Þetta er vendipunkturinn. Þetta er augnablikið þar sem við getum annað hvort hoppað upp í vagninn eða horft á hann keyra framhjá okkur.

Uss ekki segja neinum…

Sem kona í tæknigeiranum hef ég oft þurft að sanna mig. Þó að ég upplifi það ekki lengur jafn oft, þá er þessi reynsla enn hluti af grunninum mínum og hún gerði að verkum að ég treysti mér ekki til að segja upphátt: “Ég er að nota gervigreind.”

Ég sá líka fyrir mér komandi review á pull requestu: “Þetta er algjör steypa, varstu bara að láta gervigreindina gera þetta fyrir þig?”. En auðvitað eitthvað sem var bara í hausnum á mér. Þessi ótti, ekki við að gera mistök, heldur við að vera fordæmd fyrir hvernig ég vann vinnuna mína, hélt mér frá því að biðja um hjálp eða deila reynslu minni.

Og ég var ekki ein um þetta. Rannsóknir sýna að konur eru ólíklegri til að tjá sig um notkun sína á gervigreindartólum en karlar, oft vegna ótta við að virðast óhæfar eða vanhæfar. Stanford Institute for Human-Centered AI fann að konur eru marktækt ólíklegri til að tilkynna um notkun sína á gervigreind á vinnustaðnum, jafnvel þegar þær nota sömu tól og karlkyns samstarfsmenn.

Þessi þögn er ekki tilviljun. Hún er afleiðing af áratugalangri reynslu af því að þurfa að vinna harðar, að sanna sig oftar eða vera skoðuð með gagnrýnni augum. Og núna, þegar nýtt tæknilandslag er á sjóndeildarhringnum, er okkur hætt á að bera sömu gömlu byrðar inn í nýja framtíð.

Ferðalagið

Fyrstu skrefin mín voru einföld: ChatGPT, copy-paste, feedback, prófa. Það virkaði en það var einhliða samtal, og ég sagði engum frá því. Síðan kom Copilot, og skyndilega var gervigreind inni í ritlinum mínum að ljúka við línurnar mínar áður en ég vissi hvað ég vildi segja.

Þegar mér var sagt að Cursor væri “næsta level”, var ég hikandi. Mér fannst VSCode mjög þægilegt, ég var í mínu umhverfi. En ég lét undan og prófaði. Autocomplete-ið las hugsanir mínar. TypeScript villunum var lokið áður en ég náði að hugsa um þær. Ég settist niður með villur, skrifaði inn í spjallið og það fór á flug.

Svo breyttist þetta. Ég fór að tapa sjónum á því hvað ég var að gera. Verkefnin stækkuðu, gervigreindin tók meira pláss, og ég varð týnd í eigin kóða. Ég var byrjuð að rýna gervigreindina, rýna eitthvað sem mér fannst ég ekki eiga nógu stóran hlut í.

Þá bakkaði ég. Þetta var ekki fyrir mig, hugsaði ég.

Að tala opinskátt um AI

Þegar teymið okkar setti sig saman til að ræða notkun á AI, ákvað ég að vera hreinskilin. Ég sagði frá skömminni. Ég var ekki búin að líta inn á við; af hverju ég væri að ströggla eða af hverju þetta væri erfitt fyrir mig.

En á þessum fundi voru allir voru að deila. Allir höfðu verið að prófa sig áfram, höfðu gert mistök, lært. Við ræddum hvernig við vildum nálgast þetta, hvaða reglur við vildum setja okkur og hvernig við gætum stutt hvert við annað.

Þetta var komið upp á yfirborðið. Sú umræða varð til þess að ég hætti að líta á gervigreind sem óvin. Hún varð verkfæri eins og debuggerinn eða Git.

Það líður varla sá dagur þar sem ég læri ekki eitthvað nýtt af teyminu mínu eða eiginmanni mínum, sem er kominn djúpt í hugbúnaðarþróun með gervigreind. Og ég áttaði mig á að þetta er ferðalag sem við erum öll saman í. En aðeins ef við tölum um það.

Hvernig ég nálgast Claude

Í seinustu viku setti ég upp Claude Code. Mér líður stundum eins og ég sé eftir á, en kannski er það einmitt það sem gerir sögu mína gagnlega, að sýna að það er aldrei of seint að byrja.

Ég vissi að Claude virkaði í terminal og ég hef aldrei verið sérstaklega hrifin af því að dvelja langstundum þar. Forðast það eins og heitan eldinn. Ég vil hafa allt visual. En ég setti mér markmið: Að setja upp Claude og snerta ekki ritilinn.

Og það gekk vonum framar.

Þetta var í fyrsta sinn sem ég virkilega skipulagði vinnuna með gervigreindinni. Ég tók mér tíma í þetta. Stundum lét ég hana vaða áfram og var forvitin hvað kæmi út. Stundum kom hún mér á óvart, stundum var heilmikill misskilningur.

En ég lærði eitthvað afgerandi: Þetta var eins og að mentora.

Þegar þú ert leiðbeinandi, tekur þú ekki í lyklaborðið og gerir það sjálfur. Þú leiðbeinir, þú útskýrir, þú bíður. Ef það er misskilningur þá reynir þú að útskýra á annan hátt. Og það gekk alltaf betur.

Ég er ekki enn byrjuð að treysta gervigreindinni þannig að ég sé ekki að rýna kóðann línu fyrir línu í terminal. Ég vil ekki missa tenginguna við það sem ég er að byggja. En ég veit að ég mun fikra mig áfram, í litlum skrefum, á mínum eigin hraða.

Hvers vegna þetta skiptir okkur konur og kvár svo miklu máli

Ég veit ekki hvort hikið mitt kemur frá því að vera framendaforritari eða frá því að vera kona í tæknigeiranum. Kannski er það hvoru tveggja. Kannski skiptir það engu máli.

Það sem skiptir máli er að við skömmumst okkar ekki. Við þurfum að deila reynslu okkar og styðja hver aðra.

Ég legg mig fram um að fara á tækni- og gervigreindarhittinga. Ég mæti til að hlusta og læra. En það sem slær mig mest er hversu fáar konur eru í salnum. Og mín tilfinning er sú að við fréttum oft af þessum viðburðum eftir á. Þeir eru á tímum þegar við erum að svæfa börnin, á æfingum, að elda kvöldmat eða þreyttar eftir vinnu. Það er allaveganna hvernig ég persónulega upplifi stundum þessa tímasetningar.

En við þurfum að gera þetta að forgangi. Ekki af því að við eigum að fórna öllu öðru, heldur vegna þess að framtíðin er að mótast núna og við þurfum að vera með við borðið.

Ef við leyfum okkur að detta aftur úr núna, á meðan öllum er boðið upp að læra þessar nýju leikreglur, þá erum við að tapa jarðvegi sem við höfum barist fyrir í áratugi.

Gervigreindin þarf okkar rödd

Gervigreind er ekki hlutlaus tækni. Hún er byggð af fólki, þjálfuð á gögnum sem fólk velur, og notuð til að leysa vandamál sem fólk skilgreinir. Og ef það fólk er aðallega karlar, þá verður gervigreindin endurspeglun þess.

Við höfum þegar séð þetta gerast: Ráðningarverkfæri sem mismuna konum. Andlitsgreiningartækni sem virkar verr á konum með dökka húð. Voice assistance sem gefur sér kvenkyns persónuleika og þolir kynferðislega áreitni án þess að andmæla.

Við þurfum fjölbreytileika í gervigreind. Við þurfum rödd kvenna í þróun hennar, í gagnrýni hennar og mótun hennar. Og til þess þurfum við að vera hér, að taka þátt, vera forvitnar, prófa og læra.

Ég ætla sjálf að vera dugleg að deila þessum viðburðum með konum í kringum mig og í þeim Facebook-hópum sem ég er í. Ef við deilum þeim fyrr, getum við skipulagt betur. Ef við förum saman, er auðveldara að mæta.

Deildu reynslu þinni. Talaðu um hvað þú ert að læra, hvað þú ert að glíma við, hvað þú hefur uppgötvað. Þegar ein kona deilir, þá veitir hún öðrum konum leyfi til að gera það sama.

Ég tek þetta í litlum skrefum. En ég er að taka þau. Ég er að ýta mér út fyrir þægindarammann á hverjum degi.

Og ef þú ert líka að glíma við tímaleysið eða við hik, þá vil ég segja þér að þú ert ekki ein. Við erum að læra þetta saman og við þurfum þig hér.

• World Economic Forum (2024). “Global Gender Gap Report” — kafli um AI og tækni
• Stanford Institute for Human-Centered AI (2024). “AI Index Report” — Gender disparities in AI adoption

Ég var að úti skemmta mér með vinnunni. Ég fer að barnum, næ mér í drykk og labba aftur út á dansgólf. Allir samstarfsfélagar mínir voru að dansa og hlæja. Ég stóð í smástund og hugsaði:
„Vá hvað þetta er góð stemming. Þetta er svo skemmtilegur hópur”.

Ég fór inn í danshringinn. Samstarfsmaður minn snýr sér að mér og segir:
„Ég er svo þakklátur að vinna hér.”
Ég brosi „Já er það ekki bara?”
Hann horfir yfir dansgólfið og bætir við:
„Jú. Það eru svo margar gullfallegar konur sem vinna hér.”

Ég ranghvolfi í mér augun.
„Meinaru ekki bráðgáfaðar konur?” segi ég og reyni að gefa honum tækifæri til að leiðrétta sig.
„Nei, bara gullfallegar.” segir hann og lítur yfir dansgólfið.

Ég reyni að hrista þetta af mér. En stuttu síðar tekur hann utan um mig, fast. Handleggirnir mínir eru klemmdir meðfram líkamanum. Ég er föst. Hann kyssir mig á kinnina, aftur og aftur, og á hálsinn. Ég næ að slíta mig frá og ég lít í kringum mig, en enginn virðist hafa tekið eftir þessu.
Hvað gerðist?

Ég fór heim. Þögn. Dofin. Helgin leið og ég reyndi að gleyma þessu.
Ég fann fyrir ruglingi og sektarkennd.
„Hann var bara fullur”.
„Þetta hefði geta verið mun verra”.
„Þetta var ekkert”.
„Ég forðast hann bara á næsta djammi”.
„Ef þetta gerist aftur þá segi ég eitthvað”.

En ég gat ekki hætt að hugsa um þetta.
Og loksins fattaði ég það: mér leið ekki vel.
Þarna var farið yfir mín mörk.
Og mörkin mín skipta máli.

Ef einhver hefði leitað til mín með þessa sögu þá hefði ég sagt:
„Þetta er ekki í lagi. Þú þarft að tilkynna þetta”.
Þetta var vinnustaðadjamm, skipulagt af vinnunni. Þetta var vinnuumhverfi og þar á fólk að vera öruggt.

Ég ákvað að tilkynna.
Ekki bara fyrir mig, heldur líka ef það voru aðrar. Þær sem kunna að hafa lent í honum áður, eða gætu lent í honum síðar.
Það er auðveldara að gera það fyrir þær en fyrir sjálfa mig.

Því er mikilvægt að allir vinnustaðir hafi skýrar leiðir til að tilkynna áreitni. Ennþá mikilvægara að hafa fólk sem kann að taka á móti slíkum málum af virðingu og með fagmennsku. “Ég trúi þér”.
Því hvernig það er gert getur annaðhvort styrkt manneskjuna… eða brotið hana niður.

Því miður var þetta ekki eina skiptið sem ég hef orðið fyrir áreitni á vinnustað eða vinnudjammi.
Ég hef verið klipin í rassinn á dansgólfinu.
Ég hef heyrt samstarfsmenn grínast með að vilja sjá mig og samstarfskonur skipta um föt.
Ég hef unnið með manni sem starði á brjóstin á konum þegar hann talaði við þær og faldi sig bakvið að þetta væri “bara” kækur.

Þetta eru ekki einangruð atvik. Þetta eru sár sem safnast upp.
Með hverju þeirra varð ég örlítið harðari. Ég setti upp brynju, ekki af því ég vildi, heldur af því ég þurfti.

Brynju sem sagði: „Ekki láta þetta snerta þig”
Brynju sem hélt mér öruggri, en líka fjarlægri.

Nú tala ég upphátt.
Ég set mörk.
Og með því að segja þessa sögu, leyfi ég líka brynjunni að losna aðeins. Ég vil frekar styrkinn sem kemur með því að opna mig, segja frá og standa með sjálfri mér.

Við getum breytt þessu, með því að trúa fólki þegar það segir frá. Með því að taka ábyrgð, skapa öruggt vinnuumhverfi og standa saman.
Því þegar við stöndum saman, þegar við segjum „Þetta er ekki í lagi”, þá breytist eitthvað.
Og hver einasta rödduð reynsla, líka þessi, getur orðið upphafið að betri vinnustaðamenningu.

Það er þar sem breytingar byrja.
Þegar við tölum.
Þegar við hlustum.
Þegar við veljum að fella niður brynjuna og standa í eigin sannleika.

Því það er ekki veikleiki að sýna sig sára.
Það er hugrekki.

Og þótt #MeToo hafi breytt miklu, er þetta samt ekki búið.
Það þarf enn að tala um þetta.
Það þarf að hlusta.
Því þögnin verndar ekki þolandann, hún verndar gerandann.

Þegar við hættum að þegja, þá breytist eitthvað.
Og það er þar sem vonin byrjar.

Á fundum á vinnustað eru það oft sömu raddirnar sem heyrast hvað hæst, á meðan aðrar týnast í bakgrunninum. Þetta er ekki alltaf viljandi, en það getur haft áhrif á bæði teymisandann og ákvarðanatöku. Öll höfum við skoðanir en mörg okkar þurfa hjálp til að geta tjáð þær á fundum. Þetta er einn af þessum vöðvum sem maður þarf að æfa og halda sér í æfingu.

Leiðtogar bera ábyrgð á því að skapa rými þar sem allar raddir fá að heyrast — ekki bara þær sem tala hæst eða fyrst. Það þýðir að fylgjast með hverjir leggja reglulega til umræðunnar og hverjir sitja hjá.

En hvernig tryggjum við að allir fái sinn tíma og rými til að tjá sig?

Ein leið er að nota „round-robin“ nálgunina. Fara hringinn þar sem allir í teyminu fá skipulega að segja sitt áður en umræðan opnast. Önnur leið til að fá fólk til að tala á fundum, er með því að rétta þeim orðið áður en farið er í næsta lið á fundi. Spurningar svo sem „en hvað finnst þér?“, eða „ert þú með aðrar hugmyndir til að leysa þetta?“ eða „er eitthvað sem þú vilt bæta við í þessa umræðu?“ eru dæmi um spurningar til að draga manneskjur inn í umræðuna. En það kemur fyrir að fólki sem er ekki vant að tala á fundum sé brugðið, ekki tilbúið með svar og kemur því ekki með sína skoðun.

Hvað gerum við þá?

Hægt er að taka one-on-one samtöl þar sem þetta er nefnt.

„Ég upplifi eins og þú takir ekki mikinn þátt í umræðum á fundum. Ég nefni þetta því mér finnst þín rödd skipta máli og ég kann að meta skoðanir þínar. Hver er þín upplifun?“

Ef teymismeðlimur er sammála og langar til að taka meiri þátt þá þarf að reyna að finna lausnir saman þar sem leiðtoginn getur stutt við teymismeðliminn betur. Hægt er að byrja á smáum skrefum. Til dæmis að hvetja þau til að spyrja að einni spurningu á næsta fundi eða að benda þeim á að þau geti prófað að taka undir þegar þau eru sammála einhverri skoðun.

Smátt og smátt er hægt að vinna sig upp í að geta komið með sínar skoðanir og tekið orðið. Hér er einnig mikilvægt að „check-a“ inn á manneskjunni og hrósa fyrir þátttöku á fundinum og allar þær framfarir sem koma. Nefna þá dæmi „ég tók eftir því að þú spurðir að þessari spurningu“ eða „ég tók eftir að þú lagðir þig fram á fundinum og komst með skoðanir þínar, áfram þú!“.

Frammígrip

Mín upplifun er líka sú að fólk sem á erfitt með að taka þátt á fundum er líka fólk sem lendir í því að það sé gripið frammí fyrir það.

​Rannsóknir hafa sýnt að á vinnustöðum tala sumir einstaklingar hlutfallslega mun meira á fundum en aðrir. Til dæmis hefur verið sýnt fram á að konur eru oftar fyrir truflunum í samtölum en karlar. Í rannsókn frá 2014 kom í ljós að karlar trufluðu konur 2.8 sinnum oftar en þær trufluðu karla. Þetta getur gert konum erfiðara fyrir að koma sínum skoðunum á framfæri á fundum.

Varðandi innflytjendur er minna um beinar rannsóknir á þessu sviði, en það er vitað að tungumálaörðugleikar og menningarmunur geta haft áhrif á þátttöku þeirra í umræðum á vinnustöðum. Þau geta upplifað óöryggi eða verið hikandi við að tjá sig, sérstaklega ef þau óttast að verða misskilin eða ekki tekin alvarlega.​

Þessar niðurstöður undirstrika mikilvægi þess að leiðtogar séu meðvitaðir um þessa hluti og vinni að því að skapa umhverfi þar sem allar raddir fá að heyrast.​

Það er auðvelt að halda að frammígrip séu algjörlega tilviljanakennd eða bara hluti af eðlilegum samræðum. En ef við gefum okkur tíma til að skoða mynstrið, þá kemur oft í ljós að við grípum frekar frammí fyrir sumum en öðrum. Þetta getur tengst valdastrúktúrum, sjálfstrausti, hröðum samskiptum á fundum eða einfaldlega venjum okkar í samskiptum.

Þess vegna finnst mér mikilvægt að taka skref til baka og fylgjast með mínum samskiptum.

• Gríp ég frammí fyrir öðrum?
• Hvers vegna gríp ég frammí fyrir sumum en ekki öðrum?
• Hvernig get ég tryggt að allir fái sitt rými til að tjá sig?

Hlusta til að tala eða hlusta til að heyra?

Það getur haft áhrif á raddir fólks á fundum að sumt fólk hlustar til að finna næsta tækifæri til að tala, frekar en að hlusta af einlægum áhuga. Þetta getur leitt til þess að rödd þeirra sem eru feimnari eða minna framfærnir týnist enn frekar.

Góð leið til að temja sér betri hlustun er að:

• Vera viljandi rólegur í samtölum — bíða með að tala og reyna að melta það sem er sagt áður en þú bætir við.
• Endursegja það sem hinn aðilinn sagði — t.d. „Þannig að það sem þú ert að segja er…“ til að sýna að þú hefur raunverulega hlustað.
• Vera meðvitaður um þitt eigið svar — ertu að tala til að bæta umræðuna eða bara til að halda áfram í samtalinu?

Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir leiðtoga — að hlusta af forvitni, gefa fólki rými og spyrja frekar en að fylla í þagnir. Það er lykillinn að því að tryggja að allar raddir fái að heyrast.

Ég hef verið þeim megin við borðið þar sem ákveðnar manneskjur grípa frammí fyrir mér og aðrar virðast hreinlega ekki heyra það sem ég segi. Ég hef fengið ýmis ráð um hvernig ég geti tryggt að rödd mín fái að heyrast — til dæmis að hætta ekki að tala þegar einhver grípur frammí fyrir þér eða að gefa viðkomandi endurgjöf um að þau séu að grípa frammí fyrir þér.

En mig langar að varpa ljósi á að ábyrgðin ætti ekki eingöngu að liggja hjá þeim sem eiga erfitt með að láta í sér heyra. Við berum öll ábyrgð á því að skapa rými fyrir aðrar raddir og skoða eigið samskiptamunstur.

Ég hef sjálf tekið eftir því að ég gríp frekar frammí fyrir sumum en öðrum. Ég hef líka átt tímabil þar sem ég hef hlustað meira til að geta svarað og komið mínu á framfæri, frekar en að hlusta til að skilja raunverulega hvað manneskjan er að segja. Með því hef ég misst af tækifærinu til að byggja upp traust og dýpri samskipti. Þetta er eitthvað sem ég reyni stöðugt að vera meðvituð um, en ég er enn að læra — og ég er langt frá því að vera fullkomin.

Að skapa rými fyrir allar raddir er ekki eitthvað sem gerist af sjálfu sér — það krefst meðvitundar, æfingar og ásetnings. Þegar við öll tökum ábyrgð á því hvernig við tökum þátt í samtölum, hvernig við hlustum og hvernig við gefum öðrum pláss, þá verður vinnuumhverfið okkar betra, samræðurnar dýpri og ákvarðanir betri.

Hverjum getur þú gefið meira rými í dag?

Upp á síðkastið hef ég verið vör við mikið af samtölum þar sem konur halda að þær muni fá stöðu- eða launahækkun þegar fyrirtækið eða yfirmenn ákveða að þær eigi hana skilið. Að fyrirtæki séu þannig að þegar það er svigrúm fyrir launahækkun þá muni þær vera boðaðar á fund og launahækkun rædd. Að þegar þær séu búnar að standa sig nógu vel — nógu lengi þá verður þeim boðin þessi hækkun.

Mínar pælingar eru… Hvernig eiga stjórnendur að vita að ég vilji stöðuhækkunina ef ég segi ekkert? Hvernig á stjórnandi að vita að mér finnist launin mín ekki endurspegla vinnuna mína og ábyrgðir ef ég segi ekkert og bið ekki um launaviðtal?

Mig langar að við getum deilt reynslusögum og peppað hvert annað til að taka stjórnina á okkar eigin frama.

Hvernig fann ég röddina mína?

Það er á margan hátt sem Kolibri hefur mótað mig sem manneskju og forritara og eitt af því er að nota röddina mína. Þegar ég byrjaði hjá Kolibri þá var sú venja að biðja um launahækkun með því að skrifa bréf um af hverju ég ætti skilið launahækkun og hver hún ætti að vera. Þetta er með því erfiðasta sem ég hef þurft að gera. Að skrifa hvernig ég væri búin að bæta mig, hvernig ég væri búin að taka aukna ábyrgð og þróast í starfi. Ég gerði mitt besta og það kom mér á óvart hvað ég hafði mikið að segja og hvað ég hefði bætt mig mikið. Svo viðurkenni ég að hafa fengið eiginmanninn minn til að lesa yfir bréfið og bæta við “egóinu” sem mig svo sárlega vantaði. Ég las yfir bréfið eftir yfirferð hjá honum og hugsaði “já, ég er svona frábær og ég á þetta 100% skilið!” og ég skilaði bréfinu bein í baki með egóið í skýjunum.

Ef ég lít til baka á þetta ferli og skoða það sem stendur upp úr, þá var þetta æfing sem ég hef ómeðvitað notað í launaviðtölum hjá öðrum fyrirtækjum. Í þessum viðtölum þá lít ég til baka frá því ég var ráðin eða fékk seinast launahækkun og tel upp allt sem ég er búin að bæta mig í, hvort sem það var aukin ábyrgð eða að verða í heildina séð betri starfskraftur. Áður en ég labba inn í viðtalið þá ræði ég við eiginmanninn minn eða vinkonur til að fá þetta extra egóbúst.

Hvernig nota ég röddina mína?

Það sem hefur hjálpað mér að nota röddina er að vera í umhverfi sem leggur áherslu á að gefa endurgjöf. Þetta hjálpaði mér að æfa röddina mína, að geta gefið endurgjöf á uppbyggilegan hátt og einnig að geta tekið á móti henni án þess að fara í kleinu. Því meira sem ég gaf og tók á móti endurgjöf því betri æfingu fékk ég. Ég fann svo greinilega að ég væri að verða betri forritari og starfskraftur.

Þetta tvennt spilar saman. Ég fékk uppbyggilega endurgjöf, lagði mig fram og bætti mig og það gaf mér efni til að fara í launaviðtal. Ég vissi að ég hefði bætt mig.

Það hefur einnig komið upp sú staða hjá mér á mínum ferli þar sem mig langaði í stöðuhækkun sem opnaðist inn í fyrirtækinu sem ég vann hjá. Ég man að ég hugsaði:

“Þau tala við mig ef þeim finnst ég vera nógu góð í þessa stöðu”

Sem betur fer fattaði ég áður en það var of seint að ég get ekki gert ráð fyrir að þau gætu lesið hugsanir og vissu að ég hefði áhuga á stöðunni.

Ég man alltaf eftir því að hafa boðið yfirmanninum mínum á fund til þess eins að útskýra af hverju ég hefði áhuga á stöðunni, af hverju ég væri nógu góð í þessa stöðu, af hverju ég ætti að fá þetta tækifæri og hvað ég myndi læra við að vera í þessari stöðu. Ég var í vímu eftir þetta samtal!

Hvað ef ég fæ nei?

Það er alltaf möguleiki á að fá neitun þegar við ákveðum að nota röddina og hlaupa á eftir því sem við viljum. Alls ekki gefast upp. Ef ég myndi fá neitun við beiðni um stöðuhækkun þá myndi ég biðja um endurgjöf um hvernig ég gæti bætt mig til að eiga möguleikann á næstu stöðuhækkun.

Ef ég fengi neitun um launahækkun þá myndi ég líka biðja um endurgjöf. Hvar þarf ég að bæta mig til vera í þeim launaflokki sem ég á skilið að vera í, því trúðu mér, ég ætla þangað. Einnig myndi ég biðja um reglulega endurgjöf fram að næsta launaviðtali til að fá ekki aftur neitun.

Ef ég fæ neitun við launahækkun, þar sem neitunin er byggð á því að það séu ekki til peningar, þá bið ég um að við bókum strax næsta launaviðtal eftir 3 mánuði og tökum stöðuna þá. Með því að gera það þá er ég að setja tóninn að þessar samræður þurfi að halda áfram og við séum að fara ræða þetta reglulega. Ég er að setja pressu og skýr skilaboð um að ég eigi þessa launahækkun skilið — þegar rými leyfir.

Mín ráð

Gleymum því ekki að laun eru ekki allt! Mörg fyrirtæki eru með alls konar hlunnindi og Stock options sem bætist ofan á launin og á að tikka inn. Svo er vellíðan í vinnunni, spennandi verkefni, það að vinnustaðurinn sé fjölskylduvænn og að vinna með frábæru fólki algjörlega ómetanlegt.

Mitt ráð er samt að þú leitir í tengslanetið, ferð í kaffi, talaðu við hlaupaklúbbinn þinn, menntaskólavinina og taktu hringinn með þessum spurningum:

- “Hvenær notaðirðu röddina seinast í vinnunni?”
- “Hvernig komstu í þessa stöðu sem þú ert í?”
- “Hvernig undirbýrð þú þig fyrir launaviðtal?”

Ég held að mikilvægasta spurningin í þessum málum sé:

“Hvenær fórstu seinast í launaviðtal og hvenær fékkstu seinast launahækkun?”

Ef einhver í hópnum svarar að það sé orðið lengra en ár síðan, setjið þá á ykkur pepphattinn og deilið hvernig þið notið röddina ykkar til að taka stjórnina á ykkar eigin frama!

Síðast en ekki síst, ræðum launin okkar og ég mæli með að lesa — Hvað ertu með í laun?

Það koma af og til tímabil hjá mér þar sem ég á mjög erfitt með að kúpla mig úr vinnunni þegar ég kem heim. Annað hvort er ég svo víruð af því ég hef verið að vinna hratt og mikið, eða ég er að upplifa einhverja vanlíðan í vinnunni. Vanlíðan í vinnunni getur til dæmis stafað af því að það sé búið að vera mikið álag í lengri tíma og maður sér ekki fyrir endann á því. Þá mæli ég hiklaust með að benda yfirmanninum á það og eiga hreinskilnar samræður, ef traust er til staðar. Þrátt fyrir að maður bendi á slík vandamál og þau séu tækluð þá getur maður verið lengi að vinda ofan af þreytunni og lengi að losna við spennuna sem er búið að myndast yfir langan tíma.

Ég er orðin betri í að setja mörk þegar það kemur að álagi því það er bara ákveðið mikið sem ég get unnið án þess að missa heilsuna. Ég er samt ekki fullkomin og er stundum sein að sjá að ég er búin að fara yfir mín eigin mörk. Ég er með nokkra hluti sem ég geri til að vera góð við sjálfa mig, til að geta kúplað mig út og geta unnið á þessari spennu. Mér finnst þetta einkar mikilvægt þar sem við erum að fara inn í skammdegið þar sem það getur magnað upp þessar tilfinningar.

Að skilja vinnuna eftir í vinnunni

Núna erum við að fara inn í tíma þar sem það kemur mikið álag á þriðju vaktina. Það þarf að finna búning fyrir hrekkjavökuna, það þarf að pæla í öllum jólaundirbúningnum, vetrarföt fyrir leikskóla og margt fleira. Því finnst mér það nauðsynlegt að geta skilið vinnuna eftir í vinnunni. Það geri ég með því að vera með rútínu seinustu 10 mín áður en ég fer úr vinnunni. Ég geng frá á skrifborðinu mínu, hendi öllu sem þarf að henda, fer með glös í uppþvottavélina og geri snyrtilegt. Svo tek ég smá tíma að endurspegla hvað ég gerði í dag og skrifa svo á póstit miða hvað ég ætla að gera næsta vinnudag og lími á skjáinn minn. Þarna er ég strax komin með hugarró. Það næsta sem ég geri er að loka öllum gluggum í tölvunni og ég slekk svo á henni.

Ef ég á erfitt með að hætta að hugsa um vinnuna þegar ég er komin heim þá veit ég að það er kominn tími til að taka skurk í því að skilja tölvuna eftir í vinnunni. Það er eins og maður hugsi minna um vinnuna ef það er ekki séns fyrir að taka upp tölvuna og búa til miða eða prófa einhvern kóðabút. Ef þér finnst erfitt að skilja tölvuna eftir, þá mæli ég með að gera þetta einu sinni í viku. Getur jafnvel byrjað á því að skilja hana eftir í vinnunni þegar þú ert með þétt pakkað kvöld og það væri hvort sem er ekki séns fyrir þig að taka hana upp.

Að vera með gulrót á hverjum degi

Þetta ráð á bæði við þegar skammdegið er að aukast eða þegar við erum að ganga í gegnum erfiða tíma í vinnu eða í lífinu. Þegar ég tala um gulrót þá er það til dæmis að kaupa sér góðan kaffibolla, kaupa uppáhalds smákökuna sína á kaffihúsi, kveikja á kertum, fara í extra góða sturtu/bað í lok dags, horfa á uppáhalds þáttinn sinn og poppa eða jafnvel naglalakka sig. Hafa eitthvað lítið á hverjum degi sem þú getur flokkað sem gulrót. Það þarf ekki endilega að kosta, það þarf ekki að vera í lok dags, bara eitthvað sem gleður þig og þú getur upplifað smá tilhlökkun. Það er svo gott að hlakka til.

Að fara út að labba í hádeginu

Þegar tímabilið nálgast þegar það er alltaf myrkur þegar við förum til og frá vinnu, þá er mjög mikilvægt að stinga nefinu út þennan litla tíma sem er sól. Á seinasta vinnustað sem ég var hjá þá var búið til fundarboð fyrir allt starfsfólk, tvisvar í viku, til þess að fara út að labba saman í hádeginu. Svo vorum við nokkur sem enduðum göngutúrinn á að kaupa okkur góðan kaffibolla. Þetta gerði svo mikið fyrir mann og seinni parturinn í vinnunni varð miklu betri. Þetta var einnig frábær leið til að spjalla við samstarfsfólk sem maður vann kannski ekkert mikið með dags daglega, svo er sólarljósið svo gott fyrir okkur.

Að gera kósý í vinnunni

Ég elska að breyta til á skrifborðinu mínu. Til dæmis um jólin skreyti ég það með seríu og á þessum árstíma langar mig alltaf að hafa lampa með gulri birtu á skrifborðinu og einhverja fallega plöntu.

Ég fer líka með uppáhalds bollann minn í vinnuna, það er eitthvað extra næs að drekka úr bolla sem veitir mér gleði. Ég er með inniskó og kósýpeysu í vinnunni. Mér finnst það eiginlega flokkast undir gulrót fyrir mig að vita af uppáhalds kósýpeysunni minni niðrí vinnu. Sérstaklega þegar veðrið er kalt og blautt.

Taka sér pásur

Ég finn virkilegan mun á mér eftir vinnudaginn ef ég er dugleg að taka pásur yfir daginn. Ef ekki, þá fer ég í einhvern súper fókus, ég verð þreytt og pirruð seinni partinn og ekkert gengur upp. En ef ég stend upp á 30 mínútna fresti, sæki mér vatnsglas, helli upp á kaffi eða teygi á mér, þá er ég mun afkastameiri og kem ekki jafn víruð úr vinnudeginum. Þetta er klárlega eitthvað sem hver og einn þarf að finna út fyrir sig og prófa.

Að ná góðri hvíld

Það er mjög mikilvægt að ná góðri hvíld. Þá meina ég góða hvíld frá vinnunni og heimilinu. Ég hef verið að hugsa um þetta upp á síðkastið, hvað er góð hvíld? Þegar ég ætla að fara út að borða með eiginmanninum mínum þá þarf að redda pössun, það þarf að ákveða og kaupa kvöldmat handa börnunum, það þarf að vera með kveikt á símanum og í augsýn eða þú getir heyrt í honum upp á ef eitthvað kemur upp á. Þetta, fyrir mér, er ekki nógu mikil hvíld. Ég er mun afslappaðri þegar maðurinn minn er heima með börnin og heimilishaldið og ég er að hitta vini mína. Ég er mun afslappaðri að fara með honum út á deit í hádeginu á virkum dögum þegar börnin eru í skólanum. Mér finnst áhugavert að pæla í því hvernig maður nær góðri hvíld. Ég er ekki að segja að ég sé ekki að fara með manninum mínum út að borða, en ég þarf kannski líka vinkonuhittinga til að ná enn betri hvíld.

Við þurfum að hlúa að okkur á þessum árstíma, finna litlu hlutina í lífinu sem gefa okkur hlýju í hjartað og æfa okkur að setja mörk. Vona að þetta hafi gefið þér hugmyndir hvað þú getir gert þessar vikur og ekki gleyma að taka D-vítamín!

Þetta er ekki spurning sem maður heyrir oft, ekki í fjölskylduboðum né vinahittingum, hvað þá í vinnunni. Það er eins og það sé óskrifuð regla að það sé launaleynd og maður ræðir ekki laun, sérstaklega ekki við samstarfsmenn.

Ég hef verið hjá einu fyrirtæki sem var með opnar launatölur en annars bara hjá fyrirtækjum sem eru með lokaðar launatölur. Það eru kostir og gallar við opnar launatölur en ég hef ekki enn fundið kostinn við lokaðar launatölur.

Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun að lokaðar launatölur verndi engan nema fyrirtækið sjálft. Ég, sem kona, hef það alltaf á tilfinningunni að ég sé launaminni en karlkyns forritarar sem vinna með mér og hafa jafnvel minni reynslu en ég. Það er ömurleg tilfinning, að geta ekki treyst því að það sé komið sanngjarnlega fram við mig.

Það var ekki fyr en núna nýlega sem ég var að bera launin mín saman við vini mína, sem eru einnig í tæknigeiranum. Ég svitnaði þegar ég vissi hvert umræðurnar voru að fara. Ég er bara með þá reglu að tala ekki um laun, ekki við vini mína né ættingja. Held að það komi frá foreldrum mínum, það voru aldrei rædd laun heima og það var eiginlega bara dónalegt að spyrja.

En af hverju ætti ég að tala um þetta við vini mína? Svo spurði ég sjálfa mig… af hverju ekki? Er það hræðslan að heyra að ég sé launaminni en þau, að upplifa eins og fyrirtækið sem ég vinn hjá sé að koma illa fram við mig, að ég þurfi að fara í einhvern slag til að standa á mínu og fá þau laun sem ég á skilið, sem ég svo kannski fæ samt ekki? Þetta voru góðar samræður og mér fannst við öll hafa grætt á þessu.

Held að þetta sé klárlega eitthvað sem við þurfum að komast yfir. Er þetta ekki einn af hlutunum sem við þurfum að ræða opinskátt til að geta breytt okkar stöðu á vinnumarkaðinum? Hvernig eigum við að geta farið fram á sanngjörn laun ef við höfum ekkert viðmið?

Brjótum ísinn og ræðum laun!

Fyrirtæki í dag eru alltaf að reyna að þróast og halda betur utan um konur í tækniheiminum. Hafið í huga að það eru enn of fáar konur í tækninni. Því þurfum við, sem konur, að taka meira pláss, láta í okkur heyra og gefa endurgjöf til fyrirtækja til að hægt sé að taka hlutina lengra og þróa þá.

Eitt af vandamálunum er að það er ekki haldið nógu vel utan um einstaklinga áður en farið er í og þegar komið er til baka úr fæðingarorlofi. Á meðan orlofstímanum stendur getur fyrirtæki umbreyst það mikið að það er eins og koma til baka í nýja vinnu. Þessar breytingar geta verið til dæmis að það hafa verið uppsagnir, fyrirtækið hefur stækkað eða jafnvel tekið stefnubreytingu. Vandamálið er að það er ekki komið fram við einstaklinga eins og þetta sé nýr starfsmaður, heldur einhvern sem er að koma til baka eftir að hafa tekið sér langt frí.

Ég var svo heppin að fá til mín nokkrar konur í spjall, óléttar, í orlofi, eru á vinnumarkaðnum eftir að hafa verið í orlofi eða eru að huga að barneignum. Punktarnir sem koma fram í þessari grein er allt eitthvað sem var rætt og er því ekki aðeins mín skoðun á því hvernig hægt að gera hlutina betur.

Það má líka hafa í huga að það tíðkast orðið meira og meira að makinn fari líka í lengra orlof og mætti því einnig líta á þessa punkta með það í huga.

Fyrir fæðingarorlof

Orlofsskjal: Það væri tilvalið að vera með tilbúið skjal fyrir fólk sem á von á barni með þeim upplýsingum sem þau þurfa að vita. Er unnið inn sumarorlof meðan þau eru í orlofi? Er skýrt fyrir fólki hverjum þau tilkynna óléttu? Það getur komið upp sú staða að einstaklingur er tilbúinn að segja yfirmanni en kannski ekki öllu teyminu sínu. Er fæðingarorlofsuppbót sem mun létta fjárhagslega á starfsmanninum?

Vera í góðu sambandi áður en tekið er orlof: Ein mest kvíðavaldandi ákvörðun sem maður stendur frammi fyrir sem einstaklingur á leiðinni í orlof er hversu lengi orlofið eigi að vera? Fyrir fólk sem er að verða foreldrar í fyrsta sinn þá er engin leið að vita hversu lengi maður vill vera í orlofi. Áhyggjur koma hvort maður sé að fara að vera of lengi eða hvort maður sé að ákveða að vera of stutt og verði í ástarsorg þegar það kemur að því að fara frá barninu sínu. Ef hægt er, er gott að eiga samtal að það skipti ekki máli hversu lengi manneskjan er í burtu, frekar fyrr en seinna. Held að það sé líka mikilvægt fyrir fyrirtæki að taka fram að starfsmaður má skipta um skoðun, lengja eða stytta orlofið, svo lengi sem það er gert með góðum fyrirvara.

Skrifstofan: Það eru nokkrir hlutir á skrifstofunni sem væri hægt að gera. Upphækkanlegt borð (sumum finnst gott að geta staðið og unnið), standmotta við skrifborðið, góður hægindastóll eða sófi á skrifstofunni sem hægt er að fá að sitja í. Það er mjög gott að eiga jógabolta til að sitja á og einnig rúllu til að geta rúllað á sér bakið eða þreytta fætur. Held að punkturinn yfir i-ið væri ef ólétt kona væri spurð hvort það væru einhver craving eða eitthvað sem væri gott að eiga á skrifstofunni.

Skilningurinn: Sýnið skilning að manneskja er ekki 100% vinnufær allan óléttutímann. Konur eru með barn að vaxa inn í sér sem tekur bæði líkamlega orku og hugarorku. Margar konur upplifa ógleði, bakflæði, grindargliðnun, almenna vanlíðan, breytingar á skapi og kvíða fyrir því sem er framundan. Hugurinn er annars staðar, allt þarf að undirbúa fyrir barnið, það þarf að sjá um heimili og jafnvel fjölskyldu ofan á það. Er kannski í boði fyrir konuna að ráða meira hvenær hún vinnur? Má hún sofa út og mæta þegar hún vaknar, fara heim og leggja sig, er hægt að hliðra einhverjum fundum tímabundið sem hentar konunni betur, er í boði að vinna meira heima? Þetta eru allt punktar sem má koma með, ef við á, og ítreka við óléttar konur og koma með uppástungur.

Samtalið áður en farið er í orlof: Taktu samtal við starfsmanninn um hvernig þau vilja að það sé haft samband við sig á meðan orlofi stendur. Þetta á líka við um makann. Spurningarnar gætu innihaldið:

• Viltu vita af skemmtanalífinu? Ef farið er á barinn eftir vinnu, ef það er einhver sérstakur morgunmatur, þegar það er verið að fara að fagna sigrum og/eða þegar það er árshátíð svo eitthvað sé nefnt.
• Viltu fá tölvupóst eða símtal með reglulegu millibili um stöðuna á fyrirtækinu eða vörunni?
• Viltu koma í hádegismat einu sinni í mánuði, oftar/sjaldnar eða þegar það hentar?

Má líka hafa í huga að ef manneskjan vill ekkert láta hafa samband við sig að það sé kannski sniðugt að nefna að þessar spurningar verði aftur spurðar nokkrum vikum áður en manneskjan snýr aftur til vinnu.

Hér langar mig til að tala beint til kvenna sem eru á leiðinni í orlof. Það er alveg í lagi að vilja ekki láta hafa samband við sig í orlofinu. Ég hvet ykkur til að henda út tölvupóstum, Slackinu eða Teams eða hvað það er, úr símanum. Það er svo mikilvæg vinna framundan og ég hvet ykkur til að skilja vinnuna eftir. Alla veganna fyrstu mánuðina. Tala ekki um ef þið farið í veikindaleyfi fyrir fæðingu. Kúplið ykkur út eins mikið og þið getið. Við þekkjum það öll að það tekur tíma til að koma sér úr vinnugírnum og ná að slaka á og njóta í venjulegum sumarfríum. Hér er það bara nauðsynlegt.

Veikindadagar: Þetta er mjög mikilvægur punktur. Það tíðkast orðið meira og meira að konur fari í veikindaleyfi áður en orlofið hefst. Konur verða þreyttar, fá athyglisbrest, geta illa setið lengi, eru ekki líkar sjálfum sér og verða óvinnufærar. Þá er gott að vera með á hreinu hversu marga veikindadaga konan á inni. Því samkvæmt reglugerðum þá þarf fyrst að klára veikindadaga sem þú átt inni hjá fyrirtækinu sem þú vinnur hjá áður en stéttarfélag eða sjúkrasjóður tekur við. En þetta er einmitt ákvörðun sem ekki er tekin léttilega.

Veikindaleyfi: Ein af bestu ákvörðunum sem ég tók á minni óléttu var að fara í veikindaleyfi. Ef ég man rétt þá fór ég um 34. viku. Ég var orðin vel þreytt, með mikinn athyglisbrest og var byrjuð að berja sjálfa mig niður að geta í alvörunni ekki setið á rassinum allan daginn og forritað. Ég svaf verr og fann að hugurinn minn var annars staðar. Ég þrjóskaðist vel og lengi og fannst ég ómissandi í vinnunni. Þvílík vitleysa og þvílíkur léttir þegar ég gat loksins tekið ákvörðun að hætta. Ég hefði viljað hætta fyrr þegar ég pæli í því. Ég gæti ábyggilega skrifað heila grein um þetta til að peppa konur til að íhuga að fara í veikindaleyfi áður en barnið kemur. Hvort viltu vera buguð, þreytt og pirruð farandi inn í fæðinguna, eða viltu fá tækifæri til að næra þig af svefni og hlutum sem veita þér vellíðan, fara í sund, fara í jóga, sofa þegar þú vilt og hentar þér og fá smá tíma til að koma þér í gott andlegt ástand fyrir fæðingu? Svo var bara frábær punktur sem ég heyrði um daginn, “hefuru einhvern tímann hitt konu sem fór í veikindaleyfi fyrir fæðingu og fundist hún hafa farið of snemma í veikindaleyfi?”. Svarið er nei.

Hér er mjög viðkvæmur og mikilvægur punktur. Hvernig við upplifum fyrirtækin og yfirmenn þegar við tökum þessa ákvörðun og segjum frá henni. Konur upplifa skömm hjá sjálfri sér gagnvart þessu. Þetta er ákvörðun sem við veltum okkur upp úr fram og til baka og okkur líður eins og við séum ekki nógu sterkar, eða erum aumingjar að geta ekki unnið meira. Veit ekki hversu margar hafa viðurkennt að hafa grátið inn á baði í vinnunni og það oftar en hægt er að telja á báðum höndum því þær eru algjörlega búnar á því. Það er oft ekki fyrr en þá sem að ákvörðunin er tekin. Þarna er tími fyrir þær til að hætta að vinna. Augljóslega á að taka ákvörðunina fyrr en þetta er það sem þarf í dag til að við játum okkur sigraðar. Hvernig yfirmenn og fyrirtæki taka í þessa samræður er svo áhrifaríkt. Ef það er kastað meiri skömm yfir á konurnar, eða ef þær upplifa eins og yfirmenn séu vonsviknir með ákvörðunina, þá eru enn meiri líkur á að konan komi ekki til baka til vinnu eða hætti stuttu eftir að orlofi lýkur. Þetta er mín upplifun af mörgum konum í kringum mig. Að mana sig upp í slíka ákvörðun, setja barnið í fyrsta sætið, og það sé ekki mætt með skilning er ömurlegt. Ég held að við getum öll verið sammála um að þegar konur fara í veikindaleyfi þá er það ekki eitthvað sem kemur okkur á óvart og ætti ekki að koma yfirmönnum á óvart. Þetta er oftar en ekki eitthvað sem hefur verið lengi á leiðinni. Það græðir líka enginn á því að varpa meiri skömm á þær, ákvörðunin er þegar tekin, af hverju ekki styðja þær og finna útúr þessu með þeim?

Kveðja starfsmanninn… í bili: Það er ekkert leiðinlegra en að labba út seinasta vinnudaginn og maður er ekki kvaddur. Það má hafa í huga að hafa smá samkomu á seinasta deginum, hvort sem það er að kaupa eina köku eða eitthvað stærra.

Á meðan orlofi stendur

• Stattu við samninginn sem var gerður um hvernig skal hafa samband við starfsmanninn
• Ef það á að hafa samband meðan orlofi stendur, veit skemmtinefnd og aðrir að það eigi að hafa samband við manneskjuna, tímanlega
• Ef það eru kvenna-, teymis- eða fyrirtækjahittingar, alltaf að bjóða einstaklingnum, ef um það var samið

Þegar komið er til baka úr orlofi

Þetta er eins og að taka á móti nýjum starfsmanni. Það þarf að gera ráð fyrir að manneskjan sé með borð og allan búnað sem þarf til að vinna vinnuna sína áður en hún mætir aftur. Það þarf einhver að taka á móti starfsmanninum og vera með í huga ef eitthvað hefur breyst á skrifstofunni í millitíðinni. Það gæti verið að hvernig hádegismatnum er háttað, eru komnir nýjir reglulegir fundir, hafa verið breytingar á skipulagi fyrirtækisins eða hefur fyrirtækið breytt um stefnu.

Það þarf eiginlega að “onboarda” manneskjuna. Frekar sleppa hlutum sem þið ákveðið í sameiningu á fundi að þurfi ekki að fara yfir.

Það er alls ekki vitlaus hugmynd að hafa böddí, ef manneskjan á ekki góðan vin/vinkonu inn á vinnustaðnum að vinnustaðurinn leggi sig fram að hjálpa manneskjunni að komast aftur inn í félagslífið.

Hversu frábært væri það að taka á móti manneskjunni með því að skipuleggja skemmtilegan teymishitting eftir að hún kemur til baka?

Íhuga þarf líka hvort það þurfi að gera ráð fyrir því að konan vilji gefa brjóst. Er til aðstaða sem er lokuð af þar sem konunni líður vel með að gefa brjóst?

Ég vona innilega að þessi póstur gefi þér innsýn og hugmyndir hvernig væri hægt að gera þetta tímabil ennþá betra fyrir konur og auka því líkurnar á því að konan vilji koma til baka. Ennþá betra að ef það er gert það vel við starfsmanninn að þetta spyrst út og það sé ennþá auðveldara að ráða starfsfólk.

Ég hvet fólk til að deila þessari grein inn í fyrirtæki, á samfélagsmiðla, útum allt og biðja um að láta taka þessu alvarlega! Væri líka gaman að heyra ef þið hafið ábendingar.

Eins og ég hef skrifað um áður þá fer ég í gegnum kulnun í árslok 2021. Þarna var ég búin að vinna yfir mig áður en ég fer í fæðingarorlof í desember árinu áður. Ég kem aftur til vinnu í september 2021 og leið alls ekki vel. Ég fann að ég gat ekki einbeitt mér að vinnunni eins og ég gat gert áður en ég eignaðist barn. Ég var sannfærð um að þetta væri annað hvort því ég væri að fara að vera í burtu frá barninu mínu í fyrsta sinn í lengri tíma eða jafnvel því ég væri að stíga aftur inn í raunveruleikann eftir covid. Jafnvel blanda af báðu. Mér leið, hreint út sagt, mjög illa.

Á einum tímapunkti var þetta þannig að í kringum hádegi á virkum dögum átti ég erfitt að ná andanum. Ég reyndi að hugleiða, fara í göngutúr og reyna að slaka á en ekkert virkaði. Ég gat ekki tjáð mig um þetta, ég var svo sannfærð um að þetta væri eðlilegt eftir barneignir og covid að ég ýtti þessu öllu til hliðar og reyndi að vinna í gegnum þetta.

Ég tók þá ákvörðun að segja upp vinnunni og halda á önnur mið. Ég þurfti að gera eitthvað. En þrátt fyrir að hafa sagt upp þá fór tilfinningin ekkert í burtu heldur jókst hún. Ég talaði við kvíðaráðgjafa og þá kom í ljós að ég var í kulnun og hefði líklegast farið í kulnun fyrir orlof. Eftir að hafa fengið greiningu þá fór ég til vinnuveitanda og lét vita af ástandinu og ég gæti ekki haldið mikið lengur áfram. Það var sýndur fullur skilningur fyrir því og ég mátti hætta samstundis og ef ég þyrfti að hitta kvíðaráðgjafa aftur þá myndi fyrirtækið borga það.

Skömmin

Ég geri mér fulla grein fyrir því að ég ber líka ábyrgð á þessu. Eftir að hafa lesið mig til um þetta þá sé ég að ég er með persónuleikann sem er líklegur til að enda í kulnun. Ekki hjálpar það að ég hef allt mitt líf þurft að vinna of mikið til að ná endum saman og ég hef aldrei undið ofan af þeirri tilhneigingu.

Ég upplifði svo mikla skömm. Það að hafa unnið yfir mig, ekki geta sett mörk, að hafa látið vinnuna ganga fyrir, að hafa lagt þessi veikindi á fjölskyldu mína… og fyrir hvað?

Mig langar þess vegna að koma með mikilvæga ábendingu til fyrirtækja. Ekki snúa baki í fólkið sem fer í kulnun. Það fylgir svo mikil skömm að hafa lent í þessu. Þær hugsanir sem dúkka upp eru alls konar. Ég er ekki með nógu mikla þrautseigju til að geta það sem allir aðrir í kringum mig geta. Ég get ekki haldið út í þeim aðstæðum sem aðrir geta. Fólk í kringum mig er líka með börn, heimili og fjölskyldu, en samt geta þau þetta en ekki ég? Af hverju varð ég veik? Af hverju gat ég þetta ekki? Er ég aumingi? Getið þið ímyndað ykkur að vera með þessar hugsanir og fyrirtækið myndi ekki hafa neitt samband? Fyrirtækið þar sem þið unnuð yfir ykkur fyrir.

Ég vildi fá skilaboð, einhverja eftirfylgni, bara eitthvað, eftir að ég lenti í minni kulnun. Ég var heppin, ég átti góða vini á vinnustaðnum sem höfðu samband og athuguðu með mig. En ég þurfti að fá eitthvað frá yfirmanni eða toppnum á fyrirtækinu sjálfu til að minnka þá skömm sem ég upplifði. Ég þurfti að vita að það yrði eitthvað gert. Það yrði einhver naflaskoðun.

Ég vil að fyrirtæki taki ábyrgð á því þegar starfsfólk fer í kulnun. Þetta eru samræður sem fyrirtæki ættu að eiga við starfsmenn sem lenda í þessu. Margir vita ekki sjálfir ástæðurnar fyrir því af hverju þau enduðu í kulnun, það þarf sálfræðiaðstoð og annað til að grafa og finna svarið. En það má hins vegar spyrja hvort að megi hafa samband við viðkomandi. Er í lagi að fyrirtækið sendi einstaka sinnum skilaboð til að vita hvernig gengur? Er hægt að hjálpa viðkomandi að finna viðeigandi hjálp?

Seinna meir er hægt að spyrja út í hvort að sé lærdómur af þessu. Af hverju gerðist þetta? Hvað getur fyrirtækið gert til að koma í veg fyrir að þetta komi upp aftur, hjá þessum aðila og öðrum? Í guðanna bænum, ekki hverfa.

Einnig vil ég benda á að þegar starfsmaður fer í kulnun þá er það mín skoðun að fyrirtækið ætti að athuga með aðra starfsmenn, þetta er líklegast ekki eini starfsmaðurinn sem er að fara í kulnun. Þetta er líka áfall fyrir aðra starfsmenn að sjá samstarfsfélaga sinn verða veikan útaf vinnunni. Þetta er ekki eitthvað sem ætti að sópa undir teppi og vonast til að aðrir “smitist” ekki af. Það þarf að eiga opnar og hreinskilnar samræður þegar svona ber að.

Ég vona að þessi skrif hjálpi einhverju fólki og fyrirtækjum. Þetta er skrifað útfrá minni persónulegu reynslu og mér finnst alls ekki nógu mikið talað um þetta. Líklegast útaf skömm sem er líklegast útaf því við tölum ekki um þetta. Við erum samt alltaf fleiri og fleiri sem lendum í þessu og mín ósk er að allir aðilar taki ábyrgð, að við styðjum hvort annað og fræðum. Þetta á ekki að vera eðlilegur hlutur en þetta er að verða algengara og við þurfum að ræða þessa hluti.

We, the developers, are always trying to write clean code and keep in mind that other developers will have to read through our code, understand it, and be able to work with it.

We write documentation, carefully choose our variable names to make it clear what that variable contains, and write clean functions and name the functions to best describe their functionality. How come we don’t do the same for all of our end-users, especially when we can accomplish that by writing correct semantic HTML! 🤓

I know everyone wants their website to be fully accessible for all users — there is no question about that. But we still treat it as an afterthought, after the website goes live, we run some automated tests and scripts to tell us where we stand with accessibility and try to fix it. Fixing everything that comes up from those tests can be a handful and overwhelming.

I’m still trying to figure out how to inspire people to take accessibility seriously. I’m gonna try it this way, write about the code and how our code is conveyed to screen-readers.

Let’s keep in mind that creating an accessible website does not need to be a pain in the butt and you don’t have to learn how to navigate a website with a screen-reader either. I’m gonna show you some tips and tricks to make writing accessible code… wait for it… more accessible! 💪

Where do we start?

When I dove into accessibility and started to learn everything there is to know, I saw that those tests and scripts don’t cover everything.

I thought I might start this off with something that you might think was basic and out-of-the-box accessible. A link. But there are some things that we need to keep in mind. I’m gonna go over how screen-readers handle links and that everybody needs to add a “Skip to main content” link when they have navigation on their website.

Links that open in a new tab or window

To my surprise, screen-readers don’t give out the information that links are going to open in a new tab or a new window. When we, the developers, use target=”_blank” or target=”_new” in the code — there is no way for a screen-reader user to know what happens if they click it.

There are a few ways to accomplish this.

Global styles

According to this article we can, for example, use the ::after element to tell the screen-reader user that this link opens a new tab.

This is done by adding this:

content: 'Opens in a new tab',

So simple, you can add it to your global style sheet for all links that have target= “_blank”

But keep in mind that this means that all content in ::after and ::before classes is read by the screen-reader (except for empty strings).

a[target=”_blank”]:after{
   content: "Opens in a new tab";
   position: absolute;
   overflow: hidden;
   clip: rect(0, 0, 0, 0);
   margin: -1px;
   padding: 0px;
   width: 1px;
   height: 1px;
   border: 0;
}

When you have this as an after element the screen-reader will read out the content of the link first and then the text in the after element. All stylings in the code after the content string is code to make the content invisible for non-screen-reader users.

Creating a component

Another way to create this type of link is to create a component for text links that handle the option of opening a new window or tab. We can handle it by adding a span or aria-label that announces it to the user.

const link = {
   target: '_blank',
   title:'Home page'
}

return (
  <a href="/" target={link.target||'_self' }>
    {link.title}
      <span>
        {`Opens in a new 
          ${link.target === '_blank' ?'tab' : 'window' }
        `}
      </span>
  </a>
)

and hide the span with css :

a span {
   position: absolute;
   overflow: hidden;
   clip: rect(0, 0, 0, 0);
   margin: -1px;
   padding: 0px;
   width: 1px;
   height: 1px;
   border: 0;
}

Or you can use aria-label then you don’t need to hide it from screen-readers with css

const link = {
   target: '_blank',
   title:'Home page'
}

return (
   <a href="/" 
      target={link.target || '_self' } 
      aria-label={`${link.title} opens in new 
                   ${link.target === '_blank' ? 'tab' : 'window' }
                 `}
   >
      {link.title}
   </a>
)

Link text

Screen-reader users have a shortcut to get a list of all the links on the page, like an index in a book. The links must be descriptive on their own. They can’t just contain, for example, “Read more”.

“Read more” of what?

If you have blocks of news articles with title, description, and then a link to read more about the article, you could, for example, add an aria-label that would read “Read about … “ and the name of the article.

Here is an example from a screen-reader where the user asks to see a list of all links on the page. As you can see this is not a good list.

Creating an accessible link for everyone

Here are some guidelines about the appearance of links on a website:

• Links have to be visually distinguishable from surrounding non-link text. The link could be a different color with an underline.
• Links must have a visible focus state and be accessible with the keyboard.
• If it looks like a link, it has to behave like a link → that changes the URL of the page.
• It should be easy for users to click on a link, so keep in mind to have good padding inside the link. It’s really hard for people with bad motor skills, for example, me, to be able to hover on links that are less than 16px by 16px in size.
• Links should have a visual hover indicator style.
• The cursor should appear in the pointer style, to indicate it’s a link.

What do screen-readers users experience?

In Chrome, you can inspect the link and see what the screen reads without stopping listening to the music you are listening to.

When you inspect the link and you can inspect the accessibility tree:

Here we have selected a link and in the accessibility tree we can see the link and it has the text “Blog”.

If the title of our link does not make sense and we don’t know why it’s not rendering correctly we can look below our accessibility tree and see all the attributes added to the link.

Conclusion

This may seem like a lot of work, but these are all solutions that you only have to tackle once per project. You can create a global style for a link that opens in a new window or tab or create a link component.

I hope this spiked your interest and you find this doable as a task in your upcoming sprint.

Það er algengt í dag þegar fyrirtæki eru að leita að starfsfólki að fara á hausaveiðar og bjóða fólki að kíkja í kaffi til sín. Þetta er hugsað sem kaffibolli þar sem þú getur kynnst fyrirtækinu og heyrt hvað það hefur upp á að bjóða, hvert það stefnir án þess að vera með einhverja pressu að þurfa að setja saman ferilskrá og sækja um opna stöðu. Þetta er líka leið fyrir fyrirtæki að fá tilfinningu fyrir þér ef það kæmi svo til að þú vildir setja nafn þitt í hattinn.

Mér finnst fólk mikla það fyrir sér að segja já við að kíkja í kaffibolla til fyrirtækja sem hafa samband, eins og það sé að svíkja fyrirtækið sem það vinnur hjá. Kannski er fólk hrætt um að það komist upp um það og fyrirtækið sem það vinnur hjá frétti af því… og hvað? Ég held nefnilega að við gætum breytt hugarfarinu okkar gagnvart þessum kaffibolla. Það er líka hægt að taka skýrt fram að maður sé ekki að leita að nýrri vinnu en sé forvitinn um vinnustaðinn.

Fólk má ekki rugla þessu saman við að vera í ástarsambandi og sé að segja já við að fara á deit með einhverjum öðrum. Það er bara alls ekki þannig!

Það er mjög gott að hafa í huga að þegar við ætlum einhvern tímann að skipta um vinnu að við höfum einhverja hugmynd um hvað er í boði, hvers konar vinnustaðir og hvers konar kúltúr. Kaffibollaboð er mjög góð leið til að fylgjast með því sem er að gerast í kringum okkur.

Hver veit, kannski færðu að vita eitthvað í þessum kaffibolla, hvað fyrirtækið er að gera vel og getur tekið það með þér til baka í fyrirtækið sem þú ert hjá og innleitt það þar. Það græða nefnilega allir á því að kúltúr sé á háu stigi, líka hjá öðrum fyrirtækjum á markaðnum.

Ég hef það fyrir reglu að segja já við öllum kaffibollum sem mér er boðið í. Ég hef líka sagt fyrirtækinu sem ég vinn hjá að mér hafi verið boðið í kaffibolla hjá öðru fyrirtæki þegar það gerist. Gerum þetta bara að venjulegum hlut og fjárfestum í framtíðarvinnu, hvort sem framtíðin sé núna eða seinna eða þar sem maður er.

Segjum já við kaffibollanum ☕️