<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by ruznâmeci on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by ruznâmeci on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@ruznamecihatice?source=rss-54becab61e68------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*U0Zh6Y3tG9sb0M0iNA97rA@2x.jpeg</url>
            <title>Stories by ruznâmeci on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice?source=rss-54becab61e68------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 23:04:23 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@ruznamecihatice/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI IV: AHLAT]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/gezi%CC%87-yazilari-iv-ahlat-c984d81a8196?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c984d81a8196</guid>
            <category><![CDATA[selçuklu-meydan-mezarlığı]]></category>
            <category><![CDATA[ulu-kümbet]]></category>
            <category><![CDATA[ahlat]]></category>
            <category><![CDATA[harabe-şehir]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 10 Oct 2026 10:17:19 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-10T17:31:23.519Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Tatvan’dan <em>Van Gölü</em> sahili boyunca kuzeye ilerleyen yol <em>Ahlat</em>’a ulaşıyor. Ahlat benim son yıllarda varlığından haberdar olduğum bir şehir daha doğrusu bir hazine. Böyle bir hazinenin varlığından bu kadar geç haberdar oluşuma şaşırıyorum. Çoğunlukla tarihi kentler, tarihi yapılardan ziyade tarihteki aktörleri ve zaferleri biliriz.</p><p>Bunda <em>İhsan Fazlıoğlu’</em>nun bir konuşması esnasında söylediği “dıgıdık tarihçiliği” yapıyor olmamız etkilidir. Hoca “Ordular atlarına binip dıgıdık dıgıdık ilerlemiş, bir yerleri fethetmiştir. Fetih bilgisiyle yetiniriz. Bu orduların atlarının nalını kim yapmıştır, kaç kilo demir kullanılmıştır gibi soruların peşine pek düşmeyiz tarihçilik yaparken” minvalinde bir şey söylüyordu.</p><p>Nitekim <em>1071 Malazgirt Savaşı</em> ile Anadolu’nun kapısının Türklere açıldığını mıh gibi zihnimize çakmışızdır. Bu tarihten sonra Selçuklular akın akın Anadolu’ya gelerek Anadolu’yu Türkleştirmişlerdir. Hikaye çoğumuz için burada noktalanır. Malazgirt Savaşı’nın evveliyatı nedir? Malazgirt Zaferi’nden önce Müslüman Türkler Anadolu’da nerelerde bulunuyordu? Malazgirt Savaşı için ordunun üs olarak kullandığı bir yer var mıydı? şeklinde sorular sormayız. İşte Ahlat tam da bu noktada durur: Alparslan’ın Anadolu’ya düzenlediği akın ve fetihlerde üs olarak kullandığı, dönüm noktası bir savaşın ardındaki şehir. Malazagirt Savaşı’nda ordunun üssü olmuştur. Zaferden sonra Alparslan’ın atadığı valiler tarafından yönetilmiş, akabinde de Ahlatşahlar hanedanı idaresinde yüzden fazla yıl kalmıştır. Ahlat, Ahlatşahlar devrinde en ışıltılı dönemlerini yaşamış. Gelirleri Mısır ile mukayese edilecek bollukta olan Ahlat zirai faaliyetleri ve ticari zenginliği yanında kültürel zenginliği ile de parlamış. Ancak Ahlat’ın ışıltısı uzun soluklu olmamış, Moğol istilalarından itibaren her asır şehrin ışığından biraz daha götürmüş ve bugün sessizce kabuğuna çekilmiş.</p><p>Daha şehre girer girmez insanı bir dinginlik karşılıyor. Evlerine çekilmiş gibi herkes. Sükunet hali ağır basıyor. Sonradan öğreniyorum ki Ahlat ülkemizdeki <em>cittaslow</em> şehirlerden biriymiş. Cittaslow, hızlanan insan yaşamıyla hıza ayak uyduran, gitgide yaşanabilirliği azalan şehirlere karşı yaşanabilirliği muhafaza eden şehirleri belirlemeye yönelik oluşturulan bir felsefe. Kararında bir yavaşlığın hakim olduğu sakin şehirler de denilebilir.</p><p>Ahlat’taki bu sessizlik ve sakinlik bir yerden tanıdık geliyor. Bosna da böyleydi. Her geçtiğimiz köyü de kenti de aynıydı. Köylerde ve kasabalarda çok güzel evler, evlerin etrafında şirin bahçeler vardı. Ama bahçelerde kimsecikler görünmüyor, kimse o güzelliklerin tadını çıkarmıyor gibiydi. Çok görmüş geçirmiş şehirler mi böyleydi, ya da bir anda çok şey görüp hızlı yaşayan şehirler mi? Bosna çok hızlı yaşanan ama etkisi zamanı yavaşlatan süreçlerden geçmişti. Ahlat ise çeşitli devirlerde yükselmiş, parlamış artık gün görmüşlüğü ile köşesine çekilmiş gibi. Ne geçmişini özlüyor, ne de geleceği için çabalıyor. Zirveyi yaşadığı dönemlerden sonra zamanı durdurmuş. Sessizliği ve suskunluğu ortak olan Bosna ve Ahlat’ta mezarlar, mezarlıklar konuşuyor gibime geliyor. Buralarda söz mezar taşlarının…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Fn9sxbG2AgVLq4fmYrozZg.jpeg" /><figcaption>Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ahlat’ı gezmeye <em>Selçuklu Meydan Mezarlığı’</em>nı ziyaret ile başlıyoruz. Neden “Meydan Mezarlığı” ismi verilmiş diye sorarken cevabı <em>Tülay Metin</em> hocanın <em>Selçuklu Çağında Yaşamak</em> kitabında buluyorum. Selçuklu devri şehir hayatını ele aldığı bu kitapta meydanlar konusuna da yer veriyor. Kitaptaki bilgilere göre Selçuklu çağlarında bayram namazları şehir meydanında kılınıyor, meydanlara kalıcı ibadet mekanı sağlamak için namazgahlar inşa ediliyordu. Bayram vesilesiyle kılınan namazlar için meydanların bir kenarında bulunan musallalar, zamanla cenaze namazlarının kılındığı mekanlar olmuştur. Bunun sonucunda cenazeler, meydanın yakınında gömülmeye başlamış ve bir müddet sonra meydan mezarlıkları ortaya çıkmıştır. Selçuklu şehirlerinin birçoğunda meydan mezarlıkları görülmektedir. (s.55)</p><p>Gevaş gibi şehirlerde de örnekleri olan bu Ahlat Meydan Mezarlığı 210 dönümlük alanıyla tahmini 60 bin kişinin medfun olduğu Türkiye’nin en büyük İslami dönem mezarlığı olma özelliği taşıyor. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından korunan bu tarihi alana, Ahlat mezar taşlarında kullanılan volkanik tüf taşının rengiyle uyumlu renk tonlarında hazırlanmış bir girişten giriliyor. Mezarlar hakkında bilgi vermek üzere hazırlanmış panolar, mezar taşları ile bütünleşerek estetik bir görünüm sağlıyor. Mezarlık içerisine ziyaretçilerin yürüyebilmesi için yürüyüş parkurları oluşturulmuş. Mezarlık içerisinde mezar taşlarının yoğunlaştığı kadılar bölümü, seyitler bölümü, çocuk mezarları gibi çeşitli bölümler var. En görkemli mezar taşları kadılar bölümünde bulunuyor. Tarihçiler tarafından Orhun yazıtlarının devamı olduğu ifade edilen bu mezar taşlarının boyu üç metreye yaklaşıyor. Bu anıtsal taşlar, mezarlık içerisinde bulunan akıt denilen ölüye hediyelerin bırakılabildiği oda mezarlar gibi yapılar Türklerin İslamlaşmalarından sonra İslam öncesi kültür ögelerini devam ettirdiklerini gösteriyor. Ancak bu devamlılık tek başına kalmıyor, İslami kültür ögeleri ile meczoluyor ve kaynaşan bu iki üslup özgün bir Türk- İslam sanatı inşa ediyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*k5a9ElYrweH6vGHRqKNaaA.jpeg" /><figcaption>Selçuklu Meydan Mezarlığı şahideleri ve sandukaları (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Mezarlıkta yer alan mezarlara kabaca bakıldığında her mezar taşı aynıymış gibi görünüyor. Oysaki hiçbir mezar taşının tezyini bir diğeri ile aynı değil. Her taş, ustasının elinde eşsiz olarak işlenmiş. Benzer motifler kullanılmış olsa da her taşta ayrı bir kompozisyon kullanılmış sanatkârı tarafından.</p><p>Her bir mezarın yanında durup yanlarında eğer bir açıklaması varsa okumaya çalışıyorum. Mezar taşlarının üzerinde, şahideleri demeliyiz belki de, mezar sandukalarının üzerinde pek çok bezeme türü kullanılmış. Rumi tomurcuklar, hayat ağacı, gülbezek gibi bitkisel bezemeler; sekiz kollu, on kollu, on altı kollu yıldızlar, yıldızları çevreleyen zencirekler gibi geometrik bezemeler; ejder gibi figürlü bezemeler bunlardan. Kandil motifi, mihrabiye nişleri, kemerler işlenmiş taşlara. Hem bitkisel hem geometrik motifleri harmanlayan ustalar var.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lgPYPqkJc3XQTIX6BoJErQ.jpeg" /><figcaption>Hayat Ağacı motifi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ejderha figürünün kullanılmış olmasını ilginç buluyorum, ilk etapta anlamak zor geliyor. Bu konuda, Selçuklu sanatı üzerine bir programa konuk olan <em>Selçuk Mülayim</em> hocaya kulak veriyorum. Hoca, Selçuklu sanatında henüz suretlerin devam ettiğini söylüyor. Selçuklu, Orta Asya’dan getirdiği insan ve hayvan figürleri halen daha kullanıyor. <em>Kubadabad Sarayı</em> çinilerinde, <em>Divriği Şifahanesi’</em>nde suretli figürler kullanılmıştır diyor. Ahlat mezar taşlarındaki ejderhaların ise yaşamı sembolize ettiğini söylüyor. Batı’daki vahşi ejderhadan farklı, daha kımıl kımıl, yaşam doludur diyor Doğu’nun ejderhası.</p><p>İslam sanatında süslemeler, estetik bir kaygıyı taşımaları yanında sembolik ve manevi anlamlar içeriyor. Özellikle üçgen, kare, daire gibi geometrik süslemelerin her biri belirli temsiller yükleniyor. Daire, hareketi ve zamanı simgeliyor. Sekizgen, cennetin sekiz kapısını temsil ediyor. Dikdörtgen, <em>ilim, din, hakikat ve adaletin</em> simgesel bir ifadesi olarak kabul ediliyor. Her mezar taşında iç içe geçmiş bu geometrik şekiller geometrik Selçuklu sanatınının temelini oluşturuyor. Anadolu Selçukluları’na ait eserlerdeki geometrik motifleri inceleyen <em>Mustafa Bulut</em>, <em>Selçuklu Çizgileri</em> ismini verdiği kitabında ulaştığı 763 farklı geometrik kompozisyona yer veriyor. “… Tarihleri de düşünülecek olursa Ahlat mezar taşlarındaki geometrik kompozisyonlar Anadolu Selçuklu sanatı geometrik kompozisyonları içerisinde, başlangıç düzeyindeki kompozisyonlardır.” diyor.(s.25) Ahlat’tan sonra, Anadolu Selçuklu sathında gelişerek devam ediyor.</p><p>Mezar taşlarına ve sandukalarına motiflerle birlikte ayetler, hadisler, dua cümleleri ve mezarda medfun olan kişi hakkında bilgiler hakkedilmiş. <em>Ayete’l- Kürsi</em> ve “Her nefis ölümü tadacaktır.” mealindeki ayetler sıklıkla yer alıyor. Bir kısım Arapça yazılar çok muntazam. Bir kısmı ise Arapça yazımı konusunda acemi ellerden çıkmış gibime geliyor. Ayetlerin yazımı için ustaların elinde bir kalıp vardı ve bir örnek ayetleri işleyebiliyorlardı; ancak hakkedecekleri diğer bilgiler için kendi el yazılarını kullanmaları gerekiyordu ve amatörlükleri taşlara yansıyordu diye düşünüyorum. Taşlar üzerine yazılan Arapça ve Farsça ifadelerde gramer hataları yapıldığına dair rastladığım bilgi bu düşüncemi pekiştiriyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_l-tr9iTRuA5B9e_-dRfpQ.jpeg" /><figcaption>Selçuklu Meydan Mezarlığı “Kadılar Bölümü” Şahideleri (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ahlat mezar taşlarında çok aşina olmadığımız bir durumla karşılaşıyoruz. Mezar taşlarını işleyen sanatkârların isimleri taş üzerinde yer alıyor. Bazıları altlarda bazıları da şahidelerin en görünür kısmında. Nerdeyse mezardaki merhumun adından öne geçiyor. Bu, Türklerin Orta Asya’daki geleneklerinden birinin devamı olsa da ustanın isminin ön plana çıktığı taşlara dikkat edince binlerce mezar içerisinde en görkemli mezarlar olduğunu fark ediyorum. Maharetin haklı özgüveninin bir yansıması olarak yorumluyorum bu durumu. Özellikle Kadılar Bölümü’ndeki abidevi şahidelerin üzerinde adı okunan sanatkâr Asil b. Veys, ismini yaşatıyor böylelikle. Kendi döneminde şöhret sahibi bir usta olmalı. Ahlat Meydan Mezarlığı’nda ismi okunan bu sanatkârların isimlerine Tatvan ve Gevaş Selçuklu mezarlıklarında rastlanıyormuş. Ahlat’taki sanat ve kültür ortamında yetişen ustalar yalnızca civar şehirlerde eser vermekle kalmayıp Anadolu’nun farklı yerlerine dağılmış, Erzincan’a, Konya’ya, Divriği’ye kadar uzanmışlar. Emsalsiz, öncülsüz ve ardılsız <em>Divriği Şifahanesi</em>’nde yontu sanatını konuşturan sanatkâr, Şifahane kitabesinde <em>Ahlatlı Hürremşah</em> olarak yazılmış.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5370H0bQ3tzJ9RCASsok6A.jpeg" /><figcaption>“Amel-ü Asil b. Veys” imzalı şahide (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Her biri sanat eseri olan, yahut sanatsal değer taşıyan yüzlerce mezar taşı ile Ahlat Meydan Mezarlığı bir günde gezilip bitirilecek bir yer değil. Esasında Ahlat, <em>Haluk ve Beyhan Karamağaralı</em> hocalar gibi bir ömür verilecek bir yer. Ahlat kazılarına, buradaki mezar taşlarının açığa çıkarılıp okunmasına adeta hayatlarını adamışlar. Sanat tarihini baş tacı eden bu hocalar, Ahlat’ın zengin geçmişinin aydınlatılması için uğraşırken Cemile Nakış ismini verdikleri evlatlarını da kazılar esnasında Ahlat’ta büyütmüşler. <em>Cemile Nakış Karamağaralı </em>da anne-babasından emaneti devralarak İslam sanatlarına ve arkeolojiye gönlünü vermiş. Ahlat kazılarında kazı başkanlığı görevlerinde bulunmuş ve Ahlat’ın, Ahlat’taki Türk mührünün dünyaya tanıtılmasına hali hazırdaki çalışmalarıyla gayret göstermekte.</p><p>Bu hocaların akademik çalışmaları ve kazılardaki emekleri kadar değerli olan bir diğer şey ise arkeolojinin sadece Yunan, Helen ve Roma’ya ait olduğuna dair oluşan Batı menşeili arkeoloji algısını ters yüz etmiş olmalarıdır diye düşünüyorum. Zira arkeoloji denilince herkesin zihninde kolunda ya da bacağında kırıklar olan Roma büstleri yahut lahit mezarlar belirir. Halbuki arkeoloji bundan çok daha fazlasıdır ve öyle olmalıdır. Selçuklu ve Osmanlı arkeolojisi de diğer tüm uygarlıklar kadar araştırılmaya ve gün yüzüne çıkarılmaya değerdir.</p><p>Ahlat’ı da ziyaret ettiğimiz geziden döndükten sonra <em>Patara</em> konulu bir belgeseli izlerken belgeselin altına yazılan yorumlarda bir diziye rastlıyorum: 1993 yapımlı <em>Taşların Sırrı</em> dizisi. Tarık Akan ve Ayşegül Aldinç’in başrolleri oynadığı bu dizinin yalnızca Patara konulu olduğunu düşünüp izlemeye başlarken ilk bölümlerinin Ahlat’ta çekildiğini görüyorum. Birkaç bölümde henüz yeni ziyaret ettiğim, hatıraları taptaze olan Ahlat’ı izlemek güzel oluyor. <em>Taşların Sırrı</em>, Türk dizi tarihinde konusu itibariyle ender bulunan dizilerden biri olmuş, ama ömrü uzun olmamış. Rahmetli <em>Kenan Işık</em>’ın senaristi olduğu bu dizi gerçek kişilere cismen olmasa da ismen yer veriyor. Ahlat bölümlerinde Ahlat Müze müdürü olan başrol, Ankara’ya <em>Haluk Karamağaralı</em> hocaya telefon ediyor ve ona mezar taşları konusunda danışıyor. Kenan Işık, dizinin Patara bölümleri senaryosunda da arkeolog abisi <em>Fahri Işık</em>’tan söz ettiriyor. Abisi vesilesi ile arkeoloji dünyasından haberdar olmuş ve böyle kaliteli bir senaryoyu ortaya çıkarmış olmalı. Dizide geçen, müze müdürünün arkeoloji öğrencilerine hitaben kurduğu bir cümle oldukça etkileyici. “…Çok önemli bir iş yapıyorsunuz. İnsanlığın dünü ve yarını arasında köprü kuruyorsunuz…” diyor. Medeniyetimizin dünü ile yarınlarını birbirine bağlayan bu değerli hocalara minnet duyuyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nQf0e-Dw53-I3AvvofJmYg.jpeg" /><figcaption>Orhun Yazıtları’nın devamı niteliğindeki mezar taşları (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ahlat, mezar taşları kadar kümbetleri de çok olan bir şehir. Çok sık aralıklarla kümbetlere rastlamak mümkün. Belki yüzlerce yıl önce çok daha fazla kümbet vardı, iklimsel ve jeolojik koşullara, istila ve tahribatlara direnemedi. Ayakta kalanlardan belki daha fazlası da zaman içerisinde yıkılmış olabilir. Mezarlık kazılarında temellerine ulaşılan kümbet kalıntıları ortaya çıkarılmış. Meydan mezarlığının etrafında yakın mesafede pek çok kümbet bulunuyor. Kümbetler, adeta birer kule gibi mezarlığın doğu- batı, kuzey- güney yönlerindeki her köşesinden yükseliyor.</p><p>Semerkant’tan Ahlat’a göç eden iki kişinin mezarı hakkında yazılmış olan bir makalede, Ahlat’ın 12. Yüzyılda çok fazla yerden göç aldığı bilgisini okuyorum. O devirde, Semerkant’la beraber 34 şehirden insanların Ahlat’a göç etmiş olduğu mezar taşları üzerine yapılan araştırmalar neticesinde ortaya koyuluyor. Ahlat, 12–14. yüzyıllarda <em>Kubbetü’l- İslam</em> unvanına sahip olmuştur. O devirde bu unvanla anılan diğer iki şehir ise Belh ve Buhara’dır. Ahlat’a bu unvanı sahip olduğu imkanlar ve zenginliğiyle beraber kümbetleri de vermiştir. Kümbetler, çoğunlukla üzerine kubbeler kondurulan yapılar olmuştur. Kubbeli kümbetleri ve döneminin parlak ilmi- kültürel atmosferi sayesinde <em>İslam’ın Kubbesi</em> olarak anılmıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*EATA5SGITDsqybOKsqfbIQ.jpeg" /><figcaption>Emir Bayındır Mescidi ve Kümbeti; Mescid penceresinde çarkıfelek motifi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Kümbetler, yapısal görünüm olarak Türk çadırının mimari bir uzantısıdır. Önemli şahsiyetlerin ölümü üzerine anıt olarak yapılmış taştan çadırlar denilebilir. Anadolu’ya kümbet mimarisinin gelişi Türklerle olmuştur. Çoğunlukla kare taban üzerinde yükselen silindirik yapısıyla, konik kubbesiyle pek çok Selçuklu bakiyesi şehirde rastlanabilecek eserlerden. <em>Ulu Kümbet(Usta Şakirt Kümbeti), Emir Bayındır Kümbeti</em> ve <em>Hasan Padişah Kümbeti</em> Ahlat’ta ziyaret edebildiklerimizden. Kümbetlerin silindik gövdeleri üzerindeki nişlerin içine işlenmiş ortak bir motif dikkatimi çekiyor<em>: gülbezek</em>. İslam öncesi Türk kültüründe önemli bir yer tutan <em>nilüfer (lotus)</em> çiçeğinin İslam sonrası Türk sanatında dönüşümü <em>gülbezek</em>. Gülbezek motifi de kimi eserler de <em>çarkıfelek</em> formunu almış. Nilüfer çiçeği gülbezeğe dönüşürken sadece şekli değil İslam öncesi içerdiği sembolizm de dönüşüme uğramış. Hz. Peygamber’i temsil eden gülün Türk-İslam sanatındaki formu haline gelmiş.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7ZSUuFjXpriPWRqhnatCzA.jpeg" /><figcaption>Ulu Kümbet(Usta Şakird Kümbeti), Kümbetin silindir gövdesinde yer alan nişler içerisinde gülbezek motifleri (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Emir Bayındır ve Hasan Padişah Kümbetleri arasında, meydan mezarlığının batısında, dere seviyesinde <em>Harabe Şehir</em> diye adlandırılan eski bir mağara yerleşimi var. Bu yerleşimin tarihi, Ahlat isminin köken olarak Urartuca <em>Halads</em>’a dayandığı, şehrin antikçağdaki sahipleri <em>Urartular</em>’a kadar uzanıyor. Harabe kaya evleri antik çağlardan yakın zamana kadar insanların yaşadığı bir yer olmuş. Bu evlerdeki yaşamın yakın zamanda devam ettiği kapı ve pencere gibi kısımlardan anlaşılıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NApS3IVeTtR46G69hOhdeg.jpeg" /><figcaption>Harabe Şehir Mağara Yerleşimi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ahlat’ta temeli Urartular’a dayanan bir başka yapı ise <em>Ahlat Sahil Kalesi</em>. Van Gölü kıyısındaki bu sahil kalesi, 13. Yüzyılda yıkılmış. Kanuni Sultan Süleyman, İran seferinden dönerken yıkılan bu kalenin yeniden imar edilmesini emretmiş, böylece 1556 yılında kale yeniden yapılmış. Çok yüksek olmayan bu sahil kalesi vakti zamanında kaç yüz hanenin olduğu meskun bir mahal imiş. Kale içinde karşılıklı iki Osmanlı devri camisi yer alıyor: <em>İskender Paşa Cami</em> ve <em>Kadı Mahmut Cami</em>. İskender Paşa Cami, Van Beylerbeyi İskender Paşa tarafından yaptırılmış. Camiler, içinde yer aldığı sahil kalesi ile birlikte bölgedeki sayılı Osmanlı eserlerinden sayılabilir. Kahverengi <em>Ahlat taşı</em> kullanılarak inşa edilen bu camiler Ahlat’ın kendisi gibi oldukça sade. Kalenin içinde inek otlatan bir ihtiyar görüyorum. Şehrin son kısmında gördüğüm bu manzarayı, yazının girişinde de ifade edildiği gibi, Ahlat’ın sönen bir yıldız olarak akıp giden zaman içerisinde öylece durup kalması olarak yorumluyorum. Metruk kaleden buruk hislerle ayrılıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZG38LVsKUHulG2rifsU4ng.jpeg" /><figcaption>Ahlat Sahil Kalesi içinde İskender Paşa Camii (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Muş yönüne gidebilmek için Tatvan’dan Ahlat’a uzanan yolu tekrar kat etmek gerekiyor. Tatvan yönüne doğru yola çıkıp akabinde Muş istikametine dönüyoruz. Muş, ülkemizin küçükbaş hayvancılık ile özdeşleşen illerinden. Yol kenarları baharın taze otlarının tadını çıkaran koyun sürüleri ile dolu. Ahlat’taki sükûnetten sonra Muş şehir merkezi oldukça hareketli geliyor. Büyümeye, gelişmeye, zamandan nasibini almaya çalışan bir şehir. Muş’un günbatımında görülesi tarihi yapılarından biri olan Murat Köprüsü’ne gidiyoruz. Şehir merkezine biraz uzak sayılabilecek mesafedeki bu köprü Murat Nehri üzerine inşa edilmiş. 13. yüzyıla tarihlenen Selçuklu eseri bu köprü 143 metre boyu ile epey uzun. Güneş batıp yavaş yavaş karanlık çökerken on iki gözlü tarihi köprünün üzerinden aşağıya uzun süre bakmak insan yüreğini sıkıştırıyor. Nehir boyunca oluşturulan yürüyüş yolundan, havanın kararmasıyla ışıklandırması açılan köprüyü izlemek daha keyifli oluyor. Murat suyu kenarında gün, yerini geceye bırakıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*A8YUGTyuu3A5LDLftw_CAA.jpeg" /><figcaption>Tarihi Murat Köprüsü, Muş (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ertesi gün, Muş’tan Elazığ’a doğru, cevelâna başladığımız noktaya dönmek üzere yola çıkıyoruz. Muş ile Elazığ’ı Bingöl birbirine bağlıyor. Bingöl’ün balı meşhur imiş. Bir de çeşmeleri meşhur olmalı diyorum. Kaç yıl evvel Erzurum’dan dönerken Bingöl’ün <em>Soğukçeşmesi</em>’nin başında mola vermiştik. Muş’tan dönerken de <em>Yado Çeşmesi</em>’nin başında mola veriyoruz. Yolcu için yolda bulduğu su <em>âb-ı hayat</em>tır nitekim. Bingöl’de çeşme başlarına bir de kavurmacı kondurmuşlar. Türlü türlü otun bittiği Bingöl dağlarında, bayırlarında yayılan hayvanların etleri kendine has bir lezzette olduğundan yolcular uğrak yapıyor kavurmacılara.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*-Z8HQ6sA_R7dFvfCL58c4Q.jpeg" /><figcaption>Murat Nehri, Muş (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Bingöl’de yol üzerinde henüz daha yeşermemiş çıplak ağaçların üzerindeki kuş yuvaları dikkatimi çekiyor. Çok geniş örülmüş bu büyük kuş yuvaları muhtemel ki leyleklerin. Yer değiştiren, diyar diyar dolaşan gezgin kuşların… Dört günlük cevelân son bulurken “İnsanoğlu da kuş misali” diyorum…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c984d81a8196" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI V: KARATAY HAN, KAYSERİ]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/gezi%CC%87-yazilari-v-kayseri%CC%87-85cff8043737?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/85cff8043737</guid>
            <category><![CDATA[karatay-han]]></category>
            <category><![CDATA[kervansaray]]></category>
            <category><![CDATA[kayseri]]></category>
            <category><![CDATA[han-duvarları]]></category>
            <category><![CDATA[anadolu-selçuklular]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 12 Sep 2026 22:06:56 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-13T21:05:27.839Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Anadolu’yu baştan başa kat edip henüz birkaç saat önce eve dönmüşken televizyondan bir çocuk şarkısı duyuyorum:</p><p>“Sen ne güzel bulursun</p><p>Gezsen Anadolu’yu</p><p>Dertlerden kurtulursun</p><p>Gezsen Anadolu’yu”</p><p>Kalkıp hangi yayın içerisinde bu şarkının söylendiğine bakmaya gidiyorum. <em>Tabi </em>dijital platformunda <em>Bizim Köyün Şarkısı </em>adlı bir filmde çocuklar <em>Gezsen Anadolu’yu</em> söylüyor. İlkokulda müzik derslerinde koro halinde söylediğimiz şu şarkı yeni döndüğümüz Orta Anadolu’nun yollarını gözümün önüne tekrar getiriyor. Hüzün bastırıyor bir anda. Böylelikle yazının ilk cümleleri oluşuveriyor. Orta Anadolu her geçişimde gözüme biçare görünüyor. Bomboz dağlar, kıraç topraklar, birkaç ağacın yeşerttiği yamaçlara kurulmuş köyler. “Yazları sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı…” ezber coğrafya bilgisi oturuyor yerine. Dereleriyle tepeleriyle her yıl kat ettiğimiz Anadolu tüm bu yoksunlukları bir yana kaç medeniyete ev sahipliği yapmış, binlerce yıl kimlere kimlere yurt olmuş…</p><p>Her yıl aynı yolları kat etmemize rağmen, tüm bu medeniyetlerin yolumuz üzerindeki izlerini yine gözlerimi dört açarak takip ediyorum. Kültürel mirasın yol üzerindeki işaretlendirmesi olan kahverengi tabelaların hiçbirini kaçırmamaya çalışıyorum. Köye gidiş yolunda uğrak yapmamaya, geziyi dönüş yoluna tehir etmeye niyet ederek yola çıkıyoruz. Ancak tam da bir gün öncesinde araştırdığım Selçuklu kervansaraylarından birinin yaklaştığını haber veren tabela gidiş yolunda sürpriz olarak kendini gösteriyor: <em>Karatay Han</em>. Bir gün öncesinde hakkında bilgi edindiğim bu hanı dönüşte görmeye erteleyemeyecek kadar sabırsızlık duyuyorum. Bu merak ile tabelayı izleyerek ana yoldan sağa kıvrılıyoruz. Karatay Han, Malatya-Kayseri yolu üzerinde Kayseri’nin <em>Bünyan</em> ilçesi sınırı içinde <em>Karadayı</em> köyünde yer alıyor. Anadolu Selçukluları’nın en parlak hükümdarı I. Alâeddin Keykubad döneminde yapımına başlanan 1240–1241 yıllarında tamamlanan yaklaşık 800 yıllık bu han tam tekmil ayakta.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*dDB5TzlaA77EyvB33Y0xKQ.jpeg" /><figcaption>Karatay Han taç kapısı (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Güneş tepemize dikilmiş gözümüzü kamaştırırken, güneşe rağmen kervansarayın önünde bir süre taç kapısına bakıyorum. Taç kapıyı geometrik Selçuklu motifleri çevreliyor. Geometrik süsleme denilince akla ilk gelen medeniyet olabilir Selçuklular. Selçuklu taş işçiliğinde de ahşap işçiliğinde de yaygın olarak kullanılan bir süsleme tekniği geometrik desenlerle bezeme. Geometrik süslemeleri sanatçının <em>Cemîl</em> olan <em>mutlak sonsuza</em> ulaşma çabası olarak yorumluyorum. Sonsuza kadar aynı tekrar ile uzatılabilir motifler nitekim. Bu geometrik formlu süslemeye bir aşinalığım var diye düşünüyorum. İlk öğrencilik yıllarımızda defterlerimizin sol kenarında dikey olarak hazır çizilmiş çizgi ile sayfanın sol başlangıcı arasında kalan ufak boşluğa yukarıdan aşağı inen geometrik sayılabilecek süslemeler yapardık. Bu süsleme formları da yine sonsuza kadar uzatılabilecek şekilde olurdu. Bir bilenin diğerine öğrettiği kültürel hafızanın bir ürünüydü kanaatimce; yüzlerce yıl bir duvara, bir kilime, bir kağıda yansıyarak aktarılan bir hafıza…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GGCvyikoqxOCL10aH3yHUw.jpeg" /><figcaption>Han duvarları geometrik süslemeleri (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Hanın dış cephesinde Selçuklu’nun Orta Asya geleneğinden getirdiği figürlü sanatı kullanması ve suret yasağına karşın figürü bırakmamasının örnekleri yer alıyor. Boğa ve aslan başlı çörtenler, başlarını dışarıya uzatmışlar sanki yolu seyrediyorlar. Taç kapıdan girdikten sonra hemen solda hanın kurucusu Celâlettin Karatay’ın türbesi yer alıyor. Türbe kapısının üzerindeki kemerde de hayvan figürleri kullanılmış. Baykuşa benzettiğim bir kuş figürü tekrarlayarak kemeri çevreliyor.</p><p>Yaşamı ve canlılığı temsil eden yolcuya, bir ölü hoş geldin diyor adeta kapıdan girer girmez. Han, üç günlük dünya hayatını sembolize ediyor ediplerin dilince. Aşık Veysel dünyayı iki kapılı bir han olarak yorumluyor. Yaşamın debdebesi kervancılara ölümü unutturmasın diye bir ölü kapıda nöbet tutuyor. Kervansaraya girerken de çıkarken de türbeyi görmemek mümkün değil.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xIVUmxXmItc12x3BFwiPmw.jpeg" /><figcaption>Celâleddin Karatay’ın türbesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Türbenin sağ tarafında ise hanın mescidi yer alıyor. Mescidi olan hanlara Selçuklular sultan hanı diyor. Bir gün öncesinde edindiğim bilgilere göre Anadolu’da Selçuklular’a ait tespit edilebilmiş iki yüz han bulunuyor. Üçte biri ayakta olan bu iki yüz hanın tamamı sultan hanı formatında değil. Nitekim hepsine mescit koyulmamış. Bunda henüz Selçuklular’ın Anadolu’ya gelip yerleştiği asırlarda coğrafyanın tamamının İslamlaşmamış olması. Kervansaraylara uğrayan yolcuların pek çoğunun gayrimüslim oluşu sebebiyle hepsinde mescit yer almıyor.</p><p>Selçuklu medeniyetinin Anadolu’daki en büyük nişanesi kervansarayları sayılabilir. Peki neden Selçuklular Anadolu’ya bu kadar çok kervansaray inşa ettiriyor? Bununla alakalı tarihin farklı dönemlerine ait öğrenmiş olduğum bilgiler birbirini tamamlıyor. Roma İmparatorluğu yol yapımı ile şöhret bulmuş bir medeniyet. “Roma yolu” ya da “Her yol Roma’ya çıkar!” gibi kalıplar zihnimizin bir köşesine ilişmiştir. Roma’nın Anadolu’da inşa ettiği yollar Roma’nın parlak devirlerinde ticaretin canlılığı sağlamıştır. Ancak Roma’nın Batısı’nın yıkılmasıyla imparatorluğu yüzyıllarca devam ettirecek olan Doğu Roma/ Bizans, Selçuklular’ın Anadolu’ya geldikleri dönemde ticari bakımdan gerilemiş, bu ticaret yolları canlılığını kaybetmiştir. Anadolu Selçukluları, fetihlerin ardından Alanya ve Sinop gibi limanların da ele geçirilmesiyle ticareti canlandırmayı hedeflemişlerdir. Bu gaye ile tüccarların emniyetle yolculuk edebilmeleri, ticari güzergâhları üzerinde konaklayabilecekleri kervansaraylara ağırlık vermişlerdir. Bizans devrinden kalan hanları aktifleştirmiş, yeni pek çok kervansaray inşa ettirmişlerdir, böylelikle ekonominin canlanmasını sağlamışlar.</p><p>Asırlar öncesi için bu hanlar/ kervansaraylar çok anlamlı. Bugün bile Anadolu’nun bazı yollarını kat ederken yolcuyu umutsuzluk ve karamsarlık kaplıyor. Kilometrelerce yol gidiliyor ama ne bir dinlenme tesisi, ne bir akaryakıt istasyonu ne bir market görülemiyor. Özellikle geceleri, yol kenarında farlardan gelen ışıkla parlayan bodur reflektörler olmasa ne bir ışık ne bir yaşam belirtisine rastlamadan geçip gidiliyor. Vakti zamanında hayvanların sırtında bozkırı aşıp giden kervandaki yolcuları ye’se düşürecek yollarda, tepesine kondurulmuş kubbeleri daha çok uzaktan bile görünen hanlar ne büyük bir muştu olmuştur. Bunları düşünürken hanın yazlık bölümünde ilerliyorum. Mescidin sağında hamam yer alıyor. Hamamın ilerisinde hanın hapishanesi bulunuyor. Hanlarda, kervandaki yolcuların mal güvenliği temin ediliyor, aksi bir durum olursa şüpheliler bu hapishaneden mahkum ediliyor.</p><p>Avlunun sol tarafında uzanan eyvanlı kısım tam böyle sıcak saatlerde altında gölgelenmelik bir alan oluşturuyor. Çay ocağında toplanmış bir kalabalık havası veren iskemleler üzerine oturmuş kişiler Karadayı köylüleri mi? <em>Karatay Han</em> bizim gibi uzaktan gelen bir kaç ziyaretçi dışında, günümüzde köylüleri için bir dinlenme alanı mı kim bilir…</p><p>Yazlık kısımdan sonra, bir başka süslü kapı ile hanın kışlık bölümüne giriliyor. Burası karanlık sayılabilecek bir kısım. Aynı zaman da çok serin. Üzerimdeki yazlık kıyafetlerle üşüyorum bu bölümde. Yazın yolcuyu serinletirken kışın da ısıtıyor demek ki.</p><p>Görevli bir amca hanı tanıtmak istiyor, birkaç cümleyle han hakkında bilgi veriyor. Zamanında yolcuların her birinin kışlık bölümdeki sekiler üzerinde konakladığı, yolcular arasına perde çekildiğini söylüyor. Yolcuların hayvanlarının da nerede durduğunu gösteriyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*G9_qdN3PIYYIJrTu1xK9Iw.jpeg" /><figcaption>Karatay Hanı kışlık bölümü (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Amca bir taraftan bilgi verirken her zamanki gibi bilgilendirme panolarını gözüm arıyor. Ziyaretçiler için bir pano iliştirilmemiş koskoca hana. Sağa sola bakıyorum. Amcaya “Yok mu bir levha?” diye soruyorum. “Hazırlanıyor, gelecek bir şey.” diyor. 800 yıllık Han’ın bir acelesi yok. 100 yıldır Anadolu kültür envanterinin sorumluluğunu taşıyan Cumhuriyet’in de bir acelesi yok. Neden bu cevherlere karşı sorumluları böylesine umarsız diye tek acele eden benim!..</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*63-hlsT_t75xURsCt5-_XQ.jpeg" /><figcaption>Karatay Han’ın ana yoldan görünüşü (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Karatay Han’ın, Anadolu ticaretinin canlı olduğu devirlerdeki debdebesi yok. 15. Yüzyıldan sonra Anadolu ticaretinin önemini kaybetmesiyle zaviyeye dönüştürüldüğü zamanların ruhu da çok uzaklarda. Duvarlar, kervanlara ve yolculara ettikleri tanıklıklar ile suskunlaşmış. Zamana meydan okuyor ama artık zamandan bir pâyesi yok kendini görmeye gelen birkaç meraklı göz dışında. Gerisin geri duvarlara bakarak handan çıkıyorum kulaklarım Faruk Nafiz’in şiirinde:</p><p>“ …</p><p>Aradan yıllar geçti işte o günden beri</p><p>Ne zaman yolda bir han rastlasam irkilirim,</p><p>Çünkü sizde gizlenen dertleri ben bilirim.</p><p>Ey köyleri hududa bağlayan yaşlı yollar,</p><p>Dönmeyen yolculara ağlayan yaslı yollar!</p><p>Ey garip çizgilerle dolu han duvarları,</p><p>Ey hanların gönlümü sızlatan duvarları!..”</p><p>Eylül, 2026</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=85cff8043737" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kitap Yazıları VIII: Tantûralı Kadın]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/kitap-yaz%C4%B1lar%C4%B1-viii-tant%C3%BBral%C4%B1-kad%C4%B1n-8678acd818bd?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8678acd818bd</guid>
            <category><![CDATA[mısır]]></category>
            <category><![CDATA[tantûralı-kadın]]></category>
            <category><![CDATA[lübnan]]></category>
            <category><![CDATA[radvâ-âşur]]></category>
            <category><![CDATA[filistin]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 20 Jul 2026 11:40:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-14T10:15:55.393Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Dünyada olup bitenlerin anlık olarak telefon ekranımıza düştüğü, bizim de ekranlarımızı sonsuz kaydırdığımız bir çağı yaşıyoruz. Yüz güldüren haberler veya görsellerle yahut iç burkan hadiselerle ekranlarımız üzerinden anlık temas kuruyoruz. Sonsuz kaydırmalarımızda sıklıkla rastladığımız içeriklerden biri de <em>Filistin</em>, özellikle son yıllarda <em>Gazze</em>. Görüntü veya kısa videolarla her gün muhakkak gözümüze ilişen, <em>ah </em>ettiren, sonra da kaydırıp bir başkasına hızlıca geçtiğimiz bir içerik çoğu zaman. <em>Gazzeli</em> bir çocuğun fotoğrafı, <em>Gazzeli</em> bir annenin videosuyla maksimum üç dakika meşgul oluyoruz. Kaydırdıktan sonra zihnimizden de hızla siliniyor. O görseldeki ya da içerikteki kimse ile herhangi bir bağ kurmaya imkan tanımayan bir atmosfer veriyor dijital dünya.</p><p>Peki bir roman okumak öyle midir? Okur roman kahramanları ile bağ kurar mı? Yoksa satırlar tıpkı sonsuz kayma ekranları gibi okurun gözünün önünden geçip gider mi? Bana göre romandaki bir kahraman ya da romanın kahramanları ile okur kendi ruh dünyasında yeknesaklaşır. Romandaki anlardadır okuyucu. Ya da roman boyunca onlardadır. Yazar bir kahraman tarif eder, bir ev çizer, sokakları, yolları betimler. İç sesleri, iç hesaplaşmaları duyulur kılar roman boyunca. Okur ise tarifleri somutlaştırır. Satırlar arasında yol alırken durur ve kalkar. Romanın kahramanı her kimse ona dönüşür; kahraman gibi sever, sevilir, çatışır, savaşır ve hatta ölür.</p><p>Okur romanın, belki kurmacanın demeliyiz, kahramanı ile denize girer örneğin. Tuzlu denizin kokusu saçlarına siner. Sonra deniz kendilerinden çalınır. Yıllarca denizin kokusunu özler. Hiçbir yerin denizi roman kahramanının kıyılarında yüzdüğü o deniz olmaz. Okur da o denizin kokusunu arar. Başka bir yerde yaşamayı aklından bile geçiremeyeceği çok sevdiği köyüne baskınlar yapılır. Köyü yağma edilirken halkın neyi var neyi yoksa elinden alınır. Roman kahramanı küçük bir kızın kulağındaki bir küpe bile yağmacılar tarafından kulağından sökercesine çıkarılır. Okur kulağında o sızıyı hisseder. Sanki o an kulağı yırtılmıştır. Gözlerinin önünde abileri öldürülür küçük kızın. Okur bir yakınını kaybetmişçesine yas tutar. Kahraman büyürken okur da yaş alıp büyür. Mutfağa girer, yemekler yapar kahramanla. Bazı yemek isimleri pişirdiği en lezzetli yemek olur okurun. Ömründe tatmadığı, bambaşka bir kültüre ait bir yemeğin ustası gibidir okur. Ocağa bir kahve koyar. Kahraman dalgınlıktan kahvesini taşırır. Hay Allah, o taşan kahvenin kokusu burnundadır. Kahve taşarken aklı yıllar önce gözleri önünde katledilen kardeşlerindeyse kahramanın, okurun acısı da tazelenir. İlk evladını kucağına alan bir annedir kahramanla beraber. Çocuklarının sayısı artar, onları yetiştirme süreçlerinde bir anne gibi yaşlanır okur. Genç delikanlı oldukları dönemlerde annelik içgüdüsüyle endişeleri devam eder. Okurun kulağı, tıpkı kahramanı gibi geceleri çocuklarının eve girmek üzere kapıyı açtıkları anahtar sesindedir. Soluğunu tutup çocukların eve girmelerini bekler. Gece yarısı bir vakitte çocuklar eve girdikten sonra ancak uyuyabilir okur. Düğün olur düğün halayına durur, neşeli bir şarkının nağmeleri ile bir anlık taşıdığı yas ve acılardan uzaklaşır. Buruklaşır. Ya da ailesindeki ortadan kaybolan bir ferdi kaybeden kahramanın kaybı hakkında fazla konuşmayıp sanki hiç yaşanmamışçasına ketum davranması gibi olur. Bazen eli kolyesine gider tıpkı kahraman gibi. Kolyesini yoklar. Kolyenin orda olması güven verir. İpi eskidikçe yeniler. Annesinden kendisine kalan bir mirastır. Filistin’de köylerinden çıkarılırken yanlarında tuttukları, annelerin boyunlarına kolye gibi astıkları anahtarlarıdır bu. Anneler bir gün köylerine geri döndüklerinde evlerinin kapısını açıp girebilmek için anahtarları kızlarına miras bırakır. Anahtar köyüne dönüş için bir umuttur. Bu köy <em>Tantûra’</em>dır. Tantûra’da evlerinin üzerinde ya da en yakınlarının katledildikleri toprakların üzerinde artık <em>otopark(!) </em>vardır.</p><p><em>Tantûralı Kadın</em>’ın romanıdır bu. <em>Tantûralı Rukayye</em>’nin. (Çevirmen Rukiye yerine Rukayye olarak kullandığı için çeviriye sadık kalarak ben de Rukayye diyorum.) Rukayye ile beraber nice okurun romanıdır esasında.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/0*pTakJOVcpXRT1Yao" /></figure><p><em>Radvâ Âşûr’</em>un kaleminden çıkan bu eser, aklımız yettiğinden beri hep gündemimizde olan Filistin’e götürüyor bizi önce. Sonra da Filistin’den edilen kocaman bir halk ve özelinde Rukayye ile diyar diyar gezdiriyor. Tantûra’dan çıkarıyor, Hayfa, Sayda, Beyrut, Amman, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır’a götürüyor. Vatansızlaştırılmaya çalışılan bir halkın nerelere gitmek zorunda kaldığını, gidebildiğini, gittiği vakit nasıl bir yaşam kurabildiğini gösteriyor. Bir Filistin tarihi yazmıyor ama Filistin tarihinin tanıklarını yaşatıyor romanında. Onlar konuşuyor, yaşıyor ve tarih kendiliğinden yazılıyor. Bu roman Siyonist işgalle ilk yüzleşen kuşaktan itibaren dört kuşağı kapsıyor. Dört kuşaklık bir ailenin anlatısı, dört beş kuşaktır zulümle cebelleşen halkın tarihi oluyor. Her kuşak kendi döneminin sınavını veriyor. Her kuşağın olaylara bakışı, tarzı ayrı ayrı görülüyor. Köydeki eğitim görmemiş kuşak ile yükseköğretim görmüş kuşaklar arasındaki farklar izleniyor.</p><p>Önce adım adım yerinden etme ve işgal, sonra belirli bölgelere halkın çekilmesi, kamplar, Lübnan ve Ürdün’ün büyük bir dalga halinde Filistin göçü alması, Filistin dışında büyüyen nesiller, Lübnan sınırlarının da artık dar gelmesi, farklı ülkelerde yaşam kurma arayışı… şeklinde çoğaltılacak pek çok farklı konu sığıyor romanın sınırlarına.</p><p>Radvâ Âşûr Mısırlı bir yazar. Bu romanını Filistin edebiyatına mı katmalı konusu itibariyle, yoksa Mısırlı bir yazarın kaleminden çıktığı için Mısır edebiyatına mı? Peki bir Mısırlı olarak nasıl bu kadar içeriden yazıyor bu romanı? Aşûr, Filistinli bir şair ile evleniyor. Ancak Mısır’dan çıkarılan kocası <em>Murîd Bergûsî </em>ile 17 yıl ayrı kalıyor. Aşûr’un sevgili eşinden ayrı düşerek ödediği bir bedel var hayatta. Bu yönüyle Filistin’e çok yakın, Kahire’nin kızı aynı zamanda Filistin’in gelini. Kendi kişisel hayatında Filistin ile kurduğu duygusal bağı Filistin ve Mısır arasında arasında da kuruyor. İlmek ilmek işlenen bu duygusal ilişki roman boyunca fark ediliyor. Filistinli roman karakterlerini bir vesile ile muhakkak Mısır’a götürüyor. Ya da Mısır’ı Filistin’e, kendi romanına getiriyor Mısır şiirinden satırlar, Mısır müziğinden teğanniler ile…</p><p>Önce romanın başkahramanı Rukayye’nin genç kızlığa girişinden sonra ailesi tarafından nişanlandığı gencin eğitim almaya gittiği yer olarak görüyoruz Mısır’ı. Mısır’da bulunan bu gizemli gençle olan nişan bir evliliğe dönüşemeden Tantûra köylüleri köylerinden ediliyor. Bu esnada Rukayye ve annesinin gözleri önünde babası ve iki ağabeyi öldürülüyor. Bu katlin onlarca şahidi olmasına rağmen annesi ölümü kabullenmiyor. Göz bebeği oğullarının Mısır’a gittiğini söylüyor herkese. Son nefesini verene kadar Mısır’daki oğullarından haber alacağına inanıyor. Aklını yitirmiyor, sevdikleri yitmesin diye onları Mısır’da yaşatıyor. Genç Rukayye akabinde amcasının oğlu doktor Emin ile evleniyor. Bu evlilikten üç oğlu oluyor ve oğullarından biri üniversite eğitimi için Mısır’a gidiyor. Doktor Emin’in bir gün eve getirdiği savaş yetimi bebek ise, evin kızı oluyor. Bu kız da büyüdüğünde üniversite eğitimi için Mısır’ı tercih ediyor. Kızına eşlik eden Rukayye, bir süre Mısır’ı soluyor. Hatta Tantûralılar’ın köken olarak Mısır’dan geldikleri konusu geçiyor romanın bir bölümünde. Mısır, yazarın kendi kişisel yaşamında olduğu kadar Filistin tarihinde organik ilişkilerin olduğu bir yer. Bir sınır kapısıyla ayrı tutulmaya zorlanan iki komşu esasında.</p><p>Filistin ile organik bağı olan bir başka sınır komşusu ise Lübnan. Yerinden edilen her bir Filistinli için nerdeyse ilk istikamet Lübnan olmuş. Doğrusu bu romanı okuyana kadar Filistin zulmü ile Lübnan arasındaki irtibatın bu denli eskiye dayandığını bilmiyordum. Lübnan Siyonist işgalin Filistin’den sonraki hedefi sanıyordum. Oldukça yakın tarihte taarruz uyguladığını düşünüyordum. Öyle ki 2006’da Lübnan’a düzenlediği saldırıların ilk taarruzları olduğunu sanmıştım o sene bir çocuk gözüyle. Halbuki çok daha eskiye dayanıyormuş salyalarını sağa sola bulaştıran kuduz işgalcinin saldırganlığı.</p><p>Lübnan yüz binlerce Filistinli’ye, Filistin mücadelesinde sembolleşen pek çok isme kamplarıyla dahi olsa yurt olmuş bir ülke. Aşûr, belli ki çok sevdiği, sanatına hürmet ettiği bir ismi de romanına taşıyor. Lübnan’daki kamplarda büyüyen velüd sanatçı <em>Naci el-Ali</em> de bunlardan biri. Rukayye Naci’nin karikatürlerinin yayınlandığı gazeteyi her hafta büyük bir heyecanla alıyor. Nitekim bir gün bir suikaste uğradığı haberini alıp sarsılıyor. Rukayye’nin/Aşûr’un Naci el- Ali’ye olan muhabbeti kitabın sonunda da görülüyor. Yazar, kahramanı olan Rukayye’nin resmini Aynu’l-Helvâ kampındaki Naci isimli bir çocuğa çizdiriyor. Bu ismi rastgele seçmiş değil. Hayatı en verimli çağlarında elinden alınan Naci el-Ali’den sonra daha nice <em>Naciler</em> geleceğini vurguluyor.</p><p>Son söz: evet romandaki mekanlar, yaşanan hadiseler, yaşam öykülerinin hepsi Filistin gibi gerçek; yalnızca isimler kurmaca…</p><p>Temmuz, 2026</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8678acd818bd" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI IV: BİTLİS]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/bi%CC%87tli%CC%87s-ad97c64e9942?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ad97c64e9942</guid>
            <category><![CDATA[bitlis]]></category>
            <category><![CDATA[hatuniye]]></category>
            <category><![CDATA[feyzullah-el-ensari]]></category>
            <category><![CDATA[vangölü]]></category>
            <category><![CDATA[tatvan]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 13 Jul 2026 18:50:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-09-29T13:21:10.600Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Malabadi’den sonra Bitlis’e varmak üzere bir rota oluşturuyoruz. Batman’dan Bitlis’e uzanan yol üzerindeki dağlar <em>Malabadi Köprüsü</em> şarkısındaki garibin uçan kuşu vurduğu Siirt’in dağlarıdır kim bilir. Birkaç ilçesiyle Siirt güzergâhta bize eşlik ediyor.</p><p>Veysel Karani hazretlerinin türbesinin ülkemiz sınırları içinde olduğunu ve Siirt’te bir beldeye ismini verdiğini bu seyahat vesilesiyle öğreniyorum. Önce Hz. Peygamber’i görmek için yola düşen Veysel Karani’nin yolculuğu sonrasında da Anadolu’ya kadar devam etmiş demek. Hz. Peygamber’i görme şerefine nail olamayan bu muhadram zatın hikayesini <em>Sinan Yağmur</em>’un kaleminden okuduğum lise yıllarıma gidiyorum. Sonra bir başka çağrışım zihnimi yokluyor. Çocukluğum boyunca <em>Mehmet Emin Ay</em>’ın yorumundan dinlediğim <em>Veysel Karani</em> ilahisi hatıraları giyinip kulağımda beliriyor. <em>Aşkın yolcusu </em>Veysel Karani’yi selamlayıp devam ediyoruz.</p><p>Güneydoğu Anadolu’dan tekrar Doğu Anadolu’ya geçtiğimizi önce dağlar, dağların eteklerinde henüz daha yola çok yakın görünen karlar, sonra da eriyen kar sularının oluşturduğu sık sık gördüğümüz çağlayanlar haber veriyor. Bir ara bitki örtüsü güzelleşiyor. Bu hat üzerinde ağaçlandırma mı yapıldığı yoksa kendi doğal bitki örtüsü mü olduğunu anlayamadığımız ağaçlık kısımlardan geçiyoruz. Yol manzarasını süsleyen bir görüntü sunuyor bu ağaçlık yamaçlar. Yerleşim yerlerine yakın yol kenarlarında ilkbaharın ikramı taze bitkilerden ışkın satan çocuklar sıralanıyor.</p><p>Bitlis’e yaklaşırken vakit ikindiden akşama ilerliyor. Hava kararmadan Bitlis merkeze yetişmek istiyoruz. <em>Bitlis Şerefiye Cami</em> diye oluşturduğumuz rota sonucu navigasyonun azizliğine uğruyoruz. Bizi bir çıkmaz sokağa getirip bırakıyor. Çıkmaz sokakta yokuş aşağı bir noktada bir süre kalakalıyoruz. Aleyhimize işleyen zaman daha da celalleniyor.</p><p>Mahalle arasındaki bu sokakta oynayan çocuklara, balkonlarda oturan kadınlara <em>Şerefiye</em>’yi soruyoruz. Önce Şerefiye’nin neresi olduğunu düşünüyor, duraksayarak cevap veriyorlar. Yokuş aşağı inmemiz gerektiği şeklinde tarif ediyorlar. Ancak sanırım onlar da camiyi bilmiyorlar. Çıkmazda kalmayı iyimserliğe vuruyoruz. Çıkmaz sokakta kalakalmış olmasak şehrin basamaklı ara sokaklarını yakından görme imkanımız olmayacaktı. Şehir turuna <em>Şerefiye’</em>den başlamak istiyoruz ancak kolaylıkla bulamıyoruz. Şerefiye esasında camisi, medresesi, hamamı ve türbesi de olan bir külliye. Bânisi Bitlis emiri <em>Şerif Han</em>’dan ismini alan külliye şehirdeki 16. Yüzyıl eserlerinden.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hq2qKZRF9b33DBcVDjG1zg.jpeg" /><figcaption>Bitlis Kalesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Hava kararırken bir taraftan da akşam serinliği bastırıyor. Ara sokaklardan tarif üzere indiğimiz yer esasında şehrin merkezi oluyor. İndikten sonra solumuzda kalan kalenin dibinden boz bulanık <em>Bitlis Çayı</em> delicesine akıp geliyor. Kasvetli kale ve ipini koparmış gibi kendinden geçmişçesine akan Bitlis Çayı insanın içini sıkan bir atmosfer oluşturuyor. Çayın üzerindeki küçük tarihi köprüden karşı tarafa geçiyoruz. İkindi namazı kılmak üzere girdiğimiz tarihi <em>Hatuniye Camisi</em> ile köprü aynı ismi taşıyor: <em>Hatuniye Köprüsü</em>. 12. Yüzyılda <em>Dilmaçoğulları Beyliği</em> mensuplarından bir zatın eşi <em>Hüma Hatun</em> tarafından yaptırılan bu köprü tarihte sık yaşanan depremler ile zarar görmüş. Ancak her seferinde tamir edilmiş. Hatuniye’den çıkıp tekrar karşı yakaya geçiyoruz<em> Hatuniye Köprüsü </em>üzerinden. <em>Tarihi Hatuniye Köprüsü</em> ve <em>Tarihi Alemdar Köprüsü</em> arasında yoğunlaşan tarihi yapılara doğru ilerliyoruz. Aceleyle her birine uğruyor, yapım tarihlerini ve mimari özelliklerini anlamaya çalışıyoruz. Bazalt taşının koyu rengi bu şehrin renk tonlarını belirliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5sE1Qv2AKmaAFTdTnn1iXw.jpeg" /><figcaption>Tarihi Hatuniye Köprüsü ve Hatuniye Cami, Bitlis (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Bitlis, coğrafi yapı itibariyle dağların arasındaki bir vadiye oturuyor. Bitlis Çayı’nın yuvarlak çizen iki kolunun hemen arasında <em>Bitlis Kalesi</em> yer alıyor. Kalenin dibinde birleşen iki koldan sonra çay, güneye doğru akıp gidiyor. İsmi Büyük İskender’in komutanlarından <em>Badlîs</em>’e nispetle Bitlis olan bu şehrin tarihi oldukça eskiye dayanıyor. İlk İslam fetihleri döneminde fethedilen Bitlis Anadolu’nun Türklere açılmasından sonra ise Malazgirt Savaşı’na katılan Dilmaçoğlu Mehmet Bey’e iktâ edilmiş ve <em>Dilmaçoğulları Beyliği’</em>nin merkezi olmuş.</p><p>Osmanlılara geçene kadar farklı devletler idaresinde kalmış. <em>Heşt Bihişt</em> yazarı <em>İdris-i Bitlisî’</em>nin gayretleri ve Yavuz Sultan Selim’e danışmanlık etmesi ile Bitlis Osmanlı egemenliğine geçmiş. Her devirden bir dokunuşla katmanlanan şehirdeki tarihi doku ilk bakışta hemen fark ediliyor. Ancak tarihi dokuyu anlamak kolay olmuyor. Şehri ziyaret eden birine kılavuzluk edecek bilgilendirme yoksunluğu hemen göze çarpıyor. Hatuniye Cami dışındaki diğer eserlerde ziyaretçileri aydınlatacak pek bir bilgiye rastlamıyoruz. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Hatuniye Cami girişine asılmış bir levha ziyaretçiyi epey aydınlatıyor. Şehrin halkının ya da idarecilerinin pek umurunda değil gibi bu durum. Tarihi mirasa kayıtsız kalmayı tercih etmiş görünüyorlar. “Ziyarete gelenler görüp gitsin!” diyor olmalılar. Bitlis, tarihi envanterine rağmen turistik bir şehre dönüşüp ticarileşmemiş. Kendi halinde, kendi halince, kendine yeten, kendinden memnun bir şehir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Vp4rEwCYCTvQ1XZkr_Ho9A.jpeg" /><figcaption>Tarihi Alemdar Köprüsü, Bitlis (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Müslümanlarca fethi Hz. Ömer devrinde gerçekleşen Bitlis’te şehrin fethi esnasında İslam ordusunun bayraktarlığını yapan <em>Feyzullah el-Ensârî</em>’nin ismiyle bir cami bulunuyor. <em>Ebu Eyyüb el- Ensarî</em>’nin kardeşi olan bu sahabi savaş esnasında şehit düştüğü için burada medfun, kabri ziyaretgâh olmuş. <em>Alemdar Köprüsü</em> de ismini İslam sancağını taşıyan bu sahabiden alıyor. Nitekim Anadolu toprakları sahabe kabirleri ve makamları ile müzeyyen… Bir başka türbe de <em>Sultaniye Cami</em> avlusundaki <em>Şeyh’ül-Garip</em>’in türbesi. Bu türbe, içinde bulunan delikten başını sokanların şifa bulduğuna inanılarak ziyaret ediliyor. Ziyaret eden kekemelerin dili çözülüp, şuuru bulananlar rahata eriyormuş Allah-u A’lem…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*r3hBM_ZRBT6DBaYU2yPXAg.jpeg" /><figcaption>Feyzullah Ensari Camii ve Türbesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Mardin’de bazı yapıları uhdesinde bulundurduğunu gördüğümüz Birlik Vakfı’na burada da rastlıyoruz. <em>Hatıbiye Medresesi</em> binası Birlik Vakfı Bitlis Şubesi olarak hizmet veriyor. <em>Uhdesine almak</em>la <em>mamur etmek</em> birbirinden farklı şeyler olsa gerek…</p><p>Bitlis’ten, misafir sevmeyen asık suratlı bir ihtiyarı ziyaret edenin hayal kırıklığına benzer bir his ile ayrılıyoruz. Bitlis’teki bu tarihini umursamaz hâlin etkisinden çıkamıyoruz. Sonrasında Tatvan’da ikamet eden dostlarımızdan Bitlis’in beş yıl önceye göre çok iyi durumda olduğunu öğreniyoruz. Bir nebze daha sevindirici bir bilgi oluyor. Demek oluyor ki beş yıl önce daha köhne, daha sönük bir şehirdi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1LNlCW4HdMxMjd1q1nEV5w.jpeg" /><figcaption>Bitlis sokaklarında taş binalar (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Henüz havalar tam ısınmadığı için havanın akşama doğru iyice soğuduğu bir vakitte Bitlis’ten Tatvan istikametine yöneliyoruz. Müstakil ev benzeri evlerin çoğunlukta olduğu Bitlis merkezden Tatvan’a ilerlerken evlerin kat sayısı artıyor. Daha fazla apartman görülüyor. Anadolu’daki birçok şehrin bir büyüme ve genişleme yönü oluyor. Genelde şehirlerimiz Batı’ya doğru genişlerken Bitlis doğusundaki Tatvan yönüne doğru şehirleşiyor. Nerdeyse Bitlis ve Tatvan birleşmiş denilebilir. Dağlık Bitlis’e nazaran düzlükte, Van Gölü kıyısında konumlanan Tatvan coğrafi avantajı ile bağlı bulunduğu ili geçmiş. Ticareti, eğitim ve sağlık hizmetleri ile Tatvan Bitlis’in asıl merkezi olmuş.</p><p>Zifiri karanlık bastırmadan ziyarete geçici olarak kapalı olan <em>el- Aman Hanı</em>’nın yanından geçiyoruz. Bölgeye özgü taştan yapılan mimarisi ile, tarih boyunca ticaret yolu üzerindeki önemli bir şehre inşa edilen bu han kervanların mola verdikleri bir yer olmuş. 16. Yüzyılda muhtemel ki deli lakaplı Hüsrev Paşa ,zira Osmanlı’dan birden fazla Hüsrev Paşa var, tarafından yaptırılan bu hana oldukça manidar bir isim verilmiş. Ticaret kervanları Van Gölü seviyesinden Bitlis yönüne ilerlerken yükselti arttığından kar kış şartlarında yolu tırmanıp kat etmek daha meşakkatli bir hal alacaktır. Kervanların “amanın” diyerek kapısına varacakları stratejik noktadaki bu han aman dileyenlerin kapısı olacak, yolcular handa soluklanacaktır. Nisan ayı sonunda bile karların henüz daha yol seviyesine yakınlığını görünce kervanların vakti zamanında çektiği zorluk daha anlaşılır oluyor. Yolda olana, yolda kalana hizmetin en yüce temsilcisi İslam medeniyetinin nadide eserlerinden biri de hanlar olmuştur. <em>El- Aman Hanı</em> bölgede gördüğümüz nadir Osmanlı eserlerinden biri. Doğu Anadolu’nun Osmanlı idaresine geçmesi geç tarihleri bulduğundan bu bölgede Osmanlı eserleri az denilebilir belki. Daha büyük bir ihtimal ise bölgedeki Müslüman beylik ve devletler döneminde çok sayıda halka hizmet sunan eserin yapılmış olması. Osmanlılar, “Bizden evvel buralar İslam mayası ile mayalandı ve medeniyetin bereketli bir yansıması oldu.” diye düşünüp çok fazla vakıf eser yaptırmamış olabilir.</p><p>El- Aman Hanı’nı geçtikten sonra günü Tatvan’da noktalıyoruz. Ertesi güne, günün erken saatlerinde <em>Van Gölü </em>kıyısında başlıyoruz. Gölün etrafı şehirle ve karlı dağlarla çevrili. Yağmurlu hava durumunda dolayı gölün suları ışıldamıyor. Kıyıya yakın kısımdan göl suyunun bir hayli çekildiği anlaşılıyor. Bunda insanların kendi bağ bahçesine sondajla su kuyusu açmasının etkili olduğunu öğreniyoruz. Sondajla çekilen yer altı suları gölü besleyemez hale gelince göl suyunda çekilme meydana gelecektir. Ülke genelinde pek çok kaynağın kuruması ile alakalı olarak da kuyu vurmanın yaygınlaşmasının etkili olduğu bilgisine rastlamıştım daha evvel.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*E7zwKZMD9T3nO8V95z92cw.jpeg" /><figcaption>Tatvan Sahili (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Van Gölü kıyısında göle nazır çayımızı yudumlarken Van/Tatvan yöresinden kavut, ceviz reçeli gibi lezzetler çayımıza eşlik ediyor. O sırada göl üzerindeki iskelede bekleyen feribota tren yaklaşıyor. Tren yolu iskele üzerinde son buluyor. <em>Van Gölü Feribotu’</em>na bindirilen vagonlar Tatvan’dan Van’a taşınıyor. İlk kez bir trenin feribota binişine tanıklık ediyoruz. Tonlarca yük bu şekilde su üzerinden taşınıyor. Tatvan coğrafi konumu vesilesiyle tarihte olduğu gibi ticari değerini koruyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ad97c64e9942" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI IV: HASANKEYF]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/gezi%CC%87-yazilari-iv-hasankeyf-0e913f99a9af?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0e913f99a9af</guid>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 12 Jun 2026 08:06:22 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-13T09:57:26.603Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Sabahın erken saatlerinde Midyat’a uzak sayılmayan bir mesafedeki Hasankeyf’e gitmek üzere Midyat’tan ayrılıyoruz. İki ilçenin arasında Gercüş ilçesi yer alıyor. Süryanice’de köy anlamına gelen <em>kefer</em> ve ceviz anlamındaki <em>cevs</em> sözcüklerinin birleşiminden oluşmuş <em>Kefercevs</em> yüzlerce yıl içinde dönüşerek <em>Gercüş </em>olmuş. Yörenin en bilinen tarımsal ürünlerinden olan ceviz, Gercüş’e de ismini vermiş. Gercüş, Mardin sancağında Midyat’a bağlı bir köy iken cumhuriyetten sonra ilçe statüsü kazanmış. Halen daha köyden hallice denilebilir. Geçtiğimiz ana yola yakın olarak Gercüş’ün köyleri görünüyor. Eski taş evlerden oluşan bu köylerden her birine uğramayı, köylerin tarihi havasını solumayı gönül arzu ediyor ancak seyahat için sınırlı zaman buna müsaade etmiyor.</p><p><em>Google Haritalar</em>’a bakarken anlık olarak <em>Mahmut Ağa Konağı</em> isimli bir yapı imi görüyoruz. Güzergâh üzerinde ziyaret etme planımızda olmayan Mahmut Ağa Konağı’nın yakınından geçmek üzereyken görmeye değer deyip sağa dönüyoruz. Bahçe kapısı üzerindeki bir köşede <em>Edeva Konağı</em> yazıyor. Kapı üzerindeki başka bir levhada 2006’da restore edildiği bilgisi yer alıyor. Restorasyondan sonra Mahmut Ağa Konağı ismini almış anlaşılan. Bir süre bahçede dolaşıp konağı inceliyoruz. Kemer süslemeleri, eyvan ve duvar süslemelerinin her birinden ayrı bir ustalık yansıyor. Bu süsleme motiflerinin her birinin bir adı olmalı. Konakta birileri yaşıyor mu yaşamıyor mu ilk etapta anlaşılmıyor. Sahiplilik ve terk edilmiş arasında salınıyor sanki. O sırada içeriden biri çıkıyor. “Buranın sahibi misiniz diye soruyoruz. Değilim burayı bekliyorum diyor. Dizi ve filmlerde kullanılmak üzere konağın çok istendiğini ancak henüz herhangi bir yapımda kullanılmadığını söylüyor. Bekçinin konak hakkında fazla detay vermemesi üzerine kendim bir senaryo üretiyorum. Konağın eski isminin <em>Edeva</em> olmasından hareketle burası Süryani birine ait bir konaktı. Süryaniler yoğun göç verdiği için konağın sahibi konağı elden çıkarıp buradan göç etti, sonra da yeni sahibinin ismi konağa verildi şeklinde kurguluyorum. Kim bilir kurgu belki de gerçektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*O2XvrDzJrMBAUp9LDq3yLw.jpeg" /><figcaption>Şaab Vadisi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Konaktan ayrıldıktan sonra tekrar asıl hedefe doğru yol alıyoruz. Hedefe çok yaklaşana kadar yol üzerinde <em>Hasankeyf</em> tabelası göremiyoruz. Önemli bir tarihi alan için bu kadar az tabela koyulmuş olmasına şaşırıyoruz. Nihayet <em>Hasankeyf Ören Yeri</em> ve <em>Şaab Vadisi</em> yazan tabelaları görünce takip ediyoruz. İnişli çıkışlı, kıvrımlı yollar en sonunda bizi vadiye getiriyor. Vadinin ziyarete açık kısmının demir kapıları dışında aracı bırakıyoruz. Sular yükseldikten sonra derin vadi doldurulmuş, bir yürüme alanı oluşturulmuş. İçerisine yapay bir akarsu koyulmuş. Vadi içinde nehir yönüne doğru yürüyoruz. Sağlı sollu kaya oyuğu mağaraları görüyoruz. Bu mağaralar yakın zamana kadar içinde insanların meskun olduğu mağara evlerdi. Bir kısmının kapı ve pencereleri görülebiliyor. Halen daha birkaç mağarada oturanlar kaldığı söyleniyor. İnsanoğlu mağaralarda yaşam sürdü binlerce yıl. Mağaralara kapı koyup kendine evler yaptı. Kapı ile dışarıdan ayrılan mağara ev oldu. İçeride kurulan bağlarla ısınan ev de yuva oldu… Mağara ya da ev demek teknik bir ifade ile soğuk kalıyor. Ne zamanki bir eve yuva deniyor, o zaman ısınıyor. Nice evler vardır belki yuva olamamış. Bunları düşünürken <em>Şermin Yaşar</em>’ın <em>Kelime Müzesi</em>’nde yer alan bir soru aklıma geliyor. “Kuş kendi evini kendisi yapınca buna “kuş yuvası diyoruz. Kuşun evini insan yapınca kuş evi… İnsanın evine ne zaman ev ne zaman yuva diyoruz?”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HLuAwnXrZYsGNy3o3i1g6Q.jpeg" /><figcaption>Hasankeyf Mağaraları (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Örenyerinde çalışan görevlilerin kullanımında olan yarı mağara bir ofise girdiğimde mekanın farklı havasını hemen fark ediyorum. Kaya duvarlar nefes alıp veriyor. Bir süre oturup kayaların soluğunu dinliyorum. İnsan yapısına uyumlu, dışarının sıcağından azade, tatlı-serin bir hava sunuyor.</p><p>Mağara evlerde ya da mağara yuvalarda sürüp giden hayatları düşlerken yapay akarsuyun içindeki sazları biçen birini fark ediyorum. Dizleri suyun içindeki saz biçen görevli soluklanmak için makinesini kapattığında bazı sorular soruyorum. Bu mağaralardan birinde doğup büyüdüğünü söylüyor, hafif tepedeki bir mağarayı işaret ediyor. “İşte orada yaşıyorduk üç oda bir salon evimiz vardı” diyor. Demek ki mağaralar göz göz ayrılıyor, oda oda farklı işlev görüyordu. O esnada gözümün önüne <em>Faysal Soysal</em>’ın <em>Üç Yol</em> filminden kareler geliyor. Filmin Hasankeyf’te geçen sahnelerinden hatırımda içi maviye boyalı bir mağara oda kalmıştı. Herkes mağara evine kendi istediği rengi vermişti. Film 2013’te, suların henüz yükselmediği ve tarihi şehrin büyük kısmının sular altında kalmadığı zamanlarda çekilmişti. Yönetmen Bosna ve Türkiye/ Mostar ve Hasankeyf arasında insan hikayelerini birbiriyle örmüş ortaya bu şiir gibi film çıkmıştı. Hasankeyf’i bekleyen hazin son için Hasankeyfli başrolün babası kendi gücü nispetinde direniyordu. Şehir sakinleri yavaş yavaş şehri terk ederken kaledeki evini terk etmeyip tek başına yaşıyordu. Hasankeyf’i dert edinen bu karakter ile Batmanlı yönetmen Soysal, şehrinin yakında yok olacak olması sorununu sinemaya taşıyordu. Her ne kadar Hasankeyf’in sular altında kaldığını bilsem de buraya gelene kadar hep Eski Hasankeyf’i yerinde bulacakmışım, filmde gördüğüm yerlerde dolaşacakmışım gibi hissediyordum. Ne Dicle’nin ortasında ayakları kalan yıkık Artuklu Köprüsü yerinde, ne de halkın balık tuttuğu küçük sandallar…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*izHbfBAPcQaHI95aoZCqzA.jpeg" /><figcaption>Yükselen Sular ve Yitip Giden Hasankeyf (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Hasankeyf, ülkemizdeki yüzlerce antik şehirden biri. Bu şehirlerin bir kısmından haberdarız. Bir kısmını da gün be gün öğreniyoruz. Hasankeyf bizim için erken sayılacak zamanlardan beri bildiğimiz bir tarihi hazine. Bunda kendisini bekleyen akıbet sebebiyle gündeme gelmiş, dikkatlerimizi özellikle üzerine çekmiş bir yer olması etkili. <em>GAP(Güneydoğu Anadolu Projesi)</em> kapsamında Dicle Nehri üzerinde yapılmasını planlanan Ilısu barajı için su tutulmaya başlandığında binlerce yıllık antik şehir sular altında kalacaktı. Nitekim baraj projesi hayata geçirildi ve 2020 yılında şehri su yuttu. Yaklaşık on iki bin yıllık geçmişin üzerine sudan bir örtü çekilmiş oldu. Antik şehirde evleri ve mağaraları sular altında kalacak şehir halkı için devlet nehrin karşı kıyısında ev imkanı sunmuş. Ancak asırlar süren yaşanmışlıkların olduğu, insan doğasıyla uyumlu kadim evlerin yerini tutar mı yeni apartman daireleri orası meçhul. Yirmi beş otuz yıllık ömür biçilip tamamı insan tabiatıyla uyumsuz sentetik malzemeler kullanılarak inşa edilmiş evler her geçen gün Hasankeyf’i aratır Hasankeyflilere.</p><p>Hasankeyf ismi ilk etapta kulağa Hasan ismine nisbet ediliyor gibi geliyor. Halbuki Hasankeyf de tıpkı Gercüş gibi Süryanice’ye dayanıyor. Süryanice kaya anlamındaki <em>Kifo’</em>dan türetilmiş <em>Kifos</em> isimli şehir Arapça kaynaklarda <em>Hısnu Keyfâ</em> olarak yer alıyor. Arapça <em>hısn</em> kale, <em>kehf</em> de mağara demek. Kehf, Süryanice Kifo ile benzeşiyor. Osmanlı belgelerinde <em>Hısnıkeyf</em> olarak geçen şehrin isminin söyleyişi zamanla <em>Hasankeyf</em>’e evrilmiş. Bu isimlendirme kayalar üzerine kurulu kale ve mağara yerleşimleri olan Hasankeyf’in fiziki yapısı ve yerleşim mantığı ile uyumluluk gösteriyor. Hasankeyf, Dicle kenarına kurulmuş olmasıyla stratejik öneme sahip olmuş tarih boyunca. Hristiyanlık bölgede yayıldıktan sonra çeşitli Hristiyan mezhepleri varlık göstermiş. Şehrin İslam fethi ise güneydoğu Anadolu’nun çoğu kadim şehrinin fethi gibi Hz. Ömer devrinde gerçekleşmiş. Çok sayıda Müslüman devletin idaresi altında kalan şehir 1071’den sonraki süreçte Türklerin idaresine geçmiş. Üç kol halinde varlığını sürdürmüş Artuklular’ın 130 yıl yönettikleri bir kolu Hasankeyf. Böylece Harput ve Mardin kollarından sonra nihayet üçüncü kolun idari şehrini görmüş oluyoruz. Artuklular’dan sonra Eyyübiler uzun süre hüküm sürmüş. Akkoyunlular etkisi altında bir dönem de geçiren Hasankeyf, Çaldıran zaferi sonrasında Osmanlı idaresine geçmiş. Osmanlı için Anadolu’da siyasi birliğin sağlanması 16. yüzyılı bulduğundan şehrin Osmanlı’ya geçişi görece geç bir tarih. Asırlar içinde el değiştiren Hasankeyf’teki eserler Artuklu, Eyyübi ve ve Akkoyunlu devirlerinin bir çeşnisi gibi. Hepsi bu devirlerden izler bırakmış.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HKtIjCq9u80AkiXVzWPJKw.jpeg" /><figcaption>Hasankeyf Kalesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Artuklular adeta bir köprü medeniyeti gibi akarsuları bol bir coğrafyada köprüler inşa etmiş. Artuklu Köprüsü olarak anılan Hasankeyf Dicle Köprüsü de bunlardan biri. Yıkılan köprünün ayakları Eski Hasankeyf’te nehir ortasında görülebilirken sular altında kalmış. Kaledeki Artuklular’a mal edilen büyük saraydan birtakım kalıntılar ziyaret edilebiliyor. Vakti zamanında camileri, medreseleri ve sair pek çok vakıf eseriyle parlayan Hasankeyf iktisadi sebepler sebebiyle yüzyıllar içerisinde eski ihtişamını kaybetmiş. Son olarak sular altında kalma sonuyla karşı karşıya kalmış olsa da arkeolog ve sanat tarihçilerinin girişimiyle ikonik bazı eserler sular altında kalmadan karşı kıyıdaki Hasankeyf Müzesi çevresinde bulunan <em>Hasankeyf Yeni Kültürel Park Alanı</em>’na taşınmış. Eserler bu alanda bir açık hava müzesi olarak ziyaret edilebiliyor. Ancak eserlerin yakınlarına geçmeden uzak sayılacak bir mesafede dolaşılıyor. <em>Örenyeri</em>’nden ayrılıp müzeye gitmek üzere modern köprü üzerinden diğer yakaya geçiyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CvJ99A2JBfY9nNwVhagS6A.jpeg" /><figcaption>Hasankeyf Müzesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Artuklular’dan sonra Eyyübiler devri de Hasankeyf için parlak geçmiş. Artuklular’dan kalan hamam, şehirde yoğun bir imar faaliyeti sürdürmüş Eyyübiler’den kalan <em>Eyyübi Kızlar Cami,</em> <em>er-Rızk Cami</em>, <em>Süleyman Han Cami</em>, Akkoyunlular devrinden kalan <em>Zeynel Bey Türbesi </em>ve <em>İmam Abdullah</em> Türbesi Hasankeyf Yeni Kültürel Park Alanı’nda yer alıyor. <em>Rızk Cami</em> minaresi ve tasarım olarak Anadolu’da başka bir örneği bulunmayan <em>Zeynel Bey Türbesi</em> oldukça zarif. Rızk Cami minaresine bakarken Mardin Ulu Cami minaresine bakıyor gibi hissediyorum. Mimari gelenekteki devamlılık olarak okuyorum bunu. Kare taban üzerinde silindirik olarak yükselen minarenin kubbeye yakın kısmının işçiliği de klasik Artuklu minarelerinin izini taşıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GsRI_qZx9ny2W45yr4XA0A.jpeg" /><figcaption>er-Rızk Cami, Hasankeyf Yeni Kültürel Park Alanı (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Açık alanda dolaşırken hafif hafif yağan yağmur hızlanmaya başlayınca <em>Hasankeyf Müzesi</em>’ne giriyoruz. Müze, Hasankeyf tarihi özelinde, diğer pek çok müzede olduğu gibi tarihte bir yolculuğa çıkarıyor. Dışarıda gördüğümüz eserlerin yapısal özellikleri hakkında ayrıntılı bilgilendirmeler yer alıyor. Rızk Cami üzerindeki süslemelerde yer alan bir palmet motifin sonsuzluk prensibiyle dizayn edildiği bilgisini okuyorum. İslam sanatçıları birer fani olarak Yaradan’ın sonsuzluğunu acizane işledikleri motiflerle sessizce ilan etmiş gibiler…</p><p>Bir dönem medreseleri ile canlı bir ilmi hayatın olduğu Hasankeyf’i araştırırken <em>Haskefî</em> nisbeli kimselerin Hasankeyfli oldukları bilgisini ediniyorum. Hanefi fıkıh metinleri okurken sıklıkla dipnotlarda gözüme çarpan <em>Haskefî</em> nisbesi dikkatimi çekerdi. Ahmet Özel hocamın <em>Hanefi Fıkıh Alimleri</em> adlı eserinden biyografisini okuduğumda bu alimin Hasankeyfli olduğunu öğreniyorum. Ancak <em>Haskefî </em>(ö.1677) Hasankeyf’te yaşamayıp Şam, Sayda gibi şehirlerde bulunmuş. Kadılık, müftilik gibi görevler icra etmiş. İslam dünyasında yüzlerce yıl süren ilmi hareketlilik içerisinden bir örnek de <em>ed-Dürrü’l-Muhtâr</em> gibi kült eserlerin elinden çıktığı bu alim <em>Alâeddin Muhammed b. Ali el-Haskefî…</em></p><p>Yağmur devam ederken Hasankeyf’ten ayrılıp Batman merkez yönüne dönüyoruz. Yolu izlerken bir anda çıkrığa benzer aletleri sık aralıklarla görmeye başlıyoruz. Bunların petrol kuyuları olduğunu anlıyoruz. Coğrafya derslerinden Batman’da petrol çıkarıldığını biliyorum ama bir anda böyle yol kenarında kuyuları göreceğimi ummadığım için “Yani petrol böyle mi çıkarılıyor?” diye uzun süre şaşkınlığım devam ediyor. Batman petrol rezervi sayesinde hızla büyümüş şehirlerimizden biri. Güneydoğu’nun Diyarbakır gibi parlayan yıldızlarından. Canlı ve hareketli bir şehir merkezi ile karşılaşıyoruz. Şehir içinde uzanan yol boyunca <em>Batman Petrolspor</em>’a desteklerini sunan onlarca afiş görüyoruz. Güneydoğu takımları bulundukları liglerde şampiyon olup lig yükseltmek istiyorlar. Halkları da bu çabayı sonuna kadar destekliyor.</p><p>Batman’dan Bitlis istikametine yönelmeden evvel görmeden geçmek istemeyeceğimiz asırlara meydan okumuş bir eser var.<em> </em>Kaç sene evvel bir gün çarşıda yürürken mağazaların birinde çalan bir şarkıya kulak kesildim. <em>Anadolu Rock</em> türünden nostaljik bir şarkı gibime geldi. Zihnime hem tınısı hem sözleri nakşoldu. İnternetten bulup hemen dinledim. Nakaratı</p><p>“Malabadi Köprüsü</p><p>Malabadi Köprüsü</p><p>Orda başladı bitti</p><p>Şu Garibin öyküsü”</p><p>olan bu şarkıda geçen <em>Malabadi Köprüsü</em>’nün gerçekte ülkemizde tarihi bir köprü olduğunu bu şarkı vesilesiyle öğrendim. Şarkısı, hikayesi, efsanesi olan yerler, eserler, şahıslar daha abideleşir. Mesela <em>Drina Köprüsü</em>’nün bir romanı olmasaydı bu kadar tanınır mıydı Balkanlar’da onlarca başka taş köprü varken? Bir yapı yok olsa bile kelimeler onu yaşatmaya devam eder. Bu bazen bir destanın kelimeleri olur, bazen bir şiir, bazen de bir türkü… <em>Selçuk Alagöz</em>’ün bu denli güzel yorumladığı bu şarkı olmasa bu köprüyü bilebilir miydik ta buralara gelip görmezden evvel…</p><p>Şarkıyı dinleyip böyle bir köprünün varlığını öğrendiğim o günden sonra <em>Malabadi Köprüsü</em> görmek istediğim eserlere eklendi. Anadolu’daki onlarca tarihi taş köprüden biri olan Malabadi, Artuklu devri eserlerinden. <em>Diyanet İslam Ansiklopedisi</em>’ndeki bilgilere göre Artuklular Anadolu’daki en büyük açıklığa sahip köprüleri inşa etmişlerdir. Dicle üzerine inşa ettikleri Hasankeyf’teki köprüden sonra ikinci büyük açıklığa sahip köprü Malabadi Köprüsü’dür. <em>Hasankeyf Artuklu Köprüsü</em> zamana yenik düştüğü için Batman Çayı üzerindeki bu köprü sadece Anadolu değil dünyada da ayakta kalmış en büyük açıklığa sahip taş köprü olma özelliğini taşıyor. Mübalağa ve mukayeselerindeki ustalığıyla meşhur Evliya Çelebi <em>Seyahatnamesi</em>’nde “Malabadi’nin açıklığına Ayasofya’nın kubbesi sığar” diye yazmış. Tarih boyunca işlek bir güzergâh üzerindeki bu köprü önemli bir yere sahip olmuş.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*AUjCo1prmsSLLnBxzwVUTw.jpeg" /><figcaption>Malabadi Köprüsü (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Köprü, Diyarbakır ve Batman’ı birbirine bağlıyor. Hem ilkbahar mevsiminden hem de bu yıl yurdumuzun bol yağış almasından dolayı çayın suyu coşkun akıyor, debisi yükselmiş. Ancak kabaran su boz bulanık olmayıp aksine ferah bir yeşil tonda olduğundan insanı ürkütmüyor. Coşkun sular köprüyü aceleyle selamlayıp geçiyor.</p><p>Aşık efsanelerine ev sahipliği yapmış olan Malabadi’ye veda vakti geliyor. Artık üç gündür bağrında dolaştığımız Artuklu havzasından ve yapıların arpa sarısı renk tonlarından çıkıyoruz. Ülkemizde sadece coğrafi bölgeler değil kültürel havzalar da renk değiştiriyor…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0e913f99a9af" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI IV: MİDYAT]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/gezi%CC%87-yazilari-iv-0bda8b87f0cb?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0bda8b87f0cb</guid>
            <category><![CDATA[estel]]></category>
            <category><![CDATA[midyat-konuk-evi]]></category>
            <category><![CDATA[mor-barsavm]]></category>
            <category><![CDATA[mor-gabriel]]></category>
            <category><![CDATA[midyat]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 13 May 2026 09:20:46 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-11T15:49:26.365Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Mardin’den Midyat’a doğru yeşil bayırlar arasında ilerlerken Mardin’in Yeşilli ve Ömerli ilçeleri güzergâh üzerinde. Yol bizi ilçe merkezlerinden geçiriyor. Çarşıları, insanları, cami önlerinde bekleşen ihtiyarları görmüş oluyoruz. Buralarda da taştan inşa edilmiş yeni sayılacak camiler var Mardin’in girişinde gördüğümüz gibi. Klasik Mardin evlerinin benzeri yeni yaptırılan evler yol kenarında görülüyor. Malzeme ve işçilik maliyeti az olmasa gerek. Maliyeti ne olursa olsun taştan yapılma konutlar yeni nesil konut formlarından çok daha estetik duruyor.</p><p>Midyat’a yaklaşırken varmayı hedeflediğimiz <em>Mor Gabriel Manastırı</em>’nın kapanma saatine dakikalar kaldığı için gidemiyoruz. Halbuki nerdeyse Hristiyanlık tarihiyle yaşıt manastır ben de merak uyandırıyordu. Ziyaret etmeyi arzu ediyordum. Hristiyanlığın ilk asırlarında Mısır merkezli bir münzevileşme hareketi olarak başlayan manastır hayatı bir gelenek olarak zaman içerisinde tüm Hristiyan mezhepleri yaygınlık göstermiş. Hristiyanlığın yayıldığı coğrafyada asırlarca devam eden sistemli bir kurum olarak varlığını sürdürmüş. Hem Doğu hem de Batı Hristiyanlığında beşeri üretim faaliyetleri faaliyetlerine katkıda bulunmuş. Entelektüel birikim anlamında merkez teşkil eden yapılar olarak var olmuş. Günümüzde manastırlar tarihteki işlevselliğini büyük oranda yitirmiş denilebilir.</p><p>Mor Gabriel Manastırı da Doğu Hristiyanlığı’nın bir kolu olan Süryanilik’e ait. <em>Mor</em> Süryanice’de <em>Aziz</em> anlamında. Batı Hristiyanlığında azizler için kullanılan <em>Saint/St</em> ile anlamdaş olmalı. Süryani dinsel yapılarının bir kısmı azizlere atfen <em>Mor Cercis, Mor Gabriel</em>… gibi isimler alıyor. Mardin ve civarındaki Süryani dinsel yapılarının çoğu bu ünvanlarla isimlendirilmiş.</p><p>Mor Gabriel’in binlerce yıllık geçmişi olması yanında merak uyandıran bir yönü de günümüzde faal durumda oluşu. İçinde aktif olarak eğitimin devam ettiği bir yapı. Sadece dini bir eğitim kurumu, dinsel bir yapı değil. Asırlar süren bir kültürün gelecek nesillere aktarılmasında rol oynuyor.</p><p>Mor Gabriel’i göremeyerek Midyat merkeze geliyoruz. Kaynaklarda Midyat’ın <em>Matiat</em> yani <em>Mağaralar Kenti</em> anlamına geldiği bilgisi bulunuyor. Paganist Roma’nın Hristiyanlara uyguladığı sıkı takibat neticesinde ilk dönem Hristiyanlığı yer altı hareketi olarak ilerlemiştir. Kapadokya yer altı Hristiyan şehirleri gibi Midyat da aynı şekilde Roma baskısından uzakta Hristiyanların yeraltı mağaralarında yaşadığı sığınaklı bir şehir olmuş. Midyat’ta son dönemde pek çok yeraltı mağarası keşfedilmiş. Okuduğum bir habere göre yer altında keşfedilen bu mağaralarda kazı çalışmaları devam ettirilerek büyük bir alana yayılı bulunan yer altı şehrinin ortaya çıkarılması hedefleniyor.</p><p>Midyat Süryaniliğin merkezi, kalbi sayılabilir. Kudüs’ten sonra Süryani bir patrik tarafından kutsanmış ikinci kutsal yer olan <em>Tur Abdin</em> burada. Tur Abdin “İbadet edenleri Dağı” anlamına geliyor. Tur Arapça’da da dağ anlamına gelirken bu tamlamadaki Abdin Arapça’da ibadet edenler anlamına gelen Âbidîn kelimesi ile benzeşiyor. Sami kavimlerinden olan Süryanilerin dili diğer semitik diller ile benzeşik kelimeler içeriyor demek ki. Süryaniler Hristiyanlık içerisindeki ilk millet olma özgüvenini taşıyorlar. “İlk Hristiyanlar Süryani idi. Hz. İsa Aramice konuşuyordu” diyorlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bvlBMImOF52PTe51CHZxfg.jpeg" /><figcaption>Midyat kiliselerinden çan kulesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Kutsal Tur Abdin’in eteklerinde yaşayan bu kadim milletin birtakım sıkıntıları var. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasının sancılarını imparatorluğun tebaası olan hemen hemen bütün milletler yaşamıştır. Kimisi Balkanlarda olduğu gibi ulus devletleşmeye çalışırken, kimi de Süryaniler gibi bir ulus devletin içinde azınlık olarak yaşamaya çalışıyor. Süryaniler, eşit yurttaşlık hakları gereği Türkçe ile beraber kendi dillerinde eğitim yaptıkları eğitim kurumlarının olmasını büyük bir ihtiyaç olarak görüyorlar. Kilise ve manastırlarda eğitim verseler de yeterli gelmediğini düşünüyor olmalılar.</p><p>Ülkemizdeki ciddi anlamda göç vermiş azınlıklardan biri Süryaniler. Süryanilerin diğer azınlıklarla beraber yaşadıklarına ek olarak diasporalarını artıran süreçlerden biri genel olarak ülkenin Doğu ve güneydoğusunu boşaltmaya sebep olan terör sorunu olmuş. Süryaniler, Mardin ve çevresinden hem ülkenin farklı şehirlerine hem de büyük oranda yurtdışına göç etmişler. Diaspora ve diğer birtakım sıkıntılar var olma mücadelelerini artırmayı gerektiriyor. Süryanilerin çıkardığı merkezi Midyat olan <em>Sabro</em> isimli gazeteye göz atıyorum. Gazetedeki metinlerden Süryani kültürünün ve Süryanice’nin kaybolmasından endişe duyduklarını anlıyorum. Sabro Süryanice’de <em>umut</em> demek. Var olma mücadelesinde <em>Sabro </em>onların umudu olmalı.</p><p>İkindi vaktinde Midyat sokaklarını gezmeye başlıyoruz. Midyat Eski Mardin’den topoğrafik olarak farklı. Mardin’in engebeli yapısına göre daha düz. Farklılık yalnızca topografya ile sınırlı değil. Mardin’in girift şehirleşme yapısına göre Midyat daha kolay çözülebiliyor. Daha az ticarileşmiş bir şehir. Çarşısı çok daha intizamlı. Dükkanlar birbirleriyle bütünlüklü bir görünüme sahip.</p><p>Tarih olarak en eski camilerden biri olan <em>Cevat Paşa Cami</em>’nde ikindi namazını kılıyoruz. 1925 yılı yapımlı caminin inşası konusunda ilginç bilgiler mevcut. Vazifesi gereği bölgeye gelen Cevat Paşa bu camiyi yaptırma kararı almış. Cami inşaatında çalışanları askerlik vazifesinden muaf tutulacağını duyurmuş. Böylelikle civar köylerden çalışmaya gelenlerin çalıştıkları her bir gün için askerlik görevinden bir gün düşürülmüş. Taş işçiliğini Hristiyan ustalar iyi bildiğinden onlar da cami inşaatında görev almış. Kemer yüzeylerinde üzüm salkımı ve asma yaprağı motifli süslemeler kullanılmış. Coğrafyanın üzümüyle meşhur olmasının sanata da yansımasına bir örnek oluşturuyor.</p><p>Midyat’ın tarihi kısmına Estel deniliyor. Estel Hristiyan nüfusun ağır bastığı kısım. Bu kısımda önümüze sıklıkla kiliselerin çıkmasından çok sayıda kilise bulunduğunu anlıyoruz. Dolaşırken <em>Midyat Kiliseler Vakfı </em>yazan bir tabela gözüme ilişiyor. Kiliseler kolektif hareket edebilmek için bir vakıf çatısı altında bir araya gelmiş olmalı.</p><p><em>Mor Barsavm Kilisesi</em>’nin kapısını açık görünce giriyoruz. Kiliseye ziyaret için gelenlerin sadece avluyu dolaşmasına müsaade ediliyor. Kapının hemen yanındaki bölümden çocuk sesleri gelince başımı uzatıp içeriye bakıyorum. Önlerinde kitap açık olan birkaç çocuğun bir yetişkinle beraber ders yaptığını görüyorum. Ne dersi olduğunu merak edip sorduğumda “Çocuklar Süryanice öğreniyorlar.” cevabını alıyorum. Masanın üzerinde hacimli kitaplar duruyor. Dünyada edebiyatı da olan sayılı kadim dillerden biri. Süryanice öğreten okulları olmadığı için azınlık statüsündeki bu kimseler Süryanice eğitimini kilise ve manastırlarda alıyorlar. Artuklu Üniversitesi’nde Süryanice bölümü olsa da Süryaniler bölümün eğitimini yeterli bulmuyor. Akademik çalışmalar için istifadeli olan Süryanice bölümündeki eğitim yaşayan bir dil olarak Süryanice’yi öğrenmeye yeterli gelmiyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*kL0QuLFP5gW24AR_cd5vbA.jpeg" /><figcaption>“Rabbin Kapısı Budur” yazılı kapısıyla Mor Barsavm Kilisesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Midyat’ta özel mülk olan konaklar çoğunlukta. İşletme olarak kullanılan konaklar da var elbette. <em>Hercai Konağı </em>bunlardan biri. Konağın üstteki terasından konum itibariyle nerdeyse tüm Midyat panoramik bir şekilde görülebiliyor. Evlere, damlara, damlarda yaz geceleri üzerinde uyunan tahtlara bakıyorum. Konağın alt kısmı Estel mağaralarından bir örnek olarak ziyaretçi ağırlıyor. Oldukça büyük bir mağara olacağını düşünerek girdiğim bu kısım içerisi boyanıp süslenmiş küçücük bir mağara boyutunda. İleride tüm kazılar tamamlandığında <em>Matiat Yer Altı Şehri Estel Mağaraları</em>’nın tamamı görülebilir belki.</p><p>Hercai Konağı’nın bitişiğindeki bina ise <em>Midyat Konuk Evi</em>. Midyat Belediyesi tarafından restore edilen bu yapı 1850&#39;de inşa edilmiş. Adnan Menderes’in Midyat’a gelip Midyat’ın il olması konusunda yapacağı konuşma için üçüncü katına hususi balkon eklenmiş. Ancak Menderes’in vefat etmesiyle konuşma gerçekleştirilememiş.</p><p>Mardin, Türkiye’de aşiret dizilerinin sembolleşmiş şehri sayılabilir. Dizilerin simgesi ise <em>Midyat Konuk Evi</em> olan bu konak olmuş. Konak, <em>Berivan, Sıla, Aşka Sürgün</em> gibi aşiret dizilerine doğal bir set ortamı sunmuş. Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanlarından Zekiye Midyat’ın hayatından esinlenilerek çekilen <em>Hükümet Kadın</em> filminde de yine bu yapı kullanılmış.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xpcNlFZaNW9nCr_693fmVQ.jpeg" /><figcaption>Midyat Konuk Evi’nden Midyat (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Estel’in ara sokaklarında dolaştıktan sonra çarşısına geçiyoruz. Akşam yemeği için <em>Midyat Tabağı</em> şeklinde servisi olan bir yer tercih ediyoruz. Tabaktaki yemek çeşitleri Midyat’a özgü olmasa da Midyatlı ustaların el lezzetini taşıyor, herhangi bir yerdekinden çok daha lezzetli oluyor.</p><p>Mardin’de dikkat etmediğim bir tatlı ise <em>Harire.</em> Midyat’ta fark ediyorum bu tatlıyı. Oldukça şık bir çörekçi dükkanından Harire alıyoruz. Midyat’ta pek çok üzüm türü yetişiyor. Bu üzümlerin bir kısmı pekmez yapımında kullanılıyor. Harire tatlısının temel bileşenini de pekmez oluşturuyor. Midyat üzümleri pekmez yanında cevizli sucuk yapımında da kullanılıyor. Bir diğer üzüm mamulü ise çarşıda sık sık rastladığımız şarap dükkanlarından anladığımız üzere şarap olmalı. Üzerinde <em>Süryani Şarabı</em> yazan bu içecek bölgeye özel ve binlerce yıllık bir geçmişe dayanıyor. Hristiyanlık tarihinde ve dini ritüellerde şarabın özel bir konuma sahip olması Asuri şarap geleneğini besleyip devam ettirmiş.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FM_nJwQEe9SQxbiPedBQag.jpeg" /><figcaption>Gün batımında Estel, Midyat (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Akşam saatlerinde konaklamak üzere Estel manzarası olan bir yere geçiyor, özellikle üst katları talep ediyoruz. Midyat tıpkı Mardin gibi gecesi daha etkileyici bir şehir. Şehrin akşamları oldukça hareketli, işletmelerde insan kalabalığı geç saatlere kadar dinmiyor. Gece yarısından sonra Estel ile aramızdan geçen büyük caddenin tantanası diniyor. Gündüz, yapılar arasındaki renk benzerliğinden dolayı çok fazla seçilemeyen çan kuleleri geceleyin aydınlatmaları ile kendini gösteriyor. Çan kulelerinin ve ışıklarıyla konuşan taş binaların gece manzarasına dalıp gidiyorum. El ayak çekildikten sonra şehir artık masalların oluyor…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0bda8b87f0cb" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI IV: MARDİN]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/gezi%CC%87-yazilari-iv-e48e681f3cab?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e48e681f3cab</guid>
            <category><![CDATA[artuklu]]></category>
            <category><![CDATA[mardin]]></category>
            <category><![CDATA[taş-işçiliği]]></category>
            <category><![CDATA[süryanilik]]></category>
            <category><![CDATA[eski-mardin]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 06 May 2026 14:52:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-11T15:50:31.562Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>GEZİ YAZILARI IV: MARDİN</p><p>Kış, asık suratlı ve haşindir. Sonbahar bu haşin mevsimin habercisidir. Yaz, tatminkar olmayan bir kimse gibi memnunsuzdur. Aldıkça almak ister, kurutup geçer. İlkbahar ise güleç yüzlü ve sıcakkanlıdır. Anaçtır, dört kardeş içinde en dost canlısı mevsimdir. Bambaşkadır. Toprağın siyah örtüsünü yırtar. Toprağı, yaşamın, canlılığın renklerine boyar. Örtünün altındaki küskün tohumlara fısıldar: <em>Artık kalkma zamanı</em>. Sonbaharla yerin altına çekilen yaşam fışkırır yeniden. Anadolu’ya da en çok ilkbahar yakışır. Gelin gibi süslenip bezenir Anadolu. Göz alabildiğine yeşil çayırlar, çiçeğe durmuş ağaçlarla Anadolu kendine davet eder. Biz de bu davete icabet düşer deyip yola koyuluyoruz. El-Azizden hareketle Mardin’e yol alıyoruz. Mardin yolunda Sivrice, Maden, Ergani, Diyarbakır şehirleri sıralanıyor. Yol boyunca bizi sular bekliyor, her uğrakta bir su göreceğimizi en önce Hazar(Sivrice) Gölü müjdeliyor. Dağların zirvesindeki karlar eridikçe, eriyen suların tepelerden çağıldayarak indiği küçük çağlayanlar görüyoruz.</p><p>Adını bakır madenine sahip olmasından alan Maden ilçesini hep Diyarbakır’a ait gibi hissediyorum. El-Aziz’e ait bu ilçe vakti zamanında El-Aziz merkezden daha gelişmiş imiş. İlk kez bakırın burada bulunmasıyla maden rezervi sayesinde ilçe gelişiyor. Dışarıdan mühendisler vb. kimseler geliyor. Öyle ki El-Aziz’de sinema yokken burada sinema varmış. Şehre demiryolunun erken tarihlerde gelişi de çıkarılan bakırın nakliyesi ihtiyacındanmış. Ancak şu an o gelişmişlikten pek iz yok gibi görünüyor. Kırmızımsı kahverengilikteki dağlar bakır madeninin renginde yükselip gidiyor. Bakır renkli dağları izlerken Kemal Sunal’ın Çöpçüler Kralı filminde söylediği <em>Maden Dağı Dumandır</em> türküsü kulağımızda terennüm ediyor. Maden’den sonra Diyarbakır il sınırı başlıyor. Ergani’den geçerken Sezai Karakoç merhumu anıyoruz. Merhum Erganili olmasa bu ilçe dikkatimizi çeker miydi diye kendime soruyorum.</p><p>Diyarbakır’a yaklaştıkça Amedspor maçından dönen taraftarlar fark ediliyor. Güneydoğu takımları kendi şehirlerinin halklarından oldukça teveccüh görüyor gibi.</p><p>Mardine uzanan çevreyolu, yolu kat edenleri Diyarbakır merkezine sokmadan ilerliyor. Diyarbakır’ın surlarına ve kadim tarihi yapılarına rengini veren kara taşlar yol kenarlarında. Yanardağın lavları sonucu oluşan bu kara taşları görünce <em>TRT Belgesel</em>’de izlediğim leylekler için bu taşlardan ev yapan çobanı anlatan belgesel hatırıma geliyor. İnce bir gönlün zarif eseri bu leylek evleri. Diyarbakır’ı bitirirken Roma İmparatorluğu’nun doğu garnizonu Zerzevan Kalesi’ni geride bırakıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NlUtKlrfqZIg7gautn2xUw.jpeg" /></figure><p>Ülkemizdeki hızlı inşaatlaşma ile genişleyen şehirlerden biri de Mardin olmalı. Yeni olduğu anlaşılan apartmanlar ve benzeri yapılarla Mardin şehri başlıyor. Henüz şehrin girişindeki bir cami Mardin fotoğraflarından gördüğümüz tarihi yapılarını andırıyor. Öğlen namazı için uğradığımız bu cami henüz 2016’da yapılmış. Mahmut Feyzi Yedikardeş isimli bu camii malzeme, işçilik ve üslup bakımından Artuklu eseri görünümünde. Demek ki istenince oluyormuş dediğim bir örnek oluyor. Bu, yeniliğe kapalı olma, eski olanın pür taklit edilmesi anlamında değil elbette. Yüzlerce yıla dayanan bir geleneğin tarihi dokuya uyumlanarak yeniden üretilmesi, bir şehre ait dokunun muhafazası anlamında.</p><p>Namazdan sonra Eski Mardin’e doğru geçiyoruz. Yol üzerinde ne var ne yok okumaya gayret ediyorum. Aşiret dernek binalarını, aşiretlerin Mardinspor’a desteklerini ifade eden afişleri görüyorum. Mardin’de çekilen aşiret dizilerine aşinayız. Bir kurgu olarak düşündüğüm aşiret mefhumu bu gördüklerimle gerçeklik kazanıp somutlaşıyor.</p><p>Mardin Kalesi’nin eteklerindeki bu eski şehir ziyarete ilk kez geleni afallatacak türden. Bir ziyaretçi için kolay lokma değil kesinlikle. Ciddi bir zaman ayırma ile anlaşılacak ketum bir şehir. Sokak aralarına, kadim yapılarına kendine bırakıvermeyi gerektiriyor. Araştırma, planlama ve ön hazırlık bu şehirle başa çıkamıyor. Şehrin bu kendini akışa bıraktırma, adım adım keşfettirme hali bana geçtiğimiz aylarda üzerinde konuşulup tartışılan flanör olma konusunu hatırlatıyor. İbrahim Kalın gençlerle yaptığı bir söyleşide “Flanör olmayı önemsiyorum. Flanör olmak bir şehre gittiğinizde plan yapmadan, şehrin akışına bırakarak keşfe çıkmaktır. Flanör olduğunuzda turist değil, seyyah olursunuz. Turizm yolculuğuna değil, sefere çıkmış olursunuz.” diyordu. Mardin, ziyaretçisine flanör olmayı gerektiren bir şehir. Şehrin karmaşık yapısına, çok dilli seslerine, kendine özgü kokularına teslim olup yaptığımız planı gözden çıkarıyoruz. Şehrin an be an önümüze sunacaklarıyla gezmeye başlıyoruz. Her bir köşe hangi kapıyı aralayacak diye merakla ilerliyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NEURWl56TwutFbfaaMTf8w.jpeg" /><figcaption>Mardin’in Taş Sokakları (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Eski Mardin’in 1.Caddesi araçlar için tek yönlü bir akış sağlıyor. Aracıyla gelen biri tüm Eski Mardin’in içinden boylu boyunca geçip ancak çıkabilir. Bu cadde sağlı sollu dükkanlar ile kaplı. Müşteri elde etmek için ürünlerini tanıtan satıcılar çoğunlukta. Mardin’e has ürünlerin satıldığı sabuncu, çörekçi, şekerci, şarapçı dükkanları sıralanıp gidiyor. Gastronomisi ile meşhur bu şehir de restoranlar da bir hayli fazla. Dar kaldırımlarda yaya hareketliliği de yavaş ilerliyor. Caddenin sağından ve solundan sapılan sokaklara ya basamaklarla iniliyor ya da basamaklarla çıkılıyor. Şehrin en ikonik yapıları da ara sokaklarda hep. Dam dama, duvar duvara yapılardan oluşan bu sokaklar adeta labirent gibi. İklim koşullarının bir gereği olarak evler damlı. Eski Mardin’deki evlerin damları vakti zamanında yaz geceleri uyumak için kullanılsa da şimdi çoğunlukla teras kafelere dönüşmüş durumda. Yeni Mardin’de yapılan binalarda da halen dam var. Sıcak gecelerde damda uyumaya devam ediyor Mardinliler. Evine misafir olduğumuz bir Mardinli hanım “Yaz geceleri damımıza taht kurarız. Etrafına çarşaf geçirir uyuruz. Öyle güzel oluyor ki yıldızları seyrederek uyumak…” diyor.</p><p>Mardin ülkemizin belki de en kendine has şehri. Hatta kadim şehri gezerken bazı anlarda burası kendi başına bir ülke gibi diyorum. Minarelerden selâ okunuyor. Ancak selânın tınısı farklı, dili farklı. Yerel Arapça olduğunu tahmin ediyorum. Bir Mardinli’ye sorup teyit ediyorum. Yerel Arapça’nın ardından ölen kimsenin kim olduğu Türkçe de ifade ediliyor. Esnafın birbirleriyle konuştuğu yerel dillerine kulak veriyorum. Arapça, Süryanice, Türkçe, Kürtçe iç içe geçmiş. Diller gibi yapılar da iç içe geçmiş. Bir cami ve bir kilise sırt sırta vermiş kimi sokaklarda.</p><p>Mardin camiler, medreseler, kiliseler, manastırlar ve tabi taş evler/konaklar şehri. Kadim kente damgasını vuran iki ana bileşen var bana göre: <em>Artuklu mimarisi</em> ve <em>Süryani kültürü</em>. Şehrin sembolü olan İslami yapılar Artuklu devrinden intikal ediyor. Süryaniliğe ait yapılar da binlerce yıllık Asur geleneğini taşıyor. İster İslami yapılar ister Süryani yapılar olsun her ikisi de taş işçiliğinin harikulade eserleri. Bölgeden çıkarılan sarı kalker taşına sanatkar dokunuşlar Mardin’i Mardin olarak var etmiş. İşlerken kolay şekil verilen bu taş zamanla sertleşiyor ve dayanıklılığı artıyormuş. Bu taş yapıların asırlara meydan okuyarak var olabilmesi bundan ileri geliyor.</p><p>Mardin sokakları sokak resimleri açısından oldukça zengin. Büyük oranda Süryani ressamların elinden çıkan resimler sokakları canlı tutuyor. Sokakların sönükleşmesine fırsat vermeden renklilik katıyor bu resimler. En çok resmedilen figürlerden biri <em>Şahmaran</em>. Bir diğeri de <em>Tavus Kuşu</em>. Tavus kuşu Mardin’in bulunduğu havzada yaşam sürmüş Ezidi kültüre ait bir figür olduğu için çok resmedilmesini anlamlı buluyorum. Ancak Şahmaran Efsanesi Tarsus’ta geçiyor. Buna rağmen Mardin’in bu kadar sahiplenmiş olması ilginç geliyor. İlk bakışta Şahmaran Mardin’e ait bir efsaneymiş gibi hissettiriyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*X89Sg29ceMthg4gFaw-lkg.jpeg" /><figcaption>Mardin Sokaklarını Süsleyen Resimler (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Mardin sokakları aynalar açısından da çok zengin. Başına Mardin’e özgü şal satın alıp bağlayan hanımların aynada kendilerine bakması için konulmuştur belki bu kadar ayna. Başıma şal bağlamıyorum ama aynalara bakıyorum. Aynaların kentin mazisi hakkında söylediklerini dinliyorum. Aynayı binlerce yıla, yıllanan insan hikayelerine tutuyorum.</p><p>Sokaklarında gezerken kapısında Mungan yazan bir binayı görünce Mardinli yazar Murathan Mungan aklıma geliyor. Başka kimler Mardinliydi diye düşünüyorum. Tez döneminde görüşüp fikirlerini aldığım Yahya Araz Hocam da Mardinliydi. <em>Osmanlı İstanbul’unda Çocuk Emeği</em> kitabının girişinde Mardin’de geçen mutlu çocukluğundan bahsediyordu.</p><p>Mardin kalesine sırtımızı verip aşağı yöne baktığımızda uçsuz bucaksız Mezopotamya ovası uzanıyor. İlkbaharla yeşillenen bu ova gün doğumunda da gün batımında da uçsuz bir deniz intibaı uyandırıyor. Kalenin altı sanki denizmiş gibi hissediyorum.</p><p>Kesin bir ayrım olmamakla birlikte Cadde’nin altında kalan kısmında çoğunlukla camiler var. Kiliseler de mevcut. Ancak kiliselerin çoğu Cadde’nin üst tarafında konumlanıyor. Medreselerin bir kısmı da yolun üzerinde sayılabilir.</p><p>Cadde üzerindeki kiliselerden biri <em>Mar Hürmüzd Kilisesi</em>. Keldani Katolik Kilisesi olan bu kilise 1552 yılına kadar Nasturilerin Metropolitlik merkezi olmuş. Ücretle girilen bu kilisede duvarlardaki kitabeleri inceliyorum. Arapça- Türkçe- Aramice şeklinde üç dilde yazılmış bir metin dikkatimi çekiyor. Merakımı fark eden bir görevli sorularınız varsa cevaplayabilirim diyor. Dini bir metinde Arapça kullanıyor olmanıza şaşırdım. Yalnızca Süryanice olmasını beklerdim kilisede hakim olan dilin.” diyorum. Görevli, “Süryaniler zaman içerisinde Süryanice’yi önemsemediler. Dualarında, mezar taşlarında Arapça’yı kullandılar. Günlük hayatta halen daha Süryanice konuşuluyor. Midyat kenarındaki köylerde konuşulur.” diyor. Süryanilik isminin esasında yeni bir isim olduğunu söylüyor. Nasıl Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye aynı milletin kurduğu ardıl devletlerse onun gibi düşünülebilir diyor. Asur kökenli halkların, peşi sıra aldığı isimler Akadaniler, Babilliler, Keldaniler şeklinde. En son aldığı isim ise Süryas’a nisbetle Süryanilik’tir.” diyor. Manastırların hali hazırdaki durumunu soruyorum. Manastırlarda eğitim verildiğini söylüyor. Bu konuşmanın ardından Diyanet İslam Ansiklopedisi’nden <em>Keldânilik</em> maddesine göz atıyorum. Abinin Süryanilerin kökeni hakkında verdiği bilgiler ansiklopedi bilgiler ile uyuşuyor. Keldânilik Batı’nın verdiği bir isim. Aynı kavim Hristiyanlık tarihinde Hz. İsa’nın tabiatı hakkındaki derin ayrışmalardan birini yaşıyor. Böylece bir kısmı monofizit olurken bir kısmı Nestoryus’un görüşlerine bağlanıyor. Nestoryus’un görüşlerine bağlı iken Katolik olup Roma’ya bağlananlara Keldâni ismi veriliyor. Asur kökenli bir topluluk aynı dinin farklı mezheplerini benimseyince kiliseler ayrışmış oluyor. Mar Hürmüzd Kilisesi nerdeyse her kilise gibi tütsü kokuyor. İçeride dini bir müzik çalıyor. Kilise avlusunda ise devasa bir yumurta heykeli duruyor. Bunun ne olduğunu sorduğumda ise temsili <em>Şahmaran yumurtası</em> olduğunu söylüyorlar. Sadece bu kilise bile Mardin’de pek çok kültürel unsurun nasıl harmanlandığını göstermeye yetiyor.</p><p>İlkokul yıllarımızdan itibaren bildiğimiz tarih bilgisine göre Anadolu’nun kapısı Türklere açıldıktan sonra çeşitli bölgelerde beylikler kurulmuştur. Mardin, Harput ve Hasankeyf kolu şeklinde üç kol olarak Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da hüküm süren bu beyliklerden biri de <em>Artuklular</em> olmuştur. 300 yıl Mardin’de hüküm süren Artuklular’dan geriye miras kalan eserlerin başında <em>Ulu Cami </em>gelir. İslam şehir geleneğinin kurucu ögelerinden biri Ulu camidir. İslam şehirlerinde Cuma namazı kılınan en büyük camiye bu isim verilir. Mardin Ulu Cami Eski Mardin’deki pek çok noktadan görülebiliyor. Aynı şekilde ovadan Eski Mardin’e bakarken de hemen fark ediliyor. Dikdörtgen planlı bu caminin avlusu da dikdörtgen planda. Mihrabında sade bir işçilik göze çarpıyor. Minaresi ise kare plan üzerinde yükselen bir silindir halinde. Kubbeye kadar kademeli olarak süslemeleri farklılık gösteriyor. Camiyi tanıtan levhada II. Abdülhamit devrinde restore edildiği bilgisi yer alıyor. II. Abdülhamit devrinde Anadolu’da bakım ve onarımı yapılan eserlerden Ulu Cami de nasibini almış demek.</p><p>Ulu Cami’den daha alımlı bir cami ise <em>Latifiye Cami</em>. Dış kısımdaki taç kapısına ek olarak iç avlusuna da bir taç kapıyla girilen bu cami zarafetiyle göze hitap ediyor. Avlusundaki şadırvan da süslemeleriyle arzı endam ediyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xpzVF_Wr91ohTo9RR5-M7w.jpeg" /><figcaption>Latifiye Cami Taç Kapıları (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Bir başka tarihi cami de <em>Reyhaniye Cami</em>. Cami içinde yer alan abdestlik sebebiyle halılarındaki rahatsız edici ağır koku ziyaretçileri karşılıyor. Caminin çevresinde ismi dışında herhangi bir bilgilendirmeye rastlayamıyorum. Bu durum Mardin’in geneli için geçerli bir durum kanaatimce. Mardin’in kendi başına bir şehir olması fikrimi bu durum destekliyor. Dünya mirası olarak korumaya alınan bu kadim şehir bilgilendirme/enformasyon anlamında oldukça zayıf. Ezkazâ bir bilgilendirme panosuna rastlarsak çocuk gibi seviniyoruz. Vakıflar Genel Müdürlüğü, Kültür Bakanlığı gibi kurumların koruma ve himayesi pek yok gibi bu şehirde. Birlik Vakfı gibi sivil vakıfların uhdesine verilmiş bazı eserler var. Onlar da lütfedip asarsa bir bilgilendirme yazısı ancak bilgi sahibi olabiliyoruz. Diyanet’in de camiler üzerinde düzenleme görevi zayıf diye düşünüyorum. Bir caminin ismine oldukça şaşırıyorum. Camiye “Hz. Peygamber’in (Sav) Postası Abdullah Bin Enes el- Cüheyni Hazretleri Cami” ismi verilirken Diyanet bir düzenlemede bulunmadı mı acaba diyorum. Hz. Peygamber’in postacılık işlerine görevlendirdiği bir sahabinin kabrine nispeten bu adı almış. Kabir de caminin içinde yer alıyor. Ancak kocaman bir kitabedeki ismiyle cadde üzerinde bulunan bu cami hakkında gelip geçenler ne düşünürler. “Peygamber’in Postası” ifadesi ilk başta okuyanın zihninde ne canlandırır? En azından Peygamber’in Posta Görevlisi yazılamaz mıydı? Müftülük böyle bir müdahalede bulunamaz mıydı diye düşünmeden edemiyorum. Caminin caddeden taraf bahçe duvarına iliştirilen bir başka küçük levhada da “Peygamberimiz Hz. Muhammed (Sav) Habercisi Abdullah bin Enes el-Cüheynî (Ra)” yazıyor. Bu levhaların kurumsal bir elden çıkmadığı anlaşılıyor. Sahabe hakkındaki bu bilgi de şüphe barındırıyor. Nitekim Diyanet İslam Ansiklopedisi’nde Abdullah b. Enes el-Cüheynî isimli bir sahabe hakkında madde bulunuyor. Ancak eğer camide metfun kişi bu sahabi ise Peygamber’in postacılık/habercilik işini yaptığına dair bir bilgi yer almıyor. Abdullah b. Üneys’in daha savaşçı bir sahabi olduğu görülüyor.</p><p>Şehre silüetini kazandıran yapılardan biri de medreseler. Zirvedeki konumuyla <em>Zinciriye</em>, Hz. Peygamber’in ayak izine sahip olmasıyla manevi değere haiz <em>Hatuniye</em>, ihtişamlı yapısıyla <em>Kasımiye </em>medreseleri asırlara meydan okuyor. Türk- İslam şehirlerinde yönetici yakınlarından hanım olanların yaptırdıkları eserler Hatuniye nispetiyle anılır. Mardin’deki bu Hatuniye medresesi de Artuklu Beyi II. Kutbuttin İlgazi’nin annesi Sitti Radviyye tarafından yaptırılmış.</p><p>Bir hayli basamak çıkıp süslü püslü atların yanından geçerek ulaştığımız Zinciriye Medresesi ise Mardin’deki son Artuklu Beyi İsa Bey tarafından inşa ettirilmiş. Medrese bulunduğu yüksek konumundan Mezopotamya vadisini seyrediyor. Bu medresenin talebelerinden bir günlük günümüze intikal etmiş olsaydı burada talebe olmaya dair duygularını okuyabilseydik. Ancak kaynaklar Artuklu devri gündelik yaşantısı hakkında pek bilgi olmadığını söylüyor. Bir kaynaktan okuyamazsak da bir talebe gibi Zinciriye’nin iki kubbesi arasında durup düşüncelere dalabiliriz. Zinciriye medresesi devamlı olmasa da belirli zamanlarda İslam sanatları kursları için kullanılıyor anladığım kadarıyla. Tarihi medrese binalarının daima faal olmasını, talebelerle dolup taşmasını temenni ediyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qEidvocK5vb-lREqd07Nyw.jpeg" /><figcaption>Zinciriye Medresesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Zinciriye’nin alt hizasında Olgunlaşma Enstitüsü binası ve Gazipaşa İlkokulu yer alıyor. Gazipaşa İlkokulu gibi okullarda okuyanlara özenirim. Bursa’da Tophane’ye her çıktığımızda Tophane İlkokulu’nda okumuş olmayı temenni ederim. Böylesi okullar hem tarihi şehirlerin kalbinde yer alır hem de kadim binalara sahip olurlar. Bulundukları konumdan tüm şehri seyredebilirler. Tarihi soluyarak öğrencilik yapmak isterdim ben. Kim bilir bu okullarda okuyanlar da keşke daha yeni, modern binalarda okusak diyordur…</p><p>Eski Mardin’deki taş evler, konaklar çeşitli maksatlarla kullanılıyor. Büyük çoğunluğu otel olarak hizmet veriyor. Kimisi banka binası olmuş, kimisi öğretmenevi vb. gibi kurumsal işlev görüyor. Mardin’in bu taş yapılardan oluşan profili gündüze nazaran gece daha bir seyirlik oluyor. Binaların yüzeyine yapılan ışıklandırma ile otantik görünüm daha da artıyor. Özellikle eski PTT Binası olan yapı gece aydınlatmasıyla güzelliğini kat be kat artırıyor.</p><p>Gastronomisi ile nam salmış, bulguruyla coğrafi işaret almış bu şehrin lezzetlerini denemeyi ihmal etmiyoruz. Kavrulmuş badem ve yenibahar ile hazırlanan kaburga dolmasını, lahmacunun kapalı versiyonu gibi görünen sembuseki, Mardin bulgurundan yapılma içli köfteyi tadıyoruz. Bulguru bu denli meşhur Mardin’de bulgurun cipsi bile icat edilmiş. Mardin’e gelmezden evvel en merak ettiğim yiyeceklerden biri olan Süryani çöreğinden alıyoruz. Baharatlı hamurunun ortasındaki hurma ile ağızda dağılan bu lezzet, baharat sevenlere hitap ediyor. Süryani çöreği bana göre Urfa’nın külünçesi, Antep’in kahkesi, Hatay’ın kömbesi ile kardeş.</p><p>Şehrin taşlarına dokunup manzarasını seyrettikten, lezzetlerini afiyetle tattıktan sonra ayrılık vakti geliyor. Sokaklarda bir taraftan sembusek kokuları havaya karışırken şehre veda ediyoruz. Midyat yoluna revan oluyoruz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e48e681f3cab" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI III: BALKANLARI TAHAYYÜL ETMEK(II)]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/balkanlar%C4%B1-tahayy%C3%BCl-etmek-ii-manast%C4%B1r-ve-ohrid-makedonya-344541b8ee5f?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/344541b8ee5f</guid>
            <category><![CDATA[manastır]]></category>
            <category><![CDATA[ohri-gölü]]></category>
            <category><![CDATA[i̇shak-çelebi-cami]]></category>
            <category><![CDATA[ohri]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 10 Jan 2026 19:57:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-11T15:52:39.896Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>GEZİ YAZILARI III</h3><h3>Balkanları Tahayyül Etmek (II): Manastır ve Ohri, Makedonya</h3><p>Osmanlı’nın Manastır dediği ve 430 yıl idare ettiği bu şehrin ismi Makedonca Bitola. Manastır Makedonya’nın ikinci büyük şehri. Manastır’ın ismine ilkokul yıllarımızdan aşinayız. Manastır Askeri İdadisi’ni kendi mezun olduğumuz okullar kadar iyi biliriz. Osmanlı son döneminde Askeri İdadisi ve İttihat-Terakki ile bilinmekle birlikte Adriyatik Denizi ve Rumeli’nin iç bölgeleri arasında ticari hareketliliği olan bir bölge olmasıyla Osmanlı tarihinde önem taşıyor.</p><p>Akşamüstü şehre girip kalacağımız adresi buluyoruz. Yağmur başlıyor ve o gece sabaha kadar yağmur sesi evin içinden çekilmiyor. Sabahın erken saatlerinde hava gecenin devamı olarak kapalı. Şehrin merkezine ve tarihi kısımlara yürüme mesafesinde olmanın verdiği rahatlık ile dolaşmaya çıkıyoruz. Manastır Askeri İdadisi dahi yürüyerek ulaşılabilecek yakınlıkta. Henüz yola çıkmışken solumuzda Osmanlı döneminden kalma bir hamam görüyoruz. Hamam bir zincir marketin şubesi olarak işletmeye dönüştürülmüş. Şehrin Magnoliya meydanına doğru yürürken şehrin içinden akan Dragor Çayı bizi karşılıyor. Balkan şehirleri belki de pek az istisna hariç ya bir akarsu ile iki yakaya ayrılıyor ya da bir göle sahiplik ediyor. Arazi yapısında akarsu gerçeği olan bir coğrafyada köprü inşa etmek büyük anlamlara haizdir. Osmanlı’nın Balkan coğrafyasına cömertlikle sunduğu hizmetlerden biri de akarsuların böldüğü şehirlere köprüler yaptırmış olmasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*8DqfOIrzdiYn-ZMy0aSUiA.jpeg" /><figcaption>İshak Çelebi Cami(solda)- Dragor Çayı- Hristiyanlık ve İslam Müzesi Yeni Cami(sağda) (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Dragor’un ayırdığı iki yakada sağımızdaki İshak Çelebi Cami’ni ve Bezisten’i geçerek solumuzdaki diğer yakaya geçiyoruz. Balkanlar’da camiler vakit namazları dışında çoğunlukla kilitli olduğu için camiyi ziyaret etmeyi öğlene erteliyoruz. Sıkışık bir alışveriş ortamı olan eski Bedesten/Bezisten’in de içine girmeyip dış cehpesinden inceliyoruz. Saat Kulesi’ne doğru ilerliyoruz. Şehrin merkezindeki bu kule 17. Yüzyılda inşa edilmiş, tarih içinde çeşitli onarımlardan geçmiş. Osmanlı devirleri sona erdiğinden artık kulenin tepesinde bir haç yer alıyor. Saat kulesine yakın bir börekçiye oturuyoruz. Balkan mutfağının temel taşlarından biri börek olduğu için Balkan çarşılarında sıklıkla börekçi görmek mümkün. Bazı fırınlarda simit de satılıyor. Fırsatını buldukça bizimle Türkçe konuşan börekçideki tezgahtar ağabeye simitin üzerinde Makedonca ne yazıldığını soruyorum. Makedonca’da simite ne ad verildiğini merak ediyorum. “Gevrek” diyor. “Gevrek simit, bizdeki gibi aynı diyorum.” “Evet, buraları 500 yıl Osmanlı yönetti. Ondan kalma diyor.” Acı bir gülümseme yayılıyor yüzüme. 500 yıldan sonra çekilip gitmenin hüznü çöküyor. “Evet biliyorum, ben de o 500 yılın peşinden buralara geldim” diyemiyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Tm1Lc37-ESN9OrXyzAHjpQ.jpeg" /><figcaption>Manastır Saat Kulesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Börekçiden çıkıp Magnoliya Meydanı’nda dolaşırken meydanın yanı başında Aziz Dimitri Kilisesine giriyoruz. Kilisenin avlusunda dolaşırken dini kıyafetleri içinde bir Papaz Efendi Türkçe konuşuyor. “Türkiye’den mi geldiniz?” sorusuna evet deyince “Hoşgeldiniz, iyi günler dilerim.” Diyor. Kilise yoğun görsel malzeme içeriyor. Ortodoks kiliselerinin temel karakteristiğini yansıtıyor Hristiyanlık ve kilise tarihi için önemli olan zatların ve onların yaşamlarından belli kesitlerin çizimleri. Kilisenin yanından geçen Hristiyan kimseler istavroz çıkarıyor, böylelikle kiliseyi selamlamış oluyor. Kiliseden ayrılıp Manastır Çarşısına ilerliyoruz. Çarşı ortasında da üzerinde haç işareti olan küçük sunaklar var. Hristiyanlar için özel bir anlam ifade ettiği anlaşılıyor. Çiçek bırakıyorlar çoğunlukla. Makedonya Hristiyanlarının çok dindar oldukları izlenimi oluşturuyor bu durum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*eX9dF3iJWS6xkVBEzC6ydQ.jpeg" /><figcaption>Manastır Aziz Dimitri Kilisesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ülkede yaşanan iç savaşlar vb neticesinde Manastır çarşısında Osmanlı dokusu pek kalmamış gibi görünüyor. Şirok sokakta yürürken Avrupa kentlerindeki çarşılardan birinde yürüyoruz adeta.</p><p>Uzaktan görür görmez mimari yapısı itibariyle Katolik kilisesi olduğu anlaşılan kilise de çarşı içinde yer alıyor. Ortodoks kiliselerine kıyasla Katolik kiliseleri günün her saati ziyarete açık olmayıp kilitli olabiliyor.</p><p>Manastır çarşısında çok sayıda kafe ve restoran yer alıyor. Yağmurun ne zaman bastırabileceği belli olmayan iklim koşullarında çarşıda kapalı bir mekana oturmak icap edebiliyor. Yağmurlu havaları sıkı kollayan şemsiyeciler her zaman her yerde önümüzde beliriveceği gibi burda da beliriyor. “Şimşiye, şimşiye” diyerek şemsiye satmaya çalışıyor. Yüzlerce yıllık birlikte yaşama tecrübesi neticesinde kim bilir kaç bin Türkçe kelime Balkan dillerine geçmiştir.. “Şimşiye” bunlardan biri…</p><p>Manaki Kardeşler olarak bilinen Janaki ve Milton Manaki isimli iki kardeş yirminci yüzyılın başında Manastır şehrine sinemayı getirmişler. Aynı zamanda bölge kültürüne ait çok çeşitli ögeyi, Balkan Savaşları ve dünya savaşları dönemlerini fotoğraflamışlar, böylelikle Balkanların ilk kameramanları olmuşlar. Öyle ki sinemacılığa başladıkları dönemde yaşadıkları şehir Osmanlı egemenliğinde olduğu için sinema tarihçileri tarafından Türkiye’de sinemacılığın başlangıcı olarak kabul edilmekteymiş. Şirok Sokak’ta Manaki Cinema isimli bina, tarihsel değeri olan Manaki Kardeşlerin sinemasının hatırasını temsil eden bir yapı olarak yer alıyor.</p><p>Cuma namazı saati yaklaştığında çarşıdan ayrılıp sabah kilitli olan İshak Çelebi Cami’ne doğru gidiyoruz. İshakiyye Cami olarak da isimlenen bu cami ilk 1508 yılında külliye formatında inşa edilmiş Diyanet İslam Ansiklopedisi’ndeki bilgilere göre. Osmanlı’nın Manastır ve Selanik kadılığını yapmış olan İshak Çelebi’nin kurucusu olduğu bu külliyenin mektep, medrese, tabhane, zaviye gibi kısımlarından yalnızca camisi ayakta kalmış görünüyor. Türkiye’nin âlicenaplığı ile TİKA, 2015’te caminin restorasyonunu gerçekleştirmiş.</p><p>Cuma namazı için cemaat toplanmaya başlıyor ve avlu kalabalıklaşıyor. Bir de cenaze var. Cenazenin yakınlarının Türkçe konuştuğunu fark edince onlarla konuşuyorum. Almanya’dan gelmişler. Makedonya Türkleri’nin özellikle Almanya’ya göç ettiğini okumuştum daha evvel. Bu insanlar da işçi olarak göç eden o kimselerden demek.</p><p>Camide Makedonca Cuma hutbesi dinliyoruz. Allah ve Muhammed gibi isimler dışında hiçbir şey anlayamasak da farklı bir tecrübe oluyor. Namaz bittikten sonra İshak Çelebi Cami’nin karşısındaki cami binasına geçiyoruz. Halihazırda cami işlevi olmayan bu binanın üzerinde Hristiyanlık ve İslam Müzesi Yeni Cami-Aziz George Kilisesi yazıyor. Girişinde Türkçe kısmı da olan levhada Osmanlı’nın Edirne’deki erken üslubu ile klasik dönemi arasında geçişi yansıtan bir mimari yapısı olduğu ve İshak Çelebi Cami’ne benzediği bilgisi yer alıyor. Manastır kadısı Mahmut Çelebi tarafından 1558’de bir Hristiyan tapınağı üzerine inşa ettirilen bu camide gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalarda Hristiyan bazilikası, vaftizhane gibi kalıntılar bulunmuş. Görünen o ki madem Hristiyanlık kalıntısı üzerine yapılmış bir cami, o halde cami-kilise ortak müze işlevine büründürelim, ortayı bulalım denilmiş. Ziyarete kapalı olan bu “müze”ye giremiyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*eRoBE5qNfi2kzOduzveYVw.jpeg" /><figcaption>Manastır Haydar Kadı Cami (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Sabah geziye başladığımız noktaya doğru geri dönüp şehrin ara sokaklarına giriyoruz. Çok sayıda Osmanlı mezar taşının olduğu Haydar Kadı Cami’nin avlusundan içeri süzülüyoruz. Cami kapısı kilitli. Cami hakkında Diyanet İslam Ansiklopedisi’nde yer alan bilgiler oldukça hazin. Kanuni devrinde Kadı Haydar Efendi tarafından 1561 yılında yaptırılmış. 1910 yılında Sultan Reşad’ın şehri ziyaretinden önce diğer camilerle birlikte restore edildiği ihtimal dahilindeymiş. Osmanlı’nın Manastır’dan çekilmesiyle bakımsız kalan cami Komünist dönemde içki fabrikası deposu, sonrasında konser binası olarak kullanılmış. Bu hazin hadiseler sonrasında korumaya alınan talihsiz caminin Türkiye Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restorasyonu gerçekleştirilmiş. Balkan Müslümanları tarafından <em>Balkanların Prensesi</em> olarak anılan bu cami nihayet ibadete açılmış. Avlusundaki mezar taşlarıyla göz göze gelip yaşadıkları talihsizlikleri sessizce dinliyoruz. Ayrılıktan âh eden mezar taşlarının mazilerinden ayrı düşüşleri olarak okuyorum. Kederi kubbe, duvar ve kemerlerine sinen camiye veda edip avlusundan çıkıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*BEcAr_KwMwmkrpWyi9jBIg.jpeg" /><figcaption>Osmanlı Manastırı’ndan mezar taşı: <strong>Âh mine’l- firâk </strong>(by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Şehirden ayrılmak üzere yola çıkmadan önce son olarak Manastır Askeri İdadisine uğruyoruz. Osmanlı döneminde idadi olarak kullanılan bu binayı ziyaret etmek üzere kapısını açınca içeride tadilat olduğunu görüyoruz. Kapısındaki levhada yazanları okuyup oradan ayrılıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hNFcP6kb3p6tH5zzNeE_Rg.jpeg" /><figcaption>Manastır Askeri İdadisi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Hava şartlarının elimize imkan tanımamasından kaynaklı Makova Köyü’ne gidemiyoruz. Oysa ki seyahatin başında güneşli bir günde <em>Elveda Rumeli</em> dizisinin sembolü o eski taş evi görmeyi umuyordum.</p><p>Seyahat rotasında Manastır’dan sonraki menzil Ohri. Makedonya’nın incisi Ohri, gölünden inciler çıkan şehir. Manastır ve Ohri arasındaki yolu kat etmesi pek kolay sayılmaz. Bir ara sis iyiden bastırıyor. Temkinli yol almak gerekiyor. Manastır’daki yağışlı hava Ohri’de de devam ediyor.</p><p>İkindi vakti girdiğimiz şehirde kalacağımız yere yerleşiyoruz. Göl kıyısına yürüme mesafesinde olduğumuz için yürüyerek akşam yürüyüşüne gidiyoruz. Yağmur dinmiş, tatlı bir serinlik hakim. Göl kenarına varınca Alanya’da Kızıl Kule’nin önünden yürüdüğümüz İskele meydanını anımsıyorum. Ohri kalesinin kurulduğu burun, şehrin uzandığı alan ve gölün konumu Alanya ile paralellik arz ediyor. Sahilden Alanya kalesini izlediğimiz akşamlara gidiyorum bir an. Sabahında kaleden Alanya’yı kalesinden izlediğim zamanlara gittiğim gibi. Sabah da kaleden başlıyoruz Ohri’yi dolaşmaya. Kale girişine aracı bırakıp aynı zamanda meskun bir mahalle olan Kale mahallesine giriyoruz. Kale kapısından girişte sol tarafa süzülüyoruz. Kemerli kale kapılarının altından geçip biraz yürüdüğümüzde tanıdık bir yapıyla karşılaşıyoruz. Biz bu tarihi yapı ve çevresindeki yapıları <em>Elveda Rumeli</em> dizisinden tanıyoruz. Emin olmak için kiliseden çıkan genç papaza Türk dizisinin burada mı çekildiğini soruyorum, onaylıyor. Pürsiçan kasabası kaymakamlık binası olarak dizide kullanılan bina ve hemen yanı başındaki kilise burada. Aziz Periblebtos’un Annesi isimli bu kilisenin girişinde ABD büyükelçiliği tarafından fonlanarak koruma altında olduğu bilgisi yer alıyor. Diziden sahneler beliriyor gözümüzün önünde. Oyunculardan biri hemen çıkıverecek gibi kaymakamlık kapısından, ya da kilisenin olduğu köşeden dönüverecek gibi. Yaklaşık yirmi yıl önce çekilen bu dizi için ciddi bir emeğin harcandığını burada daha net anlıyorum. Manastır ve Ohri’de dizi çekimlerinin yapıldığını düşününce iki şehir arasındaki mesafe epey fazla. Yollar akıcı değil. Balkanlar’ın hava durumu ise inişli çıkışlı. Çekimler bu şartlarda kolay olmamıştır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*FAV6nJncnOJ-ktHH6A8S8w.jpeg" /><figcaption>Elveda Rumeli dizisinde kaymakamlık binası olarak kullanılan yapı (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Sabahın serin ve tatlı saatlerinde kaymakamlık binasının önünde gölü temaşa ediyoruz. Böyle bir mahallenin sakini olmak büyük şans. Yine Alanya kalesinde balkonlarında oturup denizi izlediğim tanıdıkların evlerine gidiyorum bir an. Ohri ve Alanya belleğimde aynılaşıyor, bütünleşiyor. Zamanlar ve mekanlar arasında gidip geliyorum. Kalkıp kalede yürümeye devam ediyoruz. Kale içindeki antik tiyatroya doğru giderken duvarlara Pendik yazıldığını görüyorum. Hemen sağ tarafında ise <em>Pendik Otel </em>yazıyor, gülüyorum. Antik tiyatro Türkiye’de onlarca örneğini gördüğümüz antik tiyatrolara nazaran oldukça küçük. Abidevi büyüklükte değil. Kale içine sığabilecek ölçülerde imar edilmiş yüzlerce yıl evvel. Balkonları çiçeklerle süslü, bahar mevsiminin kucaklayıcısı evlerin önünden geçerek Çar Samuel Kalesi’ne giriyoruz. Üsküp Kalesi’ne kıyasla daha bakımlı bir kale. En tepe noktasından gölü çevreleyen şehre bakıyoruz. Minareleri saymak istiyorum ama gözüme pek fazla ilişmiyor. Yağmur tekrardan yoklamaya başlıyor. Kalede manastır ve kilisesi olan kompleks bir kilise yapısı var. Kilisenin eski temelleri üzerine yeniden bir inşa girişimi olduğu anlaşılıyor. İnşa aşamasında olan kısımlar ziyarete kapalı iken kilise kısmı ziyaret edilebiliyor. Gölü seyreden bir yamaçta kurulu Aziz Kliment Kilisesi isimli bu kilise mimari olarak Bizans kilise mimarisinin bir örneği. Kilisenin hemen önündeki çeşme ibadete girmezden evvel inananlarını arındırmak üzere koyulmuş olmalı. Bu kompleks yapı ortasında bir Osmanlı türbesi yer alıyor. Selam vermek ve ruhuna bir Fatiha hediye eylemek üzere yanına seğirttiğimiz türbede medfun olan kişi Sinan Çelebi. Türbesi TİKA tarafından restore edilmiş. Ohri kalesinde Osmanlı’ya ait tek iz bu türbe. Osmanlı’nın buradan geçtiğinin biricik nişanesi olarak bir ziyaret makamı. Sinan Çelebi Osmanlı’nın kaledeki tek muhafızı gibi adeta kaleyi bekliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*EfXfda3HwQiOUrQUTEaFCA.jpeg" /><figcaption>Ohri Kalesi’nden Ohri (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Bu kompleks yapının aşağı yamaçlarında ise bir başka kilise konumlanıyor. Ohri’nin en harikulade kısmında yer alıyor denilebilir. Kalenin yer aldığı burnun göle en hakim noktasında. Bu noktayı <em>Kaneo</em> yazılı tabelalar işaret ediyor. Sık ağaçların arasından yamaç aşağı inildiğinde karşılaşılan yönü göle dönük olan Jovan Kaneo isimli bu kilise eteklerinde bir dolu ziyaretçiyi ağırlıyor. Öbek öbek insanlar bu kiliseye doğru yürüyor. Bazı gruplara etekli giysileri içinde papazlar eşlik ediyor. Bu bölgede gördüğümüz kiliselerin benzerleri İstanbul’da, İznik’te de var. Ortodoks Bizans üslubuna <em>Kariye</em>’den <em>Zeyrek</em>’ten aşinayız.</p><p>İç kısmının çok fazla ziyaretçi kapasitesine sahip olmadığını anladığım kilisenin giriş kapısında duruyorum. İçerideki kalabalık bir Hristiyan ilahisi okuyor. Okudukları ilahinin tınıları Yugoslav sinemasının kült yapımı <em>Çingeneler Zamanı</em> filminin müziğini çağrıştırıyor bana. <em>Ederlezi’</em>nin içli ve duygulu nağmeleri kulağıma geliyor ilahiyi dinlerken. Üsküp’te oturduğumuz lokantada çalan şarkılarda da aynı tınıları almıştım. Her coğrafyanın nağmeleri ister dini ister dünyevi müziklerde olsun kendini hissettiriyor demek. Kiliseden ayrılıp yürürken yeşil, mavi ve ziyaret ettiğim yapının kızıl renk tonlarının oluşturduğu harmoniye kendimi bırakıyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*0VbjD0qt6tb2PpSfb7Msnw.jpeg" /><figcaption>Jovan Kaneo Kilisesi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Ohri’nin kalesinden çarşısına iniyoruz. Kalede küçük tezgahlarda Ohri Gölü’nden çıkan incilerin satıldığı tezgahlar var. Bu satıcılar sessiz sakin tezgahını bekliyor. Müşteri elde etmek için aşırı tavırlar göstermiyor. Tezgahında fiyat soran müşterileri kibarlıkla karşılıyor. Bu bölge insanlarının en belirgin özelliklerinden biri ağır başlılıkları olabilir.</p><p>Ohri’nin çarşısı Üsküp çarşısını andırıyor. Osmanlı bakiyesi bir çarşı nitekim. Çarşıdaki Ali Paşa Cami’nde öğlen namazını eda ediyoruz. Cami şirin bir avluya sahip. Abdestliklerde temiz yıkanmış, abdest alan kişinin kullanıp kirli sepetine atacağı ufak havlular var. Yıkanıp tekrar temiz havlu sepetine koyuluyor. Türkiye’de aşina olmadığımız bir durum bu. İmam Efendi yeni yıkanmış havluları hanımlara ait abdesthaneye koymamı benden rica ediyor. Yine bu cami Türkiye’nin onardığı diğer Balkan camilerinde olduğu gibi temiz ve bakımlı. Balkan savaşlarında minaresi yıkılan Ali Paşa Cami’ni de Vakıflar Genel Müdürlüğü restore etmiş.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*On56yecmA6nRIYQ16qCIkw.jpeg" /><figcaption>Ohri Ali Paşa Cami mihrabı (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Namazdan sonra caminin imamı ile ayaküstü sohbet ediyoruz. İmam Efendi İmam-hatip lisesini Türkiye’de okumuş. Kaleden minare göremediğimi söylüyorum. Ohri’deki camilerin sayısı, Müslüman nüfusun ne kadar olduğu, Makedonya Diyanet işlerinin ve müftülüklerinin nasıl işlediği gibi sorular soruyorum. Ali Paşa Cami dışında başka camilerin de olduğunu söylüyor. Ancak camiler cemaati olduğu zaman anlamlı diyor. Müslüman nüfus 6500–7000 kişi civarında imiş. Elveda Rumeli dizisindeki kasaba çarşısı çekimleri de Ohri çarşısında yapılmış. Google Maps’ten çekim yapılan kısmı tarif ediyor ancak nere olduğunu tam çıkaramıyoruz.</p><p>Son olarak yemek yenilecek bir mekan önerisi istiyoruz. Ali Paşa Cami’nin cemaati olan bir kişinin restoranını tavsiye ediyor. İmam Efendi ile tanışıklığımızdan duyduğumuz memnuniyeti ifade edip sözünü ettiği restorana yöneliyoruz. Restoranda keşfettiğimiz unutulmaz tatlardan biri Şopska salatası oluyor. Salatalık, domates, soğanla hazırlanan, rendelenmiş beyaz peynirle süslenen bu salata bir Balkan lezzeti olarak hafızamızda yer ediyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*R6vxj66aYl8go0Ji7EGpdw.jpeg" /><figcaption>Ohri Gölü (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Yemeğin ardından önceki gün akşam karanlığında gezintiye çıktığımız Ohri Gölü kıyısına geçiyoruz. Gündüz gözüne gölün sahilinde yürüyoruz. Yağmur bulutları ve güneş yer tutma yarışında gibi. Hava bir kapanıyor, bir güneş pırıltı saçıyor. Ve incili, inci gibi şehirden ayrılma vakti geliyor. Yeni istikametimiz Arnavutluk’un İşkodra şehri oluyor. Ohri gölünü çevreleyerek Arnavutluk’a ilerleyen yola revan oluyoruz.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=344541b8ee5f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI III: BALKANLARI TAHAYYÜL ETMEK(I)]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/balkanlari-tahayy%C3%BCl-etmek-i-makedonya-8f72c790c81f?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8f72c790c81f</guid>
            <category><![CDATA[balkanlar]]></category>
            <category><![CDATA[osmanlı]]></category>
            <category><![CDATA[üsküp]]></category>
            <category><![CDATA[makedonya]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 03 Jan 2026 12:43:13 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-11T15:51:55.947Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>GEZİ YAZILARI III</h3><h3>Balkanları Tahayyül Etmek (I): Üsküp, Makedonya</h3><p><em>Tarih Söyleşileri</em> programının Evliya Çelebi bölümünü dinlerken Hayati Develi günümüzde çokça seyahat edildiğini ama seyahat üzerine pek fazla yazı yazılmadığını söylüyordu. Seyahat yazılarının gittikçe azaldığından dem vuruyordu. Adalet Ağaoğlu’nun <em>Romantik Bir Viyana Yazı</em> romanında ise romanın kahramanları arasında geçen bir diyalog tam da bu konuya temas ediyordu. Gezip tozduğu yerler hakkında tarih notları alan yazar kahramana karşısındaki “Bunu hep yapar mısınız? Belki böyle böyle, bir kitaba hazırlık oluyordur.” diye soruyordu. Soru yöneltilen yazar kahraman ise “Oluyorsa bile, çok sınırlı bir hazırlık. Bazen hatta hiçbir anlam taşımaz. Hem, bizzat kitabın yeraltına, belki artık çıkmamasıya çekildiği bir dünyada, ona bu tür özenler göstermenin gereğinden kuşku duymaktayım. Üstelik ben gezi notları yazmaya da hiç istekli olmamışımdır. Yüzlerce, binlerce kere anlatılmadık hiçbir yer kalmadı diye düşünüyor olabilirim. Üstelik insanlara dünyanın her ucunu bucağını, kutuplara, buzdağlarına kadar o kadar çok gösterdiler ki, anlatarak onların düşlerini ne kadar zorlayabilirsiniz ki?” Bu cevaba karşılık soruyu soran kişi ise “Bense gezi kitaplarını okumaya hâlâ bayılırım. Her anlatanın bakışı, tonu farklıdır. Herkesin çok iyi bildiği, yazıla yazıla cılkı çıkmış, filmlere sahne ola ola ezberlenmiş, ekranlarda bakıla bakıla hatta artık görülmez olmuş ünlü bir cadde bile, farklı birinin sunuşuyla bize hiç bilmediğimiz bir yermiş gibi gelebilir…” diyordu. Bir gezi yazısı yazmaya niyetlenirken romandaki yazar kahramanın fikrine yakınlık duymamak elde değil. Nitekim romanın yazıldığı yıllardaki görsel malzeme üretim teknolojisi ile bugünkü teknoloji arasında ciddi bir farkın olduğu kesin. Görselliğin zirvesini teşkil eden sosyal medyanın etkileşim hızından ise henüz söz edilmediği dönemler. Görülmeyen, fotoğraflanmayan, video kaydına alınmayan bir yer kaldı mı gerçekten? Dünyada aynı anda aynı mekan için saniyede binlerce görsel üretilmesi mümkün. Böylesi bir zeminde seyahat edilen bir yeri yazarak anlatmanın anlamı ve değeri ne olacaktır hakikaten? Bir fotoğrafın, bir videonun anlatamadığını bir yazı anlatabilecek midir? Görsele sığdırılamayan hisler, tatlar ve kokuların pekâlâ yazarak metne sığdırılabileceğine ikna oluyorum. Türkiye’nin son yıllarda Balkanlar politikasının bir uzantısı olarak eski Osmanlı şehirlerine uçuşların yapılmasıyla çok sayıda insanın çokça gittiği bir yere gezi yazısı yazmaya koyuluyorum.</p><p>Maria Todorova’dan ödünç alarak <em>Balkanlar’ı Tahayyül Etmek</em> diyorum yazının başlığına. Balkanlar’ı düşleyerek yollara düşüyorum. Adım adım Osmanlı mirasının izini sürüyorum.</p><p>Balkanlar… Henüz iki yüzyıllık bir isim. Esasında u-Rum eli… Osmanlı’nın Kızıl Elma’sı. Daimi gaza yönü. Fetihlerin birbiri ardına geldiği münbit coğrafya. Balkanlar, Osmanlı’nın medeniyet birikimini en birincil olarak yüklenip götürdüğü havza. Mimaride üslubun, şehirleşmede siluetin taşındığı diyarlar…</p><p>Avrupa’nın doğusunda, Adriyatik, Tuna Nehri ve Karadeniz’in kucağında bir yarımada. Tertemiz havası, bereketli toprakları, yağmurların besleyip bolarttığı akarsu ve gölleriyle, alabildiğine uzanan yeşil ormanlarıyla ve yeşilin her tonuyla cennet tasvirlerine uyan Balkanlar. Azra Erhat’ın <em>Mavi Anadolu</em>’sundan esinle <em>Yeşil Balkanlar</em> diye nice eskimez eserler yazılası.</p><p>Ulus devletin kalıplarına sığmayacak kadar çok uluslu, çok dinli, çok dilli Balkanlar. Sınırlar esasında cetvelle çizilip işin içinden çıkılamayacak kadar girift. Bir toprak tek bir milletin değil. Her bir ülke değil şehirler, köyler bile çeşnili. Ulus-devlet olamayacak kadar iç içe geçmiş milletlerin coğrafyasının bu uğurda son iki yüzyıldır BAL’ı olduğu kadar KAN’ı da bol…</p><p>Balkanlar’a seyahat için evvela menziller belirliyoruz yola çıkmadan önce. Kosova’dan başlayacak seyahatin menzilleri Makedonya, Arnavutluk ve Karadağ olacak. Tekrar Kosova’ya dönülerek noktalanacak. İlk şehir Priştine.</p><p>Priştine’ye iniş yaparak başlayan seyahat rotasında Kosova’yı daha sonraya bırakarak kiraladığımız araç ile Makedonya’ya geçiyoruz. Kosova daha ovalık bir yapıya sahipken Makedonya’ya yaklaştıkça dağlar artıyor. Ağaç çeşitliliği değişmeye başlıyor. Daha gür, daha yeşil … Makedonya’da ilk göreceğimiz şehir Üsküp. Üsküp hayallerimde ayrı bir yere sahip. Heyecanım daha da artıyor yaklaştıkça. İstanbul’dan önce fethedilen, ezanların Konstantiniyye’den daha evvel okunmaya başladığı şehir. Yüzlerce yılın Osmanlı geçmişine özlem duyduğum şehir. Üsküp’e girmek üzereyken şehrin merkezinde yer alan dağın tepesinde kocaman bir haç bizi karşılıyor. Şehir merkezine yaklaştıkça haç büyüyor. Yalnızca şehre girdiğimiz istikametten göründüğünü düşünüyorum başta. Halbuki öyle değil. Geceyi geçireceğimiz yerin penceresinden de görüyorum karanlık dağın üzerinde aydınlatılarak parlatılan haçı. Perdeyi aralar aralamaz şimşek gibi parlıyor orada. Sabah olup şehri dolaşmaya çıktığımızda da haç bize eşlik ediyor. Her kadim geçmişi olan şehri gezmeye başladığımızda yaptığımız gibi Üsküp kalesinden başlıyoruz geziye. Kaleden şehri temaşa etmek isterken de tepede konumlanan haç mağrur bir eda ile karşımızda duruyor. Hristiyanlık meydan okuyor diye düşünüyorum. Kollarını açıp şehri kavrayan bir duruşu var. Meydan okuyor, şehrin hükümranlığını ilan ediyor. <em>Bu kentte Haç, Hilal’e galebe çaldı</em> diyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4ve8jY1NdN4rwBSwcZ4wEw.jpeg" /><figcaption>Kaleden Üsküp Şehir Merkezi (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Kaleden görünen şehir bir Yunan şehri gibi. Şehrin ortasından sessiz sedasız akıp giden Vardar’ın üzerindeki Fatih Sultan Mehmet köprüsü dışında göze ilk etapta görünen tüm yapılar Antik Yunan mimarisini çağrıştıran türden. Şehrin merkezinde meydana sıklıkla yerleştirilmiş, çoğunlukla Büyük İskender’i temsil eden devasa heykeller yer alıyor. Üsküp ‘ün Vardar’ın bir tarafında yer alan Müslüman olmayan kısmına bakınca Avrupa tarihinin kökleri konusunda tarih ve düşünce tarihi derslerinde konuştuklarımızı hatırlıyorum. Avrupa <em>Greko-Romen, Judeo-Christian</em> köklere dayanır. Balkan ülkelerinin Avrupa’nın ötekisi olmadığını, bilakis Avrupalı olmak için bu köken birliğini ortaya koyması olarak okunabilir mi şehrin bu görünümü? Yahut da özellikle Makedonya’nın Müslüman idaresi altındaki devirlerini tamamen yok sayarak Makedonya’nın pagan geçmişi ve paganist geçmişin akabindeki Hristiyan geçmişine sımsıkı sarılma olarak mı anlaşılmalı bu durum. Şehri paganist asırların dokusuna büründürmek kadar Müslüman mirası olan yapıların metruk bırakılması da Müslüman devirleri hafızadan silip atmak gayesinin bir parçası gibi. Üsküp kalesinde rehberlik yapan Makedonya Türk’ü ağabeyin söylediğine göre özellikle nehrin ikiye böldüğü şehrin Müslüman tarafına kasıtlı bir ilgisizlik söz konusuymuş. Kalenin içini bakımsızlıktan yabani otların bağlamış olması da bu duruma işaret ediyordu. Geceleri bu tarafın aydınlatılmaması da bu metruk bırakmak politikasının bir parçası. Müslüman taraf için belediyecilik hizmetlerinin de yeterince sunulmadığını düşünüyorum kaleden çarşı tarafına doğru indikten sonra. Bu kısımda dolaşırken Ortadoğu şehirlerinden birinde olduğum hissine kapılıyorum. Hakikaten nezih bir atmosfer sezmiyorum.</p><p>Üsküp Kalesi’ndeki Üsküp’ün kültür envanterini gösteren bilgilendirme panosunda Holokost Müzesi dikkatimi çekiyor. Kale’den indikten sonra şehir içinde müzenin binası da önümüze çıkıyor. Holokost ile Makedonya arasında bir irtibat kuramıyorum. Bu ülkede Holokost’la ilgili bir yapıya rastlayacağımı doğrusu düşünmezdim.</p><p>Arabayı kalenin eteğindeki otoparkta bırakarak kaleden şehrin Müslüman tarafına doğru iniyoruz. Balkanlarda camiler öğlenden önce kilitli olduğu için kaledeki Sultan Murad Cami’ne giremiyoruz. Aşağı doğru inmeye devam edince çarşının başlangıcına geliyoruz. Orda oldukça şirin bir cami olan Arasta Cami ile karşılaşıyoruz. Mescit büyüklüğündeki bu caminin restorasyonu Bursa Büyükşehir önderliğinde gerçekleştirilmiş. Caminin temizlendiği vakte denk geldiğimiz için kapısı açık. Güzel bir kokuyla karşılıyor cami içeri girenleri. Çıkışta caminin temizliği ile ilgilenen yaşlı teyze ile selamlaşıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bNLGdMd7haixmxJ9wX9qOg.jpeg" /><figcaption>Üsküp Arasta Cami (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Arasta Cami’nin yanındaki çay ocağında ceviz ağacının altında otururken bura Türkiye diyorum. Çaycıya Türkçe çay söylerken de Türkçe konuşmak haritada ayrışan ve bize uzak düşen bir yerde nasıl olur diyorum. Türkiye’nin çocukluğumuzdan itibaren sınırlarını zihnimize kazığımız siyasi haritadan ibaret olmadığını anlıyorum. Türkiye Anadolu ve Trakya’dan ibaret değil, çok daha fazlası…</p><p>Çay ocağından kalktıktan sonra Gazi İshak Bey Cami, diğer ismiyle Alaca Cami’ye doğru devam ediyoruz. Hareketli bir cadde üzerinde yer alan caminin avlusuna girince hazire kısmı karşılıyor. Haziredeki Osmanlı mezar taşlarını fotoğraflıyorum. Rumeli mezar taşlarını diğer şehirlerde de gördükçe fotoğraflamaya çalışıyorum.</p><p>Kadim Osmanlı camileri ve medreseleri adeta nefes alıyor. Kadim camilerin, medreselerin tılsımı ne ki daha avlusundan adımını içeri atan kendini başka bir dünyada buluyor. Cami avlusu dışında kalan tüm kalabalıklar, dünyalık telaşlar, şehirlerin curcunası son buluyor. İstanbul’un en kalabalık semtlerindeki bu tür yapılar dahil hepsi aynı sükuneti sunuyor. Şehzadebaşı’nda Fatih’in yoğunluğu, Yeni Valide Cami’nde Üsküdar meydanın hengâmesi bir anda kesiliyor. Üsküp’te de camiler aynı hisleri yaşatıyor…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3b22vk0XyPwFmeISV3AyTQ.jpeg" /><figcaption>Gazi İshak Bey Cami (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Türkiye’nin çeşitli kurumları Balkanlar’daki Osmanlı bakiyesi eserlerin restorasyon ve bakımını üstleniyor. Ziyaret ettiğimiz her Osmanlı yapısı için nerdeyse aynı durum söz konusu. Onarımdan geçtiğini gösteren levhalarda camileri onaran kurumların TİKA, Diyanet İşleri Başkanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü vb olduğu görülüyor. Balkan savaşlarından sonra Balkanlar’daki Müslüman nüfus nasıl koşup Anadolu’ya, ana topraklara sığındıysa şimdi de ana yurttan bir el uzanıp buradaki mirası koruyor. Geride bırakılan yüzlerce yıllık bakiyeye bir tür kucak açma olarak okuyorum bu durumu. Ne acıdır ki bu el uzanmasa artta bırakılan devasa hazinenin harabeye dönüşmesi kaçınılmaz olacaktır. Balkan devletlerinin politikaları neticesinde yok olmaya mahkum olacaklardır.</p><p>Alaca Cami’den sonra Gazi İsa Bey Cami’ne geçiyoruz. Avlu kapısı da kilitli olan bu camiye demir kapının ardından bakmakla yetiniyoruz. Restorasyonlar vesilesiyle ışıl ışıl parlayan camilerden biri de bu zarif İsa Bey Cami.</p><p>Burdan ayrıldıktan sonra çarşıya doğru yürüyoruz. Üsküp Saat Kulesi yapısıyla dikkat çeken bir Osmanlı eseri. Üsküp’ün Müslüman yoğunluklu bu yakasında Eski Türk Çarşısı yer alıyor. Osmanlı çarşısının temel karakteristiklerini devam ettiriyor Eski Çarşı. Türkiye’den gelen gezi gruplarıyla çarşıda sıkça karşılaşıyoruz. Öğle yemeği için bir mekan arayışına giriyoruz vakit ilerledikçe. Üsküp’e özgü lezzetlerin neler olduğuna bakınıyoruz. Çardak isimli bir restorana oturuyoruz. Balkan yemeklerinin başında köfte geliyor. Çorba olarak da et suyuyla hazırlanmış bir çorbaları var. Yemeğin ardından tatlı yemek üzere eski bir tatlıcıya giriyoruz. Metal tabaklarda tatlıların sunulduğu bu tatlıcıda çeşit çeşit Balkan tatlıları bulunuyor. Evvela trileçe söylüyoruz. Üç sütlü tatlı anlamına gelen Trileçenin Türkiye’de şöhreti artmaya başladığı dönemde üniversiteden Makedonya Arnavutu bir arkadaşım “Trileçe Balkan tatlısıdır.” demişti. Yerinde yemek gerek diye o vakitten beri düşünürken Üsküp’te yemiş oluyoruz. Ardından az şekerli yumurta akıyla hazırlanan cevizli bir tatlı ve kaymaklı acıbadem kurabiyesi alıyoruz. Kaymaklı acıbadem kurabiyesine Türkiye’de pastanelerde rastladığımı hatırlamıyorum. Beşiktaş ve Kuzguncuk gibi acıbadem kurabiyecileri ile bilinen semtlerde de görmedim.</p><p>Tatlıcıdan çıktıktan sonra Üsküp meydanına yürüyoruz. Kaleden görünen devasa heykellerin yanına gelmiş oluyoruz. Bu heykeller estetikten uzak görünüyor. Abidevi Taş Köprü’yü ve Vardar Nehri’ni görüp hemen şehrin bu kısmından uzaklaşmak istiyoruz. Taş Köprü dışında modern mimaride yapılmış başka köprüler de şehrin iki yakasını birleştiriyor. Ama hiçbiri Taş Köprü’nün asil duruşu ile yarışamıyor. Taş Köprü’nün altından Vardar kendi halinde akıp gidiyor. Aklıma ilkokulda ezberlediğimiz Vardar Ovası’na yazılan Rumeli türküsü geliyor. Rumeli’den esip gelen nağmeler çocukluğumuza ulaşmış demek.</p><p>Üsküp’te çok sayıda dilenciye rastlanıyor. <em>Üsküp Dilencileri</em> isimli bir romana başlamıştım. Devamını getirmediğim bu romanı hatırlıyorum. Anlaşılan Üsküp’ün dilencileri bir romana bile konu olacak toplumsal bir durum.</p><p>Öğlen namazı için çarşı içindeki Murat Paşa Cami’ne yürüyoruz. Öğle vakti çarşının kalabalığından bu cami de nasibini almış. Yoğunluktan bu camiye giremeyip Üsküp kalesindeki Sultan Murad camide namaz kılmaya niyetleniyoruz. Bir hayli yol kat etmiş olmaktan yorulmuş olarak tekrar kaleye doğru çıkmak zorluyor. Ancak caminin atmosferi yorgunluğu unutturuyor. Abdestliği oldukça temiz. Cami güzel bir restorasyon geçirmiş. Kubbe işlemelerine oturup uzun saatler boyunca bakılabilir.</p><p>Namazdan sonra Üsküp’ün doğal güzelliklerinden biri olan Matka Kanyonu’na doğru yola çıkıyoruz Üsküp şehir merkezinden ayrılarak. Günün en hareketli saatinde şehir içi trafiğini görmüş oluyoruz. Görece yoğun sayılabilir. Kanyona vardığımızda arabayı bıraktıktan sonra yürüyüş parkurunun ve su üzerinde tekne turlarının başladığı kısma kadar epey bir yürüme yolu var. Kanyon boyunca oluşturulan yürüyüş parkurunu değil tekne turunu tercih ediyoruz. Kanyonda suyun tutulmasıyla oluşturulmuş yapay göl üzerinde sadece tekne turu değil kano gibi başka su etkinlikleri de yapılabiliyor. Teknenin yararak ilerlediği zümrüt yeşili su yeşil ağaçlar ile bir harmoni oluşturuyor. Kayalıkların grisi ile yağmur indirmeye başlayan bulutların griliği uyumlanıyor. Kullarına <em>altından ırmaklar cennet</em> vadeden Mevla dünyada da cennetin numulerini tattırıyor. Cennetten bir köşe olan bu kanyonda suyun tutulması gibi zamanı da burada tutabilsek…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*oVKA93m6Top49IsSXLiAzQ.jpeg" /><figcaption>Matka Kanyonu (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Matka’dan ayrılırken bir camide ikindi namazını eda ediyoruz. Caminin bahçesinde asılı ampulleri görünce belli ki Ramazan akşamlarından kalmış diye düşünüyorum. Mahalle çocukları cami yakınında oynuyor. Türkçe bildiklerini düşünerek onlara Türkçe konuşuyorum ama kendi dillerinde Türkçelerinin olmadığını ifade ediyorlar. Üsküp’ten sonraki menzilimiz olan Manastır şehri için yola revan oluyoruz. Üsküp- Manastır arasında uzanan yol üzerinde şehir merkezlerinden ziyade bol miktarda köy bulunuyor. Her geçtiğimiz köye dikkatimi veriyorum. Yolun yakınında veya uzağında görünen onlarca köyün büyük kısmında minareleri seçiyorum hemen. Bazı köylerde cami ve kilise birlikte yer alıyor. Güzergâhımız büyük oranda Müslüman köylerinden oluşuyor intibaı uyandırıyor. Makedonya başkentinin Hristiyan galibiyetini ilanına karşın taşrası bu iddiayı boşa çıkarıyor diyorum. Tanrı misafiri olarak bu köylerden birinde bir kapıyı çalabilmeyi isterdim ve onları dinlemeyi… Gözleri yeşile kandıran ormanlar arasında uzayıp giden yollar hiç bitmese de yormayacak gibi bir görsel şölen sunuyor yolculuk edene…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8f72c790c81f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[GEZİ YAZILARI II: TUNCELİ]]></title>
            <link>https://medium.com/@ruznamecihatice/gezi%CC%87-yazilari-ii-tunceli%CC%87-8a1ceb47929b?source=rss-54becab61e68------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8a1ceb47929b</guid>
            <category><![CDATA[tunceli]]></category>
            <category><![CDATA[fırat-nehri]]></category>
            <category><![CDATA[ovacık]]></category>
            <category><![CDATA[munzur]]></category>
            <category><![CDATA[çemişgezek]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[ruznâmeci]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 26 Dec 2025 19:33:35 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-12-26T19:34:21.921Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bir gezi planı için olmazsa olmazlar vardır. Maddi kaynaklar, planlanan yere ulaşım vasıtaları, konaklama, yeme içme gibi. En önemlilerinden biri de hava koşullarıdır şüphesiz. Her yer her zaman gezilip görülebilecek iklimsel koşullara sahip değildir. Bu durumun göz önüne alınmadığı bir gezi, hele ki kavurucu sıcaklarının yaz mevsimine galebe çaldığı bir şehri yazın gezmeye kalkmak olası pişmanlıkları göze almaktır.</p><p>Aylardan Temmuz olduğu bir tarihte güzide ülkemizde gezip dolaşılacak en uygun yer nere olmalıdır arayışına girdiğimiz bir yıl, Güneydoğu adeta kırmızı alarm verir bir bakış atıyordu bize haritadan. Aslen İç Anadolu’lu, Akdeniz’de büyümüş, Marmara bölgesinde ömrünün büyük kısmını geçirmiş biri olarak benim için yaz şartlarında geziye en uygun bölgeler Ege, Karadeniz ve Doğu Anadolu idi. Kalkıp Ege’ye ve Karadeniz’e gitmek bulunduğum konuma epey uzak olduğundan yine aynı haritadan gelmem için gülücükler atan bölge Doğu Anadolu oldu. Günübirlik gerçekleştirilebilecek bir gezi için Elazığ’dan nereye gidilebilirdi? Tunceli, Bingöl, biraz daha uzağa gidecek olsak Erzurum, Erzincan, Muş… Gezilecek ekiple hızlı bir istişare ve neticesinde Tunceli’ye gitme kararı. Daha evvel Harput köylerinden günbatımında seyrettiğim, Buzluk mağaralarından yine çok yakınına vardığım, yakınlarımın askerlik anılarından dinlediğim Tunceli. Gezilecek görülecek yerleri hakkında neredeyse sıfıra yakın bir bilgiyle ertesi gün Tunceli’ye gitmek üzere yola çıkacak olmak…</p><p>Kadim dönemlerde seyyahlar gezileri için nasıl bir rota oluştururlardı? Bir beldeye vardıklarında gezmeye nereden başlamayı alışkanlık edinirlerdi? Kendinden evvelki seyyahların anlatıları mı onlara yol gösterirdi, yoksa şehir tarihleri mi? Kılavuzlar mı eşlik ederdi kendilerine? Günümüz insanı bir gezi grubuna dahil olmayıp bir rehber kendine kılavuzluk etmeden nasıl başlıyor geziye? Kendi başın dünyayı dolaşmaya çıkan onlarca gezgin nasıl bilgi ediniyor? Hiç bilmediği bir yere vardığında nasıl her şeyi eliyle koymuş gibi buluyor? Elbette ki internetle. Google Maps yahut benzer uygulamalar ile ulaşımdaki en kestirme, en pratik güzergahlar tespit edilebiliyor. Araç, otel, yiyecek içecek gibi. Kocaman bir rehberlik hizmeti olarak dijital dünya…</p><p>Hakkındaki bilgimizin bunca azlığına rağmen yapılan birkaç saatlik taramayla gezi rotası, görülecek mekanlar listesi, geziye dair tüyoların hepsi tamamlanıyor. Elazığ- Çemişgezek feribotu ile Tunceli’ye geçişle başlayacak, sırasıyla Hozat, Ovacık, Tunceli merkez ve Pertek’i gezip Pertek-Elazığ feribotu ile Elazığ’a dönerek geziyi tamamlayacaktık. Bir daire çizercesine dolaşacağımız bir gezi olacaktı. Arasını Fırat nehrinin ayırdığı Elazığ ve Tunceli şehirlerinin birbirlerine irtibatı büyük oranda feribot ile sağlanmakta. Geçit vermezliği sebebiyle tarih boyunca insanlara çareler aratmakla meşhur Fırat’a günümüz insanının çözümü de feribot. Keban yolu üzerinden Fırat nehri üzerindeki feribot iskelesine gitmek üzere günün ilk ışıklarıyla yola koyuluyoruz. Günlerin uzun olması güne daha erken başlamaya vesile. Feribot için iskeleye ulaştığımızda göz kamaştıran Fırat’ın maviliği ve martıların şen taklalarına şahit oluyoruz. Güneşli bir günde Boğaz’da vapura binip martılara simit atmakla eş değer hisler kuşanıyoruz. Boz dağların ve tepelerin arasından akıp giden bu masmavi su bir hazine sanki. Kısa süreli feribot yolculuğunun ardından Çemişgezek’e geçmiş oluyoruz. Çemişgezek ardımızda bıraktığımız Elazığ’ın coğrafi yapısıyla benzerlini koruyor, engebesinin az oluşu ve geniş tarım alanlarıyla. Çemişgezek’te ilk dikkatimizi çeken, araçların plakaları. Elazığ’a aidiyetleriyle kendilerini tanıtan Çemişgezek ve Perteklilere rast gelişimi hatırlayarak plakalarından bu aidiyeti somut olarak da görebiliyorum. İlçe merkezine yaklaştıkça engebeler artıyor. Dağlık oluşuyla tanıdığımız Tunceli’nin yükseltisine ufaktan girmiş oluyoruz. Uzun Hasan’ın türbesini gösteren tabelayı geride bırakarak ilçe merkezine ulaşıyoruz. Doğu Anadolu gezileri, Doğu Anadolu tarihi, özellikle de beylikler döneminde bir yolculuğa çıkartacak tarihi şahsiyetler ve onların bakiyesi ile geçecek türden.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zIQcmZ9pZTALBLSF98vzSg.jpeg" /><figcaption>Fırat Nehri (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Çemişgezek ilçe merkezinin girişinde dağ keçisi heykelleri olan bir kaya karşılıyor. Her şehrin girişinde şehrin meşhurlarını göstermek üzere yaptırılan heykelden karşılama törenlerini burada dağ keçilerinin yapmasından anlıyoruz ki burada onlardan çok var. Zaten birazdan heykellerinden sonra dağ keçilerinin bizzat kendileri bir karşılamada bulunuyor. Şehir merkezine bu kadar yakın dağ keçisi görmek şaşırtmıyor değil. Tatlılıkla yayılan bu keçiler ürkekliği de atmışlar belli ki üstlerinden. Araçlar, kornalar ve insanlar ürkütmüyor onları. Gezi noktalarını araştırırken ismiyle ilk dikkatimi çeken yerlerden biri “İndelikleri” olmuştu. İlk hedefimiz “İndelikleri” oluyor. Çemişgezek bir akarsuyun -ki adının Tağar Çayı olduğunu öğreniyoruz- ayırdığı iki dağın bir yüzüne kurulu. İndelikleri şehrin kurulduğu yüzün tam karşısındaki dağın yüzünde yer alıyor. Tağar Çayı’nın üstünden geçerek İndelikleri’ne çıkmaya çalışıyoruz. Oldukça sarp bir yolu var. Bebekli yolculuklar herhangi bir hedefin son noktasına gitmeye her zaman elvermeyebildiğinden İndelikleri’nin asıl kısmına varamıyoruz. Urartular’dan kalma İndelikleri kayanın içlerine açılmış oyuklardan oluşuyor. İndelikleri’ne rahat bir ulaşım için suyun üzerinden kayalığa uzanan bir yol inşaatı var. “<em>Bir dahaki gelişinize proje tamamlanır rahatlıklar çıkarsınız” </em>diyor yol sorduğumuz ağabeyler. Beni İndelikleri’nin benzeri sarp yerlere kurulmuş kadim yerleşim yerlerine yaptığım ziyaretlerde de düşündüren sorular koşup gelip zihnimdeki yerlerini alıyorlar. Neden böylesi sarp kayalar tercih ediliyordu tarihin bize göre eski olan devirlerinde? Kaya oyuklarından mesken edinildiği yüksek noktalar kadar, insanların kale gibi bizzat inşa ettiği alanlar da yüksek yerlerde kuruludur hep. İlk akla gelen elbette korunaklı oluşu. Ama yeme içme gibi insani ihtiyaçların temini için bu denli meşakkatli yerlerden ayrılmak ve oraya geri dönmek nasıl oluyordu? Bu işin lojistiği nasıl sağlanıyordu? Ne kadar sürüyordu? Bu soruyu ilk olarak Alanya’daki Alarahan’ı gördüğümde sormuş olmalıyım. Devamında da Alanya Kalesi, Aydos Kalesi, Palu Kalesi gibi pek çok yerde sorduğum bu soruya bir taraftan cevaplar üretmeye çalışıyorum. Sümela’ya henüz çıkmadım ama çıktığımda ilk sorumun bu olacağından neredeyse eminim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*iUAACwD6_xM8pLo5o4Xy3A.jpeg" /><figcaption>İndelikleri Mağarası (by ruznâmeci)</figcaption></figure><p>İndelikleri’nin bulunduğu dağın yüzüyle bakışan karşı dağ üzerinde de şehrin kalesi yer alıyor. Kalede de şehrin tarihi camileri yüzlerce yıldan bu yana soluk alıp veriyor. Süleymaniye ve Yelmaniye camilerini ziyaret ediyoruz. Beylikler dönemi cami mimarisinin izlerini taşıyan bu camiler oldukça ufak. Özellikle Yelmaniye camisinin dış cephe işlemesinde dikkatimi celp eden ilk şey zarafet. Gezilerde vaktim bol olsa saatlerce tarihi yapıların işlemelerini seyredebilirim diyorum. İslam sanatları tarihinde tanıdığım onlarca cami, işleme tekniği, mimari incelikleri olanca tazeliğiyle karşımda duran o yapı üzerinden okumak isterim. Zarafeti temaşanın ardından iç mekana giriyoruz Kur’an kursu öğrencilerinin cıvıltılı sesleriyle. Caminin imam-hatibiyle girdiğimiz samimi sohbete aleyhimize işleyen zamanın aceleciği sebebiyle son verip Yusuf Ziya Paşa diğer adıyla Tağar Köprüsü’ne geçiyoruz. Muhabbetten geriye kalan, imamdan duymuş olduğum Çarsancak yani Çehar-Sancak, güne ait yeni bir bilgi olarak kendini ara ara bana hatırlatıyor. Tağar Çayı’nda ayaklarımızı daldırdığımız serin su ne kadar da rahatlatıyor kavurucu yaz sıcağında.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Jd_uriQpOlDqKL4Trk_0ug.jpeg" /><figcaption>Tağar Çayı- Tağar Köprüsü (bu ruznâmeci)</figcaption></figure><p>Çemişgezek sıcak karşılıyor bizi. Buradan Ovacık yönüne gitmek üzere ayrılıyoruz. Şairin dizelerinde “eteklerimde bir yığın yaprak”ı hatırlatırcasına “eteklerimde bir yığın mutluluk”la.</p><p>Ovacık’a gitmek için Hozat’tan geçmek gerekiyor. Hozat üzerinden Ovacık’a devam eden yol kimi zaman yol yapım çalışmaları sebebiyle toz toprak içinde. Çemişgezek’ten Ovacık yönüne doğru dağlar ve engebeler artıyor. Yol boyunca dikkatimizi çeken Tunceli’nin su bakımından ne kadar zengin bir şehir olduğu. Dağlar akarsuların yarıkları ile birbirinden ayrılıp durmakta sanki binlerce yıldır. Sularsa dağları yarıp geçmeye azmedercesine.</p><p>Yol üzerinde pek fazla köye rastlamıyoruz. Halbuki Anadolu’da yolculuklarda pek çok Anadolu köyünden geçip giden yollara aşinayız. Belki daha iç kesimlerde kalıyor Tunceli’nin köyleri. Belki de Tunceli’nin köy sayısı az. “Dikkat mayınlıdır!” yazan bir tümsek alan sağımızda kalırken ilk kez mayınlı bir yere o kadar yakın olmamıza şaşırıyorum.</p><p>Yolculuğumuzun büyük kısmı günübirlik geziyi tamamlayabilmek için araç üzerinde geçiyor. Çemişgezek-Hozat-Ovacık arası bir hayli uzun sürüyor. Nihayet Ovacık’a vardığımızda sıcaktan kavrulmuş oluyoruz günün en sıcak saatleri hüküm sürdüğünden. Munzur gözeleri için geldiğimiz Ovacık’ta akıp giden sularda abdest alıyoruz. Bir ağacın altında öğlen namazını kılıp gözelerin üzerine kurulu parkurda dolaşıyoruz. Munzur Baba Ocağı’na gelen ziyaretçiler çıra yakıyor. Taşların arasından çıkan bir suyun etrafındaki taşlar yakılan çıralardan dolayı simsiyah is içinde. Mum benzeri şeylerden ziyade çıra yakılmasını telkin eden bir uyarı levhası gözüme ilişiyor. Yaşlı teyzeler de ziyaretçilerin satın alması için çıra satıyor. Çıranın Alevi-Bektaşi kültüründeki yerine ilişkin bir malumatım olmadığını anlıyorum ilgili okumalarıma ilişkin hatırımdakileri yoklarken. Cemevi’nin tabelası sürekli önümüze çıkmasına rağmen tam olarak nerede olduğunu çıkaramıyorum. Bu sebepten ziyaret edememiş oluyoruz. Ah diyorum, Ovacık, tüm bu doğal güzelliğinle birlikte daha da gelişmiş olmanı beklerdim. Munzur gözelerinin üzerinde tesisler hayal ederdim. Ama diyorum sonra, yeryüzünde keşfettiği her hazineyi son noktasına kadar tüketen insanoğlu için bazı yerler gizemini, sırrını korumalı. Hunharca eskitilmeden kalmayı tabiat harikası bazı saklı hazineler. Ovacık da adeta istila edilircesine eskitilmektense az bilinir bir yer olarak kalmaya devam etmeli.</p><p>Ovacık’tan Tunceli merkeze devam ediyoruz. Ovacık’a gelirken sağımızın uçurum olmasına karşın Ovacık’tan merkeze gidişte akarsu seviyesinde takip ediyor yol. Solumuza dev dağları sağımıza ise akarsuyu almış oluyoruz. Virajlarına rağmen yolu takip etmek oldukça keyifli. Akşamüstü Tunceli merkeze ulaştığımızda artık mesai saatleri bitiyor. Dersim Müzesi’ne girmeyi ve dolaşmayı çok istememe rağmen kapandığından dolayı giremiyoruz. Tunceli merkezi dağların arasında kurulmuş bir şehir ve devasa akan Munzur suyu şehri süslüyor. “Dersim dört dağ içinde” parçası da bir taraftan zihinlerimizde çalınıp duruyor.</p><p>Tunceli tunç renkli bir şehir hakikaten. Tunç renkli kayaların göğe ulaşmaya çalışırcasına ördüğü dağların şehri. Dağlara, sarp Toroslar’dan öylesine aşinayım ki. Tek fark Torosların yeşiline inatla Munzur dağlarının tunç rengi.</p><p>Tunceli Pertek yolu nispeten daha az yükseltiye sahip. Akşam ezanına dakikalar kala ulaştığımızda Pertek’te günün son ışıklarını görüyoruz. Çelebi Ali Ağa Camisi ilçe merkezinde yer alan tarihi yapılardan biri. Daha avluya iner inmez cami dış cephe taşlarında yer alan numaralandırma dikkatimi çekiyor. Abdest alıp avlusunda akşam namazını beklediğimiz bu caminin hikayesi ise oldukça ilginç. Tabelada yazan açıklamayı okuyunca hayrete kapılmamak mümkün değil. Keban barajı altından kalması durumuna engel olmak maksadıyla cami sökülerek yerinden taşınmış ve bugün olduğu yerde taşları ile tek tek inşa edilmiş. Taşlar üzerinde yazan numaralar işte bu taşıma ve yeniden kurma döneminden kalmaymış. ODTÜ mimarlık öğrencileri tarafından yapılan proje biz ziyaretçilere iyi ki de böyle olmuş dedirtiyor. Sular altına gömülecek olan bu tarihi miras böylece korunmuş oluyor.</p><p>Elazığ’a dönüşümüz gecikmesin diye farklı tarihi mekanlara uğramadan doğruca Pertek feribotuna yol alıyoruz. Tunceli’nin Fırat’ı besleyen akarsularından kimilerini görememiş olmanın hüznü de dönüş yoluna eşlik ediyor yorgunluk yanında. Peri Suyu’nu görebilmiş olmayı arzu ediyorum. Günü birlik bir gezinin vakit bırakmadığı bu çayın ismi hayalimde peri kızlarının yıkandığı, kahkahalarının suyun sesiyle karıştığı masalsı bir çağrışım olarak beliriyor. Bugün gördüğümüz bunca suyun masalları yok mudur? Hiç mi masallara konu olmamıştır. Tunç renginde dağların arasındaki engin yarıklardan binlerce yıldır usulca akıp giden bu suyun masallarını dinlemek isterdim.</p><p>Günün olanca yorgunluğu ile arabadan inip feribottan Fırat’ın karanlıktaki görünümünü izleyemiyoruz. Yorgunluktan uyur vaziyette Elazığ merkeze ulaşıyoruz.</p><p>Temmuz, 2022</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8a1ceb47929b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>