığında kollektif mülkiyet anlayışı her zaman sekteye uğrayacaktır. Ama mülkiyet hakkını, başkalarını gasp etmemek kapsamında değerlendirdiğimiz zaman kendi içinde tutarlı bir yapı haline gelecektir. Sınır durumunda olan bir coğrafyada bir ailenin, gücünün yetmemesine rağmen 10 çocuk dünyaya getirdiğini, bu çocukların zar zor hayatta kaldığını veya bir kısmının kalamadığını düşünün. Bu durumda onların sefilliklerinden toplumun kuralları mı, yoksa çocukların aileleri mi sorumlu olmalıdır?</p><p>Proudhon’un sıkıntısı bazı insanların neden o kadar mülkü var iken, diğer insanların süründükleri idi. Sanırım cevabını vermiş olduk.</p><h4>Sonuç</h4><p>Şu ana kadar ki tartışmayı maddeleştirirsek:</p><ol><li>Özel mülkiyet ya doğmadan garanti altına alınmıştır, ya da emek ile elde edilebilir konumdadır.</li><li>Proudhon’a göre ikisi de olamaz.</li><li>Hukuk toplumdan önce değildir. Olduğu düşünülürse, yani evrensel ve doğal haklar olduğu varsayılırsa sıkıntılar baş gösterir (sınır durumu).</li><li>Kurallar (hukuk) toplumun görece ihtiyaçlarına göre yapılandırılır ve bazı bireylerden alıp ötekilere verme odaklı olmaktan ziyade bireyin istismar edilmemesine yöneliktir.</li><li>Mülkiyet doğuştan olabilir. Çünkü mülke sahip olmamıza olanak sağlayan bir donanımla (aileyle) doğarız.</li><li>Aileden yoksun olunması durumunda suçlu tutulacak; durumu gözetmekten yoksun aile üyeleridir (bireyi meydana getiren), toplumsal hukuk değildir.</li><li>Sonuç olarak ne doğuştan garanti edilen ne de sonradan edinilen mülkiyetin bazı bireylerde olmayışı toplumsal kuralların eksiği değildir.</li></ol><p>Eğer mülkiyet kavramını hukuk kuralı çerçevesinde incelersek (ki bu kurallar oldukça ilkel de olabilir, önemli olan toplumsal yapıyı teşkil etmesidir); pozitif bir hukuk kuralı (her insan hayatı değerli sayılmalıdır minvalinde bir anlayış) olmadıkça mülkiyetin hak statüsünde değerlendirilmesi herhangi bir tezata yol açmadığı için sömürüye de yol açamaz.</p><p>Serinin ilk yazısında mülkiyet kavramının herhangi bir tezat içermediğini göstermeye çalıştım. Bir sonraki yazı, toplumlar üstünde büyük etkisi olmuş Marx’ın emek değer kuramıyla, dolayısıyla artı değer kuramıyla ilgili olacak.</p><h4>Kaynaklar:</h4><ul><li><a href="https://plato.stanford.edu/entries/exploitation/#MarxTheoExpl">https://plato.stanford.edu/entries/exploitation/#MarxTheoExpl</a></li><li>Horner, C. Westacott, E. Felsefe Aracılığıyla Düşünme, Siyaset Felsefesi kısmı, 2001, İstanbul</li><li>Proudhon, Pierre-Joseph, “Mülkiyet Nedir?”, Türkiye İş Bankası Yayınları, Beşinci basım, 2016, İstanbul</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2dda6e943f25" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>