<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Sayısal Sözler on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Sayısal Sözler on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@sayisalsozler?source=rss-ecabc830384f------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*pxgFEkDjpgVCPyXrKhnJ_w@2x.jpeg</url>
            <title>Stories by Sayısal Sözler on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@sayisalsozler?source=rss-ecabc830384f------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 19:38:27 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@sayisalsozler/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Yazıldığı Gibi Okunur, Her Dilde!]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/get-here-43dba502a3c2?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/43dba502a3c2</guid>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[londra]]></category>
            <category><![CDATA[getir]]></category>
            <category><![CDATA[migros]]></category>
            <category><![CDATA[startup]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 03 Apr 2021 20:19:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-04-04T15:49:31.128Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*b-mUrdEsRwoVLYwS_8WsPQ.png" /></figure><p>Avrupa’da satılan her 5 televizyondan ikisinin üzerinde Türkçe bir markanın yazdığını hayal edin, veya New York’ta dünyanın en güzel çikolatalarından birinin paketini elinize aldığınızda üzerinde bir Türk olarak sadece sizin anlayabileceğiniz bir ifadenin bulunduğunu, veya dünyanın en iyi hava yolları ile pasifiği geçerken size ikram edilen yemeği üreten şirketin isminin Türkçe olduğunu! Ama belki de en güzeli ABD’de Anadolu yoğurdunu <em>“greek yogurt”</em> ismiyle pazarlayan Erzincanlı hemşehrimizin dünyaya yumuşak g (ğ)’yi sevdirdiğini!..<strong> </strong><em>(Huzur içinde uyu sevgili Oktay Sinanoğlu)</em></p><p>Gelin, Türkiye’nin Peak Games’den sonra 2. <em>unicornu</em> olan <strong>Getir</strong>’i, Türkçe ismiyle Londra ile başlayan yurtdışı açılımını ve teknolojisi inceleyelim.</p><figure><a href="https://bit.ly/turkceyayin-twitter"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hg6QZeY3WHm6Bt85bIPI4w.jpeg" /></a></figure><h4><strong>Getir</strong></h4><p>Getir bir mobil sipariş uygulaması, Migros, İstegelsin, Carrefour gibi şirketlerden en temel farkı ise sipariş verdiğiniz andan itibaren 10–20 dk içerisinde ürünü size teslim etmeyi hedeflemesi ve bunu büyük oranda başarması. Tabi bu hızın zaman zaman %20–30’a ulaşan fazla fiyat gibi karşılığı olabiliyor <em>(bu konuya değineceğiz)</em>. Eğer henüz kullanmadıysanız bile muhtemelen yollarda mor renkteki motorkurye ve dobloları ile defalarca karşılaşmışsınızdır. Ürünleri size mahalle aralarında kurdukları depolardan hızlıca ve genellikle motokuryeleri ile gönderiyorlar. Ürünün hazırlanmasını, kuryenin o anda nerede olduğunu, kapınıza yaklaştığını mobil uygulamadan takip edebiliyorsunuz.<br> <br>Getir, Nazım Salur liderliğinde bir gurup girişimci tarafından 2015’te kuruluyor. Nazım bey’in ilk girişimi aslında Getir değil. BiTaksi! Getir ile ilgili duyduğum olumlu hisleri neden BiTaksi ile paylaşamadığımı ilginizi çekerse bir önceki yazımda detaylandırmaya çalıştım:<strong><em> </em></strong><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/4-ula%C5%9F%C4%B1m-devrimi-3a3e492571a3"><strong><em>4. Ulaşım devrimi</em></strong></a><strong><em>.</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*N_LmIBxQsNE9l1r03tWXuQ.png" /></figure><p>Getir ile birçoğunuz gibi pandemi döneminde tanıştım. Hem kısıtlamalar, hem de virüs kapma korkusu ile, her cumartesi benim için bir alışkanlık haline gelen İstinye Migros haftalık market alışverişi keyfim artık sürdürülebilir değildi. 1997’den itibaren online market alışverişi işinin öncüsü olmuş Migros, hem dijital stok yönetiminde hem de teslimat zamanlamalarında sınıfta kalmıştı. Dijital siparişleri bu devirde hala fiziksel mağazalarda müşterilerin kullanımındaki raflardan karşılamaya çalışıyordu. Sonunda<em> 300 TL</em>’lik bir siparişimin sadece <em>110 TL</em>’lik kısmını <em>(süt ve yumurtayı getirmeden) </em>teslim ettiği <em>(edemediği!)</em> gün alternatif platformlara yöneldim. Daha sonrasında evin normal alışverişi tamamen İstegelsin’e, anlık ihtiyaçlar ise Getir’e kaydı.</p><p>Sanırım ilk aldıkları 38 milyon dolarlık yatırım sonrası Getir’i, teknolojisini ve iş modelini incelemeye başladım. Karşımda bir marketten fazlası vardı, Getir aslında kuryeleri olan bir teknoloji şirketiydi. Potansiyellerini değerlendirdiğimde, sahip olacakları ölçeğin etkisiyle daha da güçlenecekleri öngörmüştüm. Borsaya açık olasalar hisselerini o gün alırdım :) <em>(Ah!)</em></p><p>Sonrasında Getir kampanyalar, kuponlar ya da indirimler için bildirimler göndermeye başladı, algoritmaları fiyata duyarlı olan bir müşteriyi şıp diye yakalamıştı. Bi saniye! Evet bu! Kişiye-lokasyona-zamana-ürüne özel kampanyalar yapıyorlardı. Yöneylem Araştırması damarıma dokundular :) Bir taraftan premium bir hizmeti pahalı bir fiyata sağladıkları bir müşteri portföyleri vardı, diğer taraftan kaynaklar uygun iken, hangi ürünü hangi fiyata alacağını tahmin ettikleri müşteri kesimine anlık indirimler <em>(push)</em> yapabiliyorlardı. Yani kişiye özel fiyatlama konusunda bir devrimdi bu! Endüstri Mühendisleri, Getir’in iş ilanlarına bakınız! Şöyle düşünün özellikle bozulan <em>(perishable) </em>ürünlerde bu yaklaşım çok faydalı olacaktır. Örneğin Sütaş size diyor ki elimde 1000 adet yoğurt, 5000 adet süt var, 2 günde satabilirsek 40% indirimle veririm? Siz de Getir olarak indirimli Sütaş olursa hemen satın alacak 3000 müşteri biliyorsunuz. Alın size bir “<em>perfect match</em>”!</p><p>Bu konuyu zihnimde modellemeye çalışırken yıllar önce bir elektronik mağaza zincirinin genel müdürü ile yaptığım sohbet aklıma geldi. O dönem beyaz eşya alışverişi için mağazasına bir gitmiş, alacaklarımın tümünü dokunarak incelemiş, görevliden detaylı bilgi almış fakat ürünlerin tamamını HepsiBurada’dan %10–15 ucuza satın almıştım. Kendisine o görüşmemizde <em>“bana mağazada iken 10% indirimi vermeliydiniz, müşteri oradan eli boş dönmemeliydi, bana özel bir fiyatlama olmalıydı”</em> dediğimi ve bu sağlayabilecek teknolojilerini anlattığım anları anımsadım! Getir bunu yapıyordu, kuryeleri uygunken, ellerinde ürün varken bana ürünü market fiyatına veya daha ucuzuna satıyordu! Diğer taraftan ana iş modeli kaliteli ve hızlı bir hizmeti daha pahalıya sunma üzerine kuruluydu. Gelir Optimizasyonu <em>(Revenue Management</em>; <em>otel odası, uçak koltuğu gibi.. aynı ürün/hizmet için farklı fiyat)</em> vaka çalışmaları çıkacaktır buradan, — 1000 yoğurdu en yüksek toplam fiyata istenen sürede satmak — kim bilir doktoraya dönersem belki bir çalışma da ben kaleme alırım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*hKonqU23BQlaROSyUAN7Og.png" /></figure><p>Getir daha sonra GetirBüyük ile normal market pazarına, GetirSu ile damacana teslimine, GetirYemek ile de “yemeksepeti” sektörüne girdi. GetirBüyük’ün Getir ile benzer ürünleri daha ucuza ama 30–45 dk aralığında getiriyor olması ve tahmin ediyorum çok az kullanılıyor olması ilgi çekici. GetirSu için kendi su markalarını yaratmaları <em>(Kuzeyden) </em>ve bunu Erikli fiyatına satmayı başarmaları benim için şaşırtıcı ama önemli bir başarı. Son olarak Getir Yemek’in Türkiye’nin tüm illerinde hizmet vermesi ve pandemi döneminde kapalı olan restoranlara televizyonlarda reklam vererek <em>(bir siparişten ne çıkar?)</em> verdiği destek bence en göze çarpan farklılıkları oldu.</p><p>Pandemi döneminde İstanbul Valiliği ile işbirliği yapıp ihtiyaç sahibi insanların evlerine yardımları ulaştırdılar. 50 bin ihtiyaç sahibine 6 hafta boyunca devlet yardımlarını ulaştırdılar. Kimsenin ve valiliğin aklına kargo şirketleri ile işbirliği gelmedi! Hani 20 yıldır evimize kargo getir-en/getir-emeyen, hepimizin kimlik numarasına sahip kargo şirketleri! <em>(Kolay Gelsin/Ekol gönlümüz sizinle!)</em></p><h4><strong>Getir UK</strong></h4><p>Neden Londra? Çünkü Londra, dinamik hayatı, kozmopolit yapısı, trafik/otopark kaosu ve finansal gücü ile dünyanın sahnesidir. Sanırım Londra’da geçirdiğim 1–2 haftadan aklımda kalanlar, şehrin içerisinde hemen hemen hiç özel araç olmaması, kırmızı 2 katlı otobüslerin 24 saat aynı takvimle<em> (schedule) </em>çalışmaları ve gözlemlediğim kalabalıktı. Getir de bu vizyonla, belki de Türk’lerin en yaygın olduğu kendileri için daha kolay olacak Berlin’den önce, Londra’yı tercih etti. Şu an için Londra bölge 1 ve 2 de 5 dağıtım noktası <em>(fulfillment center)</em> ile hizmet veriyorlar ve yakın zamanda diğer bölgelere de yayılma planları olduğunu biliyoruz. <em>(Ne kadar ilginçtir hemen hemen tüm Avrupa kentlerinde olan bölge -zone- kavramının İstanbul’a hiçbir zaman uyarlanamayacak olması, merkezi olmayan şehir!)</em></p><p>Bildiğim kadarı ile Getir, Londra’ya pandemi öncesinde açılmayı düşünüyordu ve pandemi sebebiyle bu operasyon ertelendi. Bence burada ciddi bir fırsatı da maalesef kaçırmış oldular. İnsanların eve kapandığı ve tuvalet kağıdı/makarna stokladığı o dönem, Getir sanırım Londra’da bambaşka bir başarıyı çok hızlı elde edebilirdi. Geç olsun güç olmasın. Bu yazının başlığından da anlaşılacağı üzere benim en çok hoşuma giden konu <strong><em>“GetHere”</em></strong> gibi devşirme bir isim kullanmaktansa Getir’in orijinal Türkçe ismi ile dünyaya açılması oldu. Nazım bey bunu şu tweeti ile ifade etti:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*g3GR51AeluetCEkNVQNDSw.png" /></figure><p>Ocak ayında 850 milyon dolar değerleme ile 128 milyon dolar daha yatırım aldılar. Yatırımcıları ise Michael Moritz başta olmak üzere Revo, Tiger Global, Goodwater Capital, Fiba ve Esas Holding. Michael Moritz’in Google, LinkedIn, PayPal, Yahoo, Stripe gibi şirketlere yatırım yapmış bir Silikon Vadisi duayeni olduğunun da altını çizelim. Getir’in Londra’da büyük bir ilgi ile karşılanmasının arkasında Michael’in etkisi görmezden gelinemez. Yabancı basında bu, “<em>Michael’in Getir’i Londra’da</em>” şeklinde yankı buldu.</p><p>Üstelik bu yatırım yağmuru bununla da sınırla kalmadı! Geçtiğimiz haftalarda da Sequoia Capital ve Tiger Global tarafından yönetilen yatırım turunda 300 milyon dolar yatırım aldı ve 2.6 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Gerçekten bravo! Peak Games’in 1.8 milyar dolar değerlemesini de geçen Getir, 2. ve en büyük unicornumuz oldu. <em>(Peak Games i hatırlayalım, bir akşam primetime’da tüm televizyon kanallarında aynı anda reklama gimişler ve İstanbul’un billboardlarını JOBS.PEAK.COM şeklinde donatmışlardı. Şimdi tekrar yazarken bile gurur duydum!)</em></p><p>Bu değerleme ile beraber Getir’in Amsterdam, Berlin ve Paris operasyonlarını kurmaya başladığı ve hem Avrupa’da hem de Brezilya gibi kalabalık nüfusu olan her coğrafya yayılacağı haberlerini aldık.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qQ4KjxrWSEqdTB_aDEzwtQ.png" /><figcaption>Türklerin 2021 Londra fethi!</figcaption></figure><p>Bu kadar hızlı dünyaya yayılabilmelerinde önemli bir etken de sanırım sitemlerini herhangi bir dil, herhangi bir ürün gurubu ve herhangi bir şehre uyarlanabilir yapmış olmaları. Yazılım tasarlarken hepimizin hedeflediği bu esnekliğin güzel bir örneği. Bu arada merakımın tetiklendiği bir konu var: Trafik ve rota tamam da özellikle Londra gibi yerlerde park problemini nasıl modellediklerini bilmek isterdim.<em> (Londra’da caddede dörtlüleri yakıp teslimat yapamazsınız :))</em></p><h4><strong>Dünya’da yakın teslimat <em>(instant delivery)</em> işi</strong></h4><p>Dünya pazarındaki benzer şirketlere ve Getir’in karşılaşacağı zorluklara kısaca göz atalım. Getir’in 10 dk’da teslim hedefine en yakın olarak Çin’den yapay zeka destekli Meituan şirketi 17 dk hedefiyle karşımıza çıkıyor. Onun dışında ABD’de goPuff isimli start-up’ın 30 dk ve altında teslimat hedefleri var. 1.7 milyar dolar değerlemeli instachart ise diğer bir global oyuncu.</p><p>Londra ve İngiltere özelinde bakarsak Deliveroo, Weezy ve Ocado Getir’in rakiplerinin başında geliyor. Bu şirketlerin ilginç bir ortak özelliği kendilerine ait çok kısıtlı bir kurye ordusuna sahip olmaları fakat kurye havuzlarından faydalanmaları. Bu sistem şöyle çalışıyor, siz bir kuryesiniz — bisikletiniz, motorsikletiniz veya arabanız var — ve Uber/Lyft mantığı ile birden fazla şirketin işlemlerini takip edebiliyor ve istediklerini üstüne alıp <em>(pull)</em>, istediğiniz zaman çalışabiliyorsunuz. Yani diyelim ki bir müşteri Weezy’den bir sipariş verdi. Weezy ürünleri hazılıyor ve siz onları alıp müşterinin evine götürüyorsunuz. Bir sonraki işinizi Deliveroo’dan alabiliyorsunuz. Yani kuryeler tek bir şirkete bağlı değil. Getir’in en büyük farklarından biri özel kıyafetli, eğitimli, araçlı bir kurye ordusu ile bir taraftan müşteri deneyimini artırırken diğer taraftan Londra gibi maaşların, işçi haklarının yüksek olduğu bir yerde bu ekibi yaşatabilmesi olacaktır. Ayrıca sabit bir kurye ekibi Getir’i peak ve non-peak zamanlar için kaynak dengeleme problemi ile karşı karşıya bırakacaktır. Bu konudaki çözüm tahminim; peak zamanlara göre bir ekip kurup, non-peak zamanlarda fiyatları indirerek ve Türkiye’deki gibi kampanyalar yapacağı, ekibi meşgul tutacağı ve ölçek ekonomisi etkisiyle satışlarını ve cirosunu arttıracağı yönünde…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*aTeWEPSoLosz047571JYPQ.png" /><figcaption>Ocado’nun yapay zeka tabanlı dağıtım merkezi, İngiltere</figcaption></figure><p>İngiltere özelinde Ocado yakın teslimat sektöründe çok önemli bir oyuncu. Bir market zincirinden bir teknoloji platformuna dönüşen hikayesini <a href="https://store.hbr.org/product/ocado/516059"><strong><em>HBR’da (*)</em></strong></a> okuduğumda çok etkilenmiştim. Bir anlamda Amazonvari çalışma yapısı, online teknolojileri ve depolarındaki gelişmiş robotik, yapay zeka ve temin <em>(fullfillment)</em> uygulamaları ileride maliyetlerini ve doğal olarak fiyatlarını daha da aşağıya çekmesine yardımcı olacaktır. Getir de büyüdükçe bu tip teknolojik yaklaşımları devreye alacaktır. <em>(Türkiye’deki gibi fiziksel mağazadan ürün getirmeye çalışan! marketlerle rekabete benzemeyecektir)</em></p><h4>Bitirirken</h4><p>Getir’e orijinal Türkçe ismiyle çıktığı global yolculukta başarılar dilerken, henüz tanışmamış olanlara <em>(Türkiye ve Londra)</em> en azından birkaç defa bu alış -veriş tecrübesini denemelerini tavsiye ederim. Diğer taraftan bu ve benzeri uygulamaların tasarlayıcılarına da naçizane birkaç öneri iletmek isterim.</p><h4><strong>1. Müşteri = cep telefonu numarası?</strong></h4><p>Geçen aylarda yeni bir cep telefonu numarası aldığımda Getir, İstegelsin ve Hopi’de numara değişikliği yapamamış, yeni bir hesap açmak zorunda kalmıştım. Muhtemelen müşteriyi sistemlerinde cep numarası üzerinden takip ediyorlar ve değiştirilemeyecek şekilde tasarlamışlar. Bu beni Bilgisayar Mühendisliği’ndeki öğrencilik yıllarıma götürdü. İlişkisel veritabanı derslerinde en temel öğretilerden biri şudur: Anlam yüklediğiniz her ayrıştırıcı anahtar <em>(primary key)</em> bir gün çökmeye mahkumdur! Yani değişmeyeceğinden emin olduğunuz “bilinen” bir değeri bile anahtar olarak kullanmamalısınız. <em>(TC Kimlik No dahil) </em>ve işlemleri kullanıcıların bilmedikleri sistemsel ID’ler üzerinden takip etmelisiniz. <em>(Hey gidi Oracle Sequence!)</em><br> <br>Bu 3 şirkette, yeni telefon numaranız için hesap açmanız, ve eski telefon numaranıza bağlı hesapların kapatıldığından emin olmak için defalarca aramanız gerekiyor. <em>(KVKK)</em> Eskisini neden kapatmalıyım ki diyenler, telefon numaralarını 1 sene sonra başka biri satın aldığında başlarına gelebilecekleri hayal edebilirler :)</p><h4>2. Acil olmayan siparişler ve “<em>seyahat eden satışçı problemi</em>” (TSP)</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*JiEC3828_daTNI-FiA6jyA.png" /><figcaption><strong>Domates, biber, patlican!</strong></figcaption></figure><p>Bugün için hiçbir modern uygulamada (getir, istegelsin, banabi) ben evdeyim, size en uygun saatte en düşük maliyetle ürünleri telim edebilirsiniz özelliği maalesef yok. <em>(Trendyol’da da yok!)</em> Teslimat maliyeti bu tip organizasyonlar için en önemli masraf kalemi. Bir örnek vermek gerekirse, bizim çiğ süt aldığımız bir sütçümüz var, ve bizim siteye sadece Çarşamba öğleden sonraları geliyor ve sitede yaklaşık 50 eve teslim yapıyor. Bu şekilde her birimize ayrı ayrı lojistik maliyeti yansıtmadan en optimum şekilde operasyonunu yönetiyor. <em>(1 baba 2 oğul).</em> Bence bu model denemeye değer. Siz öğleden sonra en uygun zamanda bana şu 7 ürünü getir diyebilmelisiniz ve Getir ve benzeri oluşumlar sizinle aynı istikametteki siparişleri birleştirerek toplu teslimat yapabilmeli <em>(TSP-sehayat eden satışçı problemi).</em> Hatta eskiden mahalle mahalle dolaşan pazarcılarda olduğu gibi, ürünleri sokağınızdan Getir aracından kendiniz bile almayı tercih edebilirsiniz. <em>(IKEA restoranlarında kendi bulaşıklarınızı kaldırdığınız gibi) </em>Karbon salınımını azaltmanın en öncelikli hedeflerden biri olduğu, çevreye duyarlı olmanın katma değeri ve imajı böylesi yükselttiği bir dönemde bu tip modelleri mutlaka hayatımıza kazandırmalıyız! şirketler bunları sunmalı; biz tüketiciler de ısrarla talep etmeliyiz…</p><p>Nisan 2021, İstanbul</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=43dba502a3c2" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/get-here-43dba502a3c2">Yazıldığı Gibi Okunur, Her Dilde!</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Başımıza Gelenler! Türkiye’de Covid-19’lu 1 Yıl]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/ba%C5%9F%C4%B1m%C4%B1za-gelenler-t%C3%BCrkiyede-covid-19-lu-1-y%C4%B1l-8f3292ef5ab9?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8f3292ef5ab9</guid>
            <category><![CDATA[covid19]]></category>
            <category><![CDATA[istanbul]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[korona]]></category>
            <category><![CDATA[koronavirüsü]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 17 Mar 2021 18:34:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-10-17T19:46:08.895Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*3lkqykx9FG6hXGKq-p3ufA.png" /><figcaption>Kısıtlamalara uymayan yunus ve martılar…</figcaption></figure><p>Koronavirüs ile geçirdiğimiz 1 yılı nasıl hatırlıyorsunuz? Hayatımızda neler değişti? Türkiye’yi dünyadan ayrıştıran ne tip uygulamalara şahit olduk? Bunca zorluğun ve acının gölgesinde nelere güldük, neler bu coğrafyaya özeldi? Hastalığı benim gibi kolayca atlatan veya uzun ve ağır tedavi gören, bu günlerde mücadele eden ve en önemlisi yakınlarını maalesef acı bir şekilde kaybeden insanlara saygı ile gelin kısaca hatırlayalım yaşadıklarımızı…</p><figure><a href="https://bit.ly/turkceyayin-twitter"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hg6QZeY3WHm6Bt85bIPI4w.jpeg" /></a></figure><p>Yeni tip koronavirüs yani Covid-19&#39;un, 2019&#39;un sonunda Çin’in Wuhan kentindeki bir deniz ürünleri pazarında ortaya çıktığı düşünülüyor. O günlerde dünyanın diğer ucundaki bu gelişmeleri sıradan bir haber gibi izlerken, 3–4 ay sonrasında, hepimizin hayatını bu denli etkileyeceğini sanırım hiçbirimiz tahmin edemezdik. Ocak ayında Avrupa, ABD ve Tayland’da hastalığın görülmesi ve son olarak Dünya Sağlık Örgütü’nün 30 Ocak’da global bir “acil durum” duyurusu yapması aslında bugün yaşadığımız olağandışı durumun ilk ilanıydı. Dünya, bu virüsün de 2002&#39;de yaşanan yine Çin ve hayvanlar kaynaklı SARS gibi sadece Çin ve bölge ülkelerini etkileyeceğini, etkisinin küçük olacağını ( 774 ölüm) ve kolayca yok olacağını düşünüyordu. Ama öyle olmadı…</p><p>11 Mart 2020 günü Fahrettin Koca kötü haberi bizlerle paylaştı. Türkiye’de ilk Covid-19 vakası saptanmıştı. Aslında hepimiz hemen bir gün sonrasında yani 12 Mart’da tüm okullar ve üniversitelerde eğitime ara verilmesinden belki de çok daha öncesinden bazı hastaların tespit edilmiş olabileceğini ve Türkiye’nin dünyaya entegre yapısıyla çoktan global pandemi zincire katıldığını tahmin ediyorduk.</p><p>Dünya artık öylesine entegreydi, uluslararası seyahat o kadar artmıştı ki, 2002 SARS’ta olduğu gibi virüsün belli bir coğrafya da kalması artık mümkün değildi. Öyle de oldu. Bu konuda Bill Gates bizi yıllar öncesinden, 2015&#39;de şu etkileyici cümle ile uyarmıştı:</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2F6Af6b_wyiwI%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3D6Af6b_wyiwI&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2F6Af6b_wyiwI%2Fhqdefault.jpg&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/202734f93409b51c0843f8c2219f885c/href">https://medium.com/media/202734f93409b51c0843f8c2219f885c/href</a></iframe><p><em>“ Eğer önümüzdeki yüzyıllarda 10 Milyondan fazla insanın ölümüne sebep olacak bir olay gerçekleşirse; bu global bir virüs sebebi ile olacaktır, bir savaş sebebi ile değil! </em><strong><em>2015</em></strong><em>“</em></p><p>Sonrasında turkuvaz günlük koronavirus tablosu ile tanıştık. Her akşam 7–8 arası sağlık bakanının bu tabloyu açıklaması, buradaki rakamlara itirazlar, yorumlar ile geçti aylarımız. Zaman zaman tablonun içeriği değişti, yeni bilgiler eklendi, hastalar vaka, vakalar hasta oldu! Ancak değişmeyen gerçek uzun bir süre Türkiye’nin Covid-19&#39;un en çok etkilediği ülkelerden biri olması oldu.</p><p>Türkiye genç nüfusu, pandemi sebebi ile bence artık herkesin yakından gözlemlediği güçlü sağlık sistemi ve en önemlisi dünya ortalamalarının çok üstündeki temizlik kültürü ile aşağıdaki tabloda gördüğünüz gibi en ağır savaşlardan birini vermeye devam ediyor, yine de ayakta kalmaya ve özellikle Italya, İspanya ve İngiltere’de gördüğümüz trajik durumları çok şükür yaşamamaya devam ediyor!</p><p>Bu yazıyı şu anda okuyan herkesin ya kendisi ya da çok yakınındaki birinin Covid-19 tecrübesi yaşadığından eminim. Eğer ilginizi çekerse benim hastalığımın gelişimini, bir devlet hastanesinde başlayan tedavi sürecimi şu makalemden okuyabilirsiniz: <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/g%C3%BCle-g%C3%BCle-korona-ho%C5%9Fgeldin-elif-ho%C5%9Fgeldin-ayda-89f6a6548205"><strong><em>Güle Güle Korona, Merhaba Elif, Hoş Geldin Ayda!</em></strong></a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*i5LZAWrN5rWJskvERq3iTA.png" /><figcaption>15 Mart 2021 itibarı ile Türkiye’nin dünyadaki sıralaması!</figcaption></figure><p>Bugün itibarı resmi rakamlara göre bugüne kadar maalesef 29.552 kişi hayatını Covid-19 sebebi ile kaybetti. Bu o kadar büyük bir rakam ki, 1999 depreminde yine resmi rakamlara göre 18.373 kişinin hayatını kaybettiğini üzülerek hatırlayalım. Umarım aşıların etkisi ile en kısa sürede bu kayıplarımız son bulur.</p><p>Son 1 yılda tüm dünyanın yaşadığı bu süreci, hayatımızda nelerin değiştiğini, aşıların yardımıyla bu hastalığı yensek bile nelerin eskisi gibi olmayacağını, dijitalleşmenin geldiği ve yakın bir vadede geleceği boyutları bir başka yazımda sizler ile paylaşmaya çalışacağım.</p><p>Gelin şimdi hep beraber son 1 yılda yaşadığımız Covid-19 ile ilgili bana göre en önemli ve ilginç 15 olayı hatırlayalım.</p><h4>1. Maske kıtlığı, ePTTAVM</h4><p>Sanırım 1–2 ay sadece hasta olanların maske takması gerekir, tum halkın maske takmasına gerek yoktur şeklinde yönlendirildik. Sonrasında maske satışı yasaklandı. Sanırım bu 2 hamlede amaç, sağlık personeline yetecek kadar maskenin stoklanmasıydı. Sonrasında devlet vatandaşlara ücretsiz maske dağıtımına soyundu. ePTTAVM de hepimizin doldurduğu o form ve o formu tasarlayan arkadaş sanırım pandeminin önemli aktörlerindendi. O maskeler birçoğumuza gelmedi. (<a href="https://maske.epttavm.com/"><em>https://maske.epttavm.com</em></a>) Paranın yeterli olmayacağı zamanların belki de başlangıcıydı.</p><h4>2. Eyüp Sabri Tuncer ve el yıkama</h4><p>Doktor Canan ve Oytun’un salgının başında söyledikleri “bu virüs Türklere bulaşmaz” söylemi tabi doğru çıkmadı. Diğer taraftan çocukluğumuzdan itibaren görerek/uygulayarak edindiğimiz bir çok alışkanlığın veya kültürümüzdeki ritüellerin aslında ne kadar önemli olduğu ve belki de yüzlerce yıllık bir birikimin sonucu olarak oluştuğuna birkez daha şahit olduk.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FNaY8Wbzu2m4&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DNaY8Wbzu2m4&amp;image=http%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FNaY8Wbzu2m4%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/7cf5fb11e9d7b7e8f97bbf92b6b47137/href">https://medium.com/media/7cf5fb11e9d7b7e8f97bbf92b6b47137/href</a></iframe><p>Koronavirüsü yenmede en önemli silah olan el temizliği Türkler için o kadar temel ve önemli bir konu ki! Hatırlayın eskiden eve bir misafir geldiğinde hemen kolonya ikram edilirdi. Eve geldiğimizde, yemekten önce, tuvaletten sonra düzenli el yıkama alışkanlığımız da virüsü azaltmamızda önemli bir rol oynadı. Bakın Mehmet Öz Türk usulü el yıkamayı nasıl anlatıyor Amerikalılara!</p><h4>3. Bilim kurulu</h4><p>Pandemi ile mücadelede, başlangıçta belki de en doğru oluşumlardan birisi bilim kurulu oldu. Alınması gereken önlemler, hastalık durumunda izlenmesi gereken prosedürler, verilmesi gereken ilaçlar, karantina süreleri, aşı takvimi vs hep bu kurulun kararları ile belirlenecek şeklinde umuyorduk. Fakat sonrasında sağlığın her şeyden önce gelmediğine tanık olduk, ekonomi ve siyaset baskın olmaya başladı! Bazı kurul üyelerinin televizyonlarda ve basında akıl dışı açıklamalarına denk geldik. Bazen de kurul üyelerinin açıkça belirttiği hususların uygulanmadığına. Bir örnek vermek gerekirse, tüm kurul üyelerinin 65+ yaş yasağının anlamsızlığını açıkça belirtmelerine rağmen bu yazıyı yazdığım günlerde bu yasak hala devam ediyor. Muhtemelen yıllar sonra bu kuruldan bir hoca anılarını yazarsa ülkenin pandemi tarihine ışık tutacak ilginç bilgilere ulaşabiliriz. Belki bir gariplik de üstat Mehmet Ceyhan’ın bu kurulda olmaması oldu. Buna değineceğiz.</p><h4>4. Aşı öngörüsüzlüğü</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/986/1*fhay3XVpLdBOJlRc25VNCQ.png" /><figcaption>TIME</figcaption></figure><p>Salgının ilk günlerinde koca koca profesörler her akşam haber kanallarındaki tartışma programlarına katıldılar. Bir taraftan halkı bilgilendirmek için çok faydalı olan bu tartışmalar diğer taraftan görüş farklılıklarını gözler önüne seriyor ve bazı belirsizlikler oluşturuyordu. Bir hoca aşının 2 seneden önce bulunamayacağını savunurken, başka bir tanesi İstanbul’daki bir özel hastanenin bodrumunda 2 ay içerisinde aşıyı geliştirme hedefi ile çalışıyordu. Kişisel olarak ben hem sağlık bilimi ve teknolojinin geldiği nokta, bu alanda dönen paralar ve bu alandaki küresel ihtiyacı öngörerek en fazla 6 ay şeklinde tahminlerde bulunuyordum. Gerçekten de öyle oldu. Almanya’da yaşayan 2 türk ve ekibi çok kısa süre içerisinde aşıyı buldular ve bizler gururlandırdılar. Bence en acı olan, bu topraklarda doğmuş 2 bilim insanının bulduğu bu aşıyı bizlerin kullanamamasıdır…</p><h4>5. Sokağa çıkma kısıtlamaları, Luppo, Ekmek</h4><p>Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de sokağa çıkma kısıtlamalarının olması doğaldı. Özellikle restoran, kafe, berber, düğün salonu gibi kapalı mekanların yasaklanması birçok insanın işine ve ekmek parasına engel olsa da bence doğruydu, sosyal devletin bu insanların geçimlerine destek olması gerekirdi… Diğer taraftan Avrupa ve bizi ayıran temel kültürel ve sosyo-ekonomik faktörler bu kısıtlamaları da anlamsız hale getirecekti. Bunlar neler mi?, gelin bakalım.</p><p><strong>Özel izinler:</strong> Kısıtlama günlerinde o kadar fazla insanın kendisine izin belgesi alma şansı var ki, tahmin bile edemezsiniz. Türkiyede kıyısından köşesinden Enerji veya Sağlık veya lojistik sektöründe çalışan birçok şirket tüm çalışanlarına izin belgesi hazırlayabiliyor. Benim arkadaşlarımdan biri, yollar boş oluyor diye hafta sonları şehir dışı seyahatlerini yapıyor, bir diğeri ise kendi kendisine sebepsiz izin formu yazıp, kısıtlamadan muaf olabiliyor ..</p><p><strong>Ekonomik adaletsizlik: </strong>Bahçeli ve/ya geniş evlerde yaşayanlar ile 2+1 bir evde 6 kişi yaşayanlara aynı şekilde EvdeKal demek ne kadar adaletliydi! Hafta sonları tatil köylerinde/otellerde her türlü kısıtlamadan muaf olan insanlar acaba virüsün yayılmasına katkı sağladılar mı?</p><p><strong>Ekmek: </strong>Evinize ekmek almadan kaç gün yaşayabilirsiniz? Bence ben 1 hafta yaşarım. Buzlukta bir miktar ekmek hep olur veya makarna ve pilav ile bir süre yaşayabilirim. Ama Türkiye’nin çoğunluğu için böyle değil. Türkiye dünyada kişi başı ekmek tüketimi en fazla olan ülke. Ve bu tüketimin çok büyük bir kısmını bakkal ve marketlerden günlük (hatta öğünlük) alınan beyaz ekmekler oluşturuyor. Devlet de burada tıkandı. İnsanların ekmek almak için markete gitmelerini engelleyemedi. Ben bile ilk günlerde spor için dışarı çıktığımda elime bir poşet aldım, polis sorarsa ekmek almaya gidiyorum demek için. Çünkü bu mazeret en geçerli, tartışılmaz mazeretti! Bence bu sebeple kısıtlamaların etkisi çok limitli oldu. Belki belediyeler ile bir işbirliği yapılıp, insanların evlerine ekmek ulaştırılıp, tam bir kısıtlama zorlanabilirdi!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/760/1*6PnnUHM64xLz9IPWzsJK3g.png" /></figure><p><strong>22.00: </strong>10 Nisan 2020<strong> </strong>Cuma gecesi 22.00 civarı ilk hafta sonu sokağa çıkma kısıtlaması duyuruldu. Devletin hedefi, iş işten geçsin kimse markete yığılamasındı! Ama tam tersi oldu! Marketlerde izdiham oldu! Market sıralarında elleri ile ağızlarını kapatanlar sanırım en etkileyici kare idi benim için.Bu geceye damgasını vuran Luppo ve alan kişi üzerine yapılan onlarca analiz, çıkarım ve yanılgılar pandeminin unutulmaz olaylarından biri oldu!</p><h4>6. Umre dönüşü karantinaya alınan ve polis ile arbede yaşayan yaşlılarımız</h4><p>Covid-19&#39;un tüm dünyaya yayılmaya başladığı ilk günlerde bence Türkiye’nin en büyük hatalarından biri Ocak ve Şubat aylarında yurtdışından gelen insanları karantinaya almamak oldu. 1. Umre kafilesi de bunlardan biriydi. En azından mart ayında bu karantinalar başladı. Okullar kapandığı için ve turizm de durduğu için ülkenin elinde yüzbinlerce yatak kapasitesi vardı (oteller, yurtlar). Konya’daki umre kafilesi, dönüşte Isparta’daki bir öğrenci yurduna yerleştirildiler. Karantinada kalmak bu yaşlı insanlarımız için bir eziyetti. Belki onlara bu süreç, bu virüsün tehlikesi daha net anlatılabilirdi. Polis ile yaşadıkları arbede, yurttan kaçmaya çalışmaları belki de bu dönemin en tirajikomik hadisesiydi.</p><h4>7. Paris dönüşü karantinadan torpille kaçırılan Kıbrıslı kadın</h4><p>Karantina kuralı sadece Umre’den dönenler için değil, tüm yurt dışı dönüşleri için geçerliydi. Paris dönüşü tüm uçak karantina için öğrenci yurduna götürülürken, otobüsten bir kadının polis tarafından indirilmesi, ayrı bir araçla karantinadan kaçırılması ve bunun sosyal medya sayesinde tüm ülke tarafından öğrenilmesi, bu topraklara özel bir durumdu. <strong><em>(twitter trendtopic mülkün temelidir!)</em></strong><em> </em>Sonrasında bu kadının Kıbrıs Sivil Havacılık Daire Başkanının kızı olduğu ortaya çıktı. Bu seviyedeki torpil bu olduysa gerisini siz düşünün…</p><h4>8. Her yer kapalı, AVM’ler açık</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/862/1*0bRGLuANqJlvpUIlh4F4DQ.png" /></figure><p>Türkiye’deki perakende ve yeme-içme sektörünün çok önemli bir cirosu AVM’lerden geliyor. Bunun sosyo-kültürel sebebi sanırım apayrı bir yazımın konusu olabilir gelecekte. Devlet bu sebeple AVM’leri erkenden açmak zorunda kaldı. Diğer taraftan okullar, restoranlar hala kapalıydı! AVM Restoranlarında satış serbest iken, masalarda oturmak yasak olunca çok ama çok ilginç görüntüler ortaya çıktı. İnsanlar Burger King’den aldıkları hamburgerleri yerlerde sosyal mesafe olmadan yemek zorunda kaldılar! Caddelerdeki mekanların önlerine sandalyesiz masalar kondu ve insanlar ayakta yemek yediler. Benim de Kanyon’da bunu yapmışlığım var.</p><h4>9. Dünyanın en yavaş ama en pahalı interneti, EBA, Zoom</h4><p>Covid-19 un dijital dönüşüme büyük etkileri oldu. İlkokul öğrencileri birer Zoom uzmanı oldular. İnstagramdan yayın yapmayan sizinle benim gibi birkaç kişi kaldı. Zoom üzerinden nikahlar kıyıldı. Türkiye’deki yaklaşık 27 Milyon öğrenci bilgisayar ve internet üzerinden eğitimlerine devam etmeye çalışıyorlar. Devlet, her ne olursa olsun EBA’nın içeriği konusunda bence büyük bir başarı yakaladı. Kısa bir süre içerisinde birçok online kaliteli ders oluşturuldu. Fakat iş öğrencilerin bu içeriği tüketmesi noktasına geldiğinde sınıfta kaldık. Devlet 3 operatörü çağırıp, öğrenci olan konutlara interneti ücretsiz ulaştıracaksınız diyemedi! Operatörlerin EBA için 8 GB internet vermeleri ama bunun anlamsızlığı ile başbaşa kaldık. Ülkede toplam bir kabulleniş oldu. Ben hızın çok önemli olmadığını, 16 veya 24 Mbps hızın herkes için yeterli olduğunu savunurum. Temel problem her ay en az 150 TL gibi bir ücreti bu operatörlere ödüyor olmamız oldu. Sanırım Google uydudan tüm Türkiye’ye ücretsiz internet verene kadar bu kartele ücret ödemeye devam edeceğiz… Belediyelerin köylere internet ulaştırması ise en başarılı sosyal projelerden biridir. Donanım anlamında birçok öğrenciye tabletler dağıtıldı <em>(ah Fatih)</em><strong> </strong>umarım<strong> </strong>kısa sürede<strong> </strong>cihazsız öğrenci de kalmaz. Tabi cihaz ve bağlantı yeterli değil böyle bir dönüşüm için. Eğitimin içeriğinin ve süreçlerinin dijitalleşmesi ile ilgili <em>Batuhan Aydagül </em>ve <em>Selçuk Şirin</em>’i takip edebilirsiniz.</p><h4>10. Marketlere hücum, makarna, tuvalet kağıdı</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*aEri9-Q5xLbyCAbqhTvs6A.png" /></figure><p>Pandeminin ilk günlerinde hepimiz yiyecek stoğu yapma konusunda bir baskıya maruz kaldık. Benim de çevremde birçok kişi evinin bir odasını orta seviyede bir bakkala çevirdi. Yaklaşık 20 adet tuvalet kağıdı paketini balkona stoklayanı bile gördüm. Tuvalet kağıdı, makarna, ton balığı ana kalemlerdi. Bu konuda halkı rahatlatan ne devlet ne de bilim kurulu oldu. Makarna üreticileri birliği önce “<strong><em>Türkiye’yi makarnaya boğarız</em></strong>’” açıklaması ile gönüllere su serpti, daha sonrasında bununla da yetinmeyip <strong><em>“Sadece makarna değil, un ve bulgura da boğarız”</em></strong> açıklamasıyla ise hepimiz gönül rahatlığı ile evdeki stokları tüketmeye başladık ve normal alışveriş döngümüze geçiverdik. İletişim böyle bir şeydi devletin veremediği rahatlığı ve güveni, bir meslek örgütü bu yarı argo ifade ile sağlamıştı.</p><h4>11. Mehmet Ceyhan</h4><p>Sanırım bundan 38 sene önce, ben Hacettepe’de doğarken Mehmet Ceyhan orada asistandı. Belki bana da dokunmuşluğu vardır… İlk günden itibaren benim Derya Unutmaz ile beraber tek güvendiğim otorite oldu. Habertürk canlı yayınında uzmanlığı enfeksiyon hastalıkları olmayan 5 doktoru bozması, verdikleri bilgilerin yanlışlarını ortaya koyması, kibarlığı ve naifliği ile benim gibi birçok kişinin gönlünü kazandı. Maske kullanımı ve aşı konusunda en doğru bilgileri onun verdiğini düşünüyorum. Sadece tıbbi verilerle değil toplumsal açıdan bir enfeksiyonun nasıl yönetilmesi gerektiğini, büyük kitlelere verilmesi gereken mesajları <em>(örneğin maske)</em> bilim kurulundan daha net bir şekilde halkla paylaştı. Canlı yayında rahatsızlandığında bir yakınım gibi üzüldüm. Kendisine sağlık dilerim.</p><h4>12. Pandemide araba ihtiyacı</h4><p>İnsanlar evlere kapanınca tüm dünyada araç, uçak kullanımı azaldı. Öyle ki petroldaki aşırı fiyat düşüşü sonrası borsada bazı aracılar ellerindeki varilleri üzerine ücret ödeyerek satmaya çalıştılar. Havacılık şirketleri birer birer iflas ettiler ve devletler bu şirketleri fonladı.<em> (Almanya-Lufthansa gibi).</em></p><p>Türkiye bu konuda da dünyadan ayrıldı. Belki de özel sektörün önemli bir kısmının eve kapanmamasının da etkisiyle araba satışları ülkemizde ciddi ölçüde arttı. Buradaki en önemli diğer etken, şehirlerimizin yayalar için değil arabalar için tasarlanmış olması, insanların küçük keyifler, doğaya ulaşmak için arabaya ihtiyaç duymaları ve bu ihtiyaç için borçlanmaktan korkmamalarıydı. 50&#39;li yaşlarda bir vatandaşla bir galeride yapılan röportajda <em>“kızma ve oğluma birer araba aldım” </em>ifadesi hala çınlar bende. Detaylar için şehir planlamasına da değindiğim bir önceki yazım <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/4-ula%C5%9F%C4%B1m-devrimi-3a3e492571a3"><strong>4. Ulaşım Devrimi</strong></a>’ni inceleyebilirsiniz.</p><p>Böyle olunca araba fiyatları dövizdeki artışın etkisi ile de fırladı. Araba bayileri insanları sıraya almak için ücret <em>(haksız kazanç)</em> almaya başladılar. Araçların bir çoğu galericiler tarafından alınıp, sıfır araç olarak 20% karla satılmaya çalışıldı. <em>(firmalar ve devlet buna izin verdi, sahibinden.com’dan bugün bile inceleyebilirsiniz)</em>. Benim de bu dönem birçok tanıdığım liste fiyatlarının çok üstüne araç alabildiler, ama aldıkları araçlar sadece 6 ay öncesinde 40% daha ucuzdu!</p><h4>13. Kaçak saç kesimi ve kumar</h4><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FKQfDaq9wfbg%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DKQfDaq9wfbg&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FKQfDaq9wfbg%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/bfe5c1afdc55876c9c8b38e6037dae01/href">https://medium.com/media/bfe5c1afdc55876c9c8b38e6037dae01/href</a></iframe><p>İnsanların sosyalleşmesini engellemek çok zordu. Kumar ülkemizde zaten yasak olduğu için gizli bir şekilde oynanmasına alışkındık. Pandemi yasaklarında kumarın yasak olmasına değil de, gizlice toplanmalara, karantinanın delinmesine odaklandık! Belki de en ilginçi erkeklerin en önemli sosyalleşme ortamlarından biri olan berberlerin kaçak bir şekilde hizmet vermeye çalışmalarıydı. Bir oto sanayi sitesinde çalışmak, her türlü aktivite serbestti, bu insanların dinlenmeye ve virüsten korunmaya hakları yoktu, ama şu görüntülerdeki masum saç traşı yasaktı. Kural maalesef kuraldı!</p><h4>14. #EvdeKal ve Hayat Eve Sığar</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PIWHzhCfKV2bgSqY_yfTZA.png" /></figure><p>Aylarca #EvdeKal hashtag’i kulaklarımızda çınladı. Twitter bu kadar dilimize girmişti! <em>Önümüzdeki 14 gün çok önemli!</em> Ünlü birinin yalısının bahçesinde bisiklete binmesi ve gelen eleştirilere “<em>ee evimdeyim</em>” cevabı sanırım ülkedeki ayrışmanın en güzel örneklerindendi. Hayat Eve Sığar uygulaması bence büyük bir başarı Türkiye için, keşke daha da geliştirilebilseydi. Ancak diğer taraftan bu uygulamadaki yoğunluk haritasında hastalığın yaygınlığının o bölgenin ekonomik durumu ile %100 ters korelasyonlu olması ülkemizin en büyük başarısızlığıdır! <em>(Ah! Esenler, Bağcılar, Zeytinburnu, Ümraniye, Sultanbeyli)</em></p><h4>15. Sokak hayvanları, yunuslar, kediler</h4><p>Belki de karantinalardan en büyük faydayı doğa ve hayvanlar gördü. Bilenler bilir; İstanbul boğazı sabah 5–6 civarında tertemizdir. 6&#39;dan sonra egzoz dumanının boğaza ve tüm İstanbul’a çöktüğünü hissedersiniz. Özellikle hafta sonları 2–3 gün kesintisiz karantina dönemlerinde doğa ve bizler biraz nefes aldık. Belki de on yıllardır İstanbul’da alamadığımız nefesi… En etkileyici sahneler sanırım yunusların boğaza akın etmeleri oldu. Emirgan sahilinden bile görülebilen yunuslar İstanbul’un tadını çıkarıyorlardı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/792/1*aISIhPiOT_MZjxeVAr4ZvQ.png" /><figcaption>minik, sarı, limon, ala, ateş, güneş, soğan</figcaption></figure><p>Diğer taraftan bu başka bir problemle bizi karşı karşıya bıraktı. Bilmeyenler için Türkiye dünyada sokak hayvanlarının en çok bulunduğu ve toplumun bu hayvanları sahiplendiği ender ülkelerden biri. İstanbul’un kedilerini incelemek için ülkemize gelen hayvanseverler duymuştum. İstanbul’u kedilerin şehri olarak tanımlayanlar var. Herkes evlere kapanınca, esnaf çalışamayınca sokak hayvanları açlık ile karşı karşıya kaldılar. Onların imdadına bizim de aralarına katıldığımız hayvanseverler ve belediyeler yetişti. Belediye görevlileri meydanlara, caddelere yem bıraktılar, hayvanları yıkadılar! Ne de olsa <strong><em>insan ruhunun bir parçası hayvan sevgisini tadana kadar uyanamazdı</em></strong>…</p><p><em>Mart 2021, İstanbul</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8f3292ef5ab9" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/ba%C5%9F%C4%B1m%C4%B1za-gelenler-t%C3%BCrkiyede-covid-19-lu-1-y%C4%B1l-8f3292ef5ab9">Başımıza Gelenler! Türkiye’de Covid-19’lu 1 Yıl</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[4. Ulaşım Devrimi]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/4-ula%C5%9F%C4%B1m-devrimi-3a3e492571a3?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/3a3e492571a3</guid>
            <category><![CDATA[uber]]></category>
            <category><![CDATA[akıllı-şehirler]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[i̇stanbul]]></category>
            <category><![CDATA[taksi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 17 Jan 2021 13:45:53 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-01-22T19:21:30.820Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nNpxshJtXo-yEasVYt9wNQ.jpeg" /></figure><h4>4th Mobility Revolution</h4><p>Bu yazıyı henüz Covid-19’un dünyayı kasıp kavurmaya başlamadığı, Şubat 2020’de San Francisco’ya gerçekleştirdiğim seyahatim ve oradaki gözlemlerim sonucu yazmaya karar vermiştim. Eve dönüşümden birkaç gün sonra Türkiye’de de Covid-19 vakaları açıklanmaya başladı ve önce tedirginlik sonrasında evlere kapanma ile devam eden yeni hayatımız bizleri çok hızlı bir şekilde sardı. Böyle bir ortamda hareketlilikten (mobility), paylaşım (sharing) ekonomisinden, şehirlere/binalara/mimariye bakışımızın gelecekte nasıl değişeceğinden bahsetmek ne kadar mümkündü?</p><p>Geçen hafta Türkiye’de Uber’in kullanılmasına getirilen yasağın kısmen kalkmış olması, beni bu yazıyı kaleme almaya motive eden gelişme oldu. Sadece sarı taksilerin Uber ile çağırabilecek olmasının aslında neden yeterli olmadığı, Uber’in felsefesini ve Uber-Taksi tartışmalarının ne kadar kısır bir düzlemde ele alındığını bu yazımda sizlerle paylaşmaya çalışacağım.</p><figure><a href="https://bit.ly/turkceyayin-twitter"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hg6QZeY3WHm6Bt85bIPI4w.jpeg" /></a></figure><p><strong>A. Giriş</strong></p><p>Ankara’dan İstanbul’a ilk taşındığımda büyük ölçüde ekonomik sebeplerden dolayı yaklaşık 1 yıl arabasız yaşadım. Çalıştığım şirkete çok yakın bir yerde ev tuttum, işe yürüyerek gidip gelmeye başladım fakat müşteri ziyaretleri için toplu taşıma ve çoğu zaman taksi kullanmak zorunda kaldım. Özellikle yoğun zamanlarda (peak time), sabah 7.00–10.00, aksam 16.30–19.30 saatleri arasında İstanbul’da A noktasından B noktasına gitmek Metro dışındaki tüm alternatiflerde bir çileydi. Taksi evet pahalı ama rahattı, telefonla rahatça konuşabiliyor, yol boyu çalışabiliyordum. Fakat kendimi çok rahat ve ayrıcalıklı hissetmem gereken taksilerde gerek araçların eskiliği/pisliğinden dolayı gerekse şoförlerin tavırlarından dolayı inanılmaz rahatsız oluyor ve zorunlu olmadıkça toplu taşıma ile idare etmeye çalışıyordum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/750/1*3PrRgC5DXuZgP-5H-qDSZQ.jpeg" /><figcaption>Çiçek Taksi :)</figcaption></figure><p>Daha sonra çok efendi, Çankaya’nın dürüst taksicilerine benzettiğim bir baba oğulla tanıştım. Araçta POS vardı, müşterilerine su/ıslak mendil ikram ederlerdi ve 2010 model Corolla’ları hep çok temizdi. Tüm taksi ihtiyaçlarımı onlar ile karşılamaya başladım, kredi kartı ile ödeme yapabilmek inanılmaz bir kolaylıktı çünkü nakit taşımak, paraların pisliği, para üstü istemek gibi dertlerim olmuyordu. Hayatımdan memnundum..</p><p>Sanırım bir sene sonra Güney Afrika’ya gittim. Johannesburg havalimanında valizleri alıp taksilere yönelirken takım elbiseli, düzgün tipli bir adam bize usulca yaklaştı. Kendisinin soför olduğunu ve bizi otelimize götürmek istediğini, bize fiş verebileceğini sadece nakit ihtiyacı olduğunu söyledi. 3 kişi olmanın verdiği rahatlıkla bu beklenmedik teklifi kabul ettik. Bir taksi şoförü değildi ancak bizi otoparka götürürken valizlerimizi taşımıştı, dahası havaalanı çıkışında uğradığı benzinlikte bizden biraz nakit rica edip bu parayla benzin almıştı, bu olay akışına çok şaşırmıştım! Yolda sohbete daldık, üç çocuğu olduğunu ve işsiz bir avukat olduğunu anlattı, yol boyunca da yolculuk teklifini kabul ettiğimiz için bize teşekkür etti. Bizim verdiğimiz para ile benzin almış, bizi otelimize bırakmış ve üstüne kalan para ile belki de çocuklarına yemek götürmüştü!</p><p>2011’in sonunda ben de çoğunluğa uydum, bir araba aldım. Artık her yere arabamla gidiyordum. Köprü trafiğinde yüksek sesle müzik dinliyor, uzun süredir aramadığım kişileri arıyor konuşuyor ve herkes gibi her gün 2–3 saatimi direksiyon başında geçiriyordum. 3-4 yıl sonra Şekerpınar’a gidip gelirken mesleğimi sorgulamaya başladım? Ben bir mühendis miydim, bir soför mü? Çünkü araba kullanmak beni mesleğimden daha fazla yormaya başlamıştı. İstanbul’da Ataşehir’de yaşayıp, her gün 3–4 saatini Levent-Maslak aksına ulaşmak için geçiren yüzbinler de benim gibi hissediyor muydu?</p><p><strong>B. Uber ile tanışmam ve Lyft etkisi</strong></p><p>2015 civarı bir akşam Etiler’de güzel bir restoranda arkadaşlarla yemek yiyorduk. Bir arkadaşımız yemeğe geç kaldı. Geldiğinde çok sinirliydi. Restorana Uber ile gelmeye çalışmıştı. Uber şoförü kendisini restorana trafik sebebi ile getirmeyi reddetmiş, zorla bir alt caddede indirmişti. Arkadaşım şoförle kavga etmiş, mobil uygulamadan da durumu Uber’e yazmıştı. Bizim yanımıza geldikten 15 dk sonra telefonu çaldı. Hollanda’dan Türkçe konuşan bir Uber yetkilisi durumu kendisinden bir daha dinledi ve özür dileyip kendisine ödediği ücretin 5 mislini hediye ettikten sonra; ilgili şoförün 6 ay boyunca Uber platformundan menedileceğini söyledi. Benim “müşteri memnuniyeti” kavramı ile tanışmam bu an oldu. Nasıl oluyor da bir şirket 20–30 TL’lik işlem yapan bir müşterisi için 150 TL zarar edip, bir çalışanını gözden çıkarabiliyordu?</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fembed.ted.com%2Ftalks%2Flang%2Ftr%2Ftravis_kalanick_uber_s_plan_to_get_more_people_into_fewer_cars&amp;display_name=TED&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.ted.com%2Ftalks%2Ftravis_kalanick_uber_s_plan_to_get_more_people_into_fewer_cars%3Flanguage%3Dtr&amp;image=https%3A%2F%2Fpi.tedcdn.com%2Fr%2Ftalkstar-photos.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Fa758123d-07c4-41ea-b330-5790a344e5ab%2FTravisKalanick_2016-embed.jpg%3Fh%3D316%26w%3D560&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=ted" width="560" height="316" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/10fe64923f278a4eebaf819a76ddea83/href">https://medium.com/media/10fe64923f278a4eebaf819a76ddea83/href</a></iframe><p>İlk kez UBER’i Paris’te kullandım. Uber’i çağırdım, gelen aracın plakası, modeli, rengi, şoförünün ismi, kaç puan aldığı, haritadaki konumu ve bana nasıl yaklaştığı parmaklarımın ucundaydı. Son model siyah bir araçtı, otele taksiden daha ucuz bir şekilde güvenle ulaştım, araçtan indikten 5 dk sonra faturam e-mail adresime geldi. Şoförü 5 yıldızla puanladım.</p><p>Daha ucuza, kredi kartı ile ödeme yaparak, biraz daha rahat ve güvenli seyahat etmek dünyayı nasıl değiştirebilir ki dediğinizi duyuyorum. Ben de böyle düşünüyordum, taa ki Uber in en büyük rakibi Lyft kurucusu John Zimmer’in şu makelesini okuyana kadar:</p><p><a href="https://medium.com/@johnzimmer/the-third-transportation-revolution-27860f05fa91">The Third Transportation Revolution</a></p><p>Bu makaleyi defalarca okudum, konuyla ilgili araştırmalar yaptım ve benim teknolojiye, akıllı şehirlere ve hareketliliğe bakışımı baştan aşağı şekillendirdi. Bu şirketlerin her biri ticari bir faaliyet sürdürmelerine rağmen, dünyanın toplam iyiliğine ciddi katkılar yapmaktaydılar. Bunun üzerine düşünmeye başladım. Bu alanda Türkiye’deki verimsizlikleri gözlemlemeye başladım.</p><p>Özellikle İngilizce bilmeyen okuyucularım için John’un yazısından birkaç vurucu noktayı Türkiye için yerelleştirerek sizlerle paylaşmak isterim.</p><p><strong>1. Araçlarımızdan ortalamada sadece %4 oranında yararlanıyoruz.</strong></p><p>ABD ortalamalarına göre sahip olunan araçlar %96 zamanda park halinde âtıl bekliyor. Bu günde yaklaşık 1 saat kullanıma denk geliyor. Türkiye’deki durumun da benzer olduğunu düşünüyorum, ama gelin başka bir yoldan hesaplayalım. TÜİK verilerine göre Türkiye’de bir otomobil kullanıcısı yılda ortalama 13.000 km yol alıyor. Bunun büyük bir kısmının şehir içi olduğunu ve bu sebeple ortalama hızı 65 km/s alırsak; bu 13.000 km için 200 saat araba kullandığımızı düşünebiliriz. Bu da bizi 200 / (365*24) = %2.3 gibi bir değere getirir. Şu an yüzünüzde oluşan şaşkınlığı tahmin edebiliyorum!</p><p>Bu değerlerden söyle teorik bir çıkarım yapsak ne kadar doğru olabilir? Yollarda / otoparklarda gördüğümüz 100 aracın aslında 97 tanesi gereksiz! Hadi peak zamanları da hesaba katalım ve 70 araç gereksiz olsun. Gelin burada bir hayal kuralım, eğer İstanbul’daki araçların %70&#39;i olmasaydı, sanırım hepimiz Orhan Pamuk’un Masumiyet Müzesi’nde tarif ettiği Kemal ve Füsun’un yaşadığı İstanbul’u deneyimliyor olurduk! Ah ah..</p><p><strong>2. Artık metropoller araçlar için tasarlanıyor</strong></p><p>Evet! Etrafınıza bakın özellikle İstanbul gibi büyük şehirler tamamen trafik esas alınarak, sanki insanlar değil de araçlar yaşarmışcasına planlanıyor. TÜİK verilerine göre İstanbul’da şu anda 4.4 milyon araç var. Bu araçların 400 bin tanesinin kapalı otoparklarda/yer altında olduğunu var sayalım. Geri kalan 4 milyon araç ya açık alanlarımızda park halindeler ya da yollardalar. Peki İstanbul’da kişi başına ne kadar yeşil alan düşüyor dersiniz? İBB verilerine göre sadece 6 m2. Bir aracın ortalama yüz ölçümünün 8 m2 olduğunu düşünürsek ve park halinde ve hareket halindeki araçların en azından 12 m2 daha ek alanı işgale ettiklerini varsayarsak, 20 milyonluk İstanbul’da kişi başına 6m2 yeşil alan düşerken, aynı İstanbul’da kişi başına 4m2 otomobil alanı düşmektedir!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RWeNt3KfDBeP9kWwta9YfA.jpeg" /><figcaption>İstanbul’dan büyük bir otopark</figcaption></figure><p>IsPark verilerine göre İstanbul’da şu anda 120 bin yol üstü otopark var. Ve 5 yıl içinde bu sayı 200 bine çıkacak. Bu park alanlarının şehir merkezlerinde en yoğun bölgelerde olduğunu düşünürsek; insanların en yoğun bulundukları merkezlerde yaklaşık 1.6 milyon m2 alan nefes alabileceğimiz yeşil alanlar yerine araçlara ayrılmış durumda! Bir de buna yolları/otoyolları eklediğimizi düşünün.</p><p><strong>3. Özgürlük = Araba VEYA Özgürlük = Akıllı Telefon</strong></p><p>Hepimizin Amerikan filmlerinden hatırlayacağı gibi, 16 yaşına gelmiş bir genç Amerika’da ehliyet alır, babası ona birkaç yüz dolara (yani 5–6 yemek parasına) araba alır ve o genç yollara akar. 1983’de 20–24 yaşında ehliyet sahibi olan gençlerin oranı %92 iken bugün bu oran %24. Yani artık gençler araç sahibi olmak yerine; ihtiyaçları olduğu anda araç kiralıyor, paylaşıyor, toplu taşıma kullanıyor ve artık özgürlüğü araç sahibi olmakta değil, akıllı telefon sahibi olmakta görüyorlar.</p><p><strong>4. Araba problemleri</strong></p><p>Öncelikle araba pahalı ve masraflı bir yatırım. Eğer fırsat maliyeti kavramına aşinaysanız, araç sahipliğinin hiçbir rasyonel mantığı olmadığını kolayca hesaplayabilirsiniz. Bir araca verdiğiniz tutarın, yıllık fırsat maliyetine, sigorta, MTV, bakım, lastik, benzin, park, ceza gibi yıllık kalemleri eklerseniz, bütün yıl boyunca taksi ile dolaşmanın (henüz araba paylaşın demedim) ve sadece uzun yolculuklarda araba kiralamanın daha ucuza geldiğini kolayca görebilirseniz. Tabi burada Covid-19 öncesi veya aşılar sayesinde inşallah Covid-19 sonrası dünyayı tariflemeye çalıştım.</p><p><strong>C. Peki neden sadece taksi ve özel araç değil Uber?</strong></p><p>Uber’in temel felsefesi arabası olan ve isteyen her insanın, kendi tercih ettiği saatlerde ve şartlarda belki ek iş olarak belki de ana işi olarak Uber şoförü olabilmesi. Uber’in şu anda dünyada 3 milyonun üzerinde şoförü var ve bunların önemli bir kısmının aslında başka bir işi de var.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FiayagHygV0Q%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DiayagHygV0Q&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FiayagHygV0Q%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/980a7e7c269e591288de207adccd6219/href">https://medium.com/media/980a7e7c269e591288de207adccd6219/href</a></iframe><p>Gelin İstanbul’da son zamanlarda yaşanan İBB’nin 6 bin yeni taksi yetkilendirme projesi, bunun karşısında tam 54 yıldır sayısı artmayan 17.395 taksiyi ve İstanbul’luları sömüren, İstanbul Taksiciler “Karteli” ve bu kartelin İBB’ye karşı 1. Devreyi kazanması üzerinde biraz duralım. Öncelikle şunu bilmenizi isterim ki, bu tip karteller İstanbul’a özgü bir durum değil. Aynı sorunlar New York, Paris, Londra ve Berlin gibi şehirlerde de söz konusu ve Uber Türkiye’deki kadar olmasa da benzer engellemelerle tüm dünyada mücadele ediyor. Daha fazla bilgi için Uber’in kurucusu Travis Kalanick’in soldaki konuşmasını tavsiye ederim.</p><p>Şehirlerde ulaşım sistemleri ve alternatifleri planlanırken entegre bir bakış açısı geliştirilmeli, vatandaşların davranışları, kullanım tercihleri ve akışları çok ciddi gözlemlenmelidir. Büyük veri, ileri analitik, yapay zeka gibi teknolojilerin, mobilite ve GPS sistemleri ile toplanan veriler üzerinde uygulanması ile bu analizler derinlemesine yapılabilir.</p><p>Bu noktada bir parantez açıp, IBM Research’ün 2013 yılında Dublin Belediyesi ile yaptığı bir projeden bahsetmek isterim. Proje sonucunda, mobil telefonlardan gelen veriler ve GPS sinyalleri kullanılarak oluşturulan optimizasyon modelleri ile otobüs sayısı değiştirilmeden trafik sıkışıklığı ve ortalama seyahat süresini %10 düşürülmüş!</p><p>İBB’nin yapmak istediği şey gerçekten elzemdir ve hepimizin sonuna kadar desteklemesi gerekir. Fakat bu en verimli yöntem değildir. 17.395 taksi 20 milyonluk İstanbul için yeterli değildir ve sayı acilen arttırılmalıdır. Fakat burada orta vadede çözmeye çalışmamız gereken problemler şunlardır:</p><p>i. Mesai başlangıcı ve mesai bitişinde yani trafiğin en yoğun olduğu hafta içi sabah ve akşam saatlerinde İstanbul’un taksi ihtiyaci nedir? Hadi tahmin edelim 40.000 olsun.</p><p>ii. Hafta içi trafiğin az olduğu saatlerde, örneğin öğlen saatleri ve akşam 8 sonrası ve Cumartesi günleri, İstanbul’un taksi ihtiyacı nedir? Hadi bir tahmin de burada yapalım, 20.000 olsun.</p><p>iii. Pazar günler, bayramlarda, tatillerde İstanbul’un taksi ihtiyacı nedir? Tahminimiz 10.000 olsun.</p><p>Tahminlerimizde rakam olarak yanılıyor olabiliriz fakat oran olarak haklı olduğumuzu düşünüyorum. Bu durumda çok net bir şekilde görüyoruz ki, sayının (n) ne olduğundan bağımsız olarak, sarı renkli ve taksi görevi dışında başka bir işte kullanılamayan n adet aracın olmasının bize ve şehre bir faydası yok. Aslında taksimetrede yazan kilometre ücretinin bu kadar yüksek olmasının sebebi de bize yansıtılan bu verimsizlik!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*i6sTGiBjDOeh0GXS87GC4A.jpeg" /></figure><p>Buradaki temel çözüm, Uber’in temel felsefesi. Normal bir kişi, öncelikle kendini sonrasında aracını eğitimler ve kontroller sonrasında yetkilendirerek, istediği zamanlarda ek iş olarak, zevk olarak ve işsiz kalırsa geçim kaynağı olarak sisteme katkı sağlayabilmeli. Yukarıdaki İstanbul örneğinde incelediğimiz gibi belki mevcuttaki taksi sayımız ortalama talep için yeterli, sadece peak zamanlarda nasıl genişleyeceğimizi, sıradan insanları gerektiğinde sisteme nasıl dahil edeceğimizi planlamamamız gerekiyor. Talep arttıkça arz artmalı, düştükçe azalmalı (Econ 101–2 kredi). Diyelim ki akşam canınız sıkıldı ve biraz araba kullanmak istediniz. Birkaç tur Uber yapabilmeli, ekonomiye katılabilmeli ve belki kazandığınız ek kazanç ile arabanızın sigortasını ödeyebilmelisiniz.</p><p>Başka bir önemli detay ise peak ve non-peak zamanlardaki trafiği dinamik bir fiyatlama ile harika yönetebilme imkanı. Yoğunluk artınca sistem fiyatları arttırabilir, şoförlere uyarı gönderip onları hızlıca sisteme dahil edebilir yani arz ve talep dengesine göre fiyatı ve yoğunluğu ayarlayabilirsiniz. Köprü geçiş ücretlerinin, otoyolların, taksilerin ve toplu taşımanın hep aynı fiyat olması ne kadar ilkel değil mi?! Evet doğru tahmin ettiniz, Uber bunları yıllar önce modelledi!</p><p><strong>D. Beni en çok heyecanlandıran konular UberPool ve UberCommute</strong></p><p>Yazının başında bahsettiğim SF yolculuğumda, 14 saatlik uzun yolculuk sonrası havaalanına indiğimde, bagaj işlemleri sonrası Uber çağırmaya karar verdim. Havaalanlarında Uber ve Lyft için drop off (inme) / pick up (binme) noktaları tanımlanmış durumda ve bu hayatı inanılmaz kolaylaştırıyor. Binme noktasına geldim ve Uber’in uygulamasını açtım. Şehir merkezindeki otelimin adını girdim ve fiyatlari istedim. Gözüme çok ilginç bir şey çarptı. Uber bana 2 şeçenek sunuyordu, birincisi normal tek başıma kullanacağım bir sürüş (UberX) ve fiyati 60 dolar, ikincisi UberPool yani aynı yöne giden bir başka yolcu ile paylaşacağım bir sürüş ve fiyatı 32 dolar! Aradaki fark inanılır gibi değildi!, bu servisi daha önce görmemiştim ve hemen kullanmak istedim. Tuşu tıkladığımda birazdan detaylarından kısaca bahsedeceğim algorithma çalıştı (seyahat eden satışçı problemi-TSP) ve beni Hollandalı bir CRM uzmanıyla eşleştirdi. Otellerimiz birbirine 500m uzaklıktaydı, aynı araca bindik, yol boyunca sohbet ettik ve 28 dolar cebimizde kaldi, ikimiz de faturalarımızı sorunsuzca aldık! Daha sonraki San Francisco günlerimde genelde 3 kişinin paylaştığı araçlarla bütün şehri gezdim ve ulaşım maliyetlerimi 1/3 oranında azalttım. (Sanırım otobüs parası). Hatta bir keresinde bir Türk çiftle aynı aracı paylaştık. Dünya küçük..</p><p>UberCommute ise UberPool ile aynı mantıkla, birbirine yakın evlerden birbiri ile aynı yöndeki işlere giden insanların beraber seyahat etmesi ve yol masraflarını bölüşmesini sağlayan bir sistem. Düşünsenize, Ataşehir’den iş için Levent-Maslak aksına her gün kendi araçları ile seyahat eden on binlerce kişinin (ve arabanın); 3–4 kişi bir araçta olacak şekilde organize olduklarını seyahat masraflarını (benzin, amartisman, lastik, otopark, köprü) ve karbon salınımını 1/3 1/4 oranında azalttıklarını. Tabi bunun için bizim biraz rahatımızdan, devletin de biraz vergiden feragat etmesi gerekiyor!</p><p>UberPool yukarıda basitçe örneklendirdiğim gibi, aynı yöne seyahat etmek isteyen yolcuların güzergah, yolcu profili, araç durumu gibi parametreleri dikkate alarak buluşturulmasını ve yolculuğu paylaşmasını sağlayan bir sistem. Aslında biz Türklerin çok aşina olduğumuz sabit bir güzergahta hareket eden Dolmuşların (it is already full) çalışma mantığına mobilite, önceden rezervasyon, mobil ödeme ve dinamik rotalama / fiyatlamanın eklenmiş hali. Aşağıdaki 1. Şekilde Pool olmadan tek bir aracın 2 yolcuya nasıl hizmet edeceği, 2. Şekilde ise Pool kullanımı sonrası hem sürücü açısından hem de yolcular açısından oluşan verimliliği görebiliyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/692/1*UWf98EC_ZomS5_QmrdTUng.png" /><figcaption>Bir aracın 2 yolcuyu arka arkaya taşıması</figcaption></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/691/1*n1bcwx-06VuXDwBSu9o4gw.png" /><figcaption>Tek aracın aynı yönde giden 2 yolcuyu sıra ile alması</figcaption></figure><p>UberPool kullanımına İstanbul’dan bir örnek vermek gerekirse, 1. yolcu Beşiktaş’dan İstinye Park’a gitmek için aracı çağırıyor, 2. yolcu Kanyon’un karşısından İstinye sahile gitmek için aynı çağrıyı yapıyor. Araç 1. yolcuyu Beşiktaş’dan alıp Büyükdere Caddesi-Kanyon Maslak yönünden 2. yolcuyu alıyor; 1. yolcuyu İstinye Park’da, sonrasında 2. yolcuyu da sahilde indiriyor. İşin güzel tarafı diyelim ki Beşiktaş’dan İstinye Sahil’e 40 TL tutacak ücret, 22&#39;şer TL olarak 2 yolcuya paylaştırılıyor ve faturalandırılıyor. Bu sayede sürücü %10 fazla kazanıyor, yocular %45 ucuza seyahat ediyorlar ve doğa, trafik bu işten %100 karlı çıkıyor.</p><p>Tabi gerçek hayat yukarıda verdiğimiz örnek kadar basit değil. İşin içine sokaklar, caddeler, trafik, kapalı yollar, değişen rotalar, dinamik fiyatlamalar ve şehrin diğer dinamikleri girince bu rotalama ileri düzeyde hesaplamalar ve işlem gücü gerektiriyor. Bu sebeple Uber içerisinde bir “matematik bölümü” kuruluyor ve bir çok mühendis ve bilim adamı bu karmaşık rotalama problemi için çözümler geliştirmeye başlıyor. Hadi GPU’ları biraz yakalım!</p><p>Aslında bu matematik bölümünün Pool öncesi daha önemli bir hedefi oluyor. Fiyatlama! Farkediyorlar ki eğer sürücülerin boş dolaştıkları zamanları minimize edebilirlerse, fiyatları daha da aşağıya çekebiliyorlar ve bunun sonucu artacak taleple, hem utilizasyonu arttırıyorlar ve sonucunda fiyatları daha da indirebiliyorlar. Bu Uber için o kadar kritik bir hale geliyor ki, büyüklüğün getirdiği etkiyle, verimlilik ve sürücü / yolcu memnuniyeti ciddi şekilde sürekli artiyor. Ve bu tecrübeyle TSP’ye odaklanıyorlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/850/1*YTKPd4nkBmhogqOb_oo0ig.png" /><figcaption>Seyyar satıcı problemi</figcaption></figure><p>Yöneylem araştırmasının en bilinen problemlerinden biri olan seyahat eden satışçı problemi (travelling salesman problem-TSP) burada bir başka gerçek hayat probleminde karşımıza çıkıyor. TSP’nin temeli kombinatorik optimizasyondur ve çözümü parametreler arttıkça gittikçe zorlaşır. UberPool normal TSP’lerden daha da karmaşıktır, çünkü birden fazla satışçı vardır, hedef dinamiktir, satışcılar sisteme girer ve çıkarlar ve aynı zamanda araçlarda kısıtlı koltuk vardır. Böyle bir problemin optimum çözümü sınırlı zamanda imkansız olduğu için en iyi yaklaşık sonucu bulacak karmaşık hüristik modeller Uber mühendisleri tarafından geliştirilmiştir. Belki bir gün bu NP-hard problemin detaylarına sevgili Eray ile gireriz :)</p><p>Kısaca UberPool Express’den de bahsetmek isterim. Bu en verimli ve ucuz modeldir. Uber’in dinamik olarak belirlediği duraklar vardır ve Uber sizden en yakın durağa yürümenizi ister. Yukarıda verdiğimiz örnekden devam etmek istersek, 2. yolcunun Kanyon’un Ecza sokak kapısında Uber çağırdığını düşünelim. Bu durumda algoritma kendisinden Kanyon’un ön kapısına kadar yürüyüp, ışıklardan karşıya geçip, en mantıklı biniş noktasından 1. yolcuya katılmasını isteyecekti (haritadan tarif ederek). İşin daha ilginci, eğer o anda Kağıthane’den Tarabya’ya giden bir yolcu olsaydı, belki de Kanyon’un ecza sokak kapısından o araca yürümeden binecekti, kendini sahile bıraktıracaktı ve araç sahilden Tarabya’ya ulaşacaktı. Sadece bu örnekten bile görüyoruz ki, ihtimaller sonsuz ve bu gerçek anlamıyla bilim adamlarının çözümü yakınsayacakları bir ileri analitik problemi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/940/1*CHNqf1bDAWYgCwwlQzD1NA.jpeg" /><figcaption>Köprü girişi CarPool’lara özel ayrıcalıklı yol!</figcaption></figure><p>San Francisco’nun Pool’a bakışı da çok özel, eğer Pool kullanıyorsanız, Bay köprüsünde Pool kullanan araçlara ayrılmış özel bir şeritten gidebiliyorsunuz ve min 30 dk köprü trafiğinden kurtuluyorsunuz. Araçtaki kişi sayısı kameralar ile kontrol ediliyor. Yani paylaşırsan karşıya hızlı geçersin!</p><p><strong>E. Diğer benzer platformlar</strong></p><p>BlaBlaCar; şehirler arası seyahatlerde kullabileceğiniz bir paylaşım uygulaması. Eskiden Almanya’da seyehat büroları olurmuş. Örneğin Münih’den Berlin’e gidecekseniz, bu bürolardaki panolara ilan asarmışşınız ve Berlin’e gitmek isteyen diğer yolcular size ulaşırlar ve beraber seyehati planlama ve masrafları bölüşme şansınız olurmuş (alman usülü). BlaBlaCar bunun dijital hali. Seyahat planınızı panolar yerine mobil bir uygulamaya giriyorsunuz ve ilgilenen insanlar size oradan ulaşıyorlar. Covid-19 bitince denemenizi tavsiye ederim.</p><p>BiTaksi; gururumuz Getir ekibi tarafından kurulan ve işletilen Türkiye’de sarı taksilerin Uber’i olmaya aday şirketimiz. Pandemi döneminde, sarı taksi soförlerini Getir teslimatlarında görevlendirerek işleri azalan taksici esnafına ek gelir yaratmaları ve İstanbul Valiliği’nin yardım kolilerini haftada 50 bin ihtiyaç sahibine dağıtmaları inanılmazdı. Getir gönlümüzde taht kurdu, borsaya açıldıkları gün ortak olmak için sabırsızlanıyorum! Diğer taraftan bu yazının ana fikrinde hissedeceğiniz gibi, sarı taksi kartelini kırmadan ülkemizde gerçek anlamda bir hareketlilik sağlamamız mümkün değil, o sebeple Getir ile ilgili pozitif düşüncelerimi, BiTaksi için maalesef paylaşamıyorum..</p><p>Belki başka bir yazıda detaylarına girerim fakat bu konu ilginizi çekiyorsa, Car2Go, DriveNow, Zipcar gibi Avrupa’nın diğer bu alanda teknoloji üreten şirketlerini, bu şirketlere yatırım yapan otomotiv üreticileri ve sigorta şirketlerini incelemenizi öneririm. Herkes bu alanda gardını almaya başladı, umarım treni kaçırmayız. Bu konu bence elektrikli araba üretmemiz kadar elzem!</p><p>Son olarak ise bisiklet ve elektrikli scooter kiralama platformları Avrupa’da ve ülkemizde gösterdikleri inanılmaz büyümeden bahsetmek isterim. Martı evet! Bebek sahile her gittiğimde 1–2 ay içinde devlet bunu ya yasaklar ya da ağır yaptırımlar getirir diyordum, ve tahminim doğru çıktı! Mantar gibi çoğalmışlardı, insanların yürümesi imkansızlaşmıştı, bir scooter’a 3 kişi biniyordu ve insanların arabalarının, dükkanlarının üstüne kilitleyip gidiyorlardı. Ama şehir hareketliliğinde bisiklet ve scooterların önemi giderek artacak. Gelin bir hayal daha kuralım; Beşiktaş’dan Uniq’e gitmek için elektrikli UberPool veya Metro ile İTÜ-Maslak durağına kadar geliyorsunuz, oradan scooter veya bisiklete aktarma yapıp Ayazağa yokuşunu iniyorsunuz!..</p><p><strong>Kapanış</strong></p><p>Teknoloji, bir taraftan bizi kölesi haline getirmeye hızla devam ederken, diğer taraftan bu güzel dünyayı tehdit eden problemlere pratik çözümler üretmemize imkan sunmaya devam ediyor. Gelecek mühendislerin hayal gücü ve yetenekleri ile şekillenecek! (sosyal mesaj)</p><p>Bu yazıda arabaların hayat akışımıza ve şehirleşmemize nasıl hükmettiklerini ve Uber/Lyft vb gibi teknolojik girişimler ile önümüzde araç sayımızı/trafiği ve karbon salınımını teorik olarak da olsa %70 nasıl azaltabileceğimizi sizlerle hayal etmeye çalıştım. Hızla artan nüfus, şehirleşme, ulaşım ihtiyacı ve sonrasında arabalaşma ile yaşanamaz hale gelmeye başlayan şehirleri, saatlerini araç kullanırken trafikte geçiren milyonlarca insan, hava kirliliği sebebiyle düşen yaşam kalitemiz ve artan hastalıklar, mutsuzluk .. Bunların hepsinden geriye dönmek gene teknoloji ve paylaşım ile mümkün..</p><p>Sağlıcakla kalın,</p><p>İstanbul, Ocak 2021</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=3a3e492571a3" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/4-ula%C5%9F%C4%B1m-devrimi-3a3e492571a3">4. Ulaşım Devrimi</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Güle Güle Korona, Merhaba Elif, Hoşgeldin Ayda]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/g%C3%BCle-g%C3%BCle-korona-ho%C5%9Fgeldin-elif-ho%C5%9Fgeldin-ayda-89f6a6548205?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/89f6a6548205</guid>
            <category><![CDATA[covid19]]></category>
            <category><![CDATA[izmir]]></category>
            <category><![CDATA[deprem]]></category>
            <category><![CDATA[sağlık]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 05 Nov 2020 20:59:44 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-10-17T19:44:04.492Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*k7MrNHEYFa7CG5cG2Qa__A.jpeg" /><figcaption>Büşra Öğüt’ün duvar çalışması</figcaption></figure><p>“Sağlık olsun” ne güzel bir deyim ne güzel bir temennidir. Belki de gün içinde defalarca kullandığımız bu deyimin anlamını insan hastalanınca çok güzel anlıyor :( Evet, ben de maalesef son zamanlarda etrafımdaki birçok arkadaşımın başına geldiği gibi Covid-19 ile tanıştım. 2020 yılında başıma başka ne gelebilir ki diye düşünürken kendimi bu satırları kaleme alırken buldum.</p><blockquote><strong>Halk içinde mu’teber bir nesne yok devlet gibi</strong></blockquote><blockquote><strong>Olmaya devlet cihânda bir nefes sıhhat gibi.</strong></blockquote><h4><strong>1. Gün</strong></h4><p>Her şey Çarşamba akşama doğru başladı. Birden kendimi çok yorgun hissetmeye başladım. Boğazlarım şişti. Salı günü kendimi tutamayıp dondurma yediğim ve son lokmayı aldığım anda hissettiğim boğaz ağrısı; beni basit bir grip başlangıcı olduğu konusunda yanılttı. Akşam 23.00 civarı ateşim 38 dereceye sabitledi. Normalde grip olduğumda hiç ateşim çıkmaz benim bu sebeple korkularım biraz daha arttı. Saat 03.00 a kadar uyuyamadım ve ılık bir duş alıp, bir adet Parol içtikten sonra uyudum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*a8JZnvUevY9kmy6H-iw-4A.png" /></figure><h4><strong>2. Gün</strong></h4><p>Perşembe sabah gayet dinlenmiş bir şekilde uyandım, ateşim yoktu, iştahım gayet iyiydi. Covid-19’u kendime yakıştıramıyordum ama her ihtimale karşı maske ile dolaşmaya başladım .</p><p>Perşembe akşama doğru tekrar aşırı bir yorgunluk ve boğaz ağrısı başladı. Belimde bir ağrı başladı. (Bu eklem ağrısı diye bahsedilen ağrı sanırım) Boğaz ağrısı bir gidip bir geliyordu. Sanki gripsiniz, anneniz size ıhlamur getiriyor düzeliyorsunuz, ama ıhlamur bitince yarım kilo dondurma yiyorsunuz ve ağrı tekrar başlıyor gibiydi. Tekrar ateş çıktı ve Beurer ateş ölçüm cihazımla kendimi izlemeye başladım. Hava soğuk olmasına rağmen evde yarı çıplak dolaşmaya başladım. Bu anlardan itibaren internetten Covid-19 araştırmalarım başladı. Sevgili Mehmet Ceyhan’ın tüm makalelerini okudum. Özel sağlık sigortamla özel bir hastaneye gidip muayene olup olamayacağımı, test nasıl yaptırabileceğimi araştırmaya başladım. Devlet hastanelerindeki durumu araştırdım, insanların tecrübelerini okudum :( Saat 03.00 olmuştu gene. Ateşim 38.5. Duşa girdim ve beklemeye başladım. Ateşim yarım saat sonra tekrar 38’e çıktı. Duşa tekrar girdim. Bir tane daha Parol içtim ve ateşi düşürüp uyudum. Sabah ola hayrola.</p><h4><strong>3. Gün</strong></h4><p>Cuma sabahı Perşembe’den daha dinç ve iyi uyandım. Ateş ve yorgunluk gitmişti. Sonra aklıma bir doktorun sözleri geldi. Ateş den korkmayın; ateş vücudun mikroplarla savaştığını gösterir. Evet savaş bitmiş gibiydi. Acaba kim kazanmıştı? Ben Covid-19 u ayakta mı yenmiştim, yoksa virüs istediği gibi akciğere inmiş miydi ve vücut savaşı bırakmış mıydı? Bağışıklık sistemime, hayatımda hiç sigara içmemiş olmama güvendim. Cuma günü gayet iyi geçti, gece ateşim çıkmadı, çok rahat uyudum. Kendimi izolasyona devam ettim ve çok dikkatli oldum.</p><p>Cuma günü öğlen izole odamda çalışırken birden masanın ve sandalyenin sallandığını hissettim. Avizeye baktım o da sallanıyordu. İstanbul’da olan basit bir deprem olduğunu düşündüm, oturduğum binaya da deprem dayanıklılığı konusunda çok güvendiğim için rahat televizyonu açtım. Birkaç dk. sonra İzmir depreminin detayları belli oldukça çok trajik gelişmelere doğru yol aldığımızı üzülerek anladım.</p><h4><strong>4. Gün</strong></h4><p>Cumartesi sabahı gayet sağlıklı bir şekilde uyandım. Belimdeki ağrı dışında başka bir semptom hissetmiyordum. Kolay mıydı Anadolu çocuğunu yıkmak?</p><p>Maskeli ve mesafeli normal bir gün geçirdim. İzmir’den gelen haberler çok tadımı kaçırmıştı. Normalde Cumartesi günleri gezme günüdür, en kötü ihtimalle Emirgan-Belgrad Ormanı aksında geçer ama bu Cumartesi gezmek içimden hiç gelmedi. TV başında arama kurtarma çalışmalarını izliyor, hayatın anlamını sorguluyordum. Hayatını kaybedenlere Allah’tan rahmet, kalanlara da baş sağlığı ve sabır dilerim.</p><p>Öğleden sonra normal grip vakalarında olduğu gibi terlemeye başladım. Durup dururken terliyordum. Birden aklıma Covid-19’u yeni atlattığını bildiğim bir arkadaşımı aramak geldi, semptomlarımdan bahsettim. Onun tecrübelerini tekrar dinledim. Sonrasında bir doktor arkadaşımla görüştüm. Ortak kanımız nefes darlığı ve göğüs ağrısı yaşamadığım için benim Covid-19 olmadığım veya basit atlattığım oldu.</p><h4><strong>5. Gün</strong></h4><p>Cumartesi gecesi de erkenden yattım ve uyudum. Sabah 5 civarı uyandım ve özellikle derin nefes alırken göğsümde küçük bir sızlama hissetmeye başladım. Uyku durumunda bile (nefes çok yavaşken) hissettiğim bu sızı başka bir şeyin haberini veriyordu bana! Tariflemem gerekirse; hani gençken kışın halı saha maçında, depar sonrası çiğerlerinizden bir üşüme/sızlama gelir ya onun gibi.</p><p>Sabah normal bir şekilde kahvaltı yaptım ve kendimi dinlemeye başladım. 10.30 civarı bir hastaneye gitmem gerektiğine karar verdim. 1 saat boyunca Avrupa yakasındaki tüm devlet ve özel hastaneleri inceledim. Evet özel sağlık sigortam vardı ama özel hastaneler bu konuda ne kadar güvenilirdi? Özel hastane eğer şüphelenirse tedavime anında başlayabilecek miydi? Yoksa test sonucu ve filyasyon ekibini 3-4 gün bekleyecek miydim? Allah daha beterini vermesin ama bugüne kadar yaşadığım tüm ciddi sağlık sorunlarında olduğu gibi devlet hastanesini tercih ettim:</p><blockquote>2010 Şiddetli ishal; İbn-i Sina</blockquote><blockquote>2017 İzmir iş dönüşü zehirlenme; Atatürk Havalimanı’ndan Bakırköy Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesine geçiş</blockquote><blockquote>2018 Özel hastane check-up sonrası kalp ile ilgili saçma sapan bir korku; Hacettepe Tıp, Çapa Tıp, Gata Tıp kontrolleri</blockquote><blockquote>2019 Varis ameliyatı; Hacettepe Tıp</blockquote><p>12 senedir İstanbul’dayım ama meşhur Şişli Etfal hastanesine hiç gitmemiştim. Fahrettin Koca Cuma günü bu hastaneyi ziyaret etmişti. Diğer alternatif Murat Dilmener (tabiri caizse Atatürk Havalimanı) hastanesiydi ama orada çok sıra olduğunu okudum ekşi sözlükten.</p><p>Şişli Etfal’e doğru yol aldım. Yerine bile bakmamışım haritadan bugüne kadar. Covid-19 için ayrı bir acil oluşturmuşlar, Acil Servis’in 50m yukarısında. 5 kişi sırada bekliyordu. Sordum önce normal acile gideceksin dediler. Normal acilde Triyaj’a geldim, hiç sıra yoktu, parmağımdan oksijeni ve ateşimi ölçtüler ve Covid-19 acile yönlendirdiler. Orada görevli doktorun odasına girdim hemen Tomografi çekelim dedi ve beni tekrar acil binasına yönlendirdi. Elimde tomografi isteği ile hastaneye gelişimin 15.dk’sında radyoloji önündeydim. (özel hastanede böyle bir hızı yakalayamazsınız) Önümde bir aile vardı ve çok kötü görünüyorlardı. Onlardan biri içeri girdi, 5 dk sonra çıktı ve oradaki görevli burayı temizleyeceğiz 20 dk sonra gelin dedi. Ben şansıma kızarken sonradan fark ettim ki radyolog akciğerde Covid-19’u görünce, tomografi cihazını temizliyorlar ve odayı havalandırıyorlar! 20 dk sonra geldim, ailenin diğer fertlerini tomografiye almadılar ve beni aldılar. Tomografiyi ben basit bir röntgen olarak düşünmüştüm fakat MR cihazı gibi sizi havaya kaldıran/indiren ve uzay mekiği gibi bir tüpün içine sokan bir cihazmış. 3-4 dk içinde işlem bitti ve doktorun yanına git dediler.</p><p>Doktor odaya girdiğimde telefonla konuşuyordu. Sonra birden kapattı ve maalesef Covid-19 pozitifsiniz dedi. Çok yeni başlamış çok dikkatli bakınca görünüyor dedi. Yapmayın, kesin mi dedim. 99% doğru olduğunu söyledi. O an neler hissettiğimi tam hatırlamıyorum. Önce çok korktum, sonra iyi ki gelmişim dedim kendime. Doktor PCR testine yönlendirdi ve daha sonrasında gözlem odasına gideceğimi, kan alınacağını ve beni o anda yatırmaya veya eve göndermeye karar vereceklerini söyledi. O an gerçekten çok korktum!</p><p>Doktorun odasından çıktığım anda Sağlık bakanlığından 2 adet SMS geldi. Birinde pozitif bulgu gözlendiği, diğerinde de 1 gün karantinada kalmam ve akşam 17.21’e kadar eve girmem gerektiği iletiliyordu. Bu hız başımı döndürmüştü. Sistem kusursuz çalışıyordu!</p><p>PCR testinde 3-4 kişi vardı sırada, kayıt yaptırdım ve bir devlet hastanesine gittiğinizde başınıza gelebilecek en kötü şey oldu. Doktorlar kafalarına göre yemeğe çıktılar (13.30). Tam 50 dk bekledik ve 3-4 kişi olan sıra 25 kişiye yükseldi ve sosyal mesafe unutuldu. Ben dışarda bekledim ama gözü çıkasıca İstanbul Pazar günü çok soğuktu ve dondum. Genç bir doktor geldi, ne zaman başlayacaklarını sordum. Bana çok sinirlendi ve kendilerinin de insan olduğunu 10dk’lığına lavaboya gittiklerini söyledi. Ben önce 50 dk beklediğimi söyledim sonra da genç doktora <em>bak hepinizi toplamından daha yüksek puan aldım ben ve daha çok mürekkep yaladım</em> tarzında bir bakış attım. O anda sessiz bir anlaşma oldu aramızda! Türkiye’deki sağlık sisteminin temel problemi aslında sağlık değil operasyondur. Hastanelerde doktor olmayan tercihen Endüstri Mühendisi COO’lar olmalı. Doktorlar, fiziksel imkanlar, tıbbı teçhizatlar bence gayet yeterli ama eksik süreçler, doktorların bıkmışlığı ve başıboşluk. Fahrettin Koca bu yazıyı okur ve bana gel şu hastaneyi yönet derse seve seve yaparım. 6 ay sonra Ekrem İmamoğlu’nun bile Amerikan Hastanesi’ne değil de Şişli Etfal’e geleceğini garanti ederim :)</p><p>25 kişinin sinirli bakışları arasında PCR’a 2. olarak girdim. Gerçekten çok zormuş kıpırdamadan durmak. Özellikle boğaz kısmında. Sonrasında ana acil gözlem odasına gittim. Bir odada 6 hasta yatıyordu bana boş yatağa geç dediler. Yatakta örtü yoktu ve çok pisti. Örtü yok mu dedim, yok dediler. Dışarda beklesem dedim, olmaz dediler. Yatağa oturdum beklemeye başladım. Sonra bir doktor geldi bana baktı herkes yatıyor ben eşofmanlarımla gözler velfecri oturuyorum, sen gel yan odaya dedi. Hemen yanda aynı ortam vardı ve bütün yataklar boştu ve temiz örtüler serilmişti! Ben çift maske takıyordum ama tüm doktorlar tek maske ile eldivensiz dolaşıyorlardı Covid-19 polikliniğinde. Beklemeye başladım; odaya 5 dk’da bir ambulans ile yaşlı Covid-19 hastaları gelmeye başladı. Cam kenarını kapmıştım ve pencereleri açtım. Bu kadar Covid-19 hastasını küçük bir odada yan yana tutmak hala çok garip geliyor bana. Sonra tecrübeli olduğu taktığı 3M maskeden belli olan kadın bir doktor geldi. Bana baktı, dosyamın nerede olduğunu sordu, yok dedim. Yanında genç bir doktor vardı, buna ilaç verin gönderin dedi. Bir şey sorabilir miyim dedim, yüzüme bakmadan sor dedi. 10 dk daha bekledim, genç doktor Favipiravir’imi getirdi ve beni eve gönderdi. Parol ve Vitamin alma imkanın varsa tavsiye ederim dedi. Neden reçete yazmadı anlamadım. Bu arada kan da almadılar, sadece yaşlılardan alıyoruz dediler!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/300/1*40LAtEJ0uB453QGlughS-Q.jpeg" /></figure><p>Favipiravir’i 12 saatte bir 8+8+3+3+3+3+3+3+3+3 seklinde alıyorsunuz. Tüm yol boyunca 8 ilacı tek seferde nasıl içeceğimi düşündüm. Filmlerde ilaçla intihar ederler ya, Allah korusun hep gözüme o geldi.</p><p>Eve geldim, hemen doktor arkadaşımı aradım. Nasıl hissediyorsun dedi. Yaa evet nasil hissettiğimi 4-5 saattir hiç düşünmemiştim! Turp gibiyim dedim. E tamam o zaman korkma Favira’ya hemen başla dedi. Bir de kan sulandırıcı almamı önerdi. (Hastanede bundan bahsetmediler) Sağlam bir yemek yedikten sonra ilaç ve bir bardak su ile masaya oturdum. Prospektüs’ü okudum ve ilacın aslında hafif bir ilaç olduğunu ve sadece 200mg olduğunu fark ettim. Sonuçta 8 tablet 1600mg ve grip olunca içtiğimiz boyu devrilesice Augmentin 1000mg antibiyotikten daha kötü olamazdı! Rahat içtim.</p><p>Pazar günü olması sebebi ile Şişli Etfal çok sakindi, çok şanslıydım işlerimi halletmiştim ve ilacımı almıştım.</p><p>Akşam Enabız’a girdim. Tomografi’mi oraya yüklemişler! Kendinize e-mail atabiliyorsunuz ve DCM formatında orijinal tetkik’i size gönderiyorlar (53 Mb). Teletip diye bir sistem. Harika çalışıyor. Sağlık bakanlığı burada da harika iş çıkarmış! Hiçbir özel hastanede böyle bir entegrasyon görmedim. Memorial hala CD’ye basar rodyoloji sonucunu, size mail atamaz ve başka şubesi tetkikleri göremez! Göğüs uzmanı bir doktora gönderdim ama incelemedi maalesef :) Karantina’yı kırıp ona muayeneye gitmemi önerdi! Doktorların da dijitallleşmesi şart!</p><p>Tekrar TV karşısına geçtim. İzmir’de kurtarma çalışmaları devam ediyordu. Her saat yeni birinin enkaz altından çıkarılması insana geçici bir mutluluk veriyordu. Canla başla enkazda çalışan görevliler ne güzel insanlardı, ben sıcak evimde basit bir hastalıkla mücadele ediyordum. Şımarıklık yapmamalıydım!</p><h4><strong>Nasıl bulaşmış olabilir?</strong></h4><p>Büyük bir şuursuzlukla 25 Şubat 2020 de ABD’ye iş için seyahat ettim. Bir akşam iş yemeğini San Francisco’nun en ünlü Vietnam restoranında yedik. (neden uzak doğu neden!!!) İş dışında hiçbir yere gitmedim. Yemekleri de Subway ve McDonald’s dan paket aldım. Dönüş uçağı İstanbul’a 1 Mart’da indi. O günlerde Virüs ün sadece Çin’de olduğunu düşünüyordu tüm dünya! Seyahat öncesi planlı bir doktor ziyaretimde doktora maske takayım mı uçakta diye sordum. Gerek yok rahat ol dedi. Ama ama dedim, ay tamam dedi hemşire hanım’a seslendi ve bana yarım kutu cerrahi maske verdi. Biliyorsunuz sonra biz aylarca maske bulamadık. O aldığım maskeler hayat kurtardı Temmuz’a kadar. Çok şükür sanırım ABD’de korona olmadım.</p><p>Bugüne gelirsek. Covid-19 tedbirlerine, sokağa çıkma yasaklarına, maske takmaya çok dikkat ettim. Mart ayından bu yana hiç dışarda yemek yemedim. Hiçbir kalabalık ortama katılmadım. Bir cenaze dışında hiç kimse ile temas etmedim. Sadece son 1 ayda anlamsız bir şekilde araba kiralamak ve satın almaya çalışmak zorunda buldum kendimi. Normal hayat akışıma ek olarak 5–6 araba bayisine gitmek zorunda kaldım. Araçları inceledim. Maske ve mesafeye dikkat etmeye çalıştım. 2 kere taksiye binmek zorunda kaldım. Son olarak kiraladığım arabayı almaya gittim. Bana aracı teslim eden çocuk veya son kullanan belki de hastaydı. Aracı ilk aldığımda havalandırdım ama sanırım içinde iken maskemi çıkardım :( En büyük ihtimal olarak bunu görüyorum. Onun dışında hepiniz gibi su / kargo gibi eve gelen şeyleri dezenfekte ettim, dışarda havalandırdım vs.</p><p>Gerçekten nasıl bulaştığını sanırım bilmek mümkün değil. Keşke Contagion filminin sonunda olduğu gibi nerden bulaştığını görebilsek: <em>(Bu 2011 yapımı filmi mutlaka izleyin ve sonrasında Bill Gates’in TED konuşması üzerine düşünün)</em></p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FBwJvtbmlriA%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DBwJvtbmlriA&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FBwJvtbmlriA%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/b35c9da57c04431374dc5569d6e227e2/href">https://medium.com/media/b35c9da57c04431374dc5569d6e227e2/href</a></iframe><h4><strong>6. Gün</strong></h4><p>Birkaç whatsapp grubundan arkadaşlarıma bilgi verdim. Ailemle paylaştım. Doğal olarak annem babam ve kardeşim çok endişelendi. Annem her zaman olduğu gibi İstanbul’a lanet okudu! Birçok arkadaşım hemen aradı. Beni doktor arkadaşlarıyla buluşturdular. Birçok kişiden görüş aldım. Bir arkadaşım dedi ki bizler İstanbul’da deplasmandayız! Ne kadar doğru! Ne kadar hafif geçirirseniz geçirin insan gerçekten aranmak istiyor. Her gün nasılsın diye soran arkadaşlarım var. Sağolsunlar. Sadece ilk gün geçmiş olsun deyip daha sonra hiç pinglemeyenler de var. Aman öyle olmayın. Kötü günde ihtiyaç duyuyor insan. Bir arkadaşım sana vitamin, meyve alıp kapıya bırakıyım mı dedi. Şehir dışındaki bir arkadaşım Trendyol’dan vitamin gönderiyim mi dedi. <em>(Trendyol’da vitamin de mi var!)</em> Kendime kızdım bunu daha önce Covid-19 olan arkadaşlarıma önermediğim için. Öyle büyük ihtiyaç ki. Birkaç arkadaşım ev adresimi eşimin telefonunu aldı. Sana ulaşamazsak merak eder geliriz diye..</p><p>Hastaneye gittiğim sabah nefesimde ve göğsümde duyduğum sızı yı 1-2 kere hissettim sadece onun dışında turp gibiydim.</p><p>Özel sigorta ile ilgili aracı şirkete telefon ettim. Ya dedim böyle böyle, kötüleşirsem ne yapmam lazım? Biz yardımcı olamıyoruz, hastanelere telefon edin Covid-19 hastasını kim kabul ederse oraya gidin dediler. Ambulansı da sadece cok kötüyseniz cağırın yoksa ödemeyiz dediler. Hep derim bu özel sigorta ve özel hastane sistemini de yıkıp baştan kurmak lazım. Arkadaş 6 aydır devam ediyor pandemi, bu iş bir sisteme oturmaz mı! Sigorta ve Sağlık sektöründe sıkışırsam arayabileceğim birçok arkadaşım var, o sebeple kendimi şanslı hissettim. Umarım gerek kalmaz.</p><p>Filyasyon ekibi sadece PCR testi sonucuna göre çalıştığı için kimse henüz beni aramadı! İlacın var mi diye soran da olmadı.</p><p>İzmir’de kurtarma çalışmaları devam ediyordu. Depremden 65 saat sonra 3 yaşındaki Elif enkazdan sağ kurtarıldı. El kadar yavrucak 65 saat karanlıkta soğukta kurtarılmayı beklemişti. O anları izlediğimde nasıl ağladığımı nasıl sevindiğimi, keşke İzmir’e gidip çalışmalara katılabilsem diye düşündüğümü hatırlıyorum.</p><h4><strong>7. Gün</strong></h4><p>Favirpiravir artık 3 adete düştü. O kadar rahat içiyorum ki hiç korkmuyorum. PCR sonucu hala çıkmadı ama ENabiz da bugun için bana bir hastane ziyareti yazmışlar. Ankara’da! Sanırım laboratuvar bu. Sonucum henüz çıkmadı sanki. Ama beni Aile Sağlığı merkezinden N* Hemşire aradı. Nasılsın dedi, çok iyiyim dedim. Bu sene 2 kere Aile hekimini görmeye gitmiştim hep yerinde yoktu. Beni de o değil hep N* hemşire aradı. Aile hekimiyle tanışmak yıllardır nasip olmadı, sanırım biraz kaytarıyor :)</p><p>Sonra gene TV karşısına geçtim. Depremden 91 saat sonra 3 yaşında minicik Ayda sağ çıkarıldı. Nerdeyse 4 gün karanlıkta kaldı, aç-susuz. “Ayda” yavrucak 91 saat karanlıkta bekledi. Nasil bir mucize bu! Dedim keşke köfte yapmayı bilsem de ona kendi elimle bir köfte ayran yapsam. Söz sana Ayda köfte yapmayı öğreneceğim iyileşince. Umarım seni de bir gün tanırım. Allah seni bize bağışladı. Anneciği vefat etmiş. Ne acılar var bu dünyada, benim şımarmamam lazım çok iyiyim!</p><p>Gece 00.30 sırasında Sağlık bakanlığından SMS’ler geldi. PCR testim de + çıkmıştı. 7 gün olan karantina süremi 10 güne çıkardılar. Bunu Hayat eve Sığar uygulamasından takip edebiliyorsunuz. Sistem burada da çok iyi çalışıyor!</p><h4><strong>8.gün</strong></h4><p>Sabah filyasyon ekibi beni aradı. Geçmiş olsun dedi. Bana birkaç form onaylattı SMS kodları ile. Şu an olsa onaylamam okumadan! Daha sonra neden sana tek ilaç verdiler sıtma ilacını vermediler dedi. Bilmiyorum dedim. O sıtma ilacini -Korokin- getirdi. Bu ilacı içmedim! İşleri çok zor, İstanbul’da iş çığrından çıkmış. Benim evime yakın onlarca vaka varmış. Temaslı kişilerim ile ilgili bana hiçbir soru sorulmadı.</p><p>Sağlığım iyi. Ama akşam 17.00’de öyle bir uykum geliyor ki anlatamam. Sanırım ilaçlardan. 19.00’a kadar uyuyorum kafamı tutamıyorum.</p><h4><strong>9.gün</strong></h4><p>Gayet iyiyim. Beni arayıp sesin çok iyi geliyor diyor insanlar. Çok mutlu oluyorum. Evde biraz sıkıldım ama yapacak bir şey yok. Hac sonrası Isparta’da öğrenci yurdunda zorunlu kalıp polisle çatışmak da vardı, çok sükür evdeyim:)</p><p>Yine 17.00 feci uykum geldi. Yatayım.</p><p>Ayda hastanede iyiymiş. 2 oyuncak bebek almışlar. Prenses tacı takıyor. Köfte ve Ayran’da vermişler sanırım. İnsanlar Ege Üniversitesi Hastanesi’nin yanındaki köfteciyi arayıp Ayda’ya köfte ısmarlamak istemişler. Bu dünyada iyiler hep olacak ve dünyayı ayakta tutacaklar. Bak gene gözlerim doldu bu yaşta. O yavrucak 91 saat karanlıkta kaldı. Ben evde nazlanıyorum, iyiyim aslında.</p><h4><strong>10.gün</strong></h4><p>Bu sabah son Favira’larımı içtim. Sağlık bakanlığına göre artık iyileştim. İyiyim ve çok az nefes darlığı dışında şikayetim kalmadı. Ateşim 7 gündür hiç çıkmadı. Karantinam 3 gün daha sürecek. Napalım buna da şükür. Belki de gerçekten antikorum vardır artık. Ya virüs akciğerime veya başka bir organıma zarar verdi ise? Onu kimse bir süre bilemeyecek sanırım. Wuhan’daki balık pazarından nerelere geldik değil mi? Kader …</p><p>Kendinize iyi bakın, sağlıcakla kalın</p><p>7 Kasım 2020, İstanbul</p><h4><em>Ek: 14. gün</em></h4><p><em>Karantinam bitti ve bir göğüs hastalıkları uzmanına gittim. Hem muayene hem de tetkiklerim çok şükür temiz çıktı. Aralık sonu tekrar gideceğim.</em></p><p><em>Bugün işyerinden 2 arkadaşımın da ağır bir süreç geçirdiklerini öğrendim. Yukarıda bahsettiklerimden en önemli 4–5 konunun tekrar altını çizmek isterim:</em></p><ol><li><em>PCR testinin doğruluk oranı 60%. Yani negatif çıkarsanız bu 40% ihtimalle hasta olduğunuz anlamına gelir. Pozitif çıkarsanız 100% hastasınız.</em></li><li><em>En önemli konu ilaçlara ve tedaviye bir an önce başlamanız bu sebeple benim gibi devlet hastanesine gitmeyi tercih edebilirsiniz. Bunu lütfen düşünün/araştırın!</em></li><li><em>PCR ile beraber kan testlerinizin aslında yapılması lazım. Bana Şişli Etfal’de yapmadılar ama siz ısrarcı olun.</em></li><li><em>Kan sulandırıcı konusunu doktorunuza mutlaka hatırlatın.</em></li><li><em>Filyasyon ekibi 3-4 gün sonra gelecek. Telefonda onaylamanızı istedikleri formları okumadan onaylamayın! Evdeki diğer kişilere sizden daha uzun bir karantina süresi veriyorlar (14 gün). Bu sürenin bence sizin ilk semptom tarihiniz veya en kötü ihtimalle testin yapıldığı tarihten itibaren başlaması gerekir. Filyasyon ekibinin geldiği gün itibari ile değil! Bunun pazarlığını yapın!</em></li></ol><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=89f6a6548205" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/g%C3%BCle-g%C3%BCle-korona-ho%C5%9Fgeldin-elif-ho%C5%9Fgeldin-ayda-89f6a6548205">Güle Güle Korona, Merhaba Elif, Hoşgeldin Ayda</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yapay Zeka: Ne Seninle Ne de Sensiz!]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/yapay-zeka-ne-seninle-ne-de-sensiz-b7848c74fb5a?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b7848c74fb5a</guid>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <category><![CDATA[yüz-tanıma]]></category>
            <category><![CDATA[ai]]></category>
            <category><![CDATA[ibm]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 29 Jun 2020 17:39:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-07-05T09:09:25.726Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zVYaYN9t1lG6pX25LjgZOw.png" /><figcaption>Invader’in rübik Mona Lisa yorumu</figcaption></figure><p>Covid-19 ve hayatımıza soktuğu yeni normal gündeminin ortasında, bir süredir sadece teknoloji dünyasında tartışılan ancak aslında hepimizin hayatının bir parçası olacak yapay zeka alanında hepimizi etkileyecek olan bir süreç başladı.</p><p>IBM CEO’su Arvind Krishna, 8 Haziran 2020 tarihinde Amerikan kongresine yazdığı mektupla <a href="https://www.ibm.com/blogs/policy/facial-recognition-susset-racial-justice-reforms/"><strong>[1]</strong></a> IBM’in yüz tanıma teknolojisi ile ilgili ürün ve teknolojilerini pazardan çektiğini, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini durdurduğunu ve bu konuda diğer teknoloji şirketleri ile sürdürdüğü işbirliklerini askıya aldığını açıkladı. Bu radikal kararın gerekçesi olarak da, ilgili teknolojinin kamu ve devlet güçleri tarafından kitlesel kullanımı sonucu doğabilecek, temel insan hak ve özgürlüklerine dönük potansiyel zararları gösterdi. Krishna, George Floyd’un öldürülmesi sonrası, öncelikle ABD ve sonrasında dünyada oluşan hassas ortamın, bu tip teknolojilerin kitlesel kullanım şeklinin yasalar ve etik kurallar çerçevesinden kontrol altına alınması için doğru bir zaman olabileceğini de vurguladı.</p><p>IBM’in bu açıklamasından kısa bir süre sonra ise, önce Microsoft yüz tanıma teknolojisinin ABD’de polis güçleri tarafından kullanımını IBM’in önerdiği gibi yasal mevzuat netleşene ve kamu vicdanı tarafından kabul edilene kadar durdurduğunu; ardından Amazon yüz tanıma teknolojisi Rekognition’u polis güçleri tarafından kullanımını bir sene boyunca durdurduğunu açıkladı.</p><p>Gelin, 21. yüzyılda hayatımızı en çok etkileyecek kavramlardan biri olan yapay zekanın neden sadece teknoloji değil, daha geniş bir perspektiften değerlendirilmesi gerektiğini, yüz tanıma teknolojileri konusundaki bu son gelişmelerden yola çıkarak inceleyelim. Bunu yaparken bu alandaki teknolojik detaylar, diğer kullanım alanları ve hassas noktaları da dikkate alalım.</p><h4><strong>Yapay Zeka Derken?</strong></h4><p>1 Ocak 2005 tarihinde, Türk Lirasından 6 sıfır atıldığında beni en çok heyecanlandıran konulardan bir tanesi 10 TL’lik banknotun arka yüzünün merhum ODTÜ öğretim üyesi Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’a ayrılmış olmasıydı. Bir matematikçinin nasıl bu şekilde onurlandırıldığını araştırmaya başladığımda, Oktay Sinanoğlu gibi göğsümüzü kabartan bir başka Türk bilim adamını tanımanın hazzını yaşadım.</p><p>Dünya Alan Turing’in 1950’lerde “Makineler düşünebilir mi?” sorusunun peşine düşmesi ile yeni bir kavramla tanıştı. 1956 yılında yine bir İngiliz bilim adamı John McCarthy bu yeni kavramı “yapay zeka” ismi ile literatüre soktu. Bizi gururlandıran ise Türkiye’de sadece 3 yıl sonra yani 1959 yılında, Cahit Arf’ın Erzurum’da düşünen makinaları ülke bilimin çevrelerine tanıtmasıydı! <a href="https://turk-internet.com/1950lerde-turkiyede-yapay-zeka-cahit-arf/"><strong>[2]</strong></a></p><p>Yaklaşık 60 yıldır üzerinde çalışılan bu teknoloji, — her ne kadar aralarda ilgi zaman zaman kaybolsa da (bknz. AI Winter) — özellikle son 10 yılda veri işleme kapasitesi ve hızlarının artması ile ciddi bir ilerleme kaydetti. Bulut platformlarının kullanılması, CPU güçlerinin hızla artması ve ucuzlaması, ek olarak grafik dünyasında doğan GPU teknolojisinin diğer hesaplama alanlarında da kullanılmaya başlaması ile daha ulaşılabilir oldu ve çok çeşitli kullanım alanları hızla hayatımıza girmeye başladı. Bu teknolojiler sayesinde, yapay zeka sistemlerinin ihtiyacı olan daha fazla veriyi daha hızlı bir şekilde işleme imkanı doğmuştu.</p><p>Mayıs 2017’de Economist dergisi “Veri artık yeni petrolümüz” başlığını kapağına taşıyarak, tüm dünyayı içinde bulunduğumuz veri çağına uyandırdı. Bundan 4 yıl önce IBM’in o günlerdeki CEO’su Ginni Rommety, 2013 yılından itibaren IBM’in Watson iş birimi etrafında veri ve yapay zeka çözümlerine stratejik önem vereceğini ve yatırımlarını hızlandıracağını duyuruyordu. O günlerde, ben de New York’ta ki IBM T.J. Watson Araştırma Merkezinde çalışıyor olmanın ve bu değişime yakından tanıklık etmenin haklı gururunu yaşıyordum. Dünyanın en büyük şirketlerinin üst düzey yöneticileri, Watson’ı deneyimlemeye geliyor, ben de kendileriyle sohbet etme ve yapay zeka konusundaki heyecanlarını gözlemleme fırsatı buluyordum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/704/1*c9YAVZlwbkN0-zzbx7nEAg.png" /><figcaption><a href="https://www.ibm.com/analytics/machine-learning"><em>https://www.ibm.com/analytics/machine-learning</em></a></figcaption></figure><p>İşin teknik boyutuna gelirsek, yapay zeka yaklaşımını oluşturan temel bileşenler en basit hali ile yandaki grafikte özetlendiği gibidir. Ana yaklaşım olan makine öğrenmesi, özel bir programlamaya gerek kalmadan, veri seti üzerinde çeşitli algoritmaları çalıştırarak ilişki ve örüntüleri belirler ve bununla ilgili modeller oluşturur. Basit bir benzetme yapmak gerekirse, yapay zeka sistemini, bir çocuğu eğitir gibi, verdiğiniz bilgilerle beslersiniz ve bu eğitim sonrası yeni gelen verileri daha önce öğrendiği şekilde, ilişkiler, örüntüler ve modelleri baza alarak analiz etmesini beklersiniz. Bu konuda basit denemeler yapmak ve bu teknolojilere giriş yapmak isteyenler internetteki birçok kaynaktan (ingilizce veya türkçe) yararlanabilirler.</p><p>Bu konulara aşina iseniz veya yukarıdaki gibi bazı denemeler yaparak hızlı bir giriş yaparsanız, ilk sonuçların çok hızlı bir şekilde alınabildiğini, kullandığınız araçların birçok işlemi sizin adına kolaylıkla yaptığını fark edecek ve biraz da şaşıracaksınız. Açıkçası yapay zeka ile ilgili yapılan en temel tartışmayı çok hızlı keşfettiniz :) Basit uygulamalarda Yapay Zeka’yı denemek kolaydır fakat kurumunuzun temel iş süreçlerine dahil edilmesi, optimum algoritma ve yöntemlerin belirlenmesi, yaklaşımın doğruluğunun kanıtlanması, ihtiyaç duyulan veri ile sistemin temiz ve düzenli bir şekilde beslenmesi ve bunların otomatikleşmesi ise zordur ve ciddi teknolojik yatırımlar ve hatta kurumsal kültür değişimleri gerektirebilir. Bu zorlukların bir kısmını aşmanızı sağlayan yeni metotlar, araçlar ve platformlar her geçen gün karşımıza çıkmaya devam ediyor. Bir örnek vermek gerekirse IBM’in 2019’da duyurduğu <a href="https://www.ibm.com/cloud/watson-studio/autoai">AutoAI</a> platformu, en iyi modeli seçme ve modeli sürekli iyileştirme gibi birçok zorlu işlemi kolayca yapmamızı sağlıyor ve veriye ilgi duyan herkesin yapay zeka dünyasında hızla yer almasına olanak tanıyor.</p><h4><strong>Yapay Zeka Uygulama Alanları</strong></h4><p>Yapay zeka alanında bazı ileri yaklaşımları sizlerle paylaşmadan önce, hem uzaktan takip ettiğim hem de dahil olduğum projelerde gözlemlediğim bazı kullanım alanlarını sizlerle kısaca paylaşmak isterim. Burada ilk olarak yaklaşık 20 yıldır yoğun olarak kullanılan ileri analitik yaklaşımlarının (kestirimler, ileri raporlamalar, istatiksel analizler) bazılarının yapay zeka şeklinde adlandırılması, katkı sunanları motive etse de, bu yaklaşımın yapay zeka kavramının daha odaklı ve planlı bir şekilde çalışılmasının önündeki en büyük engel olduğunu düşündüğümü belirtmek isterim. Örneğin, 1997 de IBM’in süper bilgisayarı ‘Deep Blue’nun dünya satranç şampiyonu Gary Kasparov’u yenmesini hatırlayalım.<a href="https://www.ibm.com/blogs/think/2017/05/deep-blue/"><strong>[3]</strong></a><strong> </strong>Burada güçlü bir bilgisayarın, mükemmel bir programlamayla, olabilecek tüm ihtimalleri hesaplayıp, yüzlerce hamle sonrasını modelleyip, her hamlede oyunu baştan kurması ve insanı yenmesine şahit olduk. <em>(sizin de chessmaster günleriniz aklınıza geldi değil mi?) </em>Hepimizim aklındaki soru: ‘Deep Blue’ yapay zeka mıydı?</p><p>Uygulama alanları konusuna dönersek, yapay zekanın en göz önünde olan iki çalışma alanı doğal dil işleme ve görüntü analizi olarak karşımıza çıkıyor. Doğal dil işleme, çok uzun yıllardır üniversitelerde ders olarak okutulan, bilgisayarların bizler gibi konuşabilmesi, söylediklerimizi anlayabilmesini hedefleyen yapay zeka alanıdır. Tahmin edebileceğiniz gibi İngilizce ve diğer yaygın diller ile ilgili başarılı uygulamalar oluşmuştur. Türkçe uygulamaları ise hem bu konuda çalışan araştırmacı sayısı azlığı, hem de dilimizin kendine has zorlukları (sondan eklemeli yapısı, çekim ekleri, lehçeler, eş anlamlılar, deyimler) sebebiyle ancak son 3–4 yılda daha ileri bir noktaya gelmiştir.</p><p>Konuyla ilgili olmayan insanların farkında olmadan hızla adapte oldukları, akıllı asistanlar ve “chatbot”lar bugün hemen hemen hepimizin bankacılık, e-ticaret ve telekom şirketleri ile ana iletişim kanalımız olma yolunda ilerliyor. Diğer taraftan Apple’ın Siri’si ve Amazon’un Alexa’sı ise bu iletişim mekanizmasına sesten yazıya ve yazıdan sese gibi özellikleri de ekleyerek, bilgisayarlara doğal dilimizde komut vermemize ve cevapları tercih ettiğimiz dilde almamıza imkan tanır hale geldi. IBM ise, bu gibi son kullanıcı ile yeni bir iletişim kanalı oluşturan kullanıma ek olarak, organizasyonlardaki yapısal olmayan verilerin (belgeler, yazışmalar, notlar) analizi ve işlenebilir / sorgulanabilir hale getirilmesi için de ileri çalışmalar yapmaktadır. Bu sayede, organizasyonların yapay zeka öncesi işleyemedikleri için karar destek süreçlerine dahil edemedikleri bilgiyi, işleyişteki verimlik ve müşteri deneyimini arttırmak için kullanabilme imkanları doğacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1017/1*LrSf2m-6yT1AcjDukLFZhw.png" /><figcaption>IBM T.J. Watson Araştırma Merkezi</figcaption></figure><p>IBM, doğal dil işleme alanında yukarıda bahsettiğim ileri ar-ge çalışmalarına ek olarak toplumun yapay zekayı daha net anlaması, çalışmaların laboratuvarlardan çıkıp güncel hayata etki etmesi ve daha geniş bir kesimin ilgisine sunulması sağlayan ‘Deep Blue’ örneğinde olduğu gibi tartışma yaratan açılımlarına devam etti. Yukarıda andığım New York yıllarımdan sadece iki sene önce, 2011 yılında IBM yıllardır AR-GE olarak yürüttüğü Watson Yapay Zeka Sistemini dünyaya açtı ve insan-makine ilişkisini yeni bir boyuta taşıdı. Watson artık doğal dil ile iletilen soruları anlıyor, ulaşabildiği belgeler üzerinden bu soruların cevaplarını araştırıyor ve sonucu yine bize doğal dilde iletiyordu. Öyle ki Watson, Türkiye’de ‘riziko’ adıyla yayınlanan bilgi yarışmasının Amerika versiyonunda, Amerikalı şampiyonları yendiğinde yapay zeka insanoğlunun elinden bir başka kaleyi daha almıştı. <a href="https://www.youtube.com/watch?v=P18EdAKuC1U"><strong>[4]</strong></a> Bu gösteri ile IBM doğal dil işleyen yapay zeka sistemlerinin hayatımızı nasıl değiştireceğinin ipuçlarını bize verdi ve birçok değerli kaynağın bu alana odaklanmasına vesile oldu. Sanırım artık Stanley Kubrick’in 1968’de hayal ettiği ‘HAL 9000’ bilgisayarı 43 sene sonra ‘ete kemiğe’ bürünmüştü. Bu da yetmezmiş gibi, IBM 2018 sonunda Project Debater’ı duyurdu. Yapay zeka artık gerçek insanlar ile bir fikri tartışabiliyor, karşısındaki insanların argümanlarını çürütebiliyor ve onları ikna edebiliyordu! <a href="https://www.youtube.com/watch?v=7pHaNMdWGsk"><strong>[5]</strong></a><strong> </strong><em>(ilköğretim yıllarımızdaki münazaraları hatırlayın, yeni rakibiniz 8-B değil Watson :))</em></p><p>Yukarıda bahsettiğim iki önemli yapay zeka çalışma alanından ikincisi ise görüntü işleme. Yazının başlangıcında vurguladığımız yüz tanıma ile ilgili teknolojilerin de dahil olduğu bu alan bana göre yapay zeka’nın en eğlenceli kısımlarından. IBM, Google, Microsoft gibi şirketlerin hazır API’larını (Application Programming Interface) kullanarak veya OpenCV, Mathoas, Pillow gibi açık kaynak kodlu Pyhton programlama dili kütüphanelerini kendi bilgisayarınızda deneyimleyerek bu dünyaya giriş yapabilirsiniz. Bugünlerde sosyal medyada çok moda olan, bir fotoğraftaki sevimli kediyi bulmaktan, yüz tanıma ile güvenlik işlemlerine, kaza yapan bir araçta otomatik hasar tespitinden, bir hastanın röntgen görüntüsünü okuyarak hastalık teşhisine, iş yerlerinde Covid19 kapsamında maske ve sosyal mesafe kontrolünden, otonom arabalarda nesne yakalama ve tehlike analizine kadar çok çeşitli alanlarda uygulamalar yapmak mümkün.</p><p>IDC, 2025 yılında günlük 463 milyar GB veri üretileceğini öngörüyor. Bu verinin önemli bir kısmını görsellerin oluşturacağını tahmin etmek çok zor değil. Keza 2019 yılı için yapılan dünyadaki verinin nasıl büyüdüğünü gözler önüne seren bir çalışma bize görüntü işleme konusunun neden bu kadar gündemde olduğunu rakamlarla gösteriyor. <a href="https://web-assets.domo.com/blog/wp-content/uploads/2019/07/data-never-sleeps-7-896kb.jpg"><strong>[6]</strong></a> Bu bağlamda, yukarıda bahsettiğimiz ve daha da fazla örneklenebilecek yapay zeka görüntü işleme kullanım alanları için oldukça geniş bir veri havuzu kaçınılmaz olarak oluştuğunu görebiliyoruz.</p><p>Görüntü işleme ile ilgili, benim de yakından takip ettiğim bazı örnek çalışmalardan bahsetmek isterim. Bir sigorta şirketimiz, kullanıcıların kaza sonrası sisteme yükledikleri hasarlı araç fotoğraflarından, araçtaki hasarın otomatik tespiti ve takip eden süreçlerin buna istinaden yapay zeka tarafından değerlendirilerek, bir taraftan hızlandırılırken diğer taraftan hatayı minimize edecek şekilde standartlaştırılması sağlanabiliyor. Bir başka örnekte ise bir Türk şirketinin turnikelerden geçişi yüz tanıma yardımı ile temassız hale getirebiliyor ve kimlik unutma / kaybetme gibi problemleri temelden çözebiliyor. Son olarak bugünlerde Covid19 önlemleri kapsamında maske ve sosyal mesafe kontrolü gibi yeni normal ihtiyaçların karşılanmasında yapay zekanın görüntü işleme teknolojilerinden yoğun olarak faydalanıyoruz. Akıllı şehir çalışmaları kapsamında bu yaklaşımın yeni normalde daha da fazla yer bulacağını tahmin ediyorum. Burada da birçok Türk şirketinin başarılı uygulamaları mevcut.</p><h4><strong>Birkaç İleri Yapay Zeka Yaklaşımı ve Endişeler</strong></h4><p>Her teknolojik gelişmede olduğu gibi, yapay zeka alanında da işlenmesi gereken veri miktarı logaritmik bir şekilde çoğaldıkça, kullanım senaryoları çeşitlendikçe ve hepimizin hayatlarına daha temelden dahil olmaya başladıkça, hem etik hem de teknolojik açıdan birçok dikkat edilmesi gereken kavram gündeme gelmektedir. Bu kavramların tamamını listelemek ve henüz tartışmalar sürerken ‘net’ çözümlerden bahsetmek bu yazının kapsamında doğal olarak mümkün değil. Burada sizlerle etik ve teknik alandan ilgimi çeken ve çok önemsediğim birer konuyu kısaca paylaşmak isterim.</p><p>Bu yazıya başlarken bahsettiğim, IBM’in yüz tanıma teknolojisinin kitlesel kullanımı konusundaki öncü kararının arka planındaki önemli etkenlerden biri olan yapay zekada peşin hüküm (bias) konusundan etik tartışmaları çerçevesinde bahsetmek isterim. IBM sadece yüz tanıma alanında değil, tüm yapay zeka kullanım senaryolarında ‘bias’ konusundaki çekinceler ve potansiyel çözüm önerilerini yıllardır değerlendirip paylaşmaktaydı. <a href="https://www.research.ibm.com/5-in-5/ai-and-bias/"><strong>[7]</strong></a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ATtfyCA6UooFeNyaHD0mPg.png" /><figcaption><a href="http://gendershades.org/">Gender Shades</a></figcaption></figure><p>2018 yılında MIT Medya Laboratuvarında çalışan bilgisayar bilimcisi Joy Buolamwini ve çalışma arkadaşlarının ‘Gender Shades’ (cinsiyet tonları) başlığı ile yayınladıkları makalede, yapay zeka yüz tanıma sistemlerinin açık tenli insanlarda daha başarılı sonuçlar verdiğini, fakat siyah tenli insanlarda ve özellikle siyah tenli kadınlarda algoritmaların 35% oranında başarısız olduğunu tespit ettiklerini açıkladılar. <a href="http://proceedings.mlr.press/v81/buolamwini18a/buolamwini18a.pdf"><strong>[8]</strong></a> 1270 resim üzerinden ve Microsoft, IBM ve Face++ şirketlerinin platformlarında yapılan testlerin sonuçları bu şirketler ve kamuoyu tarafından o kadar önemsendi ki, şirketler çözüm önerileri üretmeye odaklandılar. IBM eş zamanlı bir çalışmasında, bu ve benzer problemlerin yapay zekanın çalışma biçiminden değil, eğitim sırasında kullanılan veri setleri ve tekniklerdeki eksikliklerden kaynaklandığını bir makale ile paylaştı. <a href="https://www.ibm.com/blogs/research/2019/01/diversity-in-faces/"><strong>[9]</strong></a> Ek olarak modellerin daha iyi eğitilebilmesi için işaretlenmiş (tag) 36.000 resimlik, ‘bias’ı önlemek için kullanılacak, o güne kadarki en büyük veri setini yayınladı. <a href="https://www.ibm.com/blogs/research/2018/06/ai-facial-analytics/"><strong>[10]</strong></a> IBM’in bu katkıları ile hızlanan çalışmalar, yüz tanıma teknolojisinde eğitim sırasındaki çeşitlendirilmiş veri eksikliğinden kaynaklı bu problemin üstesinden gelinmesinde önemli bir yol alınmasını sağladı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*R9Vt7yNu5IR8iEubePOd8w.png" /><figcaption><a href="https://art-demo.mybluemix.net/">IBM ART Demosu — Yapay Zeka Güvenliği</a></figcaption></figure><p>Görüntü işleme konusunda tartışmaların / çalışmaların devam ettiği tek alan etik çekinceler değil. Teknolojik anlamda yapay zeka sistemlerinin maruz kalabileceği güvenlik saldırıları ve bunların sonuçlara etkisi de bir başka ileri çalışma alanı olarak öne çıkıyor. Birçok ileri yapay zeka algoritması temelde Deep Neural Networks (DNNs) yöntemini kullanıyor. Kısaca bahsetmeden geçmememiz gerektiğini düşündüğüm bu yöntem temel olarak insan beyninin öğrenme biçimini olan nöronlar arası bağ-ağ kurma tekniğini kullanıyor. Bu da, görsellerde bulunan milyonlarca pikselin ve bunlar arasındaki örüntülerin yapay zeka tarafından soyutlanarak öğrenilmesine olanak tanıyor. Doğal olarak bu yöntem de özellikle eğitim aşamasında dışarıdan müdahalelere açık hale gelebiliyor. Aşağıda bağlantısını paylaştığım detaylı örnekte de anlatıldığı gibi, milyonlarca pikselden oluşan bir kedi görselinde, insan gözünün fark etmeyeceği oranda pikselin değiştirilmesi ile, yapay zekanın bu görseli bir ambulans <em>(evet ambulans!)</em> sanmasına neden olmak mümkün. <a href="https://art-demo.mybluemix.net/"><strong>[11]</strong></a> Bir başka deyişle, kötü niyetli veya dikkatsiz biri henüz eğitim aşamasında, yapay zekanın gelecekte yanlış kararlar almasını isteyebilir veya buna sebep olabilir. Burada basit bir örnekten anlatılan bir durumun gerçek hayatta bir ameliyatı gerçekleştiren bir robotu ya da otonom bir aracı yöneten yapay zeka sistemi olduğunu düşündüğümüzde, bu konunun ve bunun önlenmesinin en az etik tartışmalar kadar önemli ve değerli olduğu ortaya çıkmaktadır.</p><p>Şöyle bir toparlarsak :) Yapay zeka, bana göre oldukça eğlenceli, insanın düşüncelerini tetikleyen ve her hâlükârda hayatımıza her gün daha fazla dahil olacak bir olgu. Birçok yenilikte olduğu gibi insanoğlunun bu teknolojiden göreceği fayda veya zarar yine insanoğlunun bu aracı nasıl kullanacağı ile belirlenecektir. Hepimizin bu alanlarda söyleyecek birçok sözü olduğuna eminim. Nasıl ki yukarıda veri setini zenginleştirmek sonuçları pozitif yönde etkiledi ise, yapay zeka ve etkileri konusunda fikir setinin mümkün olduğu kadar zenginleştirmemiz bu teknolojiden zarardan çok fayda görmemize yardımcı olacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YJpDQqbXIpoEN8s2-acikw.jpeg" /><figcaption>Black Mirrror — Hated in the Nation</figcaption></figure><p>Yazımın sonunda yapay zeka gibi teknolojilerin yakın gelecekte hayatımızı nasıl değiştireceğini senaryolaştıran İngiliz ‘Black Mirror’ dizisinin ‘Hated in the Nation’ bölümüne de kısaca değinelim. Burada, yukarıda sizlere aktarmaya çalıştığım, bizlere olumlu anlamda birçok imkan sunan yapay zekanın gerekli güvenlik önlemleri alınmadan ve toplumsal altyapısı kurgulanmadan kitlesel kullanımının insanlığa karşı nasıl bir tehdide dönüşebileceğini 90 dakikalık harika bir kurguda deneyimleyebilirsiniz. <em>(Mutlaka izleyin:))</em></p><p><em>Haziran 2020</em></p><h4>Kaynakça</h4><p><em>(1) </em><a href="https://www.ibm.com/blogs/policy/facial-recognition-susset-racial-justice-reforms/"><em>https://www.ibm.com/blogs/policy/facial-recognition-susset-racial-justice-reforms/</em></a></p><p><em>(2) </em><a href="https://turk-internet.com/1950lerde-turkiyede-yapay-zeka-cahit-arf/"><em>https://turk-internet.com/1950lerde-turkiyede-yapay-zeka-cahit-arf/</em></a></p><p><em>(3) </em><a href="https://www.ibm.com/blogs/think/2017/05/deep-blue/"><em>https://www.ibm.com/blogs/think/2017/05/deep-blue/</em></a></p><p><em>(4) </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=P18EdAKuC1U">https://www.youtube.com/watch?v=P18EdAKuC1U</a></p><p><em>(5) </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=7pHaNMdWGsk">https://www.youtube.com/watch?v=7pHaNMdWGsk</a></p><p><em>(6) </em><a href="https://web-assets.domo.com/blog/wp-content/uploads/2019/07/data-never-sleeps-7-896kb.jpg"><em>https://web-assets.domo.com/blog/wp-content/uploads/2019/07/data-never-sleeps-7-896kb.jpg</em></a></p><p><em>(7) </em><a href="https://www.research.ibm.com/5-in-5/ai-and-bias/"><em>https://www.research.ibm.com/5-in-5/ai-and-bias/</em></a></p><p><em>(8) </em><a href="http://proceedings.mlr.press/v81/buolamwini18a/buolamwini18a.pdf"><em>http://proceedings.mlr.press/v81/buolamwini18a/buolamwini18a.pdf</em></a></p><p><em>(9) </em><a href="https://www.ibm.com/blogs/research/2019/01/diversity-in-faces/"><em>https://www.ibm.com/blogs/research/2019/01/diversity-in-faces/</em></a></p><p><em>(10) </em><a href="https://www.ibm.com/blogs/research/2018/06/ai-facial-analytics/"><em>https://www.ibm.com/blogs/research/2018/06/ai-facial-analytics/</em></a></p><p><em>(11) </em><a href="https://art-demo.mybluemix.net/"><em>https://art-demo.mybluemix.net/</em></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b7848c74fb5a" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/yapay-zeka-ne-seninle-ne-de-sensiz-b7848c74fb5a">Yapay Zeka: Ne Seninle Ne de Sensiz!</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bitmeyen 90'lar Özlemimiz]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bitmeyen-90lar-%C3%B6zlemimiz-d4d01b09aac0?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d4d01b09aac0</guid>
            <category><![CDATA[michael-jordan]]></category>
            <category><![CDATA[galatasaray]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[90lar]]></category>
            <category><![CDATA[the-last-dance]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 15 Jun 2020 12:43:39 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-07-08T19:42:26.042Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lvkRUkf_V68KfqsQ2O30Xg.jpeg" /><figcaption>Last Dance</figcaption></figure><p>20 Ekim 1993 akşamı saat 21.05&#39;de Manchester’ın Old Trafford stadında bulunma ayrıcalığını yaşayan iki bin vatandaşımız dışında hepimiz TGRT ekranları başındaydık. 2–0 yenik durumda iken önce 16. dakikada Arif’in Schmeichel’ı avladığı o tarihi vuruş ve sonrasında aslen Yozgatlı, İsviçre milli takımı oyuncusu Kubilay’ın kaydettiği 2 gol, sanırım 90&#39;ların bu topraklarda yaşayanlar için unutulmaz bir dönem olacağının bir habercisiydi.</p><h4>Türkiye’de 90&#39;lar</h4><p>Osmanlı’nın çöküşü, kurtuluş savaşı ve Cumhuriyetin ilanı sonrası, Atatürk ve 12 milyonluk bu genç toplum ülkemizi ilmek ilmek yeniden inşa etmeye, sosyal ve ekonomik yaşamı düzenlemeye başlamışlardı. Hem Osmanlı’dan miras kalan ekonomik zorluklar, savaşın ve işgalin yorduğu fakir toplum yapısı hem de dolaylı olarak etkilendiğimiz II. Dünya Savaşı, 60–70&#39;lere kadar bu coğrafyada sadece hayatta kalma mücadelesini hakim kıldı. 70–80&#39;ler ise tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde iç hesaplaşmaların, darbelerin ve aslında kim olduğunu bulma arayışının sonucu olarak istikrarsızlığın yıllarıydı.</p><p>80&#39;lerin sonu ve 90&#39;ların başı yokluktan varlığa geçişin başladığı ve hayatın yavaş yavaş pembeleştiği yıllar oldu Türkiye için. İlk yıllarda körfez savaşının verdiği ekonomik ve siyasi yükler hızlıca atlatılmaya çalışıldı. Dünyada baskın bir şekilde hissedilmeye başlayan küreselleşme ile beraber ülkemizde yaygınlaşan mobil iletişim, özel televizyonlar ve internet bizleri daha farklı düşünmeye ve hissetmeye alıştırdı. Artık gaye sadece hayatta kalmak değil, daha iyi yaşama ulaşmaktı.</p><figure><a href="https://bit.ly/instagram-MediumTurkceYayin"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xQsrG_42U_gGqidBC3szeA.png" /></a></figure><p>Galatasaray’da Derwall’ın ektiği ve Mustafa Denizli/Feldkamp ikilisinin büyüttüğü tohumların ilk meyvesini aldığımız 1993&#39;te; Antalya’da evimizin arkasındaki ilkokulumdan çıkıp, öğretmen baba ve ev hanımı annenin 2 çocuğundan biri olarak Anadolu Lisesini kazandım. Burada aileleri çok farklı maddi ve sosyal kademelerde olan (öğretmen, belediye başkanı, fabrikatör, doktor, şoför, vb) arkadaşlarımız ile birlikte tamamen devlet imkanları ile bizleri iyi bir üniversiteye taşıyacak eğitimi alabiliyorduk! (Peki ya bugün?) Yıl 94&#39;e geldiğinde, biz okul servisinde bir yandan Refah partisi’nin iktidara gelmesinin etkileri ne olur diye tartışırken bir yandan da Türk pop müziğini dünyaya duyuran Tarkan’ın “Aacayipsin” albümüyle coşuyorduk. “Oynama şıkıdım şıkıdım”ın herkesin üzerindeki büyüsü ülkemiz dışına da o kadar yayıldı ki, sadece 3 yıl sonra Şebnem Paker “Dinle” ile Erovizyon 3.sü olduğunda hiçbirimiz şaşırmayacaktık!</p><p>Artık hemen hemen hepimizin evlerinde bulunan televizyonlar renklenmiş; bir taraftan “Süper Baba” ile aile, arkadaşlık, yardımseverlik, mahalle gibi değerlerimizi perçinliyor; diğer taraftan “Alf”, “A-Takımı”, “Muhteşem İkili aka: Kuzen Larry” gibi dizilerle Amerika’daki gündelik hayata dahil oluyorduk. Sadece Televizyon renklenmemiş, evlerimizin içi ve hayal dünyamız sınırları zorlanmaya başlamış ve hatta “Uzay Yolu” ve “X-Files”ile birlikte sadece Türkiye’nin değil, gezegenimizin dışına taşmıştı.</p><h4>Son Dans</h4><p>Dünya o kadar küçülmüştü ki, dış dünyaya olan ilgi ve alakamız sadece haberleri takip etmekle, yabancı albümler satın almakla veya küresel modaya ayak uydurmaya çalışmakla kalmayıp, sahadaki taraftarlardan biriymişçesine Amerika’daki spor takımlarını destekleme seviyesine gelmişti. 70&#39;lerde anne ve babalarımızın müslüman boksör Muhammed Ali’le doğal olarak duydukları hayranlık, yerini birçoğumuzun haritadaki konumu veya iklim özellikleri hakkında bile bilgisi olmadığı Chicago şehrinin sakinleriyle birlikte hop oturup hop kalkacağımız, geceleri saatleri kurup maçlar için uyanacağımız Michael Jordan ve Chicago Bulls’lu günlere bırakmıştı. (yazının bundan sonrası için linkteki müziği gözlerinizi kapatıp dinlemenizi ve sizlere neler hatırlattığını düşünmenizi isterim: <a href="https://www.youtube.com/watch?v=QKJGvRiFqFE"><em>https://www.youtube.com/watch?v=QKJGvRiFqFE</em></a><em>)</em></p><p>Yukarıdaki fotoğraftan tahmin edebileceğiniz gibi, bu yazıyı Michael Jordan’ın gözünden Chicago Bulls’un 8 sezonda 6 şampiyonluk kazandığı efsane serinin anlatıldığı “Last Dance/Son Dans”ı izledikten sonra kaleme aldım. Serinin ilk 4 bölümü bana biraz sıradan gelse de, kalan bölümlerin her birinde, oyuncular, takımlar, NBA ve Amerikan kültürü ile ilgili daha önce bilmediğim veya unuttuğum birçok detaya hakim oldum. Özellikle Utah Jazz ile yapılan hala hafızalarımızda yer eden final maçları ise gerçekten çok hoş git-geller yaşamama sebep oldu. Bunların bazılarını sizlerle paylaşmak isterim.</p><p>Dizi-belgesel’in bana göre en ilgi çekici yönlerinden biri, o yıllarda sanki 20 sene sonra biz bunun belgeselini çekeriz düşüncesi ile detaylı kamera görüntüleri, röportajlar, konuşmalar ve ilginç anların biriktirilmiş olması. Bazen acaba bu gerçek mi yoksa belgesel için mi kurgulamışlar diye şüpheye düşüyorsunuz. Diğer bir etkileyici yönü ise, en son Godfather I-II-II serisinde ve Arka Sokaklar’da hissettiğim 8 yıllık dönemde oyuncuların da bizlerle birlikte bölümden bölüme yaşlanmaları :(</p><p>Belgeselde, Bulls’un 8 sezonda 6 şampiyonluk kazandığı dönemi temel olarak oyuncular Michael Jordan, Scottie Pippen, Dennis Rodman ve koç Phil Jackson’in gözünden izliyoruz. Buna ek olarak, ara ara yöneticilerin, gazetecilerin, rakip oyuncuların görüşlerine yer veriliyor. Benim gözlemlediğim en önemli 2 eksik, seri boyunca taraftarlara hiç mikrofon uzatılmamış olması ve o yıllarda Türkiye’de de hepimizin rekabet sebebi ile nefret ettiği, belki de Bulls ve Jordan’ı en çok zorlayan isimlerden olan Utah Jazz’ın yıldızı Karl Malone’ın dahil edilmemiş olması.</p><p>Michael Jordan’ın gelmiş geçmiş en büyük sporcu olduğu kabulu ile belgeseli izlemeye başlamıştım. İzledikçe Jordan’a olan hayranlığım, bulunduğu şartlara göre sportmenliği, azmi, çalışkanlığı, değerleri ve liderliğinin örneklerini gördükçe katlanarak arttı. 97 finallerinde 5. maçta Utah Jazz deplasmanında Jordan’ın Bulls taraftarı bir Utahlı tarafından yapılan bir pizza sebebi ile zehirlenmesi, bütün maç boyunca hasta hasta oynaması (görüntülerde yaşadığı zorluğu ve azmini görmemek imkansız), 20 yıldır bu maçın “ Flu Game” olarak anılması ve bu belgeselde pizza konusunun açığa çıkması çok ilginç. Diğer taraftan beni en çok etkileyen sahnelerden biri yine 97 finallerinde 6. macta son saniyelerde maç 86–86 iken, molada Jordan’ın kameralar önünde Steve Kerr’e son şutu sen atacaksın demesi, Steve’in hepimizin duyacağı bir şekilde “I’ll be ready/hazır olacağım” cevabı ve bitime 5 saniye kala Jordan’in topu Kerr’e uzatması ve Kerr’den gelen tarihi şut. Jordan’in maçı ne kadar iyi okuduğunun ve liderliğinin en güzel örneklerindendi.</p><p>Jordan ve Kerr’in talihsiz bir ortak özelliği ise ikisinin de babalarını cinayete kurban vermiş olmaları. Jordan’ın her maçında yanında olan babasının bir cenaze dönüşü sebebsiz bir yere arabasında öldürülmesi sonrası, Jordan babasının ilk isteğini yerine getirmek icin basketbolu bırakıp bir beyzbol oyuncusu olmak için azimle çalışmaya başlar, kısmen başarılı olsa da sonrasında Bulls’a ve basketbola döner. Babasına atfettiği 96 sezonu şampiyonluğu sonrası soyunma odasında yerde yatarken ağladığı sahneler sanırım birçok izleyicinin gözlerini yaşartmıştır.</p><p>Sanırım bu yazda Phil Jackson a özel bir yer ayırmazsam haksızlık etmiş olurum. Efsane koçu ince uzun yapısı, pantolon askıları ve özellikle oyuncuları ile kurduğu babacan ilişkiler ile hatırlarız. Jackson bu belgeselin de isim babası, zira henüz 98 sezonunun başında iken oyuncularına bunun “son dans” olacağını söylemiş ve zevk alarak oynamalarını istemişti. Belgeselde vurgulanan Jackson’un yönetim ve oyuncular arasında sağladığı mükemmel köprü, disiplinsiz ama vazgeçilemez defans Rodmann ile kurduğu ailevi ilişki ve onu basına, yönetime ve hatta taraftarlara karşı koruyuşu, son olarak Jordan ile aralarındaki güçlü bağ bence gelen başarının en önemli sebeplerinden biri. Bana göre NBA tarihinin en önemli maçı olan 98 final serisinin son maçında, bitime 17 saniye kala Jordan’ın topu Malone’dan çalıp, Brion Russel’ın üstünden kaydettiği 2 sayı ve kazanılan şampiyonluk sonrasında Jackson ile aralarında geçen “I never give up / ben asla pes etmem” cümleleri sanırım Jackson ile Jordan arasındaki güçlü ilişkiyi bizlere gösteriyordu.</p><p>Son dans, 98 sezonunda şampiyonluğun kazanılması ve sonrasında tüm yıldız oyuncuların ve koçun takımdan emekli edilmesi, satılması ve ayrılması ile hüzünlü ama gururlu bir şekilde tamamlanıyor. (Fenerbahçeliler, benzer bir durumu, 96&#39;da Ali Şen’in Trabzon maçı ve şampiyonluk sonrası Oğuz ve Aykut’u takımdan göndermesi ile yaşamışlardı) Son bölümde, Chicago’da yaşayan Obama ile yapılan röportajda, eski başkanın Michael Jordan’ın sadece bir sporcu değil, Amerika kültürünü dünyaya yayan en önemli figur olduğunu belirtmesi, sporun sadece spor olmadığının en net göstergelerinden biriydi.</p><p>Son olarak, 92 Barselona olimpiyatlarında ABD’nin NBA All Star kadro ile katılması, şu efsane kadro: Charles Barkley (14), Larry Bird (7),Clyde Drexler (10),Scottie Pippen (8),Patrick Ewing (6),Earvin Magic Johnson (15),Christian Laettner (4),Michael Jordan (9),Karl Malone (11),Chris Mullin (13),David Robinson (5),John Stockton (12) ve tüm dünya basketbolseverlerine yaşattıkları o efsane şovları anmadan geçmek olmaz. Bu aynı zamanda NBA’in nasıl zor bir lig olduğunu ve oradaki oyuncuların tüm dünyadaki diğer oyunculardan karşılaştırılamayacak seviyede olduklarını bize göstermişti. (Bu yazıyı kaleme alırken yaptığım araştırmalarda, bu esfane kadrodaki Boston Celtics’in oyuncusu Larry Bird’in Twitter logosunun ilham kaynağı olduğunu öğrenmek de benim için bu makalenin bonusu oldu :))</p><p>Siyahi bir sporcunun omuzlarında dünyaya yayılan Amerikan rüyasının anlatıldığı bu belgeselin, 21. yüzyılda, siyahi bir amerikan vatandaşı George Floyd’un beyaz bir polisin ayakları altında “nefes alamıyorum” haykırışları ile öldürülmesi ile aynı günlere denk gelmesi çok manidar. Umarım bu tesadüf, 90&#39;ların dünyanın en pembe yılları olarak kalacağı ve hepimizin daha kötüye gideceğimizin bir habercisi değildir.</p><p>90&#39;lar benim için yavaş yavaş biterken, yeni yüzyıl ile birlikte, renkler artık değişiyordu. Jordan ve Jackson emekli olmuştu, biz 1993&#39;deki Alman ekolü üzerine kurulmuş disiplini bambaşka bir takım ruhu ile pekiştiren Hagi’nin liderliğinde ve Fatih Terim’in teknik direktörlüğünde kazandığımız UEFA kupasını kaldırıyorduk. Ben ise bunlarla beraber güzel Antalya’ya veda ediyor ve önce ODTÜ/Ankara, sonrasında İstanbul’da global dünyaya merhaba derken, her zaman özleyeceğim ve belki de hiçbir zaman tekrar kavuşamayacağım 90&#39;lar ruhu ve çocukluğumun Antalya’sına böylece veda ediyordum…</p><p>Haziran 2020</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d4d01b09aac0" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bitmeyen-90lar-%C3%B6zlemimiz-d4d01b09aac0">Bitmeyen 90&#39;lar Özlemimiz</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Airbnb, Liderlik ve Ekmek Parası]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/airbnb-liderlik-ve-ekmek-paras%C4%B1-82acf48931a2?source=rss-ecabc830384f------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/82acf48931a2</guid>
            <category><![CDATA[yeni-normal]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[airbnb]]></category>
            <category><![CDATA[liderlik]]></category>
            <category><![CDATA[ekmek-parası]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sayısal Sözler]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 23 May 2020 17:50:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-07-05T09:12:08.101Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Mx4ul5wmP5QxLgUl1ht-dw.jpeg" /></figure><p>Hani Türkçe dışında başka bir dilde, ne yaparsanız yapın, aynı anlamı aktaramayacağınız ifadeler vardır ya; “<strong>ekmek parası</strong>” bence onlardan biri.. Her ne kadar son dönemde dilenciler tarafından yozlaştırılmış olsa da; kültürümüzde, ilişkilerimizde, dinimizde ve hatta iş hayatının duygusuzluğunda bile sahip olduğu kutsal yeri yadsınamaz.</p><p>Temel olarak bir insanın kendisinin ve ailesinin minimum ihtiyaçlarını karşılamak için ihtiyacı olan gelir ve bu geliri elde etmek için yaptığı işi tanımlarken kullanırız bu deyimi. Çalışanlar için sorumluluk, alın teriyle ekmeğini kazanmak; işverenler için ise ana sorumluluk, kendileri için çalışanların ve diğer paydaşların sürdürülebilir bir şekilde ekmeklerini kazanabilmelerini sağlamak olmalıdır.</p><p>Tüm dünyayı sadece sağlık açısından değil, sosyal ve ekonomik olarak da etkisi altına alan Covid-19 dönemini yaşıyoruz. Bugün itibari ile dünyada 340.000 ülkemizde 4.300 kişi hayatını bu virüs sebebi ile kaybetti. Yaklaşık 2,5 aydır birçok ekonomik faaliyet durdu. İnsanların evlere kapanması ve sadece zorunlu harcamaları gerçekleştirmemeleri başta havacılık, turizm, eğlence ve yeme-içme olmak birçok sektörü derinden etkiledi.</p><figure><a href="https://bit.ly/instagram-MediumTurkceYayin"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xQsrG_42U_gGqidBC3szeA.png" /></a></figure><p>Bu süreçten en fazla etkilenen şirketlerden biri olan Airbnb’nin CEO’su Brian Chesky’nin çalışanlarına gönderdiği aşağıdaki mesajin; <strong>tanık olduğumuz dönüşüm</strong>, <strong>zor günlerde liderlik</strong> ve <strong>etik değerler</strong> açısından güzel ipuçları barındırdığını düşünüyorum ve fark ettiklerimi sizlerle paylaşmak isterim.</p><p><a href="https://news.airbnb.com/a-message-from-co-founder-and-ceo-brian-chesky/">A Message from Co-Founder and CEO Brian Chesky</a></p><p>Öncelikle kısaca Airbnb’den bahsedelim. Airbnb (AirBed&amp;Breakfast) San Francisco merkezli bir teknoloji şirketi. Temel olarak yaptığı evini veya evinin bir bölümünü belli bir süre için kiralamak isteyenler ve konaklamak için bir eve ihtiyacı olan insanları bir platform da buluşturmak. Tabi şirketi korona salgını öncesi 35 milyar dolar değere ulaştıran şey, bu basit kiralayan ve kiraci eşleşmesini nasıl detaylandırdığı, her başarılı girişimde olduğu gibi doğduğu yer olan San Francisco daki en temel problemlerden biri olan konaklamayı nasıl kolaylaştırdığı ve buradan tüm dünyadaki 100.000 şehir ve 7 milyon kiralık eve ulaşan global varlığı.</p><p>Brian Chesky’nin calışanlarına gönderdiği ve 7.500 çalışanın 1.900&#39;ünü (%25) işten çıkaracağını duyurduğu bu mesajın inceliklerine bakalım.</p><blockquote>This is my seventh time talking to you from my house. Each time we’ve talked, I’ve shared good news and bad news, but today I have to share some very sad news.</blockquote><p>Pandemi süreci boyunca her hafta çalışanları ile bir araya gelmiş ve şirketin karşılaştığı zorlukları onlarla açık bir şekilde paylaşmış. Bu seferki haberler çok kötü.</p><blockquote>..it became clear that we would have to go further when we faced two hard truths: 1)We don’t know exactly when travel will return. 2)When travel does return, it will look different.</blockquote><p>Bugünlerde birçok kişi ‘yeni normal’de bizleri nelerin beklediği ile ilgili tahminlerde bulunuyor ve bizden bu değişimlere hazırlanmaya başlamızı istiyor. (<em>evden çalışma kalıcı olacak, uçak fiyatlari 2–3 katına çıkacak, dünya ekonomisi büyük bir krize girecek, okullar uzaktan eğitim modeline geçecek vb.</em>) Aslında, bu insanoğlunun daha önce tecrübe etmediği (<em>hayır ispanyol gribi ile karşılaştıramazsınız, o dünya ile bugünkü dünya arasında çok fark var</em>) bir süreç. 35 milyar dolarlık bir şirketi yöneten ve 4,5 milyar dolarlık kişisel serveti olan Brian, kendisinin de ne olacağını bilmediğini samimi olarak burada belirtiyor ve belirsizliğe hazırlanmaları gerektiğini vurguluyor.</p><blockquote>Travel in this new world will look different, and we need to evolve Airbnb accordingly. People will want options that are closer to home, safer, and more affordable. But people will also yearn for something that feels like it’s been taken away from them — human connection. When we started Airbnb, it was about belonging and connection. This crisis has sharpened our focus to get back to our roots, back to the basics, back to what is truly special about Airbnb — everyday people who host their homes and offer experiences.</blockquote><p>Airbnb’nin ana kuruluş felsefesi ni burada tekrar vurguluyor. Şirketin ana faaliyet alanına odaklanacakları ve sadeleşeceklerini belirtiyor.</p><blockquote>This means that we will need to reduce our investment in activities that do not directly support the core of our host community. We are pausing our efforts in Transportation and Airbnb Studios, and we have to scale back our investments in Hotels and Lux.</blockquote><blockquote>These decisions are not a reflection of the work from people on these teams, and it does not mean everyone on these teams will be leaving us. Additionally, teams across all of Airbnb will be impacted. Many teams will be reduced in size based on how well they map to where Airbnb is headed.</blockquote><p>Çalışanların, bulundukları bölümler ve odak alanlarına göre değil, şirkete kattıkları değer ve yetkinliklerine göre değerlendirileceğini, başka bir deyişle her çalışanın şirkette kalma veya ayrılma ihtimalinin bağlı olduğu etkenlerin altını çiziyor ve bu prensiplerin her çalışanla 1–1 değerlendirileceğinin sözünü veriyor.</p><blockquote>It was important that we had a clear set of principles, guided by our core values, for how we would approach reductions in our workforce. These were our guiding principles:</blockquote><blockquote>— Map all reductions to our future business strategy and the capabilities we will need. — Do as much as we can for those who are impacted. — Be unwavering in our commitment to diversity. — Optimize for 1:1 communication for those impacted. — Wait to communicate any decisions until all details are landed — transparency of only partial information can make matters worse.</blockquote><p>Mesajın bu bölümünden sonra, Brian Airbnb’den ayrılmak zorunda kalacak çalışanlara maddi ve manevi olarak verilecek destekleri herkese açık bir şekilde paylaşmaya başlıyor. Açıkçası beni en çok etkileyen ve bu yazıyı kaleme almama sebep olan maddeler bu bölümde yer alıyor. Sağlık sigortasının bir süre devamı, tazminat ödemesi ve bonus ödemelerine ek beni umutlandıran sözler söyle:</p><blockquote>We are dropping the one-year cliff on equity for everyone we’ve hired in the past year so that everyone departing, regardless of how long they have been here, is a shareholder. Additionally, everyone leaving is eligible for the May 25 vesting date.</blockquote><p>İşten çıkarılan çalışanlar, tüm prosedürler ortadan kaldırılarak şirketin hissedarı haline geliyorlar. Bu onların bugüne kadarki emekleri ve ‘<strong>alın terleri</strong>’ için bence harika bir hediye. Bu şekilde kendilerini Airbnb’nin bir parçası olarak görmeye devam edecekler.</p><blockquote>Alumni Talent Directory — We will be launching a public-facing website to help teammates leaving find new jobs. Departing employees can opt-in to have profiles, resumes, and work samples accessible to potential employers.</blockquote><p>35 milyar dolarlik bir imparatorluğun kuralmasını sağlayan ekipten birini işe almak ister misiniz? Buyrun: <a href="https://www.airbnb.com.tr/d/talent"><em>https://www.airbnb.com.tr/d/talent</em></a>. Biz onların yetkinliklerine referansız!</p><blockquote>Alumni Placement Team — For the remainder of 2020, a significant portion of Airbnb Recruiting will become an Alumni Placement Team. Recruiters that are staying with Airbnb will provide support to departing employees to help them find their next job. — <em>RiseSmart — We are offering four months of career services through RiseSmart, a company that specializes in career transition and job placement services.</em></blockquote><p>Airbnb işe alım ekibinin öncelikli görevi, işten çıkarmak zorunda kaldığımız arkadaşlarımızın yeni iş bulmalarına yardımcı olmak olacaktır! Ek olarak bu konuda uzman bir kariyer danışmanlık şirketini de emrinize sunuyorum. Sanırım bu madde ve aşağıdaki en yüreğe dokunanlar!</p><blockquote>Laptops — A computer is an important tool to find new work, so we are allowing everyone leaving to keep their Apple laptops.</blockquote><p>Bu satırları sizlere şirketimin bana verdiği 15 bin TL ilk Apple MacBook Pro w Touchbar ile kaleme alıyorum ve kendime ait başka bir bilgisayarım yok. Muhtemelen işten çıkarılacak olan Airbnb çalışanları da aynı durumda ve bu insanların bilgisayarsız iş aramaları veya bu pandemi döneminde bu ekonomik koşullarda yeni bir bilgisayar satın almaları mümkün değil. Çok hoş bir düşünce.. Türkiye de bir genel müdür böyle bir karar verse; IT ve muhasebenin bunu engelleyeceğinden eminim! <em>(amortisman, leasing, bilgi güvenliği vs :))</em></p><blockquote>Within the next few hours, those of you leaving Airbnb will receive a calendar invite to a departure meeting with a senior leader in your department. It was important to us that wherever we legally could, people were informed in a personal, 1:1 conversation. The final working day for departing employees based in the US and Canada will be Monday, May 11. We felt Monday would give people time to begin taking next steps and say goodbye — we understand and respect how important this is.</blockquote><p>Effectiveley Immediate değil! Hafta sonu kendinizi hazırlayabilirsiniz. Bu arada Airbnb olarak hafta sonu maaşınızı da vereceğiz. Ayrıca sizinle konuyu 1–1 görüşeceğiz. Pazartesi günü hem vedalaşmak hem de tüm detayları halletmek için en güzel gün…</p><blockquote>Second, I have a deep feeling of love for all of you. Our mission is not merely about travel. When we started Airbnb, our original tagline was, “Travel like a human.” The human part was always more important than the travel part. What we are about is belonging, and at the center of belonging is love.</blockquote><blockquote>To those of you staying → One of the most important ways we can honor those who are leaving is for them to know that their contributions mattered, and that they will always be part of Airbnb’s story. I am confident their work will live on, just like this mission will live on.</blockquote><blockquote>To those leaving Airbnb → I am truly sorry. Please know this is not your fault. The world will never stop seeking the qualities and talents that you brought to Airbnb…that helped make Airbnb. I want to thank you, from the bottom of my heart, for sharing them with us.</blockquote><p>Sizleri en derin hislerimle seviyorum. Bu şirketi bu noktaya beraber getirdik. Kalanlar; ayrılan arkadaşlarımızı gururlandırmanın en güzel yolu, onlara bu şirketin her zaman bir parçası olduklarını hissettirmek ve bu şirkete kattıklarının değerini her fırsatta vurgulamak. Ayrılan arkadaşlarım, bilmenizi isterim ki bu sizin suçunuz değil, dünya sizlerin yeteneklerindeki kişileri aramaya ve işe almaya devam edecektir, bundan en ufak bir şüphem yok!</p><p>Ben çalışanına en az Airbnb kadar değer veren çok uluslu bir şirkette çalışıyorum ve kendimi çok şanslı hissediyorum. Brian in mesajını okuduğumda ve Airbnb’nin dünyayı nasil değiştirdiğini tekrar düşündüğümde bu yazıyı yazmak istedim.</p><p>Amacım İngilizce bilmeyenlere bu konuda birkaç ipucu verebilmek ve <strong>yeni dünya</strong> da <strong>işverenlerin</strong> çalışanlarının “alın terlerine” ve “ekmek paralarına” bu örnekte olduğu gibi saygı duymalarını umut etmek, ve <strong>çalışanların</strong> da kurumlarına aslında nasıl bir değer kattıkları ve liderlerinden neler bekleyebilecekleri konusunda farkındalık seviyelerini arttırmak.</p><p>Yeni dünya da gerçek bir <strong>liderin</strong> - tahmin edilenlerin aksine - insanlık, empati, erdem, alçakgönüllülük gibi değerleri hiç olmadığı kadar özümsemesi ve bu yaklaşımın her hareketine yansıması gerektiğini düşünüyorum. Brian, hem bu mesajında hem de servetinin büyük bir kısmını hayır işleri için bağışlayacağını açıklayarak bence bu özellikleri taşıdığını kanıtladı.</p><p>Sağlıcakla kalın, iyi bayramlar.</p><p>Mayis 2020</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=82acf48931a2" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/airbnb-liderlik-ve-ekmek-paras%C4%B1-82acf48931a2">Airbnb, Liderlik ve Ekmek Parası</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>