İş başvurularımı nasıl ve nereden yapacağım?

Bunun için yapabileceğiniz ilk adım ilk bölümde belirttiğimiz iş portalından ilanları inceleyip başvuru yapmak. Ayrıca Almanya’nın en yaygın kariyer sitelerinden biri olan StepStone üzerinden de başvuru yapabilirsiniz. Bir diğer yol Linkedin, hatta daha iyisi Almanya’da daha geçerli olan XING’de profil oluşturup ilanları incelemek ve işe alım uzmanlarının sizinle iletişime geçmesini sağlamak.

Ancak tüm bunlarla uğraşmak yerine doğrudan bizimle iletişime geçebilirsiniz. Biz hem iş bulma ve hem de sonrasındaki tüm vize prosedürlerinizde size yardımcı oluruz. Yine de sizi nasıl bir sürecin beklediğini öğrenmek istiyorsanız okumaya devam edin :)

İş teklifi aldıktan sonra…

Almanya’da maaş dendiğinde net değil, brüt maaştan konuşulur. İş teklifini değerlendirirken öncelikle brüt rakamın net karşılığını bilmek istersiniz. Bu hesaplama Türkiye’dekinden çok daha karmaşık. Pek çok parametre dikkate alınıyor: Vergi sınıfınız (evli ya da bekar oluşunuza, çocuğunuzun olup olmadığına, çocuk sayısına vb. göre 6 farklı vergi sınıfı bulunuyor), hangi eyalette çalışıp yaşadığınız (Bundesland), kilise vergisi ödeyip ödemeyeceğiniz, sağlık sigortanızın devlet mi özel mi oluşu gibi çeşitli etkenler göz önüne alınarak maaş hesaplaması yapılıyor. Almanya’daki vergi sınıflarından hangisine girdiğinize aşağıdaki tablo aracılığıyla karar verebilirsiniz:

Bekar biri en yüksek vergiyi öderken, evli ve çocuk sahiplerinden daha az vergi alınıyor. 4.500 € brüt maaş için bekar biri yaklaşık 2.600–2.700 € net kazanırken, evli biri için bu tutar 3.000 € net civarına denk gelebilir. Hesaplama için şu siteden yararlanabilirsiniz. Bu konuda en sağlıklı yollardan biri işvereninize danışmak olur.

İş teklifini değerlendirirken, yapılan en büyük hatalardan biri, Türkiye’deki maaşı Euro’ya çevirip teklif edilen rakamla karşılaştırmak oluyor; ama bu elma ile armudu karşılaştırmak gibi. Oysa yapılması gereken; haftalık çalışma saati (Almanya’da genellikle ortalama 40 saat), esnek çalışma saatleri, yıllık izin hakkı (Almanya’da genellikle ortalama 24–30 gün), ilk yıl itibariyle izin hakkının başlayıp başlamadığı, diğer tatiller, doğumda hem anne hem de babaya verilen izin hakkı, ülkenin/şehrin yaşam standartları, yaşam maliyeti (cost of living) ile birlikte konuyu bir bütünlük içerisinde ele almak.

Şimdi, belki kulaklarınıza inanamayacaksınız ama Almanlar pek çok Avrupa ülkesi vatandaşına göre daha az çalışıp daha çok tatil yaparlar. Buna biz “verimli çalışma” diyoruz :)Bkz. aşağıdaki tablolar:

Almanya’daki ortalama geçim giderlerini aşağıdaki diğer tabloda bulabilirsiniz, ancak bu yaşayacağınız şehre göre değişkenlik gösterir. Örn. Leipzig ya da Saarbrücken gibi bir kentte yaşam daha ucuzken, Münih, Hamburg gibi kentlerde başta ev kirası olmak üzere tüm masraflar daha yüksek. Ayrıca şu linkteki verilerden de faydalanabilirsiniz.

Alacağınız bir iş teklifini değerlendirme kriterlerinizden biri de hak ettiğiniz maaşın size teklif edilip edilmediği olabilir. Almanya, “sosyal hukuk devleti” kavramının altını iyi doldurmuş nadir ülkelerden biridir. Öyle ki beyaz yakalıların dâhi sendikaları vardır ve sendikalar oldukça güçlü ve aktiftir. Bir işveren personelini Amerika’da olduğu gibi “you are fired!” diyerek işten çıkartamaz. Bunlar firmaların hata yapmaktan çok çekindiği hassas konulardır. Benzer şekilde, maaş düzeyleri için de eyalet, meslek, deneyim bazında açıklanmış “Gehaltstarif” denilen tablolar var ve firmalar burada yayınlanmış rakamlara uymak zorundalar. Dolayısıyla size olması gerekenden daha düşük maaş teklif edilmiş olması pek olası değil. Siz de rahatlıkla (hatta iş başvurusu yapmadan önce de) bu tablolara bakıp olası maaşınızı yaklaşık olarak öğrenebilirsiniz. Kaldı ki çalışma vizesi için başvuru yaptığınızda maaş en önemli değerlendirme kriterlerden biri olarak ele alınıyor ve konsolosluk söz konusu maaşla yaşamınızı düzgün bir biçimde yürütebileceğinize kanaat getirmiyorsa başvurunuzu onaylamıyor. Örn. 2019 yılı için fen bilimi, matematik, mühendislik, bilgisayar uzmanı gibi aranan mesleklerde, yıllık brüt maaş en az 41.808 Avro. Bu tutarlar her yıl yeniden belirleniyor.

İş sözleşmesi, çalışma vizesi ve Mavi Kart (Blue Card, Blaue Karte)

Teklifi kabul ettikten sonra yazılı bir iş sözleşmesi yapılması ve bunun hem firma hem de sizin tarafınızdan imzalanmış olması gerekiyor. Çalışma vizesi başvurusu, Türkiye’deki ilgili Alman Konsolosluğu’ndan yapılıyor. Unutmayın ki iş sözleşmeniz olmadan çalışma vizesi başvurusu yapamazsınız (Bu durum 2020 nitelikli göç yasasıyla rahatlatıldı; biz burada işini önceden bulup gitmek isteyenlere sesleniyoruz :)), bu belge başvuru için en önemli belgedir. Gerekli belgelerin tümüne şuradan ulaşabilirsiniz.

Almanya, nitelikli işgücünün ülkeye yerleşmesine büyük önem verdiğinden “Make it in Germany” inisiyatifi ile çalışma vizesi sürecini de yeniden yapılandırdı ve oldukça hızlandırdı. Çalışma vizesi başvurusu yaparken “Mavi Kart /Blaue Karte” adı verilen karta da aslında aynı anda başvuru yapıyorsunuz ve artık süreç ortalamada 1–2 hafta gibi kısa bir süre içinde sonuçlanıyor.

Başvuruda dikkat edilmesi gereken noktalardan biri, başvuru formunun Almanca doldurulması gerektiği ve yukarıda belirttiğimiz yükseköğrenim diplomanızın ve mesleğinizin tanınmasına dair belgeleri bulundurmanız. Bunun için ANABIN veri tabanında sorgulama yapıp, çıktısını diplomanızla birlikte başvurunuza eklemeyi unutmayın. (Bu site Almanca olduğundan, gerekli ise Almanca bilen birisinden yardım alın, ya da “Google Translate” veya bize danışın :).)

Eğer eşiniz ve çocuklarınız varsa ve ailecek Almanya’ya yerleşmeyi planlıyorsanız, D tipi çalışma vizesi/mavi kart başvurusu yaparken aynı anda eşiniz ve çocuklarınız için de “aile birleşimi” kapsamında başvuruda bulunabilirsiniz. Bu durumda başvurunuz beraber değerlendiriliyor ve sonuçlandırılıyor. Üstelik normal aile birleşiminde eşinizden A1 seviyesinde Almanca bilgisi istenirken mavi kart ile başvuru sırasında bu istenmiyor. Dolayısıyla ailenizle bölünmeden aynı anda Almanya’ya gidebiliyorsunuz :)

Çalışma vizesi en başta standart olarak 90 gün için veriliyor, korkmayın! Nedeni aşağıda gelecek. (Gerçi 180 gün olan bir örnek olduğunu da öğrendik; ancak bu şimdiye dek duyduğumuz tek istisna! Dolayısıyla güvenli alanda kalın ve durumunuzu 90 güne göre oluşturun :) )Vize işlemleriyle ilgili diğer tüm bilgilere şuradan ulaşabilirsiniz.

Vizem çıktı, şimdi ne yapacağım?

Artık Almanya’ya gidiyorsunuz! Kendi evinizi tutana kadar otel, hostel, Airbnb evi ya da WG’de (Wohngemeinschaft) kalmanız akıllıca olabilir. Almanya’da ev kiralamak en zorlanılan konulardan biri. Örneğin, bilgisayar mühendisiyseniz ve iş teklifi aldığınız şirketin “taşıma hizmeti (relocation package)” varsa bu konuda size yardımcı olacaklardır. Yine de işinizin meşakkatli olduğunu, hatta işe alım süreçlerinden daha yorucu süreçlerin sizi beklediğini bilmelisiniz :(

Ev kiralarken evin eşyalı/eşyasız, kiranın soğuk/sıcak olduğuna dikkat etmelisiniz. (Kira tutarının içinde su, elektrik, ısınma gibi kalemler dahilse sıcak kira (Warmmiete), değilse soğuk kira (Kaltmiete) olarak geçiyor.)

Evinizi kiralayıp adresiniz belli oluktan sonra, 1–2 hafta içinde ilgili devlet kurumuna (Einwohnermeldeamt) geldiğinizi bildirip kendinizi kaydettirmeniz (Anmeldung) gerekiyor. Türkiye’deki ikamet kaydına denk gelebilecek bu işlem için kira sözleşmenizle birlikte pasaportunuzun da yanınızda olması gerekiyor (Elbette farklı eyaletlerde farklı belgeler de istenilebilir.). Bu işlem sonucunda ikametgâh belgeniz (Meldebescheinigung) çıkıyor.

Sonrasında bir banka hesabı açtırmalısınız. Bu işlem için Meldebescheinigung hazır olmalı. Banka seçerken hesap ücretlerinin yanı sıra, kartınızla hangi ATM’lerden komisyonsuz para çekebileceğinize de dikkat edin. Bazı bankaların ortak ATM anlaşması var (örn. CashPool) ve birbirlerinin müşterilerine de ATM’lerinde ücretsiz hizmet veriyorlar.

Şimdi gelelim çalışma vizesinin 90 gün verilmesinin altında yatan nedene: Ülkeye giriş yaptıktan sonraki 90 gün içerisinde, Almanya’ya geldiğinizi, çalışmaya başlayıp oraya yerleştiğinizi Yabancılar Bürosu’na (Ausländerbehörde) bildirmeniz ve oturma izni için (Aufenthaltstitel / Aufenthaltserlaubnis) başvurmanız gerekiyor. Aufenthaltstitel ilk başta en fazla 4 yıllık bir süre için veriliyor.

Tamamlanması gereken önemli adımlardan biri de vergi numaranızı (Lohnsteuernummer) almak. Vergi nuramanız, TC Kimlik No gibi kişiye özgü bir numara. Vergiyi zamanında ve doğru ödemek Almanya’da çok hassas bir konu olduğundan vergi numaranız önemli. Bu numara Finans Bürosu (Finanzamt) tarafından sizin evinize gönderiliyor.

Almanya’da güçlü bir sigorta sistemi (Versicherung) var (sağlık, kaza, emeklilik, işsizlik sigortası gibi). Sağlık sigortası yapmak herkes için zorunlu, ama isteğe bağlı olarak devlet kurumları ya da özel kurumlar üzerinden yapılabilir. Sağlık ve emeklilik sigortası için izlenecek en sağlıklı yol işvereniniz ile görüşmek. Hangi yol üzerinden ilerleneceği belirlendikten sonra şirketiniz ilgili primleri sizin adınıza öder. Almanya’da sağlık ve eğitim ücretsiz. (Özel hastaneye ya da kliniğe gitmediğiniz sürece.)

Ehliyet: Türkiye’de alınmış olan ehliyet 6 ay geçerli. Sonrasında bir sürücü kursuna giderek Almanya’dan ehliyet almalısınız. Almanya’da ehliyet almak biraz pahalı ama, eğer Türkiye’den alınmış bir ehliyetiniz varsa ehliyet masraflarınız daha az olacaktır. Araba kullanmayı çok iyi biliyor olsanız da Almanya’daki trafik kültürüne adapte olmanız ve sınava hazırlanmanız için tekrar direksiyon dersi almanızda fayda var.

Almanca bilmeli miyim?

Hayır, mavi kart almak için Almanca bilmenize gerek yok. Ancak yazımızdan çıkarmış olabileceğiniz gibi (hatta şimdiden bazı sözcükleri öğrenmiş olduğunuz gibi :)), Almanya’da rahat yaşamak için gittikten sonra Almanca öğrenmenizde fayda var; çünkü özellikle devlet kurumlarında kişiler genellikle İngilizce bilmiyorlar. Gündelik hayatta da temel Almanca bilgisi olmadan zorluk yaşayabilirsiniz. (Berlin dışında. Berlin yabancı nüfusun yüksek olduğu ve Almanların da İngilizce’yi rahatlıkla konuştuğu bir şehir.) Bunun için pek çok firma yabancı çalışanlarına Almanca dersi aldırıyor.

Artık iş bulma adımından başlayıp Almanya’da ilk yerleşene kadar sizi nasıl bir sürecin beklediğini biliyorsunuz. Peki Almanya’da nasıl bir yaşam kültürü var? Çalışma kültürü nasıl? Gitmeden önce neleri bilsem iyi olur? Bu soruların yanıtlarını öğrenmek istiyorsanız bir sonraki yazımızı heyecanla beklemeye devam edin :).

“Yurtdışında Çalışmak ve Yaşamak” yazı dizimizin ilkinde, bu kararı verirken neleri göz önünde bulundurmamız gerektiği, hangi etkenlere bakarak bu kararı almamız ya da almamamız gerektiğinden söz etmiştik. Bundan sonraki yazılarımızda, bu kararı verdiğinizi varsayarak belirlediğimiz ülkeler bazında sizlere bilgi ve deneyimlerimizi aktaracağız. (Not: Bu yazı, “Almanya’da çalışmak” üzerine kurulu olduğundan “eğitim” için yurtdışına gitme seçeneklerine değinmeyeceğiz.)

Serimizin ilk ülkesi olarak Almanya’yı seçtik! Neden mi? sHR olarak kurulduğumuzdan bu yana çalıştığımız bir ülke olduğu ve kültürüne, sistemine, prosedürlerine oldukça hâkim olduğumuz için. Dolayısıyla size anlatacak çok konumuz var :)

Almanya’yla ilgili yazımız, aslında 3 bölümden oluşuyor. İlk bölümde “Neden Almanya?” konusunu ele aldık. Bunu “Almanya’ya gidiyorum, o zaman beni hangi prosedürler bekliyor (vize, oturma izni, ev kirası vb.)” sorusunun yanıtları takip edecek ve sonuncusunda da “Almanya’da Yaşam ve Çalışma Kültürü” konularını anlatacağız.

Neden Almanya?

Aslında Almanya’yı seçmemizin nedeni sadece yukarıda bahsettiğimiz sebep (Almanya’yı iyi bilmemiz) değil. İlk anlatmak istediğimiz ülke olarak Almanya’yı belirlememizin altında daha büyük üç etken yer alıyor:

a) Yaklaşık 82 milyon nüfuslu Almanya, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu listesine göre dünyada göçmen nüfusu en fazla olan 3. ülke ve en büyük azınlık grubunu (~4,5 milyon) Türkiye’den gelmiş insanlar oluşturuyor. Ayrıca dünyada en fazla Türk göçmenin yaşadığı ülke Almanya. (=> Yabancılara açık ve özellikle Türkleri yakından tanıyan bir ülke)

b) Almanya’daki iş dünyasının hiç olmadığı kadar nitelikli personele ihtiyacı var (yıllık ortalama 350.000 kişi) ve bu eksiği kapatmanın önemli yollarından biri yurtdışından nitelikli kişileri kazanmak.

c) Almanya Mart 2020 itibariyle nitelikli işgücü açığını kapatmak için çıkardığı yeni göç yasasını uygulamaya koyuyor. Yasaya göre, AB üyesi olmayan ülke vatandaşları da iş aramak için Almanya’ya gelebilecek ve 6 ay boyunca Almanya’da iş arayabilecek.

Gelin bu son iki maddeyi biraz daha açalım:

Farklı araştırma kuruluşları birbirinden farklı rakamlar verseler de 2030 yılında Almanya’da yaklaşık üç milyon nitelikli işgücü açığı olacağı öngörülüyor. Şu an kayıtlı personel açığı da rekor düzeye ulaşmış durumda: Federal İş Kurumu’nun (Bundesagentur für Arbeit) kayıtlarında iş ilanları 519.000’e ulaşıyor ve bu sayı geçen yıla göre 63.000 fazla[1]. Dolayısıyla şirketler her geçen gün yeni işgücünü daha çok yurtdışında arıyor. Hatta bunun için Alman devleti de 2012 yılında “Make it in Germany” adında bir inisiyatif başlattı.

2020 nitelikli göç yasası göz önünde bulundurularak, ihtiyaç olan mesleklere ve bu yasadan yaralanmanın şartlarına kısaca değinmek isteriz:

Hangi alanlarda nitelikli personel ihtiyacı var?

Küresel ekonominin lokomotifi olup yenilikçi ve öncü rol üstlenmiş Almanya’da neredeyse tüm alanlarda mühendis, BT (IT) uzmanları ve biliminsanları aranıyor. Yaşlı nüfus oldukça arttığından doktor ve sağlık bakım personeline de gereksinim var. Bunların dışında, psikoterapist, inşaat sektörü teknik elemanları, havacılık ve uzay teknolojileri uzmanları, mekatronik, elektroteknik, enerji teknolojileri ile matematik, enformatik, doğa bilimleri ve teknolojileri alanlarından meslek uzmanlarına da ihtiyaçlar var.

Otomobil, makine, metal sanayi ve kimya sektöründeki mühendislik ürünleriyle çok güçlü bir sanayi ülkesi ve Avrupa’nın en büyük ulusal ekonomisi olan Almanya, Endüstri 4.0’ın da tüm dünyadaki lider ülkesi! Teknolojiye, inovasyona ve bilime şu an daha da çok yatırım yapan Almanya için özellikle IT uzmanları şu an “acil aranıyor / urgently needed” durumundalar.

Bir durumun daha, IT’deki bu gerçeklikte büyük etkisi var: Almanya’daki yeni start-up şirketler. 2019 yılının 50 en iyi start-up ekosistemindeki şehirler arasında Berlin bir numarada yer alıyor. En cazip şehirler sırasıyla Berlin, Tel Aviv, Helsinki, Stokholm, Bangalore. Bu sıralama yapılırken, kültür, yetenek, altyapı, global zihniyet, yasal düzenlemeler, sermaye, bilgi-birikimi gibi etmenlere yer verilmiş[2].

Öncelikli şartlar neler?

i) 2020 yılı göç yasasından önce, Almanya’da çalışmaya başlamanız için bir iş sözleşmenizin olması gerekiyordu. Özetle işinizi bulmuş ve iş sözleşmenizi imzalamış olmalıydınız. Öte yandan yeni yasayla birlikte, nitelikli bir meslek eğitimi olduğunu belgeleyen ama henüz Almanya’da bir iş sözleşmesi olmayan ve AB üyesi olmayan ülke vatandaşları iş aramak üzere 6 aylık oturma izni alabilecek. (Kendi işinizi kurmak için gitmek de mümkün olmakla birlikte, bu yazıda sadece bir firmada çalışmak için gerekli olan süreçleri ele alacağız.)

(Ek not: Aranan tüm mesleklerin listesi “Pozitif Liste (Positive List/Whitelist)” olarak geçiyor ve önceliklendirilmiş iş ilanları iş portalında yayınlanıyor. Mesleğiniz bu listeler içinde ise işiniz oldukça kolay, örn. Yazılım Mühendisleri için.)

ii) Diploma denkliği: Eğitiminizin (üniversite diplomanızın) Almanya tarafından tanınması. (Kontrolünü Türkçe olarak şuradan yapabilir, gerekli ise denklik için başvurabilirsiniz.)

iii) Dil yeterlilik belgesinin olması: B2 düzeyinde Almanca bilmek koşullardan bir tanesi. Dil yeterliliği olan adaylar daha avantajlı konumda olacaklar.

iv) Blokeli hesabınızda 6 aylık oturma ve iş arama süreci boyunca yeterli geçim parasının bulunması önemlidir.

sHR olarak IT (ve özellikle yazılım) alanında çalıştığımızdan, yazının bundan sonrası daha çok bu alandaki kişilere yönelik olacak. IT uzmanları, yukarıda saydığımız koşulları çoğu zaman rahatlıkla karşılıyorlar. Bizim şimdiye dek sürecini yürüttüğümüz, yazılım alanında çalışan mühendis adaylarımızda pürüzsüz ve hızlı bir akış olduğunu deneyimledik. Bu yasayla birlikte, 2020’de bu süreçler daha da hızlanacaktır.

Eğer Yazılım Mühendisi, Büyük Veri Analisti gibi IT pozisyonlarında çalışıyorsanız, akıcı İngilizce konuşup kendinizi rahatlıkla ifade edebiliyorsanız (her ne kadar çoğu Alman firmasında halen Almanca bilgisi aransa da, IT gibi “acil” pozisyonlarda bu noktada esneklik gösteriliyor), Almanya’dan bir iş teklifi alma şansınız oldukça yüksek. Yeni yılda, artık iş teklifi gelmesini beklemeden yukarıdaki kriterleri sağlayıp sağlamadığınızın kontrolünü yapıp, iş arama ve oturma izninizi de alabilirsiniz.

“Peki Almanya’ya gitmeye karar verdim, şimdi beni nasıl bir süreç ve ne gibi prosedürler bekliyor?” Bunu bir sonraki yazımızda anlatacağız. Diğer yazımızda görüşene kadar sağlıcakla kalın :)

Kaynaklar:

[1] https://www.deutschland.de/tr/taxonomy/term/27/dusuk-issizlik-oranlari-pek-cok-sirket-eleman-ariyor

[2] https://valuer.ai/blog/top-50-best-startup-cities/

6 ay önce bir Pazartesi sabahı ofisteki telefonumuz çaldı. Telefondaki ses Frankfurt’taki iş ortaklarımızdan biriydi. Ekiplerini büyüteceklerinden ve “Deneyimli Yazılım Geliştirme Mühendisi” arayışlarının arttığından bahsetti. Biz de kolları sıvadık ve uygun olabilecek kişilerle iletişime geçmeye başladık. Bu kapsamda yayınladığımız iş ilanına da birçok başvuru almıştık. Kendi başvurusu olan adaylarımızdan biriyle süreci başlatmaya karar verdik. Aday ilana kendisi başvurduğu için yurtdışında çalışma konusunda oldukça istekli ve kararlı olduğunu düşünüyorduk. Bunun dışında yaptığımız görüşmede, Almanya’da çalışmayı üniversiteden bu yana hayal ettiğinden bahsetti. Süreç başladıktan sonra, aday bütün adımları ışık hızıyla ve başarıyla tamamlamış ve hayallerinin gerçeğe dönüşeceği ana yaklaşmıştı: Teklif aşaması. Adaya içerik olarak dolgun bir teklif ve düşünmesi için 3 gün süre verildi. Adayımız bu 3 günün sonunda teklifi reddettiğini belirtti! Şaşkınlık içerisinde nedenini sorduğumuzda, kendisi bu hayalinin gerçeğe dönüşmesine hazır olmadığını, ailesini, arkadaşlarını ve sevdiklerini geride bırakamayacağını anlattı. Yaklaşık 1 ay süren emek yoğun süreç hüsranla sonuçlanmış ve teknik görüşmelere, verilen ödevlere ayrılan zaman boşa gitmişti. Bu, yurtdışı süreçlerini yürütürken karşılaştığımız durumlardan sadece bir tanesine örnek. Bunun gibi birçok durumla karşı karşıya kaldık.

Yurtdışında yaşama ve çalışma kararı almak ciddi bir konu ve kararlılık gerektiriyor. Bu sadece bir hayal değil. Özellikle bilişim sektöründe çalışan kişiler için gerçekleşmesi çok olası olan bir durum. Bu nedenle, bu blog serimizin en başında, bu yolculuğa çıkmadan önceki en önemli adım olduğuna inandığımız “Yurtdışına yaşama kararı nasıl verilmeli, bu karar alınırken nelere dikkat edilmeli?” konusunu ele alacağız. Bu konu netleştirildikten sonra diğer adımlara daha kolay geçildiğini ve atılan her adımın da daha sağlam olduğunu düşünüyoruz. Bu karara varmadan önce, üzerinde düşünülmesi gereken noktaları aşağıda sizlerle paylaşmak isteriz:

1)“Neden yurtdışında yaşamak istiyorum?”

Bu soruya anlamlı ve kişisel bir yanıt vermek gerekiyor. Örneğin, bazı adaylarımız merak ettikleri, bilinmeyeni bilinir kılmak ve farklı bir tecrübe deneyimlemek istedikleri için, bazıları yaptıkları iş ile ilgili yeni yöntem, yeni bakış açıları öğreneceklerini düşündüğü için, bazıları da ailevi (eşinin iş durumu ya da çocukların eğitimi vb.) durumlardan dolayı bu yolculuğa çıkmaya karar veriyorlar. “Peki, sizin nedeniniz/nedenleriniz neler?” Unutmayın ki bu sorunun yanıtının size özel olması gerekiyor; bu konuyu moda olmuş bir trend gibi görüp bu akışa kapılmak sonunda hayal kırıklığı ile sonuçlanabilir.

2) “Yurtdışında yaşamak istiyorum, ama tam olarak nerede? Hangi kıtada, hangi ülkede, hangi şehirde?”

Maceracı bir ruha sahipseniz, “Dünya haritasını elime aldım, gözlerimi kapadım ve parmağımı ilk koyduğum yere doğru yelkenimi açacağım.” diye düşünüyorsanız yazımızın geri kalan kısmını okumayabilirsiniz. Ancak bu yaklaşım sizin için mümkün değilse, o zaman bu konuyla ilgili araştırma ve hazırlık yapmanız gerekiyor. Bu soruya yanıt verilirken, en baştaki sorunun yanıtına da bağlı kalınarak göz önünde bulundurulması gereken birçok faktör var. Yaşamak istediğiniz yere karar verirken, bu faktörlerin önem derecesinin kişinin yaşamdan beklentilerine, hayattaki önceliklerine, kişilik özelliklerine göre farklılık gösterdiğini söylememiz gerekir.

Üzerinde düşünülmesi gereken belli başlı etkenler şunlardır:

Yaşam Koşulları ve Hayat Pahalılığı

Bu faktör ele alınırken, o ülkedeki ya da şehirdeki barınma (kira, elektrik, su, internet faturaları vb.), alışveriş (market ya da pazardan mutfak için alışveriş yapmak, kıyafet almak vb.), ulaşım (metro, otobüs, tren vb.), ev- araba alım satımı, eğlence (konser, sinema, tiyatro vb.) gibi masrafların göz önünde bulundurulması gerekiyor. Gelir ve gider hesabı yapmak seçeceğiniz ülkeyi, şehri belirleme konusunda size oldukça yardımcı olacaktır. Örneğin Amsterdam’a taşınmaya karar veren bir kişi için, şehir merkezine yakın ya da şehir merkezine daha uzak bir yerden ev kiralaması kira için ayırdığı bütçe konusunda önemli değişikliklere yol açabilir.

Çalışma Koşulları

Haftalık çalışma saatleri (30–35–40 saat vb.), mesai saatleri (08.00–16.00; 09.00–17.00 vb.), esnek çalışma saatleri, tam/ yarı zamanlı çalışma, belirli/belirsiz süreli sözleşme, yıllık ücretli izin süresi (3–4–5 veya 6 hafta), maaş, vergi oranları, vergi indirimi olup olmaması, iş fırsatları ve alternatifler gibi konular ülkeden ülkeye, hatta bazen yasal boyutlar elverdiği sürece firmadan firmaya değişen konular olabiliyor. Örneğin İsveç’te bazı firmalar günde sadece 6 saat çalışıyor.

Anadil

Gideceğiniz ülkeyi belirlerken kendinize sormanız gereken bir diğer soru da o ülkenin anadilinin ne olduğudur? Eğer sadece İngilizce biliyorsanız ve yeni bir dil öğrenmek istemiyorsanız bu kriterinize uygun olan ülkelere (İngiltere, Kanada vb.) odaklanmak daha doğru olacaktır. Örneğin, Hollanda, İsveç gibi çoğunluğun İngilizce konuşabildiği ülkelerde, akıcı düzeyde İngilizceye sahipseniz iş ararken ya da yaşarken iletişim konusunda pek fazla zorlanmayacağınızı bilmelisiniz. Eğer uzun süre bu ülkelerde yaşamak istiyorsanız, anadillerini öğrenmeye istekli olmak ve bu konuda aksiyon almak hayatınızı daha da kolaylaştıracaktır.

İnsan Yapısı ve Çok Kültürlülük

Gitmeye karar vereceğiniz ülkenin ve özellikle kalmak istediğiniz şehrin çok kültürlü bir yapısının olması, farklı etnik gruplara, başka ülkelerden gelen expat’lara alışık olması, göçmenlere bakış açısı ve yerli halkın açık görüşlülüğü sizin adaptasyon sürecinizi, oradaki hayatınızı kolaylaştıran ya da zorlaştıran etmenlerden biri olacaktır. Örneğin Kanada’da yaşamak bu açıdan değerlendirildiğinde oldukça cazip gelebilir.

Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Özellikler

Bir ülkenin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi, refah seviyesi, yaşam standartları kararınızı etkileyen bir diğer etken olabilir. Örneğin, Londra merkezli düşünce kuruluşu The Legatum Institute 2018 Küresel Refah Endeksi’ni açıkladı ve ülkeleri kuruluş, ekonomik kalite, iş ortamı, yönetim, eğitim, sağlık, güvenlik, kişisel özgürlük ve doğal ortam gibi birçok kategoriye göre değerlendirdi. 2018’de refah düzeyi en yüksek olan ülke Norveç. Bununla birlikte, 2018 yılında ekonomik analizler yapan ve öngörülerde bulunan “Economist Intelligence Unit” sağlık, eğitim, istikrar, altyapı, suç oranları, sosyal kalkınma, kültür ve çevre gibi kriterlere göz önünde bulundurarak dünyanın en yaşanılabilir şehirlerini açıkladı. Birinciliği Avusturya, Viyana’ya vermişler. Ülkenin ekonomik kalkınmışlık düzeyinin yanı sıra, yerleşmeyi düşündüğünüz yerin kültür ve sanat etkinlikleri açısından zenginliği, yerel halkın sanata ve spor dallarına bakış açıları düşünülmesi gereken bir diğer önemli bir parametre. Örneğin Almanya’da yaşamayı ve çalışmayı planlayan biri Berlin ve Karlsruhe’nin bu açıdan büyük farklılık göstereceği hesaba katılmalıdır.

Uzaklık, Mesafe

Öncelikle hangi kıtada (Avrupa, Asya, Amerika vb.), hangi ülkede ve hangi şehirde yaşamak istediğinize karar vermelisiniz. Türkiye’ye gelip gitmek istediğinizde bulunduğunuz yerden Türkiye’ye ulaşmak ne kadar zaman alıyor, ne kadar sıklıkla uçuşlar gerçekleşiyor, direkt uçuş var mı gibi soruların yanıtlarının araştırılması gerekiyor. Örneğin Toronto-İstanbul arası uçakla, aktarmasız olarak yaklaşık 12 saat sürerken, aktarmalı uçuşlarda bu süre biraz daha artabilmektedir. Bunun yanı sıra Türkiye’de kalmaya devam eden, geride bıraktığınız sevdiklerinizle iletişim kurabilmek için aradaki zaman farkının ne kadar olacağı da düşünülmesi gereken bir diğer önemli konu. Örneğin Sydney’de siz güne yeni başlarken, İstanbul’da sevdikleriniz uyumak için hazırlık yapıyor olabilirler.

Coğrafi Özellikler ve İklim

Yaşayacağınız kıtaya karar verdikten sonra o yerin konumu, iklimi, bitki örtüsü ve yağış gibi konuları düşünmeniz gerekiyor. Diyelim ki, Avusturalya’ya gitmeye karar verdiniz. Mayıs-Ekim ayları arasında kış mevsimi yaşamaya, Kasım-Nisan ayları arasında yaz mevsimi yaşamaya hazır mısınız? Ya da Kuzey ülkelerinde yaşamaya karar verdiniz, kış mevsiminde güneş ışığından çok fazla yararlanamayacağınız, günün büyük bir kısmını karanlıkta geçireceğiniz, yazınsa beyaz geceleri yaşayabileceğiniz zaman dilimlerini yaşamaya ve buna adapte olmaya hazır mısınız?

Vatandaşlık Hakkı ve Süreci

Bazı insanlar uzun süreli kalmak, o ülkeye temelli yerleşmek, ikinci bir vatandaşlık almak ve/veya küreselleşmek adına da yurtdışına gitmeyi ve yaşamayı isteyebiliyorlar. Vatandaşlığı alma süreleri ve koşulları ülkeden ülkeye değişiyor. Örneğin bazı ülkeler (Çin, Japonya) mevcut vatandaşlığınızı devam ettirmenize izin vermeyebiliyor. Bu gibi durumların öncesinde araştırılması faydalı olacaktır.

Ulaşım

Yaşamak istediğiniz şehirde metro, tren, otobüs gibi toplu taşıma araçlarının yaygınlığı, ulaşım ağının gelişmişliği ya da bisiklet ile ulaşımın elverişliliği önemli diğer faktörlerden biridir. Kendi arabasını kullanarak ulaşımı sağlayanların oranını öğrenmek, trafik problemi olması ya da trafik akışının sağdan mı soldan mı olduğunu bilmek sizin ülke seçiminizde farklılıklar yaratabilir. Örneğin, İstanbul’un trafik probleminden yorulmuş ve bu konuda daha fazla tolerans gösteremeyen bir kişinin Londra’da yaşamaya karar vermesi hayatını ne kadar kolaylaştıracaktır?

Sağlık Sistemi

Sağlık hizmetlerinin devlet tarafından karşılanıp karşılanmadığı, özel sağlık sigortasının gerekliliği, hizmet kalitesi ve hizmetin hızı, ön muayene ya da tam teşekküllü hastanede tedavi olma koşulları, özel klinikler gibi konuların araştırılması gerekiyor. Örneğin, Amsterdam’da bir uzmana muayene olabilmek için öncelikle hastalığın ciddiyeti konusunda aile hekimlerini inandırmak gerekebiliyor. Bu nedenle randevu alma, tedavi olma süreci oldukça uzayabiliyor.

Eğitim Sistemi

Eğer çocuğunuz ya da çocuklarınız varsa eğitim ve öğrenim hayatları boyunca onları nasıl bir sistemin beklediğini araştırmanız iyi olacaktır. Yaşamaya karar vereceğiniz ülkede, devlet okulu ve özel okul diye bir ayrım var mı, örneğin kreşler ücretli mi ya da eğitimin kalitesi nasıl gibi konuların ele alınması gerekir. Örneğin, Amerika’da bazı eyaletlerde çocuklar için kreş bulmak oldukça zorlu bir süreç.

Geçtiğimiz sene, İrlanda’ya yerleşmiş ve yaklaşık 1 ay İrlanda’da kaldıktan sonra Türkiye’ye geri dönmeye karar vermiş bir adayla görüşme yaptık. Adayımız Türkiye’de iş aradığı için bizimle iletişime geçmişti. Bilişim sektöründe çalışan çoğu kişinin özellikle son birkaç yıldır yurtdışında çalışmak için aksiyonlar aldığını bildiğimiz ve çoğuyla bu süreçleri birlikte yürüttüğümüz için bu adayın geri dönmeyi istemesi bize çok ilginç gelmişti. Adayla tanışıp geri dönmeyi isteme nedenlerini sorguladığımızda bu adayın ilk kararını verdiğinde yukarıdaki kriterleri hiç düşünmeden bu yolculuğa çıktığını fark ettik.

Sonuç olarak, yurtdışında yaşama kararı alınmadan önce bu konu üzerinde ciddi ciddi düşünülmeli ve yukarıda belirttiğimiz kriterlerle ilgili araştırma yapılmalı. Bu yolculuğa çıkmadan önce yazının başındaki iki temel soruya yanıt bulan kişilerin karşısına bir yol haritası çıkacak. Dünya haritası üzerinde mavi kalemle daire içine aldığınız ülkeler, şehirler size şimdiden göz kırpmaya başladılar. Bundan sonrasında atacağınız adımlar için ülkeler ve şehirler bazında bilgi ve deneyimlerimizi aktarmaya devam edeceğiz.