<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Şebnem Berişbek on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Şebnem Berişbek on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@sebnemde?source=rss-10ac09f664e4------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*4MwGHGk9UgjG6LFffWPLRQ.png</url>
            <title>Stories by Şebnem Berişbek on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@sebnemde?source=rss-10ac09f664e4------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 17:30:06 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@sebnemde/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Cleanbot: A Journey from Microplastic Awareness to User Experience]]></title>
            <link>https://sebnemde.medium.com/cleanbot-a-journey-from-microplastic-awareness-to-user-experience-4ca08883ed27?source=rss-10ac09f664e4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4ca08883ed27</guid>
            <category><![CDATA[sustainability]]></category>
            <category><![CDATA[sea-pollution]]></category>
            <category><![CDATA[microplastic]]></category>
            <category><![CDATA[save-the-planet]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Şebnem Berişbek]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 18 Nov 2025 18:17:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-18T18:17:49.192Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>1. Project Background</h3><p>Cleanbot is a project that originated in 2020 as a graduation thesis. According to the research conducted during that period, both in Turkey and around the world, existing marine cleaning systems primarily focused on cleaning the <strong>surface</strong> of the sea. Since there was no system capable of cleaning the <strong>seabed</strong>, this project was initiated to address that gap.</p><p>The main objective of the project is to minimize marine pollution and remove plastics that humans have introduced into the marine ecosystem. To clean the seabed of plastic, glass, metal, and composite waste — as well as the <strong>microplastics</strong> formed when these materials break down into smaller fragments over time — a camera-equipped pipe system using <strong>image processing technology</strong> was developed.</p><p>In its initial stage, Cleanbot is designed to detect waste located approximately <strong>10 meters below the sea surface</strong> through a camera and image recognition system. Once detected, the waste will be collected using a <strong>water pump mechanism</strong> and transported to a waste container located on the sea surface. In this container, both <strong>micro and macro plastics</strong> will be filtered and separated from seawater, after which the <strong>cleaned water</strong> will be released back into the sea.</p><h3>2. Problem Statement</h3><p>In recent years, the uncontrolled increase in plastic production has created serious threats to both the environment and human health. In particular, <strong>microplastics</strong>, which are plastic fragments smaller than five millimeters, can persist in nature for long periods without degradation, accumulating in ecosystems and eventually entering the <strong>food chain</strong>.</p><p>Microplastics have been detected in <strong>oceans, lakes, soil, air, drinking water,</strong> and even the air we breathe. These particles not only cause physical pollution but also act as <strong>secondary pollutants</strong> by carrying toxic substances such as <strong>heavy metals, pesticides, and industrial chemicals</strong> on their surfaces. This results in bioaccumulation within marine organisms and allows microplastics to reach humans through the food chain.</p><p>The effects of microplastics on human health are becoming increasingly clear. Studies have shown that microplastics can enter the human body through <strong>inhalation, ingestion, or skin contact</strong>, and may accumulate in organs such as the <strong>lungs, liver, intestines,</strong> and even the <strong>placenta</strong>. This accumulation can trigger biological processes such as <strong>inflammation, oxidative stress,</strong> and <strong>hormonal disruption</strong>, negatively affecting the <strong>immune, reproductive,</strong> and <strong>nervous systems</strong>.</p><p>Among human populations, <strong>pregnant women, infants, and children</strong> are considered the most vulnerable groups to the harmful effects of microplastics. Research indicates that microplastics can enter an infant’s body through <strong>breast milk, baby formula,</strong> and even <strong>plastic feeding bottles</strong>. Early-life exposure may impair immune system development, hormonal balance, and neurological processes. Therefore, microplastics are not only an <strong>environmental issue</strong> but also a <strong>public health concern</strong> that threatens the well-being of future generations.</p><p>The environmental impact of microplastics is equally alarming. Their accumulation in soil can hinder <strong>water and nutrient uptake in plant roots</strong>, while in aquatic environments, they can reduce <strong>photosynthesis</strong> and disrupt <strong>ecosystem balance</strong>. Moreover, the chemicals attached to microplastics have been shown to cause <strong>cellular damage</strong> in a wide range of organisms, from plankton to fish.</p><p>To combat this issue, it is essential to <strong>reduce plastic consumption</strong>, <strong>strengthen recycling processes</strong>, incorporate <strong>microfiltration technologies</strong> into wastewater treatment systems, and increase <strong>public awareness</strong> through education and environmental communication campaigns.</p><h3>3.Research Objectives</h3><p>I decided to transform the Cleanbot project from a purely engineering initiative into a <strong>comprehensive research study</strong>. The primary aim of this research is to analyze individuals’ <strong>knowledge levels, awareness, emotional responses,</strong> and <strong>attitudes toward environmental technologies</strong> related to microplastic pollution through the use of survey methods. In doing so, the study seeks to better understand both <strong>individual and societal perceptions</strong> as well as <strong>behavioral tendencies</strong> toward the issue of microplastics.</p><p>The key research questions guiding this study are as follows:<br>• How much do people know about the environmental and health impacts of microplastics?<br>• What are their levels of concern and emotional reactions toward this issue?<br>• How do they perceive technology-based environmental solutions (e.g., systems like Cleanbot)?<br>• To what extent are they willing to change personal behaviors, and whom do they hold responsible for addressing the problem?<br>• What role do social media and digital content play in shaping this awareness?</p><p>The significance of this research lies in its potential to reveal the <strong>current level of public awareness</strong> regarding microplastic pollution and to inform the design of <strong>future sustainable environmental technologies</strong> based on user needs and expectations. Furthermore, the findings are expected to serve as a valuable reference for <strong>enhancing social awareness</strong> and <strong>supporting environmentally responsible behaviors</strong> at both individual and community levels.</p><h3>4.Target Users / Audience</h3><p>During this research process, insights were gathered both from <strong>recent academic studies</strong> on microplastic pollution and from <strong>direct public feedback</strong>. Among the relevant scholarly sources, the study titled <em>“The Effect of Microplastic Pollution Education on the Awareness Level of Associate Degree Students”</em> by <strong>Özkan Vardar and Cali (2024)</strong> served as a significant reference point.</p><p>In that study, conducted with <strong>106 students</strong> from Lokman Hekim University’s Vocational School of Health Services, it was found that microplastic education <strong>significantly increased students’ awareness levels</strong>. The findings indicated that although individuals initially possessed limited knowledge about the issue, even <strong>short-term educational interventions</strong> could meaningfully improve environmental awareness and sensitivity.</p><p>Similarly, within the scope of the Cleanbot project, my research aimed to understand <strong>people’s awareness and perceptions</strong> regarding both microplastic and macroplastic pollution. While the original target audience of the Cleanbot project was <strong>governmental institutions</strong>, the global and cross-societal nature of the microplastic problem made it necessary to conduct a <strong>public survey</strong> at this stage.</p><p>The survey was designed to evaluate individuals’ <strong>knowledge levels, concerns, and solution-oriented attitudes</strong> toward plastic pollution. A total of <strong>20 participants</strong> took part in the survey, and their responses provided a valuable foundation for understanding <strong>general public awareness</strong> and for <strong>comparing these insights</strong> with existing findings in the literature.</p><h3>5. Research Methodology</h3><p>This research employed a <strong>descriptive qualitative methodology</strong> to understand individual levels of awareness, perception, and behavioral patterns related to microplastic pollution. The study was structured in <strong>two main phases</strong>: a literature review and an online survey.</p><p>In the first phase, recent national and international academic studies examining the effects of microplastics on the environment and human health were reviewed. Within this context, the study conducted by <strong>Özkan Vardar D. and Cali A. (2024)</strong>, titled <em>“The Effect of Microplastic Pollution Education on the Awareness Level of Associate Degree Students,”</em> was evaluated as a supportive example that provided a broader framework for this research. This study demonstrated that <strong>educational interventions can effectively increase microplastic awareness</strong>, offering valuable insights into the development of societal environmental consciousness. However, it is important to note that the survey form used in the present study was <strong>not derived</strong> from that research; it was <strong>entirely developed independently</strong>.</p><p>In the second phase, an <strong>online survey</strong> was conducted to examine public awareness, perceptions, and individual sense of responsibility regarding both microplastic and macroplastic pollution. The survey form was <strong>originally designed</strong> in line with the objectives of this research and covered the following thematic areas: <strong>awareness, risk perception, personal behavior, solution-oriented attitudes,</strong> and <strong>responsibility sharing</strong>. Participants were asked both <strong>closed-ended (Likert-scale)</strong> and <strong>open-ended</strong> questions.</p><p>Data collection was carried out on a <strong>voluntary basis</strong> through <strong>Instagram and LinkedIn</strong>, resulting in a total of <strong>20 valid responses</strong>. The data were analyzed using <strong>descriptive statistical methods</strong>, and findings were interpreted based on percentage distributions and general behavioral trends. The results were then compared with similar studies in the literature to provide a <strong>comprehensive assessment</strong> of the current state of public awareness regarding microplastics.</p><h3>6. Key Findings</h3><p>A total of <strong>20 participants</strong> took part in the online survey conducted as part of this research. Among them, <strong>55% were male</strong> and <strong>45% female</strong>. In terms of age distribution, <strong>50%</strong> of participants were between <strong>25–34 years old</strong>, and <strong>25%</strong> were between <strong>18–24</strong>. Additionally, <strong>55%</strong> of the participants lived in coastal regions, with the highest participation coming from <strong>Ankara (35%)</strong> and I<strong>zmir (20%)</strong>.</p><p>Overall, participants demonstrated a relatively <strong>high level of awareness</strong> regarding the concept of microplastics. When asked, <em>“Have you heard the term microplastic before?”</em>, <strong>65% answered “Yes,”</strong> <strong>15% “No,”</strong> and <strong>20% “Not sure.”</strong> In response to the question about size, <strong>90% correctly identified microplastics as particles smaller than 5 mm</strong>, indicating a solid understanding of the basic concept.</p><p>Participants’ perceptions of microplastic sources varied. The most frequently identified source was <strong>single-use plastic products (90%)</strong>, followed by <strong>fishing nets (70%)</strong> and <strong>synthetic clothing (65%)</strong>. Meanwhile, <strong>vehicle tires (55%)</strong> and <strong>cosmetic products (55%)</strong> were mentioned less often. These results suggest that participants tend to recognize <strong>visible and tangible sources</strong> of plastic waste more readily than invisible or indirect ones.</p><p>Regarding health impacts, <strong>80%</strong> of respondents stated that they were aware of microplastics’ potential to harm the <strong>immune system</strong>. When asked whether <em>“Microplastics pose a serious threat to marine life,”</em> <strong>95%</strong> agreed or strongly agreed (12 strongly agreed, 7 agreed). The same percentage (<strong>95%</strong>) also agreed that microplastics pose a serious threat to <strong>human health</strong>.</p><p>When asked whether they feel emotionally affected or anxious about microplastics, <strong>40% (8 people)</strong> reported emotional distress, while <strong>50% (10 people)</strong> were neutral. This indicates that, despite high cognitive awareness, <strong>emotional engagement remains limited</strong>.</p><p>In terms of environmental behavior, <strong>50%</strong> of participants reported having tried to reduce single-use plastic consumption over the past three months, <strong>80%</strong> stated that they regularly used reusable items, but only <strong>50%</strong> said they separated waste at home. These findings suggest <strong>inconsistencies between awareness and behavior</strong>, highlighting a gap between knowledge and sustainable action.</p><p>When asked about technological solutions, <strong>90%</strong> agreed that systems such as <strong>robots and sensors</strong> for marine cleaning could be effective. However, <strong>50%</strong> believed such technologies are <strong>expensive and difficult to scale</strong>, while <strong>85%</strong> agreed that <strong>social benefit outweighs cost</strong>. This reflects an optimistic yet realistic perspective on environmental technology.</p><p>Responses to the question <em>“Who should bear the greatest responsibility for addressing the plastic/microplastic problem?”</em> revealed shared accountability. Both <strong>central government (75%)</strong> and <strong>individuals (75%)</strong> were seen as primarily responsible, followed by <strong>municipalities (50%)</strong>, <strong>private sector (35%)</strong>, and <strong>non-governmental organizations (30%)</strong>. This distribution indicates a collective awareness that environmental problems require <strong>both institutional and individual responsibility</strong>.</p><p>Finally, the findings on volunteerism and social engagement show that participants are generally open to <strong>community-based environmental initiatives</strong>. <strong>90%</strong> expressed willingness to join beach-cleaning events, <strong>65%</strong> would share educational content on social media, and <strong>65%</strong> would consider supporting environmental initiatives through small donations.</p><p>Overall, the findings suggest that the public demonstrates <strong>a good level of awareness</strong> about microplastic pollution and recognizes its environmental and health risks. However, there remains a need to strengthen <strong>emotional connection, behavioral transformation,</strong> and <strong>sustainable practices</strong> to translate awareness into long-term action.</p><h3>7. UX Insights / Opportunities</h3><p>The findings of this research indicate that the awareness, perceptions, and behavioral tendencies of individuals in Türkiye regarding microplastic pollution are <strong>multifaceted and complex</strong>. While a significant portion of participants were familiar with the concept of microplastics (65% “Yes,” 20% “Not sure”), this knowledge did not always translate into concrete environmental actions. This highlights one of the key user experience barriers known as the <strong>knowledge–behavior gap</strong>.</p><h3>Awareness and Depth of Knowledge</h3><p>A total of 90% of participants correctly identified microplastics as particles smaller than 5 mm. While this demonstrates a surface-level understanding of the concept, only 55% identified <strong>vehicle tires</strong> and <strong>cosmetic products</strong> as microplastic sources. This indicates that <em>“invisible” sources of plastic pollution</em> are not adequately represented in people’s mental models. Such findings emphasize the importance of <strong>visualization, storytelling, and making the unseen visible</strong> in awareness communication and UX design.</p><h3>Perception and Emotional Response</h3><p>While 95% of participants recognized microplastics as a serious threat to both the environment and human health, only 40% reported feeling emotionally affected or anxious about the issue. This discrepancy reflects a gap between <strong>cognitive awareness and emotional engagement</strong>. Similarly, the study by Vardar &amp; Cali (2024) found that although short-term educational interventions raised awareness, they did not necessarily evoke emotional participation. Therefore, UX projects focused on microplastic awareness should prioritize <strong>empathy-driven and emotionally resonant experiences</strong> to strengthen users’ emotional connection to the issue.</p><h3>Behavioral Barriers</h3><p>Half of the participants (50%) reported attempting to reduce single-use plastic consumption, yet only 50% separated waste at home. These findings suggest that <strong>habit, convenience, and infrastructural limitations</strong> are key factors preventing awareness from transforming into consistent behavior. From a UX perspective, this presents opportunities for designing <strong>digital systems that encourage sustainable habits</strong> through incentives, micro-action tracking, or reward-based engagement models.</p><h3>Attitudes and Trust Toward Technology</h3><p>While 90% of participants considered robot- and sensor-based marine cleaning systems effective, 50% perceived such technologies as <strong>expensive and difficult to scale</strong>. Nevertheless, 85% emphasized that <strong>social benefit outweighs cost</strong>. This contradiction reveals that users maintain <strong>high interest and trust in environmental technologies</strong>, yet remain grounded in realistic economic considerations. In essence, people view such innovations with hope but remain cautious about their feasibility and accessibility.</p><h3>Responsibility and Participation Dynamics</h3><p>When asked “Who should be most responsible for solving the plastic/microplastic issue?”, <strong>central government (75%)</strong> and <strong>individuals (75%)</strong> were selected equally often. This finding shows that people <strong>both feel personally responsible and expect leadership from governmental institutions</strong>. This dual perception of responsibility provides a strong foundation for <strong>collaborative action campaigns</strong> and participatory design initiatives that encourage co-ownership of environmental problems.</p><h3>Digital Engagement and Volunteerism Potential</h3><p>A significant proportion of participants expressed willingness to engage in community and environmental activities: <strong>90%</strong> would participate in beach clean-up events, <strong>65%</strong> would share environmental content on digital platforms, and <strong>65%</strong> would support environmental initiatives through small donations. These results reveal a high potential for <strong>interactive campaigns, social-sharing-based experiences, and behavior-motivating digital ecosystems</strong> that leverage community engagement and gamification.</p><p>Overall, the findings show that <strong>microplastic awareness among young adults in Türkiye is increasing</strong>, yet sustained behavioral transformation still requires <strong>supportive systems and emotional reinforcement</strong>. Similar to the results of Vardar &amp; Cali (2024), this study also demonstrates that awareness remains <strong>largely informational</strong>, while the <strong>emotional, social, and technological factors</strong> that drive behavioral change have not yet been fully activated.</p><p>Accordingly, three key directions can be proposed for UX design projects focusing on microplastic awareness:</p><ol><li><strong>Develop educational yet emotionally engaging content.</strong></li><li><strong>Design systems that reward small, sustainable behavioral changes.</strong></li><li><strong>Foster long-term participation through community-driven digital platforms.</strong></li></ol><h3>8.The Symbolic Meaning of Cleanbot: Connecting Technology, Emotion, and Collective Responsibility</h3><p>The findings of this research reveal that microplastic pollution is not merely an environmental issue — it has evolved into a phenomenon that shapes how individuals perceive <strong>moral responsibility, collective consciousness, and their connection with future generations</strong>. At this point, the <strong>Cleanbot</strong> concept emerges not only as a <em>technological solution</em> but also as a <strong>tangible representation of humanity’s relationship with the environment</strong>.</p><p>A majority of participants acknowledged being aware of environmental problems but felt that their <strong>individual efforts were insufficient</strong>. The idea behind Cleanbot seeks to balance this emotional dilemma — it symbolizes the <strong>desire to extend one’s reach</strong> into the depths of the sea, to make the unseen visible for the sake of the planet. In this sense, Cleanbot becomes a <strong>symbol of transformation</strong>, turning people’s feelings of limitation into a renewed sense of agency and impact.</p><p>Survey data revealed that <strong>90%</strong> of participants considered robotic marine-cleaning systems effective, while <strong>85%</strong> believed that <em>social benefit outweighs cost</em>. These responses suggest a <strong>moral acceptance of technology</strong> — an understanding that innovation can serve both ethical and ecological purposes. From this perspective, Cleanbot can be viewed not merely as an engineering product, but as a <strong>“symbol of hope” in the user experience context</strong> — it gives physical form to human-environment interaction, transforming an invisible problem into a visible act of care.</p><p>On a symbolic level, Cleanbot represents the <strong>digital-age manifestation of the human desire to act for nature</strong>. Considering that <strong>90%</strong> of participants expressed willingness to join beach-cleaning events and <strong>65%</strong> to share environmental content online, Cleanbot carries the potential to become a <strong>tool of collective motivation</strong>, reflecting society’s aspiration toward the common good.</p><p>In light of this research, Cleanbot is not perceived merely as a robot; it becomes a <strong>metaphor for human willpower cooperating with nature</strong>, where <strong>technology intersects with emotional responsibility</strong>. Physically, the system descends into the depths of the ocean; symbolically, it touches the <strong>human subconscious yearning to repair nature</strong>.</p><p>Ultimately, Cleanbot serves as a <strong>conceptual bridge</strong> that represents three essential transitions identified in the user research:</p><ul><li><strong>Knowledge → Action:</strong> transforming awareness into tangible behavior,</li><li><strong>Technology → Emotion:</strong> uniting innovation with empathy,</li><li><strong>Individual → Collective Responsibility:</strong> redefining the human role in environmental stewardship.</li></ul><p>In this respect, Cleanbot is not merely a marine-cleaning device; it stands as a <strong>meaningful reflection of how humans interact with the environment, technology, and their own conscience.</strong></p><h3>9.Conclusion &amp; Learnings</h3><p>This research aimed to understand individual levels of <strong>awareness, perception, and behavioral patterns</strong> concerning microplastic pollution, while also examining the <strong>social and symbolic positioning of the Cleanbot project</strong> within this context.</p><p>The findings indicate that participants in Türkiye were largely familiar with the concept of microplastic pollution (<strong>65% “Yes”</strong>) and were able to correctly define it (<strong>90% identifying “particles smaller than 5 mm”</strong>). Moreover, <strong>95%</strong> recognized the strong link between environmental and human health impacts. However, this awareness did not consistently translate into behavioral transformation.</p><p>A key observation throughout the research is that while individuals possess knowledge, they <strong>struggle to convert it into sustained action</strong>. Only half of the participants (<strong>50%</strong>) reported attempting to reduce single-use plastic consumption in recent months. Similarly, <strong>80%</strong> used reusable products, yet only <strong>50%</strong> practiced waste separation at home. These results suggest that for environmental awareness to evolve into sustainable action, users require <strong>behavioral support systems and design-based reinforcement mechanisms</strong>.</p><p>Participants generally held <strong>positive attitudes toward technological solutions</strong> (<strong>90% agreed that technologies like Cleanbot can be effective</strong>). However, <strong>50% expressed concerns about cost and scalability</strong>, indicating that environmental technologies are often perceived as “beneficial yet distant.” Still, <strong>85%</strong> of participants agreed that <strong>social benefit outweighs financial cost</strong>, reflecting a high level of <strong>ethical acceptance of technology</strong> within society.</p><p>Parallel to the findings of <strong>Vardar &amp; Cali (2024)</strong>, this study also revealed that while participants demonstrated <strong>high cognitive awareness</strong>, their <strong>emotional and behavioral engagement</strong> remained limited. This suggests that abstract environmental issues, such as microplastic pollution, require not only informational awareness but also <strong>emotional connection and personal responsibility</strong> to foster real behavioral change.</p><p>Within this framework, the Cleanbot project presents a <strong>symbolic reinterpretation of the relationship between technology and the environment</strong>. Participants’ trust in technology, coupled with their desire to overcome individual limitations and “make the invisible visible” for nature, strengthens the symbolic value of Cleanbot. Thus, Cleanbot should not be seen solely as an environmental engineering initiative but as an <strong>experience that reflects the emotional and ethical dimensions</strong> of human–nature–technology interaction.</p><p>The overall outcomes of this study highlight <strong>three strategic directions</strong> for UX-based communication and design projects aimed at increasing microplastic awareness:</p><blockquote><strong><em>Interactive Awareness</em></strong><em><br> — Transform invisible effects of microplastics into </em><strong><em>visual and experiential narratives</em></strong><em>, turning environmental knowledge into emotional awareness.</em></blockquote><blockquote><strong><em>Behavioral Transformation Supports</em></strong><em><br> — Develop </em><strong><em>digital systems, reminders, and reward-based mechanisms</em></strong><em> that encourage small, sustainable actions.</em></blockquote><blockquote><strong><em>Community-Based Participation</em></strong><em><br> — Create </em><strong><em>online communities, volunteer networks, and sharing platforms</em></strong><em> that give individual efforts a collective meaning.</em></blockquote><p>These strategies provide a guiding framework for both <strong>reinterpreting Cleanbot in the future</strong> and developing more <strong>human-centered, empathetic, and sustainable approaches</strong> to microplastic awareness.</p><p>Ultimately, the Cleanbot project offers more than an engineering solution — it presents a <strong>valuable lens for understanding how users connect technology with environmental responsibility</strong>. In this regard, Cleanbot stands at the intersection of <strong>sustainability, emotional experience, and user-centered design</strong>, symbolizing a forward-looking vision for the future of environmental technologies.</p><h3>Source</h3><p>Özkan Vardar, D. &amp; Cali, A. (2024). Mikroplastik Kirliliği Eğitiminin Önlisans Öğrencilerinin Farkındalık Seviyesine Etkisi. Anadolu Çev. ve Hay. Dergisi, 9(3), 292–298. <a href="https://doi.org/10.35229/jaes.1463437">https://doi.org/10.35229/jaes.1463437</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4ca08883ed27" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Cleanbot: Mikroplastik Farkındalığından Kullanıcı Deneyimine Bir Yolculuk]]></title>
            <link>https://sebnemde.medium.com/cleanbot-mikroplastik-fark%C4%B1ndal%C4%B1%C4%9F%C4%B1ndan-kullan%C4%B1c%C4%B1-deneyimine-bir-yolculuk-5d6a46e8fd86?source=rss-10ac09f664e4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5d6a46e8fd86</guid>
            <category><![CDATA[çevre-sorunları]]></category>
            <category><![CDATA[deniz-kirliliği]]></category>
            <category><![CDATA[mikroplastik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Şebnem Berişbek]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 16 Oct 2025 11:43:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-18T18:18:58.986Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>1.Projenin Arka Planı</p><p>Cleanbot, 2020 yılında bitirme tezi olarak ortaya çıkan bir projedir. O dönem yapılan araştırmalara göre, ülkemizde ve dünyada geliştirilen deniz temizleme sistemlerinin temel amacı deniz yüzeyini temizlemektir. Deniz dibini temizleyebilen bir sistem bulunmadığı için bu projenin geliştirilmesi yönünde çalışmalara başlanmıştır.</p><p>Projenin ana amacı, denizlerimizdeki kirliliği en aza indirgemek ve insanların deniz ekosistemine attığı plastikleri temizlemektir. İnsanlar tarafından denizlere atılan plastik, cam, metal ve kompozit atıklar ile bu atıkların zamanla küçük parçalara ayrılması sonucu oluşan mikroplastikleri deniz dibinden temizleyebilmek için görüntü işleme teknolojisini kullanan kameralı bir boru sistemi geliştirilmiştir.</p><p>Cleanbot, ilk etapta denizin yaklaşık 10 metre altındaki çöpleri kameralı boru aracılığıyla ve görüntü işleme yöntemiyle tespit edecektir. Tespit edilen çöpler, su pompası yardımıyla denizin yüzeyinde bulunan çöp kutusuna taşınacaktır. Bu çöp kutusunda hem mikro hem de makro plastikler filtrelenerek deniz suyundan ayrıştırılacak, ardından temizlenen su yeniden denize bırakılacaktır.</p><p><strong>2.</strong> <strong>Neden Bu Konu Önemli?</strong></p><p>Son yıllarda plastik üretiminin kontrolsüz artışı, çevre ve insan sağlığı açısından ciddi tehditler doğurmuştur. Özellikle 5 milimetreden küçük plastik parçacıkları olan mikroplastikler, doğada bozulmadan uzun süre kalabildikleri için ekosistemlerde birikmekte ve besin zincirine kadar ulaşmaktadır.</p><p>Mikroplastikler; denizlerde, göllerde, toprakta, havada, hatta içme sularında ve soluduğumuz havada bile tespit edilmiştir. Bu parçacıklar yalnızca fiziksel bir kirlilik oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda yüzeylerinde ağır metaller, pestisitler ve endüstriyel kimyasallar gibi toksik maddeleri taşıyarak ikincil kirleticiler hâline gelirler. Bu durum, özellikle deniz canlılarının dokularında birikim yaparak, besin zinciri yoluyla insanlara kadar ulaşmasına neden olur.İnsan sağlığı üzerindeki etkileri ise giderek daha net anlaşılmaktadır. Mikroplastiklerin soluma, yutma veya cilt teması yoluyla vücuda girebildiği; akciğer, karaciğer, bağırsak ve hatta plasenta gibi organlarda birikebildiği saptanmıştır. Bu birikim; inflamasyon, oksidatif stres ve hormonal bozukluklar gibi biyolojik süreçleri tetikleyerek bağışıklık sistemi, üreme sistemi ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkilere yol açabilmektedir.</p><p>Özellikle hamile kadınlar, bebekler ve çocuklar mikroplastiklerin zararlı etkilerine karşı en savunmasız gruplardır. Araştırmalar, mikroplastiklerin anne sütü, bebek mamaları ve plastik biberonlar aracılığıyla bile bebeklerin vücuduna girebildiğini göstermektedir. Erken yaşta maruz kalma, bağışıklık sisteminin gelişimini, hormon dengesini ve nörolojik süreçleri olumsuz etkileyebilmektedir. Bu nedenle mikroplastiklerin, yalnızca çevre sorunu değil, aynı zamanda gelecek nesillerin sağlığını tehdit eden bir halk sağlığı sorunu olduğu kabul edilmektedir. Mikroplastiklerin çevresel etkileri de insan sağlığı kadar endişe vericidir. Toprakta birikmeleri bitki köklerinin su ve besin alımını engelleyebilirken, sucul ortamlarda fotosentezi azaltarak ekosistem dengesini bozmaktadır. Ayrıca, mikroplastiklerin taşıdığı kimyasallar, planktonlardan balıklara kadar birçok canlı türünde hücresel hasara yol açmaktadır. Bu sorunla mücadele için plastik tüketiminin azaltılması, geri dönüşüm süreçlerinin güçlendirilmesi, atık su arıtma sistemlerinde mikrofiltrasyon teknolojilerinin kullanılması ve toplumsal farkındalık kampanyalarının artırılması büyük önem taşımaktadır.</p><p><strong>3.</strong> <strong>Araştırma Amacım</strong></p><p>Cleanbot projesini bir mühendislik projesi olmanın ötesine taşıyarak, derinlikli bir araştırma çalışmasına dönüştürmeye karar verdim. Bu araştırmadaki temel hedefim, bireylerin mikroplastik kirliliği konusundaki bilgi düzeylerini, farkındalıklarını, duygusal tepkilerini ve çevresel teknolojilere bakış açılarını anket yöntemi aracılığıyla analiz etmektir. Bu sayede hem bireysel hem de toplumsal düzeyde mikroplastik sorununa yönelik algı ve davranış eğilimlerinin anlaşılması amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında yanıtlanması hedeflenen temel sorular şunlardır:</p><p>· İnsanlar mikroplastiklerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini ne kadar biliyor?</p><p>· Bu konuda endişe düzeyleri ve duygusal tepkileri neler?</p><p>· Teknoloji tabanlı çevre çözümlerine (örneğin Cleanbot gibi sistemlere) karşı tutumları nasıl?</p><p>· Kişisel davranış değişikliğine ne kadar istekliler ve sorumluluğu kimlere yüklüyorlar?</p><p>· Sosyal medya ve dijital içerikler bu farkındalıkta nasıl bir rol oynuyor?</p><p>Bu çalışmanın önemi, mikroplastik kirliliğine dair mevcut farkındalık düzeyini ortaya koyarak, gelecekte geliştirilecek sürdürülebilir çevre teknolojilerinin kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda şekillenmesine katkı sağlamasında yatmaktadır. Ayrıca, toplumsal farkındalığın artırılması ve çevre odaklı davranışların desteklenmesi açısından da araştırmanın çıktılarının önemli bir referans oluşturacağı öngörülmektedir.</p><p><strong>4.</strong> <strong>Kimleri Dinledim?</strong></p><p>Bu araştırma sürecinde, mikroplastik kirliliği konusunda yapılan güncel çalışmalardan ve doğrudan toplumsal geri bildirimlerden yararlanılmıştır. Konuya yönelik akademik kaynaklar arasında, <strong>Özkan Vardar ve Cali (2024)</strong> tarafından gerçekleştirilen <strong>“Mikroplastik Kirliliği Eğitiminin Önlisans Öğrencilerinin Farkındalık Seviyesine Etkisi”</strong> başlıklı çalışma, önemli bir referans niteliği taşımaktadır. Bu çalışmada, Lokman Hekim Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’ndan 106 öğrenciyle yürütülen araştırma sonucunda, mikroplastik eğitiminin öğrencilerin farkındalık düzeyini anlamlı biçimde artırdığı belirlenmiştir. Bulgular, bireylerin konuya ilişkin bilgi düzeylerinin düşük olduğunu; ancak kısa süreli bir eğitim dahi farkındalığı ve çevresel duyarlılığı önemli ölçüde yükseltebildiğini ortaya koymuştur.</p><p>Benzer biçimde, Cleanbot projesi kapsamında yürüttüğüm araştırmada da insanların mikro ve makro plastik kirliliği konusundaki farkındalıklarını ve algılarını anlamak amaçlanmıştır. Projenin özgün hedef kitlesi devlet kurumları olsa da, mikroplastik sorununun toplumun tüm kesimlerini etkileyen küresel bir problem olması nedeniyle, bu aşamada halka açık bir anket düzenlenmiştir. Anket, bireylerin plastik kirliliği konusundaki bilgi düzeylerini, endişelerini ve çözüm odaklı yaklaşımlarını değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.</p><p>Bu ankete toplam 20 kişi katılmıştır. Katılımcılardan elde edilen yanıtlar, toplumun genel farkındalık düzeyini anlamada ve literatürdeki bulgularla karşılaştırma yapmada nitelikli bir temel sağlamıştır.</p><p><strong>5.</strong> <strong>Araştırma Yöntemim</strong></p><p>Bu araştırmada, mikroplastik kirliliğine ilişkin bireysel farkındalık, algı ve davranış biçimlerini anlamak amacıyla betimsel nitelikli bir araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışma iki temel aşamadan oluşmaktadır: literatür taraması ve çevrimiçi anket uygulaması.</p><p>İlk aşamada, mikroplastiklerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini ele alan güncel ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar incelenmiştir. Bu kapsamda, Özkan Vardar D. ve Cali A. (2024) tarafından yürütülen “Mikroplastik Kirliliği Eğitiminin Önlisans Öğrencilerinin Farkındalık Seviyesine Etkisi” başlıklı çalışma, bu araştırmanın genel bağlamını destekleyen bir örnek olarak değerlendirilmiştir. Söz konusu çalışma, mikroplastik farkındalığının eğitim yoluyla artırılabileceğini göstermesi bakımından toplumsal bilinç araştırmalarına zemin oluşturmaktadır. Ancak, bu araştırmada kullanılan anket formu doğrudan bu çalışmadan alınmamış, tamamen bağımsız olarak hazırlanmıştır.</p><p>İkinci aşamada, halkın mikro ve makro plastik kirliliği konusundaki farkındalık düzeylerini, algılarını ve bireysel sorumluluk anlayışlarını incelemek amacıyla çevrimiçi bir anket uygulanmıştır. Anket formu, araştırmanın amaçlarına uygun biçimde özgün olarak tasarlanmış olup; farkındalık, risk algısı, bireysel davranış, çözüm odaklı yaklaşım ve sorumluluk paylaşımı temalarını içermektedir. Katılımcılara hem kapalı uçlu hem de açık uçlu sorular yöneltilmiştir.</p><p>Veri toplama süreci Instagram ve LinkedIn platformları aracılığıyla gönüllülük esasına dayalı olarak yürütülmüş ve toplam 20 geçerli yanıt elde edilmiştir. Veriler, betimleyici istatistiksel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş; bulgular yüzdelik dağılımlar ve genel eğilimler üzerinden yorumlanmıştır. Elde edilen sonuçlar, literatürdeki benzer bulgularla karşılaştırılarak mikroplastik farkındalığının güncel durumuna dair bütüncül bir değerlendirme yapılmıştır.</p><p><strong>6.</strong> <strong>İnsanlardan Ne Öğrendim?</strong></p><p>Bu araştırma kapsamında çevrimiçi olarak yürütülen ankete toplam 20 katılımcı yanıt vermiştir. Katılımcıların %55’i erkek, %45’i kadındır. Yaş dağılımı incelendiğinde, grubun %50’sinin 25–34 yaş aralığında, %25’inin 18–24 yaş aralığında olduğu görülmektedir. Katılımcıların %55’i denize yakın bölgelerde yaşamaktadır. En yüksek katılım oranı Ankara (%35) ve İzmir (%20) illerinden gelmiştir.</p><p>Katılımcıların mikroplastik kavramına ilişkin farkındalık düzeyi genel olarak yüksektir. “Daha önce ‘mikroplastik’ terimini duydunuz mu?” sorusuna verilen yanıtlar incelendiğinde, katılımcıların %65’i ‘Evet’, %15’i ‘Hayır’, %20’si ‘Emin değilim’ yanıtını vermiştir. Mikroplastiklerin boyutuna ilişkin soruda ise %90 oranında doğru yanıt (‘5 mm’den küçük’) verilmiştir. Bu bulgu, kavramın temel düzeyde tanındığını göstermektedir.</p><p>Katılımcıların mikroplastiklerin kaynaklarına ilişkin görüşleri çeşitlilik göstermektedir. En sık işaretlenen kaynak tek kullanımlık plastik ürünler (%90) olurken, bunu balık ağları (%70) ve sentetik kıyafetler (%65) takip etmiştir. Araç lastikleri (%55) ve kozmetik ürünler (%55) ise daha az oranda belirtilmiştir. Bu sonuç, doğrudan gözlemlenebilir plastik atıkların daha kolay fark edildiğini göstermektedir.</p><p>Katılımcıların %80’i mikroplastiklerin bağışıklık sistemine zarar verdiğini bildiğini ifade etmiştir. “Mikroplastikler deniz canlıları için ciddi bir tehdittir.” ifadesine verilen yanıtlar incelendiğinde, %95’lik bir çoğunluk (12 kişi ‘kesinlikle katılıyorum’, 7 kişi ‘katılıyorum’) olumlu görüş belirtmiştir. Benzer şekilde, “Mikroplastikler insan sağlığı için ciddi bir tehdittir.” ifadesine %95 oranında katılım gözlenmiştir.</p><p>“Mikroplastikler konusunda kendimi kaygılı/duygusal olarak etkilenmiş hissediyorum.” sorusunda katılımcıların %40’ı (8 kişi) duygusal etkilenme yaşadığını belirtirken, %50’si (10 kişi) kararsız kalmıştır. Bu bulgu, mikroplastik konusundaki farkındalığın yüksek olmasına rağmen duygusal etkileşimin daha sınırlı olduğunu göstermektedir.</p><p>Katılımcıların çevresel davranışlarına ilişkin bulgulara göre, son üç ayda %50’si tek kullanımlık plastik kullanımını azaltmaya çalıştığını, %80’i yeniden kullanılabilir ürünleri düzenli olarak kullandığını, ancak yalnızca %50’si evinde atıkları ayırdığını belirtmiştir. Bu veriler, çevre bilincinin davranışa dönüşmesinde tutarlılık sorunu bulunduğuna işaret etmektedir.</p><p>Teknolojik çözümlere yönelik tutumlar incelendiğinde, “Deniz temizliği için geliştirilen teknolojik çözümler (ör. robotlar, sensörler) etkili olabilir.” ifadesine katılım oranı %90’dır. Katılımcıların %50’si bu tür teknolojilerin pahalı ve ölçeklenmesi zor olduğunu, %85’i ise toplumsal faydanın maliyetin önüne geçtiğini belirtmiştir.</p><p>“Sizce denizlerdeki plastik/mikroplastik sorununu çözmek için kim en çok sorumluluk taşımalı?” sorusuna verilen yanıtlar çoklu seçimlidir. Merkezi hükümet (%75) ve bireyler (%75) en yüksek oranda sorumlu olarak görülmüştür. Bunu belediyeler (%50), özel sektör (%35) ve sivil toplum kuruluşları (%30) izlemiştir. Bu dağılım, çevre sorunlarında hem kamusal hem bireysel sorumluluk bilincinin varlığını göstermektedir.</p><p>Gönüllülük eğilimine yönelik bulgular, katılımcıların çevre odaklı toplumsal faaliyetlere açık olduğunu göstermektedir. Katılımcıların %90’ı sahil temizliği etkinliklerine katılabileceğini, %65’i çevreyle ilgili bilgilendirici içerikleri paylaşabileceğini ve %65’i çevre odaklı girişimleri küçük bağışlarla destekleyebileceğini ifade etmiştir.</p><p>Bu bulgular, toplumun mikroplastik kirliliği konusunda genel bir farkındalığa sahip olduğunu; çevresel tehditleri tanıdığını; ancak duygusal etkileşim, davranışa dönüşüm ve sürdürülebilir uygulamalar açısından hâlâ geliştirilmesi gereken yönler bulunduğunu göstermektedir.</p><p><strong>7.</strong> <strong>Kullanıcı Deneyimi İçgörüleri</strong></p><p>Bu araştırma kapsamında elde edilen bulgular, Türkiye’deki bireylerin mikroplastik kirliliği konusundaki farkındalık, algı ve davranış eğilimlerinin karmaşık bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Katılımcılar mikroplastik kavramını büyük oranda bilmekte (%65 “Evet”, %20 “Emin değilim”), ancak bu bilgi her zaman çevresel eyleme dönüşmemektedir. Bu durum, <strong>bilgi–davranış uçurumu</strong> olarak tanımlanan kullanıcı deneyimi bariyerlerinden birini ortaya koymaktadır.</p><p>· <strong>Farkındalık ve Bilgi Derinliği</strong><br> Katılımcıların %90’ı mikroplastiklerin 5 mm’den küçük parçacıklar olduğunu doğru tanımlamıştır. Bu, kavramın yüzeysel düzeyde bilindiğini gösterirken; mikroplastik kaynaklarına ilişkin sorularda yalnızca %55’in araç lastikleri ve kozmetik ürünleri işaretlemesi, “görünmeyen” plastik kaynaklarının kullanıcı zihninde yeterince temsil edilmediğini göstermektedir. Bu durum, farkındalık iletişimlerinde <strong>görselleştirme</strong>, <strong>öyküleme</strong> ve <strong>görünmeyeni görünür kılma</strong> stratejilerinin önemine işaret etmektedir.</p><p>· <strong>Algı ve Duygusal Tepki</strong><br> Katılımcıların %95’i mikroplastiklerin çevre ve sağlık için ciddi bir tehdit olduğunu belirtmiş; ancak yalnızca %40’ı “kaygı veya duygusal etki” yaşadığını ifade etmiştir. Bu fark, bilişsel farkındalık ile duygusal etkileşim arasında bir boşluk bulunduğunu göstermektedir. Vardar &amp; Cali (2024) çalışmasında da benzer biçimde, kısa süreli eğitimlerle farkındalık düzeyinin yükseldiği ancak bu bilginin <strong>duygusal katılıma</strong> dönüşmediği vurgulanmıştır. Dolayısıyla, mikroplastik konusundaki kullanıcı deneyimi tasarımlarında <strong>duygusal etkiyi güçlendiren, empati temelli içerikler</strong> önem kazanmaktadır.</p><p>· <strong>Davranışsal Bariyerler</strong><br> Katılımcıların yarısı (%50) tek kullanımlık plastik kullanımını azaltmaya çalıştığını belirtirken, yalnızca %50’si evde atıkları ayırdığını ifade etmiştir. Bu veriler, farkındalığın davranışa dönüşmesinde <strong>alışkanlık, kolaylık ve çevresel altyapı eksikliği</strong> gibi faktörlerin etkili olduğunu göstermektedir. UX açısından bu durum, sürdürülebilir davranışları destekleyen <strong>teşvik sistemleri, mikro eylem takibi</strong> veya <strong>ödüllendirme temelli dijital çözümler</strong> için fırsat alanı oluşturur.</p><p>· <strong>Teknolojiye Yönelik Tutum ve Güven</strong><br> Katılımcıların %90’ı robot ve sensör temelli deniz temizleme sistemlerini etkili bulurken, %50’si bu tür teknolojilerin pahalı ve ölçeklenmesi zor olduğunu düşünmektedir. Bununla birlikte, %85’i toplumsal faydanın maliyetin önüne geçtiğini vurgulamıştır. Bu çelişki, teknolojik yeniliklere karşı <strong>ilgi ve güvenin yüksek</strong>, fakat <strong>ekonomik gerçekliğin sınırlayıcı</strong> olduğunu göstermektedir. Kullanıcılar, çevresel teknolojilere umutla yaklaşmakta; ancak bunların uygulanabilirliği konusunda rasyonel kaygılar taşımaktadır.</p><p>· <strong>Sorumluluk ve Katılım Dinamikleri</strong><br> “Sizce kim sorumlu olmalı?” sorusunda <strong>merkezi hükümet (%75)</strong> ve <strong>bireyler (%75)</strong> eşit oranda işaretlenmiştir. Bu bulgu, çevre sorunlarının çözümünde bireylerin hem <strong>kendini sorumlu hissettiğini</strong>, hem de <strong>devletten öncülük beklediğini</strong> göstermektedir. Bu iki uçlu sorumluluk anlayışı, <strong>ortak eylem çağrısı</strong> içeren kampanyalar ve kullanıcı katılımını güçlendiren deneyimler için önemli bir bağlam sunmaktadır.</p><p>· <strong>Dijital Katılım ve Gönüllülük Potansiyeli</strong><br> Katılımcıların %90’ı sahil temizliği etkinliklerine katılabileceğini, %65’i çevreyle ilgili içerikleri paylaşabileceğini, %65’i çevre girişimlerine bağış yapabileceğini belirtmiştir. Bu oranlar, bireylerin <strong>dijital platformlarda çevre temalı içeriklerle etkileşime açık olduğunu</strong> göstermektedir. Bu durum, kullanıcı deneyimi açısından <strong>etkileşimli kampanyalar</strong>, <strong>bilgi paylaşımı temelli sosyal tasarımlar</strong> ve <strong>davranış teşviki sağlayan uygulamalar</strong> için yüksek potansiyel barındırmaktadır.</p><p>Elde edilen bulgular, Türkiye’de mikroplastik farkındalığının genç yetişkin nüfus arasında önemli ölçüde geliştiğini, ancak sürdürülebilir davranışlara dönüşümde halen destekleyici sistemlere ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Vardar &amp; Cali (2024) çalışmasıyla paralel biçimde, bu araştırma da farkındalığın bilgi düzeyinde yoğunlaştığını; ancak davranışa geçişi tetikleyen <strong>duygusal, sosyal ve teknolojik etkenlerin</strong> yeterince etkinleşmediğini ortaya koymuştur.</p><p>Bu doğrultuda, kullanıcı deneyimi tasarımında mikroplastik konusuna yönelik farkındalık projeleri için üç temel odak önerilebilir:</p><p><strong>1.</strong> <strong>Eğitici ama duygusal bağ kuran içerikler üretmek</strong>,</p><p><strong>2.</strong> <strong>Küçük davranış değişimlerini ödüllendiren sistemler tasarlamak</strong>,</p><p><strong>3.</strong> <strong>Topluluk ve sosyal paylaşım odaklı dijital platformlarla sürdürülebilir katılımı desteklemek.</strong></p><p><strong>8.</strong> <strong>Cleanbot ile Bağlantı,</strong></p><p>Yapılan araştırmanın bulguları, mikroplastik kirliliğinin yalnızca çevresel bir sorun olarak değil, aynı zamanda bireylerin <strong>ahlaki sorumluluk</strong>, <strong>kolektif bilinç</strong> ve <strong>gelecek nesillerle bağ kurma</strong> biçimlerini etkileyen bir olgu haline geldiğini göstermektedir. Cleanbot fikri, bu noktada sadece bir “teknolojik çözüm” olarak değil, insanların çevreyle kurduğu ilişkinin somut bir temsiline dönüşmektedir.</p><p>Katılımcıların büyük bölümü, çevresel sorunlara dair farkındalık sahibi olduklarını ancak bireysel çabalarının yeterli olmadığını belirtmiştir. Cleanbot, bu duygusal ikilemi dengeleyen bir fikirdir: İnsanların bireysel olarak ulaşamayacağı deniz derinliklerine “bir uzantı” gönderme, yani <strong>çevre adına görünmeyeni görünür kılma arzusu</strong> taşır. Bu bağlamda Cleanbot, insanların “etki yaratma gücü” konusundaki sınırlılık hissini dönüştüren bir sembol haline gelmektedir.</p><p>Anket verileri, katılımcıların %90’ının deniz temizliği için geliştirilen robotik sistemleri etkili bulduğunu, %85’inin ise toplumsal faydayı maliyetin önüne koyduğunu göstermektedir. Bu oranlar, teknolojiye yönelik <strong>ahlaki bir kabullenme</strong> biçimini ortaya koyar. Cleanbot bu anlamda yalnızca çevre mühendisliği perspektifinden değil, kullanıcı deneyimi açısından da bir <strong>“umut nesnesi”</strong> olarak değerlendirilebilir — çünkü insanların çevreyle kurduğu etkileşimi somutlaştırır, görünmez bir soruna görünür bir eylem kazandırır.</p><p>Sembolik düzeyde Cleanbot, bireylerin “doğa için eyleme geçme” isteğinin dijital çağdaki karşılığıdır. Katılımcıların gönüllülük eğilimleri (%90 sahil temizliğine katılım isteği, %65 dijital içerik paylaşımı) göz önüne alındığında, Cleanbot’un toplumun <strong>kolektif iyiye yönelme motivasyonunu temsil eden bir araç</strong> haline gelme potansiyeli bulunmaktadır.</p><p>Bu araştırma ışığında Cleanbot, kullanıcı gözünde sadece bir robot değil; <strong>insan iradesinin çevreyle iş birliği yapma biçimi</strong>, <strong>teknolojinin duygusal sorumlulukla kesiştiği bir metafor</strong> olarak anlam kazanmaktadır.<br> Fiziksel olarak deniz dibine inen bu sistem, sembolik olarak insanların bilinçaltındaki “doğayı onarma” arzusuna dokunmaktadır.</p><p>Sonuç olarak Cleanbot, kullanıcı araştırmalarında ortaya çıkan şu üç temel eğilimi temsil eden bir kavramsal köprü görevi görmektedir:</p><p><strong>Bilgi → Eylem</strong> geçişini mümkün kılma,</p><p><strong>Teknoloji → Duygu</strong> bütünlüğünü kurma,</p><p><strong>Birey → Toplum</strong> sorumluluğunu yeniden tanımlama.</p><p>Bu yönüyle Cleanbot, yalnızca bir deniz temizleme aracı değil; insanların çevreyle, teknolojiyle ve kendi vicdanlarıyla kurduğu ilişkinin anlamlı bir yansımasıdır.</p><p><strong>9.</strong> <strong>Sonuç ve Öğrendiklerim</strong></p><p>Bu araştırma, mikroplastik kirliliği konusundaki bireysel farkındalık, algı ve davranış biçimlerini anlamayı; ayrıca Cleanbot projesinin bu bağlamda toplumsal ve sembolik konumunu değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bulgular, Türkiye’deki katılımcıların mikroplastik kirliliğini büyük ölçüde tanıdıklarını (%65 “evet” yanıtı), doğru biçimde tanımlayabildiklerini (%90 “5 mm’den küçük” cevabı) ve çevre–sağlık ilişkisini güçlü biçimde kavradıklarını göstermiştir (%95 “tehdit oluşturur” ifadesine katılım). Ancak bu farkındalığın davranışsal düzeyde tam bir dönüşüm yaratmadığı da belirlenmiştir.</p><p>Araştırmada gözlemlenen temel durum, bireylerin <strong>bilgiye sahip oldukları fakat davranışa geçmekte zorlandıkları</strong> yönündedir. Katılımcıların yalnızca yarısı (%50) son aylarda tek kullanımlık plastik kullanımını azaltmaya çalıştığını belirtmiştir. Benzer şekilde, %80’i yeniden kullanılabilir ürünler kullanmakta, ancak yalnızca %50’si evde atık ayrımı yapmaktadır. Bu sonuçlar, çevresel farkındalığın sürdürülebilir eyleme dönüşebilmesi için kullanıcıların <strong>davranışsal destek mekanizmalarına</strong> ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktadır.</p><p>Katılımcıların teknolojik çözümlere yönelik tutumları genel olarak olumludur (%90 “Cleanbot benzeri teknolojiler etkili olabilir”). Bununla birlikte, maliyet ve ölçeklenebilirlik konusundaki çekinceler (%50) çevresel teknoloji projelerinin toplum tarafından “faydalı fakat uzak” algılanmasına neden olmaktadır. Buna rağmen %85’in “toplumsal fayda maliyetin önündedir” görüşünü belirtmesi, toplumun teknolojiye yönelik <strong>etik kabullenme düzeyinin yüksek</strong> olduğunu göstermektedir.</p><p>Vardar &amp; Cali (2024) çalışmasıyla paralel biçimde, bu araştırmada da bireylerin farkındalık düzeyinin yüksek; fakat duygusal ve davranışsal etkileşimin sınırlı olduğu görülmüştür. Bu durum, mikroplastik kirliliği gibi soyut çevre sorunlarının yalnızca bilişsel bilgiyle değil, <strong>duygusal bağ ve kişisel sorumluluk duygusuyla</strong> desteklendiğinde eyleme dönüşebileceğini göstermektedir.</p><p>Cleanbot projesi bu bağlamda, teknoloji ve çevre arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlayan sembolik bir öneri sunmaktadır. Katılımcıların teknolojiye yönelik güveni, bireysel yetersizlik hissini dönüştürme ve “doğa için görünmeyeni görünür kılma” isteği, Cleanbot’un temsil ettiği değeri güçlendirmektedir. Dolayısıyla Cleanbot yalnızca çevre mühendisliğine yönelik bir girişim değil, <strong>insan-doğa-teknoloji etkileşiminin duygusal ve etik boyutunu</strong> yansıtan bir deneyim örneği olarak değerlendirilmelidir.</p><p>Araştırmanın genel çıktıları, mikroplastik farkındalığının artırılmasına yönelik UX tabanlı iletişim ve tasarım projeleri için üç temel stratejik yönü önermektedir:</p><p>· <strong>Etkileşimli Farkındalık</strong></p><p>Mikroplastiklerin görünmeyen etkilerini görsel ve deneyimsel yollarla kullanıcıya sunmak, çevre bilgisini duygusal bir farkındalığa dönüştürmek.</p><p>· <strong>Davranışsal Dönüşüm Destekleri</strong></p><p>Küçük, sürdürülebilir eylemleri teşvik eden dijital sistemler, hatırlatıcılar veya ödüllendirme modelleri geliştirmek.</p><p>· <strong>Topluluk Temelli Katılım</strong></p><p>Kullanıcıların bireysel çabalarını kolektif bir çerçevede anlamlandıran çevrimiçi topluluklar, gönüllülük ve dijital paylaşım platformları oluşturmak.</p><p>Bu stratejiler, hem Cleanbot’un gelecekte yeniden yorumlanabilmesi hem de mikroplastik farkındalığına yönelik daha insani, empatik ve sürdürülebilir yaklaşımların geliştirilebilmesi için yol gösterici bir temel sunmaktadır.</p><p>Sonuç olarak, Cleanbot projesi yalnızca bir mühendislik çözümünün ötesinde, kullanıcıların çevresel sorumluluk bilinciyle teknolojiyi nasıl ilişkilendirdiğini anlamak için değerli bir çerçeve sunmaktadır. Bu yönüyle Cleanbot, <strong>sürdürülebilirlik, duygusal deneyim ve kullanıcı merkezli tasarımın kesişiminde</strong> yer alan, çağdaş çevre teknolojilerinin geleceğine ışık tutan bir sembol haline gelmiştir.</p><p><strong>Kaynak</strong><br>Özkan Vardar, D. &amp; Cali, A. (2024). Mikroplastik Kirliliği Eğitiminin Önlisans Öğrencilerinin Farkındalık Seviyesine Etkisi. Anadolu Çev. ve Hay. Dergisi, 9(3), 292–298. <a href="https://doi.org/10.35229/jaes.1463437">https://doi.org/10.35229/jaes.1463437</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5d6a46e8fd86" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kariyerinizi Nasıl Planlarsınız?]]></title>
            <link>https://sebnemde.medium.com/kariyerinizi-nas%C4%B1l-planlars%C4%B1n%C4%B1z-d1dbcc4b2623?source=rss-10ac09f664e4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d1dbcc4b2623</guid>
            <category><![CDATA[kariyer]]></category>
            <category><![CDATA[planlama]]></category>
            <category><![CDATA[eğitim]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Şebnem Berişbek]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 17 Feb 2022 15:09:52 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-02-17T15:09:52.572Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Soru çok açık değil mi? Kariyerinizi nasıl planlayacağınızı biliyor musunuz? Eğitim hayatımız hep derslerle, sınavlarla boğuşurken aslında ne istediğimizi bilmeden ailemizin, öğretmenlerimizin hatta arkadaşlarımızın etkisi ile istemediğiniz bir bölüm de ya da okul da hayatınıza devam ediyorsunuz. Kendinize “ben ne yapmak istiyorum?” — “neyi değiştirmek istiyorum?” <br>ve bence en önemlisi “üniversiteye ne zaman başlamalıyım?” diye hiç sordunuz mu? Bence durup soruları cevaplandırın.</p><p>Ülke ve ekonomik şartlarımıza baktığımız da anlamsız ve saçma sorularmış gibi geliyor insana. Eğer böyle bir düşüncen varsa, haklısın. Daha gerçekçi düşünmek isteyebilirsin. Yazdıklarımı tamamen reddedebilirsin. Yine de yazdıklarımı bi düşün, soruları cevaplandır.</p><p>Eğer liseden mezun olduktan sonra üniversiteye ara vermek istiyorsan bunu yap bu kötü bir şey değil. Kendimden örnek vereyim, ben üniversiteye 2 sene gitmedim. Sınava elbette çalıştım, proje geliştirmeyi bırakmadım, tiyatroya gittim, kitaplar okudum ve gezdim. Hatta Geleceği Yazan Kadınlar projesi sayesinde Turkcell de 1,5 yıl çalışma fırsatı elde ettim. Lise stajımdan sonra maaşlı ve sigortalı ilk ve en güzel işim oldu. Bunlar planlı mıydı? Hayır, lisede kazandığım çok proje geliştirme ve yarışmalara katılma deneyimim sayesinde karşıma çıkan fırsatı çok iyi bir şekilde değerlendirdim ve sonuna kadar devam ettim. Fırsatları değerlendirmek çok önemli! Bir planınız olmasa bile deneyimlemek, fırsatları görmek ve peşinden koşmalısınız. Ama eğer şu an bu yazıyı okuyorsanız kariyer planınızı hazırlamaya başlayın. Önce özgeçmişinizi oluşturun sonra öz geleceğinizi ve bunları üç ayda bir güncellemeyi unutmayın!</p><p>Bu planı yaptıktan sonra -bu plana bağlı kalmalıyım, hayır, olmaz- gibi bir düşünce yapısına sakın girmeyin, yanlış yaparsınız. Yapmak istediğiniz iş her ne ise bu işi çok iyi yapın, işinizi iyi yaparsanız hem yeni fırsatlar sizi bulur, hem de kendi fırsatınız oluşturmuş olursunuz. İnsanlarla ilişkiniz çok ve güçlü olsun. İletişimi koparmayın. Belki gitmek istediğiniz yere çevrenizdeki insanlar sayesinde varacaksınız!</p><p>Bu yazdıklarım 12 Şubat 2022 tarihinde almış olduğum Yetkin Gençler — Kariyer planlama eğitiminden ilham alarak ve kendi yaşadıklarımı da dahil ederek paylaşmak istedim. Daha detaylıca öğrenmek isterseniz bu <a href="https://youtu.be/h8AM4PB0DgE">linkten</a> ulaşabilirsiniz. İsterseniz benimle de iletişim kurabilirsiniz.</p><blockquote><a href="https://www.linkedin.com/in/sebnemdemircan">LinkedIn</a><br>Mail: hellosebnem@gmail.com</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d1dbcc4b2623" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>