sanki yazmış gibiyim bu konuda daha önce. ama hatırlamıyorum. deneyim benim için çok net bir şekilde, planlamadan akan uzay-zamanda yer kaplayan bedenimin hareketleri. uzay-zaman değil uzay-zaman-beden.

dolayısıyla yaptığım herhangi bir şey benim için deneyim. yaşamımın her anı benim için deneyim. öte yandan etkinlik ise özel bir deneyim türü.

etkinlik planlanmış bir şey, verilen kararlar verilen sözler var, rastgele akışın içerisinde ve uğrak noktalara uğrarsın. deneyim bu durumda çizilmiş farklı noktalar arasındaki boşlukların birleşerek oluşturduğu bir bütün gibi; etkinlik ise çizilmiş o farklı noktalar idi.

noktalar ister zamanda, ister uzayda belirlenmiş olsun, o noktalar arasındaki akış oluyor deneyim.

bu kadar geometrik anlatmazsam, etkinlik planlanan bir taslak iken, deneyim ortaya çıkan yaşanmışlık. deneyimin içinde gerçekleşen onca şey arasında, belirli yapılmış bir kaç şey vardı, ona da etkinlik dendi. etkin kılındı o noktalar.

Ev sahibimi ziyarete gideceğim, 9–10 saatlik tren yolculuğuyla !

oldum olası matematikten çok keyif aldım, becerebildiğim için mi sevdim, sevdiğim için mi becerdim bilinmez. hala da felsefeyi, matematik gibi yalnızca temsili bir dil olarak görüyorum, öyle olmalı. felsefe; şiir veya sanat değil. dilin işlevi de hiçbir zaman sanat olmadı, dil her zaman araçtı, sanat anlamın kendisi ve dil veya diğer medyanlarla aktarılabilir. herneyse, konumuz sanat değil. felsefenin taşıdığı anlamdan ötürü felsefe olduğunu düşünüyorum, esnek dil oyunları olarak değil. belki halk söylemi felsefe yapma derken, dil oyunlarını ayırt edebildiği için öyle diyordur. halbuki bomboş bir dolu matematik denklemin ne bomboş olduğunu ayırt edebilse, matematik yapma olm derdi…

işin kısası, matematik de felsefe de küçümsenmeliymiş. ben bu notu düşerken, felsefe anlaşılmıyor diye anlamsız demek değildir diyerek onu yüceltmek için başladım ama felsenin boş olduğuna vardım.

Philosophers like Spinoza, Kant, Husserl, Heidegger they all read their ancestors insanely. Their philosophical inquiries are acting as either a response or a critique to the pieces of previous thinkers’. Take Spinoza, his panteistic systematic thinking in Ethica is a complete rejection (almost) to Descartes’. İn other hand, Kant’s Critique of Pure Reason is like an continuation, an opening of Descartes’ inquirements. Heidegger is really writing like taking footnotes to Aristotle.

Of course philosophers observe and have some determanitations about life, ethics, existence, matter, mind, language, culture, social settlements etc. whatever they are writing about, but the thing is that they are (almost all of them) serious tight up academicians.

Ironically Sokrates or Conficius who started the very act of philosopshing weren’t academicians since academia is (way) after started. I loved the idea to have common-sense insights and come to an end after thinking over and over again. Or sometimes having dialogues might evolve the thoughts. Which, I myself, maybe as most of the philosophy adorers, wandered among their thoughts and belived that this was an act of philosophising.

Still the method is similar. But since the knowledge is a biiiiig network of thoughts, it is not so easy to discover different aspects of a subject of not so easy to broaden the perspective by oneself. Insteady, seeing what other academicians are deeling with might enrich my own works and bring further my debate. As a systematic work, philosophy is more than wandering in deep thoughts, it must involve accumulation of thought.

Philosophy in academy isn’t only evolving with individual work but also and most importantly with collective thinking whereas philosophers are keep reading and responding each other. That’s how philosphy evolve. Then I can conclude with this ouvrage:

It seems to me that Philosophers are stuck with the resources within their domain which is only philosophy or other social sciences and humanities. What I’d like to add in my philosophical works is actually readings from other disciplines, such as biology, classic physics,quantum mechanics, neuroscience. I feel that I can connect lots of points with the help of interdisciplinary readings, I believe I’ll write in the domain of ontologico-phenomenology…

Öyle bir bütünlük, birlik ve beraberlik içerisindeyiz ki insanoğlu olarak; herhangi bir uğraşa diğer uğraştan daha üstündür diyemiyorum. Yalnızca uğraşlar arasında seçimler söz konusu.

Seçtiğin uğraşın, senin için anlamı yeteri kadar büyük olsun hatta yüce olsun ki, inandığın o uğraş namına hayatını harcayasın, hayatının anlamı olsun.

Ben felsefeyi seçtim. Para kazanmanın, kurumsal şirketlerin çekişmeli ve adaletsiz basamaklarını tırmanmanın bu şekilde güç kazanmanın da dünyada çok önemli bir yeri var. Hatta neredeyse vazgeçilmez bir yeri var. Ancak benim için yüceltilecek veya ömrümü “yaşadım bu hayatı” demek için geçirecek kadar önemi yok maddiyatın.

Servet, şöhret ve ihtiras: ne kadar da şaşaalı, peşinde koşarak ömür geçirmeye değer gibi duran olgular değil mi ? Ama spinozanın düştüğü şüpheye ben de düştüm: benim için iyi olan bu olguları, benim için olduğuna emin olmadığım bir olgu uğruna bırakmam doğru olur mu ? Göreceğim, en azından benim için aslında iyi olmadığı, bana ait olmayan değerler olduğundan eminim. İşte bu yüzden ben de Spinozanın kurallarına uyacağım: araçlar ile amaçları karıştırmayacağım, araçları yalnızca amacıma hizmet ettikleri sürece kullanacağım.

Sadece bunlar değil, öyle bir noktadayız ki bence hayatını capybara’ların yaşamına adamak bile mümkün ! Sen yüceleştirmek için neyi seçtin?

Felsefenin benim için ne anlam ifade ettiği ise başka bir yazının konusu ;)

Yeşim

ne kadar tatlı arkadaşlarım var: kız, 3 kardeşli, yakın aile fertleri olan sıcak bir evden geliyor, istanbulda okulunu okuyor sevgilisini buluyor ciddi ilişki ve evliliğe adım atıyor. paralelde okuduğu bölümde devam ediyor bildiği çevrede devam ediyor, çok sağlıklı örnek ideal bir hayat çiziyor gerçekten. belki kendince zorlukları vardı ama onlar bile ideal hayat sıkıntılarıdır.. toplum sözleşmesinde, işin bir ucundan tutuyor ve yapıyor icraat ediyor seçtiği mesleğini, seçtiği yolda ilerliyor bu onun hayatı..

öte yanda ben ve benim gibiler var. sikik, öylesine savruk, öylesine zigzaglı bir çocukluk ardından büyüyünce de benzer örüntü devam ediyor: tam ilerliyorsun bir yerde çat diye bırakıp başka bir şeye dalıyorsun. ilgilendiğin iş belki de senin bireysel olarak geçmişte bırakamadığın “psikoloji, felsefe” gibi konular, veya “müzik, sanat” falan. erkek arkadaşını, sana ne kadar düzgün davranırsa davransın, onu kır, onu mükemmel olmasına rağmen yine de kenara at, savur ve savrularak kendin de yoluna devam et. böylesine bir özgürlük istenci ama belki de sanılanın aksine savrulmak enerjisi…

“Beni doğurdunuz, o halde bana destek olmak zorundasınız !” söylemi var çocukların/ergenlerin, ebeveynleri istediklerini vermediklerinde kullandıkları. “Doğup doğmak istemediğimi bana sormadınız, bana böyle davranacağınızı bilseydim doğmazdım.” gibi de çeşitlenen. Ah evet, şimdiki gençlerin bilinçlilik ve farkındalık seviyesi başka bir yazının konusu ama kısaca, dediklerinde haklılar. Bir yere kadar haklılar. …

Ama hep bu açıdan bakarsak, kendi yaratmadığımız, kendi seçimimizle oluşturmadığımız onca şey var. Kendimizi başka şeyler için de sorumlu hissetmiyor muyuz ? Sokakta doğum yapmış (yapmayı başarmış) hayvanlar, sokağa düşmüş evsizler, depremde ve diğer afetlerden etkilenmiş onca talihsiz insan, kudreti azalmış yaşlılar, enerji israfından hırpalanan doğanın ta kendisi… Benim etkimin olmadığı veya olmadığını sandığım onca şey için sorumlu hissetmiyor muyuz ? İçinden geçeni duyabiliyorum, “evsiz daha çok çalışsaydı şimdi de çalışsa kendisine bakabilir, ben neden destekleyeyim?” , “1970'lerden ve hatta daha öncelerinden beri başlayan felaket enerji israfından banane, küresel ısınmanın gerçek olup olmadığı bile meçhul” , “sokak hayvanları zaten kısırlaştırılmalı” …

Bizzat ben bağlantılı bile olmasam veya miniminnacık bir etkim varsa veya büyük çooğunluğun sorumlusu ben değilsem, yine de yine de sorumlu değil miyimdir ? Yine de elimden bir şey geldiğini, elimdeki o gücü ve değiştirme potansiyelini hissetmez miyim ?

Burada bir gariplik var, sanki farklı zamanlarda farklı davranıyoruz. Ya etkimin olmadığı veya etkimin olamayacağı şeylerden hiç sorumlu değilimdir, ya da her şeyden ben yaratmış olayım veya olmayayım, ben sebep olmuş olayım veya olmayayım, her şeyden sorumluyumdur ? Bu iki kutuptan birisinde olmalıydık, bunun arası ortası olmamalıydı ? Ama hepimiz, kurnazca o aradayız, gücümüzün yetip yetmemesi değil bazen sadece seçim meselesi, yardım etmemeyi seçmek. Sokakta gördüğün aç ve yardıma muhtaç belki bacağı kırık bir kediyi bırakıp gitmek…

6 şubat 2023 kahramanmaraş depremlerimde yaralanan ve yardıma muhtaç olan insanları ben doğurmamış olsam da, o uğradıkları felakette sıfır katkım olmuş olsa da, o insanlara destek olmak için kendimi sorumlu hissediyorum.

Sanırım bu noktada kendimle çok ciddi bir savaş veriyorum, yoksa sonsuz sorumluluk içinden çıkamıyorum. Hissettiğim sorumluluğa rağmen, uzatacağım el ile bir şeyleri değiştirme kabiliyetim olacağını bilmeme rağmen, bazen bazılarına destek vermemeyi seçiyorum. Demek ki etik, kendi belirlediğim sınırlarda ve alanlarda geçerli, kendi koyduğum sınırlandırmalarda, yani kendi yarattıklarım ile sınırlı. Doğurmayı benim seçmiş olduğum çocuklarım, veya annelik yapacağıma söz vermiş olduğum çocuklarım, benim mahallemde her gün ama her gün besleyebileceğim “ekonomik durumumun el vereceği” sokak kedileri, beni yetiştirmiş büyütmüş anne babam, kendi projelerim, gönüllü olarak gittiğim huzur evi veya yetimhane gibi gibi…

Çok iş açtı başıma gülmek.

Daha naif şekillerde kendisini konu eden gülmeğe dair hatırladığım en eski anılarımdan birisi, çok fazla güldüğüm için ilk okul beşte benle yaşıt olmasına rağmen deyimler ve atasözleri sözlüğü gibi dolaşan kızın bana GÜLLAÇ demesiyle başlıyor. “Güllaç ne?” “O bir sütlü tatlı, gül yapraklarından yapılıyor, ama sen çok güldüğün için sana güllaç diyeceğim”

Evet çok gülüyormuşum. Ben kendimi özne ve ötekileri a priori olarak bildim bileli, bunu söylerler.

Aksiyon dolu haylaz bir kız çocuğu olarak ne zaman yere yapıştıysam, nerem kırıldıysa, derim yarıldıysa hep güldüğümü hatırlıyorum. O acının verdiği duygu gülümseme olarak çıkıyordu, hani böyle saykotik bir gülme de değil, delicesine değil. Sanki hakikaten iç açıcı bir şaka yapılmış da kahkaha patlatmalıymışsın gibi güldürürdü beni büyük yaralarım. Yine bir gün buz pistinde düşmüşüm, çenemin üzerine, yerde sürüklenmişim 2 metre. Ellerim nerde ? Ellerim birbirine dolanmıştı herhalde o esnada, o kadar düşmeye kalkmaya öğrenmişimdir yoksa refleksleri.. İçerisi BUZ pisti olduğu için daralan kan damarlarının da etkisiyle görünürde bir şey yok, ben sarsıntıya rağmen ayağa kalkıyorum devam ediyorum, ta ki içeri soyunma odalarına doğru çıkana kadar. Çenemdeki yarık içinden oluk kan akıyor ve çok gülmüştüm yine duruma. “oha iki saattir kanamıyor, çok komik” modundayım, acil yardıma gelen ablayı hiç unutamıyorum: “gülme! gülünecek bir durum yok, ciddi OL!” demişti. Neden, gülmek sıkıntı oldu, ben gülebilirken başkaları gülemiyor diye mi ?

Naif çocukluk anılarını geride bırakayım biraz. zaten de geride kaldı. Gülümsemenin ve like atmanın flört başlattığı dönemlere gelelim. Evet, biliyorum çok gülüyorum, gülümsemiyorum.

Keyifli ve neşeli olmak çok eğlenceli. Herkeste ve her yerde gülünecek detayları yakalayabildiğin sürece gülmek çok basitçe çıkıveren bir şey. Bu özellikle üniversitedeyken, rahatça insanlarla muhattap olmak ve eğlenmek demekti. Ah flört döneminde miydik ? Çok yanlış anlaşıldım, kaç tane yakın arkadaşıma “hayır senden hoşlanmıyorum” dediğimi artık aklımda tutmuyorum. Bunlardan kaçınmak istedim, sanki gülmek bana engel oluyordu ? Nasıl engel olacaktım, doğrusunu nasıl algılayacaktım ? Yanlış seçim ile kendimi törpülemeye gittim, artık eskisi kadar gülmeyecektim.

İş hayatı başladı, yine ofiste dediler, “seni ne zaman görsek gülüyor oluyorsun”. Ama ben çok daha az gülüyordum böyle ifadelerle karşılaşmaya şaşırdım, çünkü biliyorum artık eğlenmiyordum.

Gülmek artık ana başlıklarımdan birisi değil, uzun süre fazla mı ciddiye aldım “daha ciddi ol!” söylemlerini. Dikkat edilen bir unsur olması göze batması fazla gülmenin nesi ciddiye alınacak bir şey ?

Şimdi şüphelenmek ve kuşkulanmak eylemleriyle baş başa kalmış haldeyim, acaba gülmek tekrar yapışabilir mi bana ? Yine her detayda bir absürtlük, bir eğlence, bir oyun görebilecek miyim ? Arkadaşımı özlemiş gibiyim bu hususta.