<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Sevket Uyanik on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Sevket Uyanik on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@sevketuy?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*yfuXCe5MiHInEGhxfg96og.jpeg</url>
            <title>Stories by Sevket Uyanik on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@sevketuy?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 19:51:46 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@sevketuy/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeni normal, yeni karanlık çağ]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/yeni-normal-yeni-karanl%C4%B1k-%C3%A7a%C4%9F-e00de01843d?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e00de01843d</guid>
            <category><![CDATA[belirsizlik]]></category>
            <category><![CDATA[pınar-öğünç]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nternet]]></category>
            <category><![CDATA[gazete-duvar]]></category>
            <category><![CDATA[sansür]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 16 Feb 2021 18:07:53 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-02-16T18:07:53.175Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Sevgili </em><strong><em>Pınar Öğünç</em></strong><em> ile 27 Kasım’da Gazete Duvar’da </em><a href="https://www.gazeteduvar.com.tr/yeni-normal-yeni-karanlik-cag-makale-1505648"><em>yayınlanan</em></a><em> bir sohbet yapmıştık. Bu sohbetin tümünü yayınlamak istedim.</em></p><p><em>Bu yazı dizisinde birçok farklı perspektiften belirsizlik üzerine fikirler yer aldı. Genelde de bu zamana mahsus özelliklerden konuştuysak da aslında hep “bildiğimiz” bir şeyden ilerliyorduk. Örneğin hala kapitalizmden bahsediyoruz, modernite diyoruz vs. Teknolojinin uzun vade için bile değil, yakın geleceğe dair yarattığı belirsizlik duygusu dahi farklı gibi geliyor bana. Bir yandan kapitalist üretim ve tüketim mantığının hakim olduğunu, kendi yeni sömürgecilik alanlarını, yeni gözetim mekanizmaları yarattığını biliyoruz ama hiç bilemediğimiz bu yüzden de tedirgin edici yanları var. tek bir niyete, özneye, amaca indirgeyemiyoruz. Son on yıldaki değişimin hızı, on yıl sonrasına referans vermiyor. İnsanlar aslında neden korkması gerektiğini bile bilmiyor. Düşünsene hala paranoya, robotların ilk zamanından kalma olan “robot istilası”. Sen teknolojik ilerlemenin yarattığı belirsizlik üzerine ne düşünüyorsun? Senin gibi daha içinden ve de eleştirel bakabilenler için ne kadar belirsiz?</em></p><p>Belirsizlik, “arada kalmışlık” duygusu ile birlikte herhalde en can sıkıcı hislerden biridir. Teknoloji alanı da özellikle Türkiye gibi hak ve özgürlüklerin gittikçe yok edildiği bir ortamda tıpkı diğer alanlar gibi belirsizlikler ile dolu. Bu belirsizliklerin farklı yansımaları ve göstergeleri var. Örneğin gözetim teknolojilerine yapılan yatırımları düşündüğümüzde vatandaşların yaşadığı bilememezlik durumu belirsizliği besleyen bir faktör. Jeremy Bentham 1791 yılında gözetim kavramını “bugüne kadar örneği görülmeyen, insan zihni üzerinde zihinsel iktidar elde eden yeni bir yöntem” olarak tanımlarken herhalde günümüzde gözetimin geldiği noktayı hayal etmemiştir. Kişisel verilerim nasıl işleniyor, kim bizi gözetliyor ya da fişliyor, teknoloji firmaları reklam uğruna beni ne amaçla bilgiye boğuyor vb. İnsanlar tedirgin fakat bir yandan da teknolojik araçları, sosyal medya platformlarını ve akıllı ev aletleri gibi ürünleri yoğun olarak kullanmaya devam ediyorlar. Herkes ister teknolojinin “iyi” amaçlar yolunda kullanılmasını ama bu tarihsel süreçte de görüldüğü üzere böyle olmamış, olmuyor. İnternetin geldiği noktayı düşünün. Şu an internet otoriter yönetimlerin elinde korkunç bir gözetim aracına dönüştü. John Zerzan Gelecekteki İlkel adlı kitabının bir yerinde, yaşanan gelişimin ileriye doğru değil geriye doğru olduğunu söyler. İşte teknolojik “ilerleme” denilen olgunun da böyle gerçekleştiğini söyleyebiliriz.</p><p>Hal Niedzviecki’nin “dikizleme kültürü” dediği biçim Byung-Chul Han’ın “porno toplumu” olarak tanımladığı biçime dönüştü. Hem çok sıkılıyoruz hem de dikizlemekten ve dikizlenmekten kendimizi alamıyoruz. Bir taraftan özel hayatın gizliliği diyoruz bir taraftan tüm fikirlerimizi ve özel hayatımızı şirketlerin sunucularına ve bizi gözleyenlere bırakıyoruz. Böylece boş zaman yaratamamanın belirsizliği toplumsal ve ekonomik düzenin belirsizliği ile birleştiğinde, ortaya psikolojik etkileri de olan derin bir mutsuzluk hali çıkıyor. İfşa ve teşhir dışında da dijital hayatın getirdiği bir yansıma da teknolojik araçlara ve uygulamalara olan fetiş bağımlılık.</p><p>Teknoloji tüm iletişim biçimlerini ve sosyal ilişki yöntemlerini değiştirdi. Bir taraftan da teknoloji firmalarının yeni kapitalist sömürü düzeninin aktörleri olduğunu söyleyebiliriz. Bir akıllı telefonun üretimi için gerekli olan ham maddeleri Güney Doğu Asya’da, Afrika’da çıkaran işçilerin vahim durumu, kar düzeni içindeki çelişkileri de beraberinde getiriyor.</p><p>Zapatistalar, Seattle eylemleri, Wikileaks ve Edward Snowden’ın ortaya çıkardığı NSA skandalları vb., ağ teknolojilerinin halk yararına nasıl kullanıldığını ortaya koydu ve umut verdi. Ama sonuçta gördük ki, devlet tahakkümü o alanı da kapladı ve hesapsız bir denetim ile kontrol etmeye başladı. Evet, belki robotlar istilası olmayacak ama eskiden izlediğim bir İsveç dizisi olan Akta Manniskor’daki gibi kodladığımız/programladığımız robotlar “his ve düşünce” sahibi olabilir, başkaları tarafından “ele geçirilebilir” ve yine bir güç ve had bildirme nesnesi olabilir.</p><p>Ben uzun yıllardır dijital iletişim alanında çalışıyorum ama çoğu zaman tüm bu araçlardan, platformlardan çok sıkılıyorum, çok sorguluyorum. Bu da benim çelişkim. Aslında çocukluğumda elektronik aletlerin içini açıp kurcalama, komşuların televizyonlarını tamir etme gibi meraklarım oldu ama şu an yaşadığım çok başka bir şey. Hele ki Türkiye’de yapay zeka, dijital dönüşüm gibi büyük laflar eden yöneticiler, sivil toplum gibi aktörler varken bundan soğumamam zor olurdu. Benim için belirsizlik, içinde umudu da barındıran şekilde. Benim için topluluklar/bireyler tarafından kullanılan teknoloji bir şeyler üretmeli, yaratmalı ve etkilemeli. Tıpkı Ted Kacynski gibi. Bu tarz girişimler belirsizliği de biraz olsun azaltacaktır. Yönetenler, kurumlar şeffaf olmalı, halk bilmeli. Ama maalesef biz vatandaşlar zorla ve isteyerek şeffaf hale geliyoruz.</p><figure><img alt="Kullandığımız görsel, Van Gogh’un meşhur “Yıldızlı Gece” tablosunun DeepDream’e görünen hali. DeepDream uygulamasının farklı öğrenme biçimi, içinde bolca kedi, köpek, insan ve hayvan gözü olan tuhaf bir “görüşe” yol açıyor. Bridle’ın kitap kapağında da bu tablodan bir detay kullanılmıştı." src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ft8hiAtFpFNTHGji6k2h7w.jpeg" /><figcaption>Kullandığımız görsel, Van Gogh’un meşhur “Yıldızlı Gece” tablosunun DeepDream’e görünen hali. DeepDream uygulamasının farklı öğrenme biçimi, içinde bolca kedi, köpek, insan ve hayvan gözü olan tuhaf bir “görüşe” yol açıyor. Bridle’ın kitap kapağında da bu tablodan bir detay kullanılmıştı.</figcaption></figure><p><em>James Bridle, Yeni Karanlık Çağ kitabında teknolojik ilerlemenin doğrusal bir hat izlediği ve bundan kaçınmanın imkansız olduğu fikrinin, kritik bir hata olduğunu söylüyor. daha çok bilginin daha iyi olduğunu söyleyen Aydınlanma fikrinden bugün 21. yüzyıla geldiğimizde bir enformasyon yığını olan internet var. Bu “bilgi” yığını artık dünyayı anlamanın yeni yollarını vermiyor. Bu tespit ve geleceği “karanlık çağ” olarak nitelemek üzerine ne dersin? Bu arada Bridle tamamen umutsuz, nihilist bir yerden de konuşmuyor, bir zihniyet değişimi ihtiyacından söz ediyor.</em></p><p>Bridle’ı okumadım ama en azından bu aktardığın şekilde haklı olduğunu söyleyebilirim. Özellikle “kaçınmak” ya da “korunmak” kelimeleri bu noktada çok önemli. Ağ teknolojilerinin kolaylaştırdığı en önemli şeylerden biri gerçeği kolaylıkla bükebilmek, bilgiyi manipüle etmek ve onu amacının dışında kullanmak. Bilgiye erişimin kolaylaşması, daha önce ücretli olanlara şu an para vermiyor oluşumuz iyidir fakat hala bir makalenin yüzlerce dolara satılabildiğini de görüyoruz. Belki burada bilginin karakterini sınıflayıp hangi bilginin çoğaldığını sorgulamalıyız. Nitelikli, doğru ve ilham veren bilgiyi bulmak belki de daha zorlaştı?</p><p>Ben yaşadığımız dönemi geçmiş dönemlerle karşılaştırmayı ve benzerlikleri bulmayı çok severim. Örneğin bu “teknolojik” çağda yaşadığımız telif sorunları ve mantığı, geç ortaçağ ve ilkçağ dönemleri ile hemen hemen benzer. O sebeple her dönemde karanlık çağlar olduğuna inanıyorum ve bölüm bölüm bu karanlık dönemlerin hep olacağını düşünüyorum. Şu anda da karanlık çağdayız. Zihniyet değişimi için birilerinin rahatlarını bozması gerekiyor, sence kim o kuyuya ilk taşı atacak deli?</p><p>Burada karanlığı besleyen iki alıntı yapmak istiyorum. Mark Andrejevic diyor ki “toplumsal hareketler perspektifinden bakıldığında internet, mülkiyet biçimlerinin yeniden üretildiği, hem yeni olanaklar tanıyan bir ütopya hem de gözetleme ve kontrolün son safhasına ulaştığı bir distopya haline gelmiştir”. Wikileaks kurucusu Assange ise, “elimizdeki en önemli özgürleşme aracı olan internet, totaliterliğin bugüne dek görülmedik düzeyde tehlikeli bir yöntemi haline geldi. İnternet insan uygarlığı için bir tehdit arz ediyor.” diyor. Kısaca belki de son 10–15 yıla internetin karanlık çağı diyebiliriz.</p><p><em>Pandemi, küresel çapta her şeyin internetten olduğu bir dünyanın mübalağasını hızla hayata geçirdi ve de normalleştirdi. Aşı bulundu diyelim, pandeminin devletlerde, şirketlerde ve de kullanıcı olarak bireylerde bu anlamda bırakacağı nasıl bir iz olacak? Pandemi aynı zamanda teknolojiye erişim eşitsizliğinin de altını çizmiş oldu, uzaktan eğitim bazi evlere hiç giremedi örneğin. Türkiye açısından ayrıca değerlendirmek de iyi olabilir</em>.</p><p>Aslında zaten internet tüm ekonomik ve sosyal sisteme entegre olmuş durumda. Hep şunu düşünürüm, tüm dünyada 3 saat süren bir elektrik kesintisi olsa neler olur? Ya da tüm dünyadaki internetin bir şekilde 5 saatliğine çöktüğünü düşünün. Neler yaşanırdı? Her şey internetten olmuyor, olamaz da zaten hatta olmamalı da belki, ama bu iki kutuplu bir tartışma konusu bence. Tıpkı teknolojinin “savaşı” gibi, iyiler ve kötüler, insanlar ve yöneticiler, teknolojiyi toplumun faydası için kullananlar ya da tam tersi. Zaten Covid-19 aşısının şimdiye kadar çoktan bulunması gerekmiyor muydu? Madem o kadar teknolojik gelişme yaşıyoruz? İşte bunun altında şunu aramalıyız, sağlık teknolojilerine aktarılan bütçe ne yönde? Araştırma geliştirme yapıyor muyuz, deneyip üretebiliyor muyuz yoksa sadece betondan devasa hastaneler mi inşa ediyoruz?</p><p>Teknoloji ve iletişim bağlamında düşündüğümüzde bence pandeminin insanlarda bırakacağı iz kesinlikle yeni çalışma koşulları olacaktır. Emeğin biçimleri değişmiş ve internet teknolojileri sayesinde dönüştü. İnternet taşıdığı potansiyeller ve tehlikeler bağlamında emek ile yakından bir bağ kurdu ve dijital emek kavramı ortaya çıktı. İşte bir belirsizlik düsturu olarak pandemi dönemindeki dijital emeğin sömürüsünü düşünelim. Serbest piyasa teorisinin, insan odaklı gibi görünen her modeli kendi içinde eritme ve kapitalizm gereği yeniden onu şekillendirme özelliği söz konusu. Türkiye’de Mart ayında başlayan pandemi sürecinde de bu yaşanmış, ücretli çalışanlar için “evden çalışma” modeli bir fırsat olarak görülmüş fakat bu modelin ve bununla birlikte gelen düzenin, isminde gizli bir olumlama taşıyan “yeni normal”e pek uymadığı, anormal çalışma koşulları barındırdığı görülmüştür. Güvencesiz koşullarda çalışan prekaryanın pandemi koşullarının belirsizliği ile birlikte teknolojik aygıtlara bakış açısını da düşünmek gerekmekte. İşyeri içinde retina, damar izi gibi yöntemlerle gözetim ve denetim altında tutulan çalışan, iş yerinden uzakta da devlet ve şirketler tarafından sürekli gözetim altında hayatına devam ediyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e00de01843d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Küreselleşen Müzik]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/k%C3%BCreselle%C5%9Fen-m%C3%BCzik-5a235b5f2af1?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5a235b5f2af1</guid>
            <category><![CDATA[music]]></category>
            <category><![CDATA[küreselleşme]]></category>
            <category><![CDATA[müzik]]></category>
            <category><![CDATA[caz]]></category>
            <category><![CDATA[blues]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Nov 2020 10:42:45 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-15T10:42:45.686Z</atom:updated>
            <cc:license>https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/</cc:license>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Küreselleşmenin toplumların geleneksel müzik yapılarına ve bununla birlikte tüm müzik akımlarına yaptığı etkiyi daha iyi anlayabilmek için öncelikle küreselleşmenin ve müziğin tanımlarını yapmak gerekmektedir. Küreselleşmenin ortak bir tanımı elbet vardır ama müziğin kesin bir tanımı olamayacağı açıktır. Müzik öncelikle, kişinin ”hissettiği” ile alakalıdır. Nasıl ki çevremizde olan tüm olayları zihnimizden defalarca geçirerek kendimize kabul ettiriyorsak, insanın en saf yaratımlarından olan müziği de aynı şekilde içselleştirerek duyumsarız.Müziği böyle içselleştirerek yaşayan ve müziğin özündeki o gizemi yakalayanlar özgür bir kimlik kazanabilirler. Müziği anlama çabaları -müzik üzerine düşünme, okuma, tartışma — insanda dünya sorunlarını sorgulama bilinci yaratır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*LbdxcsPMeyffuA2p" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@fpvmat?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">FPVmat A</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>İyi ve kötü yanları ile çağımızda çok söz edilen bir terimdir “<strong>küreselleşme</strong>”. Nedir aynı zamanda hem bu kadar iftiraya hem de bu kadar övgüye maruz olan bu küreselleşme meselesi? Temelde, ülkelerin ve dünya halklarının bütünleşmesidir, ulaşım ve iletişim maliyetlerini inanılmaz ölçüde azaltacağı için ortaya konmuştur; ayrıca mallar, hizmetler, sermaye, bilgi ve -daha az ölçüde- insanların sınırları aşmasının önündeki yapay engellerin kaldırılması demektir.</p><p>Kültürel anlamda yaşanan ilk küresel hareketler, öncelikle <strong>caz</strong> müziğinin oluşumunda etkili olmuştur. Bu zamanlarda yaşanan sömürgecilik faaliyetleri ve daha öncesindeki köle ticaretleri, bir kültür birikiminin oluşmasına yol açmıştır.</p><p>Batı’nın değerleri ile yaşama zorunluluğuna hapsedilen, Afrika’dan Amerika’ya köle olarak getirilen insanların kültürel bütünleşme süreci,yeni müzik tarzlarının oluşumunda önemli bir rol oynamıştır ve hem kölelik çağında olsun, hem de sonrasında Amerikan kültürünü önemli bir şekilde etkilemiştir. Örneğin, kölelerin tarlalarda emeklerini oldukça zor şartlarda ortaya koyarken söyledikleri şarkılar veya şehir hayatlarına alışma süreçlerini anlamlandıran “<strong>blues</strong>”, bu kültürel entegrasyonun ortaya çıkardığı müzik tarzıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*k5QHy272yoEfuNp9" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@drewpatrickmiller?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Drew Patrick Miller</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Şu anda yaşadığımız zamanı, küreselleşme hareketinin üçüncü ayağı olarak tanımlamak gerekmektedir. İnternetin gelişmesi ve yaygınlaşması ile ortaya çıkan bu “<strong>yeni zaman</strong>”da müziğin ulaşılabilirliği ve iletişim araçları sayesinde yayılması kolaylaşmıştır. Sözü edilen bu kolaylıkların dinleyicilere ve bestecilere dönüşü o kadar kolay olmamış, içinde büyük zorluklar taşıyarak karşılarına çıkmıştır. İşte tam da bu “yeni zaman” da müziğe hangi açıdan bakılmalıdır, etnik müzikler yerelliklerini nasıl korumalıdır ve besteci müziklerini nasıl sunmalıdır?</p><p>Koç, T.-Yıldırım, V., <strong>Müzik Felsefesine Giriş</strong>, İstanbul, Bağlam Yay., 2003</p><p>Stiglitz, J.E. , <strong>Küreselleşme: Büyük HayalKırıklığı</strong>, Çev. Arzu Taşçıoğlu-Deniz Vural, İstanbul: Plan b,2002</p><p><em>*Bu yazı ilk olarak 10.11.2012 yılında Radikal Blog’da yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5a235b5f2af1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[12.11.99 18.57]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/12-11-99-18-57-e53756d6dc29?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e53756d6dc29</guid>
            <category><![CDATA[hasar]]></category>
            <category><![CDATA[17-ağustos]]></category>
            <category><![CDATA[deprem]]></category>
            <category><![CDATA[rant]]></category>
            <category><![CDATA[12-kasım]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 12 Nov 2020 06:42:33 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-12T06:42:33.787Z</atom:updated>
            <cc:license>http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/</cc:license>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Başlık çoğu kişi hiçbir anlam ifade etmeyebilir ama başlıktaki bu rakamlar benim ve benim gibi düşünenlerin akıllarına, silinmemek üzere kazınmıştır.</strong></p><blockquote>“Dağlarla gizlenmiş, yemyeşil bir ova şu anda üzerine hayatlarımızı koyduğumuz şehir. Bu koca ormandaki enteresan hayvanlardan, nesli tükenenlerdeniz bir bir.”</blockquote><p>Bu cümleleri ne zaman defterime not aldım bilmiyorum ama bildiğim bir şey var ki, bu şehir hakkındaki fikirlerim depremden sonraki 13 yıl içinde değişmedi. Evet, tam 13 yıl geçti 12 Kasım 1999 Düzce depreminin ardından ve değişen bir şey yok!</p><p><strong>John Zerzan</strong> <em>Gelecekteki İlkel</em> adlı kitabının bir yerinde, yaşanan gelişimin ileriye doğru değil geriye doğru olduğunu varsaymıştı. İşte bu tanımlama tam olarak Düzce şehrine uyuyor: Geriye doğru gelişen bir şehir! Tabi ki bunun da birçok sebebi var. Öncelikle Düzce depreminin kamuoyundaki algılanış biçimi hala ve ısrarla yanlış bir şekilde devam etmektedir. Düzce ilk önce, kimilerine göre yüzyılın felaketi olarak ifade edilen 17 Ağustos depremiyle darbe almış, 3 ay sonra gelen 12 Kasım depremi ile de bir daha toparlanmamak üzere sosyal ve fiziksel anlamda tamamen yıkılmış, parçalanmış ve çürümeye terk edilmiştir.</p><p>İki depremi de Düzce’de -birinci depremi evimde, ikincisini ise sokakta- yaşamış olan ben, bu yıkıntılar arasında hareketsiz kaldım, hayatı göremedim ve hep o dört tarafı dağlarla kaplı hapishaneden kurtulma düşüncesi ile günlerimi geçirdim. Ama 13 yıl sonra hala görüyorum ki; ortada, o şehre ve iki depremi de orada yaşamış olan insanlara karşı süregelen bir haksızlık var.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*OwRjZNShqHIFyNXI" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@giancarlor_photo?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Giancarlo Revolledo</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Marmara Bölgesi’nde yaşanan depremin doğa bilimciler tarafından açıklanan özellikleri Düzce’de oluşan iki depremin boyut ve büyüklüğünü anlamamıza yardım etmektedir. Düzce ilinde toplam 12.513 konut ağır(yıkık), 9.065 konut orta, 10.222 konut az hasara uğramıştır. (Örneğin yıkık ya da ağır hasarlı konut sayısı Bolu’da 2532, Kocaeli’nde ise 2355&#39;dir.) Depremde toplam konutların %81&#39;nin ve işyerlerinin de %87&#39;sinin hasar görmesiyle Düzce il merkezinin büyük bir kesimi yıkılmıştır. Konutların hasar durumuna ve rakamlara bakıldığında en fazla “yıkımın” Düzce’de olduğu görülmektedir.</p><p>Yaşanan iki büyük deprem felaketi ile tümüyle sarsılan, ardından gelen 2001 krizi ile ekonomik açıdan da işsizliğe maruz kalan Düzce, gerek yazılı basında gerekse medyada neden hiçe sayılmaktadır? 17 Ağustos’un yıldönümünde sabaha karşı 03.00&#39;te bile canlı yayın yapan televizyon kuruluşları neden 12 Kasım depremine yer vermemektedir? Marmara Üniversitesi Sosyoloji Bölümü tarafından 2007 yılında yapılan çalışma dışında, neden akademik ortamda bu konuya ilgi gösterilmemiştir?</p><p>Niyetim, iki deprem arasında bir ayrımcılık yapmak değil ki ikisinden de aynı oranda, belki de daha fazla etkilenmiş biri olarak bunu yapamam da zaten. 13 yıl içinde depremi yaşayan illerdeki değişimi gördükten sonra, bunun en azından bir kısmının benim şehrimde yapılmış olduğunu görmek isterdim. Neden şehir dışından Düzce’ye geldikten sonra hala depremin izlerini, o soğuk puslu havayı hissediyorum? Neden herkes şehirde yürürken birbirinin yanından siyah ve uzun paltolarıyla, gri ve asık suratlarıyla geçiyor?</p><p>Depremden sonra ortaya çıkan konut sorunlarının varlığı herkes tarafından bilinmektedir. Bu sorunların ana kaynağı STK’ların, yerel/özel yönetimlerin ve iktidarın soruna yaklaşma biçimlerindeki farklılıklardır. Örneğin ABD’deki afet sonrası yardım sisteminin en önemli iki kaynağının hükümet yardımları ve özel sigorta tazminatları olduğu bilinmektedir. Bu yardım sistemi incelendiğinde, sistemin hedef aldığı grupların üst-orta gelir grubundan müstakil evlerde oturan mülk sahipleri olduğu ortaya çıkmaktadır. Bugün hakim olan “bırakınız yapsınlar (Laissez faire)“ ekonomisinde, bu sistem içindeki yardımların daha fazla kesintiye uğratılmasından ve bu şekilde daha çok kişinin yardımlara erişiminin engellenmesinden endişe duyulmaktadır.</p><p>Benzer biçimde Türkiye’de uygulanan resmi politikalar çerçevesinde, bunların mülk sahibi orta ve üst gelir grubundan ailelere hitap ettiği görülecektir. Gerek konut edinmek için mülk sahibi olmak şartının aranması, piyasada hazır sunumda olan konutların yeniden yapılandırılması için tam ve planlı bir girişimin gerçekleşmemiş olması, gerekse kalıcı konutlar, konut kredisi gibi programların bazı ödeme koşullarını taşıması gibi şartlar değerlendirildiğinde, esasen depremlerden en çok yara almış kesim olan yoksullar ve kiracıların yardım projelerinden büyük oranda dışlanmış olduğu görülecektir. Yerleşim yerindeki yeterli konutun, bir insan hakkı ve sürdürülebilir kalkınma stratejisinin önemli bir ayağı olduğu unutulmamalıdır.</p><p>Yeni yapılan konutların şehre olan uzaklığı, idari yapılanma sürecinin uzun sürmesi ve idari yapıların birbirine olan uzaklığı, kalıcı konutlarda işyeri ve alışveriş merkezi olarak belirlenen yerlerin tam anlamıyla faaliyete geçmemesi ve huzursuzlukların en büyük kaynağı olarak da kalıcı konut alanındaki sosyal ortamların yokluğu bu şikayetlerden bazılarıdır. Şehir merkezine gidip gelmenin maliyeti ve kalıcı konutlarda sosyal hayatın sıfır oluşu, insanları daha izole bir şekilde yaşamaya mecbur etmiştir. Bu içe kapanıklık depremle bozulan psikolojinin daha da bozulmasına, hatta kalıcı etkilere sebebiyet vermiştir.</p><p>12 Kasımda Düzce’de yaşanan deprem sonrası, <strong>Kyoto Üniversitesi</strong> Afet Önleme Enstitüsü profesörlerinden<strong> Prof. Dr. Kakumoto </strong>ve ekibi Düzce’ye gelmiş, çalışmaları sonucunda Kobe depremi sonrası geliştirilen <strong>Dimsis</strong> (geographics information system) kent bilgi sistemi projesinin Düzce’ye de uygulayabileceklerini ve bu konuda her türlü desteği karşılıksız olarak verebileceklerini belirtmişlerdir. Fakat içinde “rant kavgası” olmayan bu proje, bir grup takım elbiseli adam tarafından uygulanmamıştır. Düzcelilerin ışığa, yeni kaldırıma, AVM’lere ihtiyacı yoktur. Sadece biraz ilgiye, sosyal ve kültürel etkinliklere daha da önemlisi içinde yaşayabilecekleri, yolsuzluk, partizanlık ve kayırmadan sıyrılmış bir kente ihtiyaçları vardır.</p><p><em>*Bu yazı ilk olarak 12.11.2012 tarihinde Radikal Blog’da yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e53756d6dc29" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Postmodernizm Modernizm İlişkisi]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/postmodernizm-modernizm-i%CC%87li%C5%9Fkisi-8fc5a7856491?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8fc5a7856491</guid>
            <category><![CDATA[kültür]]></category>
            <category><![CDATA[kuantum]]></category>
            <category><![CDATA[kent]]></category>
            <category><![CDATA[postmodernizm]]></category>
            <category><![CDATA[modernizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 10 Nov 2020 18:37:21 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-10T18:37:21.693Z</atom:updated>
            <cc:license>https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/</cc:license>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Postmodernizm sözcüğü ilk olarak Avrupa’da <strong>Jean-François Lyotard</strong>’ın 1979 <em>La conditionpostmoderne</em> (Postmodern Durum) adlı kitabında görülür ve daha sonra Avrupa’da yaygın olarak kullanılır. Lyotard postmodernliği, modernliğin geldiği en uç nokta olarak tanımlamaktadır. Bu kavram çeşitli anlamlar içermektedir. Özellikle mimarlık alanında modernliğe karşı çıkış olarak algılanan postmodernlik kavramı , “aydınlanma” çağına ve aklın özgürlüğüne dayanan anlayışa geri dönüşün bir belirtisi olarak da kullanılmaktadır.</p><p>Modernizm ve postmodernizm ikilemini hangi alanda çözümlemek gerektiğini henüz bilememekle beraber, en büyük etkiler yine sanat ürünlerinde görülmüştür. Modernizm/Postmodernizm karşılaştırmasında ise postmodernizmi toplumsal bir teori olarak konumlandıran <strong>Douglas Kellner</strong>, modernizmin “yüksek sanat”ın yasası ve bir parçası haline geldiğini söylerken, postmodernizm Pop Art’ta aynı zamanda dönemin mimarisinde, filminde ve edebiyatında görülebilen ‘anything goes’ (her şey uyar) yollu bir popülist estetik sergilediğinden bahsetmiştir.(Mehmet Küçük, Modernite Versus Postmodernite) Modernizm yaptığı aşağı kültür-yüksek kültür ayrımını Postmodernizmde popüler ve yüksek kültürün karışımı; pop kültürünün yeni değerler kazanması olarak görebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*FCCNmot1RkIWdQPR" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@mikakor?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Mika Korhonen</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Modernizm ile Postmodernizm ‘in belirgin farklarından biri de kent planlamasında görülmektedir. Modernist kent planlamacıları, gerçekten de, bilinçli olarak bir “kapalı biçim” tasarımı aracılığıyla, metropol üzerinde bir “bütünsellik” olarak “hakimiyet” kurmayı hedeflerken, postmodernistler kentsel süreci , “anarşi” ve “değişim”in bütünüyle “açık” durumlarda “oyun” oynadığı denetlenemez ve “kaotik” bir şey olarak görme eğilimdedirler. (Harvey, Postmodernliğin Durumu, 1996) <strong>Berman</strong>, kentsel değişim süreci için şöyle der: “Öyle görünüyor ki, kentsel gelişme sürecinin kendisi, bir yandan çorak araziyi mamur bir fiziksel ve toplumsal mekana dönüştürürken, bir yandan da müteahhidin kendi içindeki çorak araziyi yeniden yaratmaktadır. İşte, gelişmenin trajedisi böyle işler.”</p><p>Modernizm/postmodernizm tartışmalarının özünde “anlam” sorunu ve belirli anahtar terimlerin anlamları üzerine bir yığın ateşli argüman yatar. <strong>Baudrillard</strong>, “Anlamla yaşayan anlamla ölür” der. Postmodern dünya anlamdan yoksundur; postmodernite, teorilerin boşlukta süründükleri, güvenli herhangi bir limana demirlemedikleri bir nihilizm evrenidir. Anlam derinliği gizli bir boyut, henüz görülmemiş bir alt tabaka gerektirir; gelgelelim, postmodern toplumda her şey görülebilir, belirgin, şeffaf, çırılçıplaktır. Postmodern sahne ölü anlam işaretlerini, parçalanmayı ve şeffaflığı, bok kültürünü, aynı olanın yeni karışımlarına ve bileşimlerine dönüşen donmuş biçimleri sergiler. (Baudrillard, 1984b:39)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*gfHEOobONX77N4Q_" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@chatelp?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Pierre Châtel-Innocenti</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Modernizm ve Postmodernizm süreçlerinin her bilimde olduğu gibi Fizik bilimi ile de bağlantısının olduğu yok sayılamaz. <em>Kuantum</em> Fiziğinin olasılıklar dünyası, tüm bilimleri ve sanat yapıtlarını da derinden etkilenmiştir ve postmodernizme geçişte önemli bir yer tutmuştur. 1900&#39;lerde ise kuantum fiziğindeki gelişmeler ve 1950&#39;lerde <em>kaos</em> teorileri, pozitif bilime ilişkin soru işaretlerini arttırmıştır. Kaos, basit olayların basit şeylere neden olduğu anlayışını yıkıp basit şeylerin çok karmaşık ve büyük olaylara neden olabileceğini (örneğin <em>kelebek etkisi</em>) kanıtlamıştır. Postmodernizmin bu bütünsel anlayış içindeki yöntemi de, hiçbir parça bütünden ayrı incelenemeyeceği gibi hiçbir birey de toplumdan ayrı incelenemez düşüncesidir. Kısaca söylemek gerekirse postmodernizm, kuantum sıçraması yapmış bir modernizmdir.</p><p><em>*Bu yazı ilk olarak 8.11.2012 tarhinde Radikal Blog’da yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8fc5a7856491" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Passo-Gözetim Aracı: Elektronik Bilet]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/passolig-gozetim-ebilet-9a1e0bf1a85b?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9a1e0bf1a85b</guid>
            <category><![CDATA[tff]]></category>
            <category><![CDATA[passolig]]></category>
            <category><![CDATA[bilet]]></category>
            <category><![CDATA[türkiye]]></category>
            <category><![CDATA[futbol]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 08 Nov 2020 11:31:44 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-08T11:31:44.578Z</atom:updated>
            <cc:license>http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/</cc:license>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Türkiye’nin dünya ülkelerini sağlam bir irade sergileyerek -sonunda- yakaladığı sansür ve gözetim konusundan, <a href="https://bianet.org/bianet/siyaset/151168-devleti-gozetlemek-ve-utku-kali">Devleti Gözetlemek, Utku Kalı ve Sızıntılar</a> başlıklı yazıda biraz olsun bahsetmiştik. Şimdi ise büyüklerimiz başka bir gözetim / fişleme aracı bahşetmiş gibi görünüyor: Elektronik bilet. Aslında buna, toptan / tam gözetim hamlesinin sadece bir tarafı demek daha doğru olur. Bundan birkaç ay evvel, 5651 sayılı İnternetle Mücadele(!) yasasıyla diğer tarafını da yürürlüğe koydular.</p><p>2006 Dünya Kupası’ndan bir yıl önce Almanyalı veri koruma uzmanı Thilo Weichert, “taraftarların üzerinde tam kontrol sağlayacak olan” bu sistemden bahsederken mega gözetim projesi diyerek herkesi uyarmış. Dinleyen kim! Bir sonraki paragrafa geçmeden önce Tatlıses’in Mega Aşk adlı şarkısını dinleyebilirisiniz. Devletin başındaki -e’den sadece gözetlemeyi anlayan büyüklerimiz işte böyle aşkla bağlı bu tarz projelere.</p><p>Ülkemizde, penguenleri çok seven kanalların kadrolu elemanları gibi her konuda bilgi sahibi olan biri değilim. Sadece bir spor izleyicisi ve bir taraftarım. Onlar gevezelik edip saatlerce beynimizi sulandırmaya başlamadan önce bu uygulamanın gözetim / fişleme kısmıyla ilgili bir şeyler söylemek istiyorum. Bu arada, “aslında proje güzel ama...” diyen spor yazarları da boy göstermeye başladı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/492/1*OSuDPeHzTbvdqY_7ZtfVdw.jpeg" /></figure><p>Elektronik bilet uygulamasının en basit haliyle iki temel unsuru var; birincisi ekonomik ve spor tarafı ikincisi ise gözetim ve taraftarlık. Spor ve ekonomi tarafıyla ilgili yazılanları okumanız için en alta ekleyeceğim.</p><p>Bu uygulama da bir “mücadele” üzerine ortaya atıldı. Devlet, sokakla ve internetle olan mücadelesinden sonra bu kez sporda şiddet ve düzensizlikle mücadeleyi bu araçla sağlamaya karar vermişti. Devlet vatandaşlarıyla mücadele ediyordu! Bu, tam da devlet babadan beklenen bir şeydi. İnternetle mücadele yasaklayarak ve sansürleyerek, taraftarlarla ve sporla mücadele de gözetleyerek ve fişleyerek devam ediyordu; önünü alamıyorduk. Tersini düşünüyorsanız <em>“Saklayacak bir şeyim yok” Diyenlere Gizlilik</em> adlı <a href="https://www.dijitalguvenlik.org/gizlilik/saklayacak-bir-seyim-yok-neden-gizliligimi-onemsemeliyim/">yazıyı</a> okuyabilirsiniz.</p><p>Bir taraftarım demiştim ya.. Stada giden herkes bilir ki, mütemadiyen yanınıza oturan ve sürekli tribünler içinde gezen sivil polisler, onların kameralı başka arkadaşları ve stat güvenliği tarafından sürekli izleniyorsunuz. Şimdi diyorlar ki, arkadaşım bizi uğraştırma biz de maçımızı izleyelim. Sen tüm bilgilerini kendi rızanla bu kartla birlikte bize önceden ver! Ayrıca, herhangi bir amaç uğruna toplanma! Toplanacaksan da, “çaldık ama çalıştık” felsefesi ile yapılmış herhangi bir toplu taşıma aracına bin, bizim istediğimiz yerde ve bizim için toplan, bağır, ye, iç, gez. Öte yandan bu uygulamayla tribünlerden soğutmaya çalışılan onca insana da, “internette <em>#fakirlerelink </em>yazıp dakikalarca maç görüntüsü arama, hem takılır o, golü göremezsin, hapise bile girersin. Ver paranı, biz sana özel “ses kısmalı” bir alet verelim. Hem ses kısmakla elin yorulmasın” deniliyor.</p><p>Merkezi yapılar zamanla gayri-merkezi bir hal alıyor / alacak demiştik ya.. Herhalde bu “tam merkezi” bir halden sonra gerçekleşecek. E-bilet uygulamasında da aynı durum geçerli. Taraftarların tüm verilerinin kontrolü TFF’de olacak. Bunu ben söylemiyorum, kanun söylüyor. Madde 5/11/a’da diyor ki; Elektronik kart oluşturulmak amacıyla alınacak kişisel bilgiler federasyon bünyesinde oluşturulan merkezi veri tabanında tutulur. Bu veri tabanı Maliye Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı erişimine açıktır. Şahane! Bir de buna MİT yasası’nı ekleyin. Türkiye dünya ülkelerini gözetim konusunda yakaladı mı demiştik? Yok yahu, baya baya geçtik! Açın Türkiye’nin önünü!</p><p>Siz bu kartı başkasına vereyim de izlesin maçı derseniz; olmaz, yassaahhh! Hele bir de kartı kopyalayayım demeyin, bittiniz! Hadi safız, kopyalanmış kart aldık, yine cezalısın! Hadi bu sisteme dahil oldunuz ve yayıncı kuruluşun sesi kıstığı dakikalarda hep birlikte bir şeyler tezahür ettiniz, vay halinize! EGM bu verilerle sizi birkaç gün misafir eder. Dahası için kanunun fıkralarını açın okuyun, inanın çok güleceksiniz.</p><p>Adettendir bizde iktidarların beğenmediği olayları yasaklayarak çözme isteği. Nedense böyle durumlarda hep “seçkinlerin” davranışları gelir aklıma. İnternete sansür ve yasak getirirsiniz ama bilirsiniz ki orada en ağzı bozuklar belediye başkanıdır, milletvekilidir, gazetecidir vs. Yine çok iyi bilirsiniz ki, tribünlerde küfürlerin savrulduğu yerler yine o seçkinlerin oturduğu koltuklardır.</p><p>Bu kart uygulaması aklıma şehir içi otobüsleri getirdi. Hani ailenizin ya da arkadaşlarınızın yanına gittiğinizde otobüs şoförünün size “buranın belediyesi tarafından verilen kartınız olmalı” dediği gibi bir durum.. Her il için ayrı kart, her maç için ayrı elektronik bilet! Her yerde durumunuzu kanıtlamalısınız.</p><p>Devlet bizlerle mücadele ediyor ve yer yer / sık sık saldırı pozisyonuna geçmeyi de ihmal etmiyor. Kortunuz mu? Korkmayın, korkmayalım. Çünkü devlet bizden korkuyor.</p><p>Okumalar / Dinlemeler:</p><p>Taraftar Hakları Derneği Bildirisi; <a href="https://web.archive.org/web/20141104065445/http://www.taraftarhaklari.org/14-nisan-taraftar-bildirisi-ebiletehayir/">http://www.taraftarhaklari.org/14-nisan-taraftar-bildirisi-ebiletehayir/</a></p><p>“PassoLig, PassoFişleme, PassoGeçirmece”; <a href="https://web.archive.org/web/20141104065445/http://cizgidencikaran.com/2014/04/09/passolig-passofisleme-passogecirmece/">http://cizgidencikaran.com/2014/04/09/passolig-passofisleme-passogecirmece/</a></p><p>“World Cup 2006 ‘abused for mega-surveillance project” <a href="https://web.archive.org/web/20141104065445/http://www.prisonplanet.com/articles/february2005/090205worldcup.htm">http://www.prisonplanet.com/articles/february2005/090205worldcup.htm</a></p><p><em>*Bu yazı ilk kez 19.04.2014 tarihinde Radikal Blog’da yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9a1e0bf1a85b" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Okan Bayülgen’i Okumak]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/okan-bayulgen-gezi-parki-e1ba221894c6?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e1ba221894c6</guid>
            <category><![CDATA[iktidar]]></category>
            <category><![CDATA[okan-bayülgen]]></category>
            <category><![CDATA[medya]]></category>
            <category><![CDATA[gezi-parkı]]></category>
            <category><![CDATA[gezi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 06 Nov 2020 13:02:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-06T13:03:38.525Z</atom:updated>
            <cc:license>https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/</cc:license>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu yazıda, son zamanlarda çokça konuşulan Okan Bayülgen’in Online Medya Derneği <a href="https://www.youtube.com/watch?v=w_B05MBgtz8">toplantısındaki</a> 9:05 dakikalık videosunu okumak istiyorum. Bu toplantı ile ilgili yazım hataları dahil içeriği birebir aynı olan fakat başlıkları farklı iki haber çıktı. Birinin başlığı “<a href="https://web.archive.org/web/20141116204802/http://www.aktuel.com.tr/Medya/2013/07/05/bayulgenden-alaboraya-destek?utm_source=twitterfeed&amp;utm_medium=twitter"><em>Bayülgen’den Alabora’ya destek</em></a><em>”, diğer haberin başlığı ise “</em><a href="https://web.archive.org/web/20141116204802/http://www.onlinemedya.org/vay-donek-geziyi-biraktin-mi/"><em>Bu provokasyonu anlı şanlı gazeteciler yaptı</em></a><em>”. </em>Bu video ile ilgili burada, “Sen kiminle dalga geçtiğini sanıyorsun Okan bey?” diye soran bir <a href="https://web.archive.org/web/20141116204802/http://blog.radikal.com.tr/Sayfa/hadi-gencler-okan-bayulgen-icin-bungalov-evlere-28496">yazı</a> daha var. Ben de ikinciyi yazmayı deneyeceğim.</p><p>Çocukluğum sokak dışında, televizyonda spor karşılaşmaları ve çizgi film izlemekle geçti. Çocukluktan gençliğe süregelen dönemlerde ise spor izlemekten spor yapmaya, müzik dinlemekten müzik yapmaya geçmiştim. Okul, sınavlar derken televizyonun <a href="https://web.archive.org/web/20141116204802/http://radikal.com.tr/index/http://www.radikal.com.tr/hayat">hayat</a>ımdaki yeri küçüldü ve orada sadece “Gece Kuşu” kaldı. Televizyonun zamanla hayatımdan çıkışına şahit olurken, arasıra baktığım nadir programlar hep Okan Bayülgen’in programlarıydı. Sadece eğlenmek için. Zaten her şey eğlence(!) için değil miydi?</p><p>Gezi Direnişi’ni, aktif olarak takip ettiğim, bağımsız bir şekilde haber aldığım ve ürettiğim Yeni Medya’dan öğrendim. Gece geç saatlerdi ve birileri ağaçlara sarılmıştı. Birileri onurlu bir şekilde dozerlerin önünde duruyordu. İktidarın inadı ve polis şiddeti herkesi sokaklara döktü ve ben de direnişin en yoğun yaşandığı o günlerde sokaktaydım. Hani şu Okan Bayülgen’in “hayat sokakta” dediği sokaklarda… Ama hiç eğlenmiyordum; sadece öfkeli ve heyecanlıydım.</p><p>Okan Bayülgen’in malum konuşmasının tamamına ulaşmak istedim ama henüz bu gerçekleşmedi. Yayınlanan bölümlerinden satır aralarına hep birlikte bakalım istiyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/652/1*Q0-yMhI3bGmS-sHx-ONBug.jpeg" /></figure><p>Konuşma, Bayülgen’in kendi ismiyle açılan “twitter” hesaplarından yakınmasıyla başlıyor ve videonun 1:10 -1:41 dakikaları arası Bayülgen, sosyal medyanın provakasyona açık güvenilmez bir mecra olduğundan hatta bir “medya” olmadığından bahsediyor. Ardından da sosyal medyanın “medya” görevini üstlenmeye başlamasının oldukça tehlikeli olduğunu söylüyor. İnternetteki provakasyonu yansıtan ve tüm muhafazakar basının sarıldığı tek örnek “panzer altında ezilen Aylin fotoğrafı” onun da referans verdiği tek olay.</p><p>Biz ne diyoruz? Sosyal medya bu görevi üstlenmedi; ana-akım/geleneksel medya olayları görmediği ve çıkar gruplarının menfaatine hizmet ettiği için yeni medya olayların ortasında gerçekleri yansıttı. İnsanlar tıpkı Okan Bayülgen gibi u-stream yayınlar yaptı. Sabaha karşı sokaklardan eve döndüğümüzde bu yayınları izledik ve arkadaşlarımızın gözaltına alındığından bu sayede haberdar olduk. Direnişin ilk gününde İstiklal Caddesi üzerinde, Cihangir’de ve Tarlabaşı tarafında biz de duyduk “50.000 polis geliyor, 7 kiş ölmüş vb. “ gibi cümleler, okuduk da. Sonra ne oldu; o senin beğenmediğin ve kontrolsüz bulduğun sosyal medya, bu tarz haberler yayan kaynakları süzdü; doğru ve gerçek haber alma adına siteler kuruldu. Sosyal medyanın kötü bir şey olduğunu söylerken aynı zamanda Melih Gökçek’in bu alanı kullanışını takdir etmen, ayrıca bizleri yaralayan bir söylemdi.</p><p><em>“Halka saldırılıyor, engelli vatandaşa saldırılıyor, sanatçılara saldırılıyor… Gördüklerimiz bunlar! Bütün dünyanın gördüğü bu! Öyleyse, Başbakanımızın dediğini yapalım. Suçlama refleksini bir kenara bırakarak düşünelim. Eğer sade vatandaş olarak bu gelişmelerden endişeliysek. Bu kaos ortamının memlekete iyi gelmeyeceğini anlıyorsak. Ben bütün eleştirileri okuyor ve dikkate alıyorum. Nasıl yazılmış olursa olsun altında bir beyan, fikir arıyorum. Siz de aynısını yapar mısınız? Kardeşlerinize, tanışlarınıza, hemşehrilerinize, vatandaşlarınıza bu zulüm yapılırken bir an olsun düşünebilir misiniz?” </em>Sen neden bu yazdıklarını unuttun, neden bunları düşünemiyorsun?</p><p>Hem ne malum o çok sevdiğiniz “provakasyonu” sizin gibi düşünenlerin yapmadığı? Devletin bu konuda sicilinin bozuk olduğunu Gezi Eylemleri süresince gördük değil mi? Peki neden Akit ve benzeri yayın organlarının yaptığı provakasyona hiç değinmiyorsun? Neden ölen 5 kişiye ve yaralanan binlerce kişiye lafın yok? Hem ilk iki gün çok tepen atmış da çıkmışsın ya sokağa. Diğer günler de ölenler, yaralananlar için tepen atmadı mı? İktidarın nefret dolu, ayrıştırıcı ve tahrik edici söylemleri demek tepeni attırmadı? “İktidar” konusuna birazdan döneceğim…</p><p>Daha sonra diyorsun ki;<em> “Bir yerde bir şey oluyor, o şeyin dozu oradan haber alamadıkça artar. Dedikoduya ve provakasyona açık hale gelir.” </em>Senin yıllarca çalıştığın ve <a href="https://web.archive.org/web/20141116204802/http://www.youtube.com/watch?v=gzIqUSq0dO8">“anarşi olunmazsa genç olunmaz” d</a>iye bağırdığın televizyon kanalları sustuğu için olayların dozu arttı öyle değil mi? Belki insanlar senin gibi sosyal medyaya güvenmediği için sokağa çıktı. Hani sen de “noluyor lan?” diye bir bakmaya ve kitap okumaya gitmişsin ya? Ayrıca televizyonda bizleri “uyutmak” için yaptığın programlar da yoktu.</p><p><em>“Nükleer için yürü desem gelmezsin, çocuklara her gün fruktoz içiriliyor ona ses çıkarmazsın. Ama Amerikan lobiciliğinin dünyaya pompaladığı sigara söz konusu olunca kıyameti koparırsın. İstanbul çevresinde 4.5 milyon ton nükleer atık var.” </em>demiştin seni kapalı alanda sigara içmemen için uyaran o faşist(!) kıza hatırlıyor musun? Ayrıca mikrofonu elinden bırakmayarak şakşakçılarına şov yapmayı ve faşizm kelimesinin tam anlamıyla karşılığını bizlere göstermeyi ihmal etmemiştin.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*z3gu4iaINyKsAd02DayoGw.jpeg" /></figure><p>Videonun 7:05 -7:17 dakikaları arasında öyle bir cümle söylüyorsun ki, çocukluğumdan beri seni “bilen” ben, hiç şaşırmadığım kadar şaşırıyorum ve bir “televizyon şakası” olduğunu o an anlıyorum. <em>“Senin demokrasi mücadelenin arkasındayım ve buna canı gönülden katılıyorum. Ama iktidar mücadelesi, bir dakika baba, o başka bir konu.”</em>diyerek neden Gezi Eylemleri için böyle düşündüğünü açıkça ortaya koyuyorsun. Az önce alıntıladım işte kendi yazdığın polis zulmünü! Bunu yapan kim peki? Demokratik hak taleplerimizi kimden istiyoruz biz? Neyin tahakkümüne karşıyız biz? Sen “fuck the system” derken neyi kastediyordun?<em> “İktidar mücadelesi ise sandıkta yapılır. “Sen iktidar mücadelesi yapmak için sokağa çıkarsan adam sana gaz değil kurşun da sıkar.” </em>hiç mi düşünmedin “demokrasi” ve “hak” mücadelesi için ölenleri? Bir daha Gezi Parkı’na kitap okumaya gideceksen “iktidar” hakkında okumanı tavsiye ediyorum. Ama güvenli yerlere git, kahve içmeye gittiğin kafelerin oraya gaz bombası gelmesin! Hatta evden çıkma diyeceğim ama polis evlere de gaz atabiliyor. Oturduğun muhitte her an gaz yiyebilir ve kahraman olarak algılanabilirsin.</p><p>Hadi her şey bıraktım, <a href="https://web.archive.org/web/20141116204802/http://www.youtube.com/watch?v=qLIaJUFupRc">o gaz yediğin bu videoyu</a> neden çektin ve o güvenilmez alana yükledin? Orası hiç de senin takıldığın yerlere benzemiyor.</p><p>Basın açıklamasıyla ilgili <em>“Bu kadar sanatçı toplanmış, bir tane kamera var.”</em> diyorsun videonun sonlarına doğru. Senin düşünce mantığınla çok kameranın olduğu durumları daha önemli, az kameranın olduğu durumları daha önemsiz, dolayısıyla ana-akım medyanın olmadığı, yani az kameranın olduğu Gezi Eylemleri’ni de “daha önemsiz” olduğunu düşünmemiz gerekiyor.</p><p>Yazıya çocukluğumdan örnek vererek başlamıştım. İşte yine 90&#39;lı yıllar, hava çok güzel ve “güneşli”, ben yine sokaktayım. Televizyonun hayatımdaki yeri gittikçe küçülüp yok olurken, televizyondan izlediğim sen, gözümde daha da küçüldün ve yavaş yavaş yok oldun. Ha unutmadan söyleyeyim, kışları da sokaktaydık biz ve yine sokakta olacağız…</p><p><em>*Bu yazı ilk olarak 27.07.2013 tarihinde Radikal Blog’da yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e1ba221894c6" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Biri Bizi Gözetliyor]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/biri-bizi-g%C3%B6zetliyor-bf7f3522ce8e?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/bf7f3522ce8e</guid>
            <category><![CDATA[surveillance]]></category>
            <category><![CDATA[reklamcılık]]></category>
            <category><![CDATA[phorm]]></category>
            <category><![CDATA[sansür]]></category>
            <category><![CDATA[gözetim]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 30 May 2020 10:56:00 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-05-30T10:56:00.822Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*paEiy_aI0jhL99kO" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@purzlbaum?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">🇨🇭 Claudio Schwarz | @purzlbaum</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Arşiv | 2 Kasım 2012</p><p>Devlet vatandaşlarını uzun zamandır farklı yollarla gözetliyor. Teknoloji bu kadar ilerlemişken ve interneti aktif olarak kullanan kişi sayısı sürekli artış gösterirken, neden devlet “iletişim tekeli” <strong>TTNet</strong>’i de yanına alıp gözetleme alanındaki <strong><em>Phorm</em></strong>’unu korumaya devam etmesin? Hepimiz “teröristliğin” sınırlarında dolaşmıyor muyuz? Ya korkuyoruz ya da korkutuluyoruz fakat ne olursa olsun izleniyoruz! Gözetleniyor oluşumuzun farkında olmayıp sorgulamadan sörf yapmaya, evde olmadığımız zamanlar AVM’lerde, evde olduğumuzda ise internet sitelerinde alışverişimize devam ediyoruz. Phorm gibi iyi niyetli firmalar da gelip, tüketimimizi daha etkin kılmak için yardımını bizden esirgemiyor.</p><p>Phorm kısaca, gezdiğimiz internet sayfalarından, izlediğimiz videolardan, baktığımız reklamlardan, doldurduğumuz formlardan internet deneyimlerimizi kişiselleştirip davranış kalıplarımızı izlerken, kullanıcılara uygun reklam ve içerik sunmayı amaçlıyor. Kişisel bilgilerimizin ve internetteki eğilimlerimizin ekonomik değer kazanması üzerine şirketler bu tarz uygulamalara gidiyor. Ne kadar güzel değil mi? Benim doğum veya okul bilgilerimin nasıl bir ekonomik değeri olur? Reklam sektörü ve internet kelimeleri bir araya geldiğinde her şey değerli olur.</p><p><strong>İnternetteki İzlerimiz</strong></p><p>Şirketler ürünlerini daha iyi pazarlayabilmek ve daha fazla tüketici kitlesine ulaşabilmek için kullanıcıların kişisel bilgilerini elde edip sınıflandırmaktadır. Bu tarz şirketler internette gezinirken bıraktığımız ayak izleri –birçoğu da kalıcı olan izler- dışında hangi tür sitelere girdiğimizi, hangi konularda araştırma yaptığımızı, sosyal ağlarda neler paylaştığımızı izlemekten keyif duyarlar ve bu bilgileri başka şirketlere satmaktan da geri durmazlar. Ne de olsa her şey satılıktır! İşte Phorm şirketi tüm bu takibi, reklamcıların çok sevdiği “davranışsal hedefleme” için yapıyor. Yani her şey yine bizim kolaylıkla tüketebilmemiz için! Şirket diyor ki; biz kimsenin bilgisini depolamıyoruz, siliyoruz. Peki bilgileri depolamıyorsan veri bankasını nasıl oluşturuyor ve milyonlarca kullanıcının davranışlarını neye göre sınıflandırıyorsun? Hele ki sen, hakkında onca soruşturma açılmış, zaman içinde ABD ve AB’den, sonrasında Romanya’dan kovulmuş ekonomik zarar içinde bir firmayken, kişisel verilerimin güvenliği insan hakları belgeleri tarafından korunuyorken ve sen, TCK’nun ilgili maddelerini hiçe sayıp faaliyetine devam ederken sana nasıl güvenelim?</p><p><strong>Nasıl İzleniyoruz</strong></p><p>En pahalı ve en yavaş interneti kullanan bizler tüm bunlar yetmiyormuş gibi TTNet tarafından yeterince bilgilendirilmeden bu sisteme dahil ediliyoruz. Evet, hepimiz Phormlanmış olabiliriz. İnternete girdiğimizde birden ortaya çıkıveren –birçok kişinin başına gelen ve herkesin virüs zannettiği- “<strong>gezinti.com</strong>” servisi, en geleneksel yöntem olan “x” butonuna bastığımızda kapanmıyor bilakis bizleri sisteme dahil ediyor. Yani sistemden çıkmaya çalıştığımızda ters etki ile sorgusuz sualsiz bir şekilde sisteme dahil oluyoruz.(<a href="http://bit.ly/QXZvRa">http://bit.ly/QXZvRa</a> adresinde sistemden çıkma yolları mevcut)</p><p>Teknik detaylardan fazla bahsetmeden, <strong>Derin Veri Analizi</strong> (DPI) yönteminin bu sistem içerisinde kullanıldığını, aslında büyük ağ yapılarını yönetmek için tercih edilen bu sistemin kötü niyetli kullanıma açık olduğunu ve devletlerin gizli bir şekilde bunu kullandığını bilmemiz gerektiğini düşünüyorum. Hatırlamamız gereken bir başka konu da şu ki, zamanında İngiltere’de yaklaşık 21 bin kişinin bu şirketin incelenmesi için dilekçe verdiği, bizde ise <strong>Alternatif Bilişim Derneği</strong>’nin yakın zaman içinde suç duyurusunda bulunduğu ve mecliste bu konu hakkında bir soru önergesi verildiğidir. (Ayrıca <a href="http://enphormasyon.org/"><strong>http://enphormasyon.org/</strong></a><strong> </strong>adrsinden imza kampanyasına katılabilirsiniz.)</p><p><strong>Geleneksel Medya Nerede</strong></p><p>Bu konunun geleneksel medya tarafından neden yok sayıldığına dair Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi <strong>Özgür Uçkan</strong>, IMC Tv’de katıldığı bir programda durumu şöyle özetliyor; “…birçok kanala davet ediliyorum. Ama programdan önce ‘aman hocam şu konudan bahsetme’ diyorlar.” Durum oldukça açık değil mi? Devletin, şirketlerin, kurumların bizi izlemesi, internetin ve daha birçok yayının sansürlenmesi yetmiyormuş gibi, görüşlerine değer verilen konuşmacıların söyleyecekleri de rica minnet sansürleniyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/350/0*NssLfJw_s4-yMiY6.jpg" /></figure><p>Phorm şirketi bundan sonra faaliyetlerini sürdürür mü yoksa diğer ülkelerdeki gibi faaliyetlerine son verilir mi bilemiyorum ama biz vatandaş olarak her an “teröristleşme” eğilimi taşıdığımız için izlenmeye devam edileceğiz. İktidarlar refleks olarak izleme dürtüsü içindedir ama birileri bunların farkına varana dek; bilişim hukuku, fikri mülkiyet hakları, insan hakları, internet teknolojileri vb. gibi durumlar ülkede tam anlamıyla anlaşılana dek bu böyle devam edecek mi? Ya da…</p><p>Güncel: Phorm CEO’su Kent Ertuğrul, Phorm hakkında yeni bir basın açıklaması yaptı. <a href="http://www.teknokulis.com/Haberler/Internet/2012/12/10/phormdan-basin-aciklamasi-geldi">http://www.teknokulis.com/Haberler/Internet/2012/12/10/phormdan-basin-aciklamasi-geldi</a> adresinden bu açıklamayı okuyabilirsiniz. Bakalım bu açıklama sizi tatmin edecek mi?</p><p><em>*Bu yazı ilk olarak </em><a href="https://yasasaydim.blogspot.com/2012/11/biri-bizi-gozetliyor.html"><em>https://yasasaydim.blogspot.com/2012/11/biri-bizi-gozetliyor.html</em></a><em> ‘da yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=bf7f3522ce8e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Graffiti Sanatı]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/graffiti-sanat%C4%B1-40baba3f2fac?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/40baba3f2fac</guid>
            <category><![CDATA[graffiti]]></category>
            <category><![CDATA[boya]]></category>
            <category><![CDATA[sanat]]></category>
            <category><![CDATA[sokak]]></category>
            <category><![CDATA[banksy]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 27 May 2020 08:36:01 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-05-27T08:36:01.405Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*_2A2vpzIPJ2ZyFJE" /><figcaption>Photo by <a href="https://unsplash.com/@pawel_czerwinski?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Paweł Czerwiński</a> on <a href="https://unsplash.com/?utm_source=medium&amp;utm_medium=referral">Unsplash</a></figcaption></figure><p>Çağımızda sprey boya ile yapılan <strong>graffiti</strong>, hemen hemen tüm Dünya ülkelerinin yasalarına göre “vandalizm” olarak algılanır. Fakat bildiğimiz üzere “vandalizm” bilerek ve isteyerek kamu malına zarar vermektir<strong>. Ama bu sokak sanatında amaç zarar vermek değil, dikkat çekmek, politik veya sosyal mesaj vermek, yapıldığı alanı saptanan amaç doğrultusunda manipule etmek, dönüştürmektir.</strong></p><p><a href="https://giphy.com/gifs/p9o6H3ss2sgLu">https://giphy.com/gifs/p9o6H3ss2sgLu</a></p><p>Graffiti sanatının mağara çizimlerine dayanan tarihi, şimdiki kullanımı açısından önemli veriler sunmaktadır. O zaman da insanlar tepkilerini ve korkularını o figürler ile göstermiştir. Kamusal alanın sıradanlığını kırmaya yönelik olan Graffiti sanatı, şimdilerde de aynı amaçlarla gerçekleştirilmektedir.</p><p>Vandalizm tartışmalarının tarihi 1960&#39;lı yıllara dayanmaktadır. İskandinav <em>Karşılaştırmalı Vandalizm Enstitüsü</em>, bu tarz işler yapan avant-garde sanatçıların sokak sanatını bir sanat formu olarak kullanmasını tartışmaya açan kurumdur. Sanat eleştirmenleri bu tarz çalışmaları kamu sanatı olarak görür ve <strong>sosyal barış</strong> adına faydalı olacağına inanırlar. Örneğin; 11 Eylül’den sonra oluşan müslüman-terörist imgesini, İngiliz müslüman sokak sanatçısı <strong>Muhammet Ali</strong> kırmıştır. Ayrıca BBC bu konuda bir belgesel yapmış ve sanatçı Birmingham Belediyesi’nin desteği ile çalışmalarına devam edip, barış mesajlarını yaymaktadır. Öbür taraftan <strong>Banksy</strong>’nin çalışmaları zaten ortadadır.</p><p><a href="https://giphy.com/gifs/graffiti-trains-FNsYe52dbYLS0">https://giphy.com/gifs/graffiti-trains-FNsYe52dbYLS0</a></p><p>Graffiti sanatını, <strong>birey-sokak</strong> ve <strong>devlet- sokak</strong> ilişkisi üzerinden değerlendirmek gerek. Bireyin sokakla ilişkisi kopmuştur ve “uydu kentler” sayesinde daha da kopmaya başlamıştır. Bireyin sokağa bir mesaj bırakması, sanatçı açısından zaman ve mekan kavramlarını ortadan kaldırmıştır. Sanat ile toplumun arasına giren kolluk güçlerinin varlığı, diğer sanatlardan farklı olarak graffiti eserinin oluşumdaki sürenin sanatçının insiyatifine bağlı olmamasını sağlamıştır.</p><p>Günümüzde ise muhalif, isyankar ve özgür olan sokak sanatının nimetlerini gören devlet kuruluşları, bu çalışmaları ehlileştirme aşamasına girmiştir. Bu entegrasyon süreci graffiti sanatçılarını <strong>illegalden koparak legal faaliyetlere sürüklemiştir.</strong></p><p>Türkiye’de de bu işi hem legal hem illegal yapanlar mevcuttur ve aralarında çok iyi işler çıkaran sanatçılar vardır. Bu çalışmaların birçok olumlu ya da olumsuz sonucu vardır elbette ki. Olumlu olan ve yapılması gereken, halkın sanatla buluşmasını sağlamak ve graffitinin kalıcılığını koruması, sosyal barışı sağlaması adına, resmi ve özel kurumlarının müdahalelerinin en az ölçüye indirgenmesidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/247/0*eOe-4YVVuY-he1KM.jpg" /></figure><p>Teknolojinin yoğun etkisiyle insanlığın yararına üretilen nesneler mekanlar icatlar, bir süre sonra <strong>insanların özgürlüklerini kısıtlayan</strong> bir boyut kazanmıştır. Tüketim toplumu politikaları, kitleleri sessiz kılmaya yarayan uygulamalar bütünü halini almıştır.</p><p>Kentsiz kentleşme insanları sessizleştirmiş, birbirinden koparmıştır ve sonunda da olanlara karşı duyarsızlık, farkındalığını yitirme ve sosyal kopukluk baş göstermiştir. Kameralarla izlendiğini bilen birey, sokakların etkileşiminden uzaklaşmıştır. Umarım ülkemizde de barış adına, demokrasinin olgunlaşması adına bu tarz faaliyetler devam edip yeşerir ve büyür.</p><p>1972&#39;de Brooklyn’de trenlerde graffiti yapan biri polis dayağıyla öldürülmüştür. O zamanlardan bugüne birçok şey değişmiştir ve değişecektir. Şu anda tartışılması gereken herhalde, bu işin yasallığıdır.</p><p><em>*Yazı ilk olarak 5 Ekim 2011&#39;de </em><a href="https://yasasaydim.blogspot.com/"><em>https://yasasaydim.blogspot.com/</em></a><em> ‘a yüklenmiştir.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=40baba3f2fac" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Engelliye Kadıköy’de Darp ve Gasp]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/engelliye-kad%C4%B1k%C3%B6yde-darp-ve-gasp-117d82b4c1a4?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/117d82b4c1a4</guid>
            <category><![CDATA[polis]]></category>
            <category><![CDATA[engelli]]></category>
            <category><![CDATA[gerçek]]></category>
            <category><![CDATA[kadıköy]]></category>
            <category><![CDATA[hukuk]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 26 May 2020 09:05:58 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-05-26T09:05:58.954Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Arşiv | 10 Ocak 2013<br>Şimdi size, geçen sene bu zamanlar yaşadığım <strong>gerçek</strong> bir olayı anlatmak istiyorum. Olay tam olarak başlıktaki gibi; hem de gözümün önünde, İstanbul’un en işlek yerlerinden birinde, insanlıktan çıkmış ve çıkmaya hazır kitlelerin önünde.. Aslında her yerde!</p><p><strong><em>Olay Yeri</em></strong><em>: Kadıköy Merkez (Rıhtım) — Garanti Bankası’nın önü / </em><strong><em>Tarih:</em></strong><em> 20.12.2011</em></p><p>Gece 11:00 civarlarında, sahil tarafındaki otobüs duraklarına doğru <strong>Garanti Bankası</strong>’nın önünden karşıya geçmek üzereyken bir gürültü koptu sağ tarafımda. Birdenbire, tekerli sandalyesiyle birlikte yoldan geçen kalabalıklara bir umut avucunu açmış yardım dilenen oldukça <strong>yaşlı</strong> ve yüzünde yaralar bulunan bir amcanın etrafında birileri belirdi. İzlemeye koyuldum. Etraf <strong>kalabalıktı.</strong> Kimi benim gibi izliyor, kimi bir şey yapmak istercesine, kimi acıyarak bakıyordu. Amcanın etrafında beliren iki kişinin hali, fazla uzağa kaçmadan görülebilecek düzeydeydi; alkollü ya da madde etkisinde, kendini sokakların kralı sanan ve <strong>saldırgan!</strong> Evet, oldukça saldırgan bir şekilde davranıyor ve yüksek sesle bağırıyorlardı. O sıra elim telefonumdaydı. Bir şeyler yapmalıydım. Birdenbire tekmeler ve küfürler eşliğinde tekerlekli sandalyeyi yere <strong>devirdiler!</strong> İnsanlar uzaklaştı ve o iki kişiden biri “var mı lan bana bir şey yapacak” diye bağırarak <strong>üzerime </strong>doğru yürüyordu. Bunların hepsi kısa süreler içinde gerçekleşti. Öylece durdum, hızlıca kurguladım olacakları ve 112&#39;nin telefonu acı acı çalarken adamın yanımdan kaçarcasına uzaklaşmasını izledim. O sırada koşarak amcanın yanına gittim. Ağlıyordu! Yüzündeki eski yaralar bile kanıyordu!O an sadece amcadan “kızımı arayın, paramı aldılar, götürün beni buradan, dün de dövdüler, yeter” kelimelerini işitiyordum. Kanayan elleri ile birkaç kağıttan birini uzattı. Aradım ama amcanın kızına <strong>ulaşılamıyordu!</strong></p><p>112&#39;nin <strong>Kadıköy</strong>’ün merkezini anlaması o kadar uzun sürdü ki, bir yandan amcayla konuşmaya bir yandan polisi aramaya çalışıyordum. Bu sırada çevrem yavaş yavaş boşalmaya başlamıştı ve sadece boğuk, isteksiz, güvensiz, yorgun sesler duyuyordum. Ambulans geldi ve bir kez daha öğrendik ki amca bir önceki gün de dayak yemiş, <strong>aynı kişilerden! </strong>Acil ekibi amcayı tanıdı. O sırada <strong>polisler</strong> geldi. Sadece durdukları yerlere bakınırken ve eşgal tarifi alırken, Kadıköy’ü biraz olsun bilen birisi olarak nerede olabileceklerini söyledim. Adamları bulmaları çok kısa sürdü; <strong>zaten tanıyorlarmış!</strong></p><p>Bütün bunları <strong>Garanti Bankası’nın kameraları</strong> kaydederken meğerse <strong>herkes dağılmış!</strong> Polise fazla güvenden mi yoksa “aman başımıza bir şey gelmesin” refleksinden mi bilemedim. Sonuç: İfade vermek polislerin dediğine göre 10 dakikaydı ama ifade almak 1 saat 50 dakika sürdü! Hem de ne ifade, nasıl diyaloglar…</p><p>“Abi <strong>biz bunları biliyoruz, alıyoruz iki gün sonra çıkıyorlar”</strong>, “yurda koyuyoruz oradan kaçıyorlar”, “genelde şurada takılırlar” cümleleri içinde, hafifçe sırıtan polis memuru ile diyaloğum surat ifadesinin değişmesi/sertleşmesi ile sonuçlandı; Nasıl ya, nasıl? Bu arada sosyal hizmetler uzmanı bir arkadaşımı aradım. <strong>İfademi</strong> nasıl vereceğimden, hangi ayrıntılara dikkat etmem gerektiğine kadar her şeyi anlattı. Karakolun bu “alışılmış boşvermişliği” ile benim ilk kez yaşadığım bu olay karşısındaki “aşırı sorgulayıcı, heyecanlı” tutumum birbirine karışmıştı. Ateş basmıştı, terliyordum ama biliyordum; bu işe bulaştıysak layıkıyla sonlandıracaktık. Kurumların izin verdiği kadar.. Başka bir -kim bilir kaçıncı- polis memuruna sorduğum “Kadıköy’de oturuyorum, tüm arkadaşlarım burada ve geceleri dışarı çıkıyoruz. <strong>Beni bırak da ya arkadaşımın başına bir şey gelse ne yapacaksınız</strong>, ya sizin kızınızın, arkadaşınızın başına?” sorusuna aldığım “sessiz” cevap her şeyi açıklıyordu. Memur benden küçüktü belki de yaş olarak, iş bulamamış ve en kolay olanı tercih etmişti, sorgulamamıştı. Bu kadar soru sormak bana fazlaydı ve şimdi başka bir odada <strong>sorular bana</strong> sert ve hızlı bir şekilde gelmekteydi.</p><p><strong>Para</strong> aldılar mı, nasıl ittiler, tekme mi, dövdüler mi, küfür ettiler mi, ne dediler vs. gibi oldukça ayrıntılı sorular. Ayrıntılı ifade vermem gerekiyordu ki <strong>Büyük Türk Yargısı</strong>(!) onları <strong>2 gün ile mahkum etmesin!</strong> Tüm cümlelerim “bakın, hem ambulansı ararken, hem sizi ararken, o keşmekeş içinde bir de amcayla konuşmaya çalışırken ne duydum ve gördümse anlatıyorum.” diye başlayıp “o kadar insan ve <strong>kamera kayıtları</strong> varken neden sadece bana soruyorsunuz, her şeyi anlatıyorum, bunlara da bakın ek olarak.” diye bitiyordu. O iki saatin ayrıntılarını daha fazla anlatamayacağım. Kamera kayıtları mı? Onu <strong>savcı</strong> ister <strong>biz</strong> alırız!</p><p>Yetkili komiser kapıya gelip beni uğurlarken ve “Şevket bey, <strong>vatandaşlık görevinizi</strong>…” cümlesini kurmaya hazırlanırken, ağzımdan “memur bey, bir daha önümde cinayet işlense çekip gideceğim, tıpkı diğerleri gibi, aramayacağım, uğraşmayacağım, sağ olun” cümlesi dökülüverdi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/401/0*bivXmiyoJwkPSHXV.jpg" /></figure><p>Eve bırakmaları için rica ettiler. Ne gerek vardı ki, ifade zaten 10 dakikacık(!) sürmüştü. -Evim karakola 10 dk yürüme mesafesindeydi- Tam eve gelirken telsiz anonsu geldi ve tekrar geri döndük. Aman! <strong>Son bir imza</strong> şeysi şey olmuşta, hemen onu hızlıca bir şeyediversek de şey olsa.. Hoopp önüme ifademden daha uzun, karakalem, özensizce bir yazı.. Hemen hoop imzala, güle güle! Ne oldu şimdi? Bir okusaydım.. -Kafama çok takılan bir husustur hala bu; neden ikinci bir ifade, neden hem bilgisayarda hem de el yazısı ile?-</p><p>Eve döndüm ve uykusuzluktan sızdığımda saat sabahı çoktan geçmişti. Ne yapabilirdim ki? Evet, bu işe bulaştıysak devam edecektik!</p><p>Önce yakın çevremden başladım. <strong>Basında çalışmış</strong> birkaç arkadaşımdan yardım istedim ama “abi uğraşma, büyütme” nidaları dışında pek bir şey bulamadım. Bunu söylemeyenler de “üff abi ya, boşver” anlamındaki gözlerle bakıyorlardı. Yazdım. Ulaşmaya çalıştım. Ne yapabilirdim ki? Yüksek yerlerde(!) tanıdığım yoktu ki.</p><p>Abonelik sistemi ile tirajı çok yüksek seviyelerde olan bir gazetenin web editörüne, her gün aldığım duyarlı(!) gazetenin engelli, Kürt Sorunu gibi önemli konularında yazı yazan birkaç yazarına -soyadı Türker olabilir ama başka bir Türker de olabilir-, birkaç derneğe vb. gibi yerlere/kişilere yazdım. Sadece, aktivist bir arkadaşım sayesinde, öyle büyük olmayan ama “halkın gazetesi” sloganı ile çıkan bir gazetenin engelli haklarıyla ilgili eski bir yazarının telefonuna ulaştım. Aradım ve her şeyi anlattım. Umutlu bir konuşmaydı. Ama bu konuşma “ben de senin gibiydim, böyle devam et, git kamera görüntülerini al, dava sürecinde bilgilendir…” gibi cümleleriyle kaldı. Yapayalnız ve kırgındım, ta ki aylar sonra savcılıktan sms gelene kadar!</p><p>Savcıyla konuşmaya odasına gittim ve kahretsin yine <strong>umutluydum</strong>! Üç savcının önünde duran dosyalardan konuşacağım savcının suratını zar zor seçtim ve olayı en ince ayrıntısına kadar anlattıktan sonra cevabımı aldım; yine “devler dairesi bıktırıcılığıyla” işlerinin yoğun olduğu, bunun gibi olayların çok yaşandığı söylendi. Görmüyor muydum, her yer dosya idi. Tüm insanların hayatları o turuncu ve pespaye dosyalardaydı! İşte bu kadar basitti. Oğuz Atay’ın devlet dairesi tanımının içindeydim. Kendi çapımda topladığım bilgiler savcıyı şaşırtmıştı. Cümlemin başı “ama kamera kayıtları…”, <strong>savcının</strong> cümlesinin sonu “onu <strong>polis</strong> alır” oldu.</p><p>Neyse ki adliye evime yakındı. Keşke evim daha uzakta, mesela İzlanda’da olsaydı, mesela olmasaydı; <strong>mesele</strong> zaten hiçbir şeyin olmamasıydı!</p><p>Aylar sonra bir sms daha; bilmem kaç ekimde duruşma varmış! “Allah kimseyi düşürmesin” sesleri duydum bahçede duruşmadan birkaç gün önce adliyeye giderken. Ne güzel bir dua değil mi?</p><p>Ricam şudur ki hakim bey, zaten olayın tek(!) <strong>şahidi</strong> ben olduğum için, olay <strong>darp</strong> ve <strong>gasp</strong> olduğu için, adamlar beni karakolda gördüğü için, daha önce böyle şeyler duyduğum için, davadan 3 gün önce geldim. İfadem budur, evet evet doğrudur.<strong> Bitti</strong>! Bitti mi?</p><blockquote><em>Peki ya </em><strong><em>kamera kayıtları</em></strong><em> hakim bey?</em></blockquote><blockquote><em>…….(sessizlik)</em></blockquote><blockquote><em>Artık huzurla gidebilirim.</em></blockquote><p><strong>Hadi gülün gülünecek halimize!</strong> Olmadı ağlayın. Olmadı gidin, uzaklaşın, kaçın, düşünmeyin! Açın Tv’de “kim adalet ister?” yarışmasını izleyin, “hopstarlarla” eğlenin, “yetenekbizmiyiz” şovuyla ne kadar aciz ya da mutlu olduğunuzu düşünün, “asosyal medyada retweet” yapın; ne bileyim bunları yapın! Güvenlikli, kameralı sitelerde oturun ki başınıza böyle şeyler gelmesin, en manzaralı-en yüksek gökdelenleri seçin ki kimse size bulaşmasın, insanlardan kaçın, “olaylara karışma, dersini çalış” öğüdünü dinleyin, sesinizi sonuna kadar kısın, organik yiyin-yedirin, para kazanın, kariyer yapın.. Ama sakın <strong>“vatandaşlık görevlerinizi(!)” yapmayın!</strong> Sakın!</p><p><strong>Not:</strong> Kimse kusura bakmasın, o büyük gazete yazarları gibi yazamıyorum, önemli konular hakkında ahkam kesemiyorum, yazarken “yazamıyorum”, düşünmeden duramıyorum!</p><p><em>*İlk olarak https://yasasaydim.blogspot.com/2013/01/engelliye-darp-ve-gasp.html sitesinde yayınlanmıştır.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=117d82b4c1a4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[3 Soruda Telif Hakları ve Sansür]]></title>
            <link>https://sevketuy.medium.com/3-soruda-telif-haklar%C4%B1-ve-sans%C3%BCr-51e05ae5f35f?source=rss-55cb4b28fba4------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/51e05ae5f35f</guid>
            <category><![CDATA[sansür]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nternet]]></category>
            <category><![CDATA[telif-hakkı-koruma]]></category>
            <category><![CDATA[denetim]]></category>
            <category><![CDATA[telif]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Sevket Uyanik]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 08 May 2020 13:33:38 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-05-08T13:33:38.344Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Hayatınızda hiç kopya çektiniz mi? Bir kitabın ya da makalenin fotokopisini çekmeyen var mı aramızda? Müziklerinden bir CD ya da kaset yapıp bunu arkadaşıyla paylaşmayan var mı? Şu an kullandığınız bilgisayarınızdaki programların hepsine para ödediniz mi, hepsi “lisanslı” mı? Pazardan ünlü markaların taklit giysilerini alıp giydiniz mi?</em></p><p>Bu örnekler çoğaltılabilir ve eğer siz bunlardan birini dahi yaptıysanız, onların deyimine göre <strong>“korsan”</strong>sınız!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/740/1*HjrcWLQKtSVXYj1prwda2w.png" /><figcaption><a href="http://susma24.com/wp-content/uploads/2019/08/13.png">http://susma24.com/wp-content/uploads/2019/08/13.png</a></figcaption></figure><p>Telif hakkı tartışmaları, içinde hep bir muamma ve çelişki barındırır. “Sen şimdi kitabı internetten indirdin de yazarın emeği boşa gitti” ya da “O diziyi internetten bedavaya izliyorsun ama insanların emeği ne oluyor” gibi cümleleri, telif tartışması geçen her ortamda sıklıkla duyarsınız. Müzikle uğraştığım dönemde albümümüz çıkmıştı ve bir gün satış rakamlarına ve sanatçılara, yani bizlere ne kalıyor diye bakmıştım. CD’miz 10 TL’ye satılıyordu ve bize albüm başına 0.18 TL kalıyordu. Grubumuzsa beş kişiden oluşuyordu! Başımıza gelen bu olaydan sonra telif hakları konusuna ilgi duymaya ve acaba sanatçılar için klasik telif yöntemi dışında hangi yöntemler var diye araştırmaya ve okumaya giriştim. Aynı şekilde telif hakları kavramı, medyada da tartışılan bir konu.</p><p>Bu yazıda telif haklarına “ana-akım” anlatım dışında bakmaya çalışacak ve telifin nasıl bir sansür aracı haline dönüştürüldüğünü tartışacağız.</p><p><strong>Telif hakları, mülkiyet ve sansür: Tanımlamalar</strong></p><p>Tanımlamaları yerli yerine oturtmadan ne tarihçeyi ne de telif hakları ve sansür ilişkilerini anlayabiliriz. Bundan ötürü bu maddede tanımlamalara yer vermek en doğrusu. Aşağıda değineceğimiz üzere, telif haklarının ve genel anlamda fikri mülkiyet kavramının tarihçesi oldukça eski dönemlere dayanıyor. Kamuya ve herkesin özgürce kullanımına açık olan “internet”i kontrol etme, gözetleme ve sansürleme meselesinin dayandığı temel nokta ise “mülkiyet” kavramı. Elbette bu kavram hukuki, politik ve ekonomik birçok disiplini derinden etkilemektedir ancak internet meselelerinde çok da tartışılmayan bir kavramdır. Ekonomi Sözlüğü’ne göre mülkiyet; “Evrensel gelişmede insanlaşma, üretimle ve bundan ötürü de mülkiyetle başlamıştır. Üreten insanın kendi emeğinin nesnel koşullarıyla ilişkisi bir mülkiyet ilişkisidir” diye tanımlanmıştır. Tıpkı mülkiyet kavramının geniş tartışılma tabanı gibi telif hakları da bu tartışma zeminine oturmuş, Avrupa Birliği’nde onaylanan <strong>Article 11</strong> ve <strong>13</strong> ile birlikte yeniden önem kazanmıştır.</p><p>Telif hakları, sanatçıların kendi eserlerine sahip olma haklarının kanunla tanımlanmış ifadesidir. Klasik tanıma göre telif hakları korunarak eser sahibinin hakkını alması sağlanır ve eser sahibi dışındaki kişilerin bu eseri çoğaltmaları ve kopyalamaları engellenmiş olur. Telif hakları, özgün ve yaratıcı eser sahiplerine (yazar, müzisyen, tasarımcı, vb.) belirli bir süre dahilinde yasalarla tanınan ekonomik ve manevi haklardır. Aslında telif hakları doğrudan fikirleri değil, fikirlerin ifade ediliş biçimlerini korumaktadır. Bu, yaygın görüş olarak karşımıza çıkmaktadır.</p><p>Burada tartışacağımız ve çoğu zaman ıskalanan görüşler ise fikri mülkiyet ve telif hakkı düzenlemelerinin, eser sahiplerinin haklarını koruyan uygulamalardan çok, yaratıcıların haklarını devralmış olan büyük şirketlerin yararını maksimize eden düzenlemelere dönüştüğünü savunan görüşlerdir. Bir diğer taraftan bu haklar, teknolojik ve bilişsel anlamdaki gelişmelerin uzağında kalmamak için, sık sık güncelleştirilmektedir. Zaten ortaya çıkan anlaşmazlıkların ve uyum sorunlarının temelinde yatan sorun, günceli yakalayamama sorunudur. Bununla birlikte kişisel ve toplumsal olmak üzere telif haklarının iki temel amaca hizmet ettiği söylenebilir. Kişisel amaçlar dediğimiz unsurların ardında, kişiyi yeni eserler yaratmaya teşvik etmek ve eser sahiplerini telif hakları aracılığıyla ödüllendirmek yatmaktadır. Yani bir blog yazısı yazıp karşılığında telif aldığımızda (günümüzde serbest gazeteciler için elzem olan bir konu) başka bir yazı yazmak için teşvik edilmiş ve hakkımızı almış oluruz. Toplumsal amaç ise yaratıcı ve kendine özgü eserleri belirli bir süre geçtikten sonra, toplumdaki herkesin yararına sunmaktır. Telif hakları bu amaçlarının yanında, eser sahipleri ve kullanıcılar arasında da bir denge kurma görevini üstlenmektedir. İşte sorun da burada başlamaktadır. Denge hangi yöndedir ve eser korumaları bilişim çağında nasıl tanımlanmalıdır?</p><p><strong>Sansür</strong> konusunda çok fazla söz söylemeye gerek yok çünkü SUSMA24’ün <a href="http://susma24.com/tag/sansur/">sansür</a> ve <a href="http://susma24.com/tag/otosansur/">otosansür</a> etiketlerine tıkladığınızda gayet doyurucu rapor, makale ve haberlere ulaşabiliyorsunuz. Belki burada sadece TDK’nın sansür maddesine değinmekte yarar var: Her türlü yayının, sinema ve tiyatro eserinin yayınının ve gösterilmesinin izne bağlı olması, sıkı denetim.</p><p>Son olarak Kıta Avrupa ve ABD/İngiltere hukukundaki bir farklılıktan söz edebiliriz. <strong>Copyright</strong> kelimesinin İngilizcede tam karşılığı “owner of copy”dir, yani imtiyaz sahibi anlamını içermektedir. Yine copyright tam anlamıyla eser sahibinin değil, yayıncının hakkı anlamını taşır. Kavram olarak Alman hukukundaki telif hakkı <strong>(Urheberrecht)</strong> ile Amerikan hukukundaki telif hakkı (Copyright) arasındaki fark tesadüf değildir. Şöyle ki, Alman hukukundaki telif hakkı kavramı eser sahibine ait bir hak olduğu halde, copyright sadece izinsiz kopyalamayı engelleyen bir haktır; böylece onlara göre, yabancıların başkasına ait olan bir hakkı kullanmaları engellenmiş olacaktır.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fgiphy.com%2Fembed%2FPKciromaKecxy%2Ftwitter%2Fiframe&amp;display_name=Giphy&amp;url=https%3A%2F%2Fgiphy.com%2Fgifs%2Fthe-it-crowd-copyright-warning-PKciromaKecxy&amp;image=https%3A%2F%2Fmedia.giphy.com%2Fmedia%2FPKciromaKecxy%2Fgiphy.gif&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=giphy" width="435" height="236" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/6c34c973fd6bb7c01fe1db47d00e751b/href">https://medium.com/media/6c34c973fd6bb7c01fe1db47d00e751b/href</a></iframe><p><strong>Homo Economicus’tan günümüz iktisadi hayatına telif hakları ve tüketim</strong></p><p>Bilişim çağında bireyin davranışlarını ekonomik anlamda kestirmek oldukça güç. İnternet sayesinde bireyin alışkanlıkları değişiyor. Birey sosyal hayattan ve öğretilmiş ya da öğrenilmiş toplumsal bağlamlardan dışarıda yaratılan siber-dünyada kendini var eder ya da tamamen <strong>anonim</strong> bir şekilde hareket eder. İşte bu yeni yapıya ve yapının sorunlarına, ne genel hukuk anlayışı, ne klasik ekonomi ne de klasik anlamda sosyoloji bilimi cevap veriyor. Homo-economicus kavramı, insani davranış şekillerini bireyden alan, tüketim modeli içinde insanı bir makine/robot olarak tanımlayan ve tüm sosyolojik gerçeklikten uzak bir kavram. Nitekim <strong>Pierre Bourdieu</strong> da, toplumsal aktörlerin pratik mantığa, bedensel içgüdülere ve sezgiye göre ekonomik kararlar alabildiğini vurguluyor. Piyasadaki hareketler, mallar, fiyatlar ve diğer ekonomik etkenler hakkında fazlasıyla bilgiye sahip bireyler elbette ki var fakat iktisadi çözümlemeler yaparken tüm bireyleri homo economicus üzerinden değerlendirmek, hele ki tüm sosyal ve ekonomik sistemlerin değişime uğradığı bilişim çağında, oldukça zor ve imkansız. Yani demek istediğim o ki, bilişim çağında bireylerin bir şeyleri “kopyalaması” ya da “indirmesi” salt ekonomik anlamda düşünülemez. Tabii ki korsan CD ve kitap satan kişilerle bunu karşılaştırmak bizi komik duruma düşürür ama sıkı telif savunucuları, internetten bir kültür ürünü indirdiğimizde bizleri o <strong>korsan kitap</strong> satan insandan farksız görür.</p><p>İnsan davranışları belli bir sistem içerisinde düzenli bir şekilde hareket etmez ve bu davranışların formüle edilmesi oldukça zordur. Bölüşüm/paylaşım kavramına baktığımızda, internet ve ağ teknolojilerinin gelişimine paralel olarak insanların <strong>paylaşım</strong> kültürünü oldukça benimsediklerini, bu sayede yeni ekonomik göstergelerin ortaya çıkarak paylaşım ekonomisi gibi alanların gündemine girdiğini görüyoruz.</p><p><strong>Gabriel Tarde</strong>, “taklit” ve “icat” hakkında günümüz internet teknolojisine ve ekonomik düzenine oldukça uyan önemli çalışmalara imza atmış bir sosyolog. Tarde, “Tüm sosyal eylemlerin kaynağı ‘icatlar’ olarak adlandırılan, yeni fikir ve düşüncelerle ifade edilen bireysel girişimlerdir. En temel toplumsal ve toplumsallaştırıcı eylem ‘taklit’tir. Taklitle icatlar insanlar arasında kabul görür ve toplumsal sistem içerisinde etkili olurlar” der.</p><p>Bir bebeğin konuşmayı ve ifade etme biçimlerini öğrenme sürecini düşünün ya da enstrüman çalmaya ilk başladığınızdaki halinizi. Hangimiz bir şeyleri <strong>taklit</strong> etmedik ki? <strong>Karl Marx</strong> <em>Kapital</em>’in üçüncü cildindeki “İcatlar Aracılığıyla İktisat” bölümünde, “evrensel emek” kavramının toplumsal birliktelikten geldiğini söylerken bir yandan da şöyle demiştir: ”Evrensel emek tümüyle bilimsel çalışma, icat ve buluştur. Bir taraftan günümüzde yaşamakta olan insanların işbirliğinin ürünü iken, bir taraftan da geçmiş çalışmalara dayalıdır.” Tarde’a göre üretim, bir başka kişinin eylemlerinin benzerinin yapılması aracılığıyla yapılıyor ya da sonunda ortaya daha önce üretilen bir ürünün benzeri çıkıyorsa, bu durumda yapılan şey yeniden üretim, daha doğrusu taklittir. Bu maddeden çıkaracağımız sonuç şudur ki, bir kültür ürünü üretiyorsak ya da bir blog yazısı yazıyorsak bunun yeniden üretiminin dayandığı iki unsur taklit ve kopyadır, ama o yine de biriciktir. <strong>Creative Commons</strong> lisans modeline göre eser sahibi bunu lisansladığında o “insanlığın ortak” kullanımına açık olur, paylaşılır, ilham olur, çoğalır, yayılır ve direkt ya da dolaylı olarak eser sahibine kazançlar da sağlar.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fgiphy.com%2Fembed%2F3o6ZtaR6P8V15R2nhC%2Ftwitter%2Fiframe&amp;display_name=Giphy&amp;url=https%3A%2F%2Fgiphy.com%2Fgifs%2Fhand-machine-secret-3o6ZtaR6P8V15R2nhC&amp;image=https%3A%2F%2Fmedia.giphy.com%2Fmedia%2F3o6ZtaR6P8V15R2nhC%2Fgiphy.gif&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=giphy" width="435" height="435" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/5a4467ee01143bcfa195e88716482c29/href">https://medium.com/media/5a4467ee01143bcfa195e88716482c29/href</a></iframe><p><strong>Tarihsel süreç içinde telif hakları ve sansür ilişkisi</strong></p><p>Tarihsel süreç içinde bakıldığında da, insanlığın her devrinde her türlü ilk sahipliğe hukuksal anlamda ayrıcalıklar tanındığı ve zaman zaman bu ayrıcalıkların özel hukuk olarak adlandırıldığı görülür. Matbaadan önce eserlerin korunmamasının sebebi tamamen, <strong>ekonomik</strong> bir değerinin olmamasıydı. Çoğaltılamıyordu ve küçük bir zümre tarafından yazılıp okunuyordu. Peki, ya şimdi? <strong>Wikipedia </strong>sansürünü ve bu tarihsel süreçle ne kadar benzerlik gösterdiğini birazdan daha iyi anlayacağız ya da erişim engelinin aslında küçük zümrelerin bilgiyi kontrol etme çabası olduğunu…</p><p>Romalı şair <strong>Valerius Martialis</strong><em>, </em>eser üzerinde bir hakkının olduğunu ve ihlal edilmesinin ahlaken yanlış olduğunu vurgular. Martialis, şiirlerini kendi ağzından çıkmalarıyla ‘azat edilmiş kölelere’ benzetiyor ve bunları kendi şiiriymiş gibi takdim edip orada burada okuyan Fidantinus’u bir “plagiarius”, yani azat edilen köleleri kaçıran korsanlara benzetiyor. Bu belki matbaa öncesi dönemdeki ilk örnek olarak gösterilebilir.</p><p>İlk ve ortaçağ döneminde eserler daha çok kilisenin kontrolünde ve onun çizdiği sınırlar çerçevesinde verilmekteydi. Yine bu dönemde eserleri çoğaltma hakkı, sadece feodal beylere, kiliseye ve krala tanınmış bir imtiyaz (ayrıcalık) olarak görülmekteydi. Eserler kilisenin denetiminde ve genelde din adamları tarafından yazılmaktaydı. <strong>Ünal Tekinalp</strong> hocanın aktardığına göre, kilise eserin asıl sahibi oluyor, eseri oluşturan gerçek eser sahibi ise ‘bir bilinmeyen usta’ unvanı ile belirtiliyordu. Burada kilisenin yaptığı denetimin ve sahiplenme arzusunun, <strong>sansürcülüğün</strong> (censorship) ilk izleri olarak göründüğünü söylemek yanlış olmayacaktır. O zaman güç kilisedir ve sansür, güçlünün kendini koruma ve savunma mekanizmasıdır. Phillips &amp; Harslof’un tanımına göre ise sansür, güç ve iktidar odaklarının bazı bilgilerin halka ulaşmasını bilerek ve isteyerek engellemek için kullandıkları bir mekanizmadır. Burada tekrar <strong>mülkiyet</strong> kelimesinin Arapça kökeninin “güç, iktidar, egemenlik” demek olduğunu hatırlatmakta fayda var.</p><p>Peki, şimdi bir soru soralım. Küçük eklemeler yaparak ya da aynısını kopyalayarak eseri el yordamıyla çoğaltan kişi, telif hakkını çiğnemiş olmuyor muydu? Daha önce de dediğimiz gibi, bu konu oldukça çetrefilli, tartışması zevkli ve derin bir konu.</p><p>Bu soruyu da önemli bir sosyolog olan <strong>Emile Durkheim</strong> sorsun: “Ama mülkiyet doğuş aşamasında ancak kolektif olabileceği için, tam da bu nedenle, daha sonra nasıl bireysel hale gelebildiğini açıklamak gerekiyor. Bu şekilde bir araya getirilip, bir grup şeyin oluşturduğu aynı kümeyle birleştirilen bireylerin eninde sonunda ayrı ayrı şeyler üzerinde ayrı ayrı haklar edinmesi nereden kaynaklanmıştır?”</p><p>Toplum içinde var oluşumuzda kendimiz dışında “başkalarına” da borçlu olduğumuzu söylerken, elimizden gelenin bir kısmını da onlara vermekle yükümlü tutulduğumuzdan bahsediyoruz. Durkheim yine burada devreye girer ve “insanların bireysel şeyleri sahiplenmek istemeye hakları olması için, bu şeylerin başlangıçta bir kolektiviteye ait olmaları gerekir. Ve tek doğal, tek eksiksiz kolektivite de tüm insanlığın oluşturduğu kolektivite olduğu, geri kalanların hepsi ancak kısmi olabildiği için, öngörülen sahiplenme hakkı başlangıçta şeylerin ortaklığını gerektirir ve ondan türer” diyerek konuyu mantıksal çerçeveye oturtur.</p><p>Aslında matbaa daha önce Çinliler tarafından keşfedilmişti. Tarihte ilk yazı çoğaltmaları, silindir biçiminde kalıplar veya damgalar aracılığı ile balmumu ve kil üzerine yapıldı. Fakat kuyumcu ustası <strong>Johannes Gutenberg</strong> tarafından 15. yüzyılda Almanya’nın Mainz kentinde basılan ilk kitaptan sonra artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı. Çoğaltma ve kopyalama ile birlikte kilise, bilgi üzerindeki tekel olma gücünü kaybetmişti.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fgiphy.com%2Fembed%2FLUIvcbR6yytz2%2Ftwitter%2Fiframe&amp;display_name=Giphy&amp;url=https%3A%2F%2Fgiphy.com%2Fgifs%2Fcat-costume-pirate-LUIvcbR6yytz2&amp;image=https%3A%2F%2Fmedia.giphy.com%2Fmedia%2FLUIvcbR6yytz2%2Fgiphy.gif&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=giphy" width="435" height="362" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/d14134db8dbf641002eafa24f61f3204/href">https://medium.com/media/d14134db8dbf641002eafa24f61f3204/href</a></iframe><p>Telif hakları ve sansür ilişkisinin İngiltere’deki kanlı tarihinden de biraz bahsetmek gerekiyor. Belirli bir politik görüşe ve dini inanca sahip olan kişilere karşı İngiltere’de başlatılan savaştan sonra idam edilenler ve savaşta ölenler dışında çoğu insan ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. İşte Copyright’ın fonksiyonu, ülkeden kaçan insanların birbirleri ile iletişim kurmasını ve fikirlerini insanlara yaymalarını engellemekti. Queen Mary I. (Bloody Mary) tahta oturduktan sonra, Protestan olan İngiltere’yi tekrar Katolik yapmaya niyetliydi ve bu sebepten ötürü toplumda sözü geçen birçok Protestan’ı yok etti. Bunun dışında kraliçenin katlanamadığı bir başka durum da, Protestanların matbaayı kullanarak fikirlerini sarayın ve kilisenin kontrolü dışında yaymalarıydı. Kraliçe <strong>London Company of Stationers</strong> (Londra Matbaacılar Birliği) ile bir anlaşmaya gitti; birlik yalnızca sarayın uygun gördüğü eserleri basacaktı ve bunun karşılığında ise kitap basma branşında tekele (monopol) sahip olacaktı. Bu oluşumun dışında kalan matbaalara el konulacak ve eserleri imha edilecekti. Birlik bu sayede kraliyetin özel sansür bürosu olma yolunda ilerliyordu. Hangi eserlerin basılıp hangilerinin basılmayacağına karar verme yetkisi birlik üyelerine aitti ve bu antlaşmalar kayıtlı belgeler halinde birliğin arşivinde depolanıyordu. Basım hürriyeti Avrupa’ya, bu olaylardan 150 yıl sonra gelecekti.</p><p>İngiltere’de kitap ticaretinde bulunan kişiler 1557 yılında kraliyetin verdiği imtiyaza sahip olarak Londra Kırtasiyeciler Birliği (London Stationers’ Company) adı altında örgütlenmişlerdi. İngiltere’de Kitapçılar loncası, korsanlık ve taklit iddialarını soruşturmak ve zararlı fikir yayan yazarları takip etmek üzere bir de mahkeme kurmuştur. Ayrıca yazarlar bu Kırtasiyeciler Birliği’nin üyesi konumunda değildiler ve kırtasiyecinin telif hakkının şekillenmesinde yazarların hiç etkisi yoktu. <strong>R. Falkvinge</strong>’nin anlattığına göre, 1641 yılında parlamento telif hakları davalarının görüldüğü “Star Chamber” mahkemesini lağveder. Bunun sonucunda telif ihlallerinin, kırmızı ışıkta karşıdan karşıya geçen yayanın durumundan farkı kalmaz. Teknik olarak bir suçtur ve yasa dışıdır fakat bunun için yargılanamaz ya da cezalandırılamazdınız. Belki de Britanya’nın en özgür ve yaratıcı zamanlarıydı…</p><p>1662’de İngiltere’de yeni bir yasa geldi: Lisans yasası (Licensing Act) uyarınca İngiltere Kralı kitap üretimini düzenliyor, kitap üreticilerini haksız kopyalamaya karşı korumak için “lisanslı kitap sicili” kurulunu kuruyordu. Kitap üreticileri basılan her kitabın bir kopyasını bu kurula vererek <strong>tescil</strong> ettiriyorlardı. <strong>Tamer Soysal</strong>’ın aktardığına göre, bu yasaya göre kitabı basan herkes, kitabın içinde Hıristiyanlığa, Anglikan kilisesi doktrinine, devlete, ahlaka ve adaba aykırı bir şey bulunmadığına ilişkin <strong>licensor</strong> belgesini kitabın üzerine basmak mecburiyetindeydi. Bu yasanın asıl amacı, yayıncının korsan yayın riskine maruz kalmadan yatırdığı sermayenin karşılığını alabilmesi ve hükümetin de sansürü ve denetimi sürdürmesini sağlamasıydı. <strong>R. Bettig</strong> <em>Copyrighting Culture</em> isimli eserinde der ki; sonuç olarak edebiyatın metalaştırılmasıyla yaratılan getiriler basımcılara, yayıncılara ve kitap tüccarlarına giderken yazarlar bundan yararlanamıyordu. 32 yıl yürürlükte kalan bu yasa, özgür düşünce ortamının oluşmaya başlamasıyla birlikte 1694 yılında yürürlükten kaldırıldı.</p><p>Yukarıdaki paragraftan anlayacağımız, tarihsel süreç içinde nedense “yazarlar ve sanatçılar”, yani asıl eserin üreticisi ve yaratıcısı hep yok sayılmış, her zaman yayıncıların kârları düşünülmüş! Burayı okurken lütfen Türkiye’de oluşturulan <strong>“Erişim Sağlayıcıları Birliği”</strong> meselesini düşünün ve sansür mekanizmasının internetle birlikte aslında pek de değişmediğini, sansürcü zihniyetin çağlar atlasak da aynı kaldığını görün.</p><p>1695 ve 1709 tarihleri arasındaki 14 yıl içinde telif diye bir durum kalmaz ve Kırtasiyeciler Birliği lağvedilir. Yine Falvinge’nin aktardığına göre, birçok tarihçi, ABD’nin kurulmasına yol açan dokümanların çoğunun bu dönemde ele alındığını savunur.</p><p>Bu dönemde yazarların hem maddi hem de manevi anlamda çok zor şartlar altında yaşaması, bunun yanında yayıncıların büyük gelirler elde etmesi oldukça önemli bir çelişki olarak karşımıza çıkıyor. Bu durum karşısında tepkiler ortaya çıktı ve özgür düşünce ortamı ile birlikte gelişmeler yaşandı. Kraliçe Anne döneminde yürürlüğe konulduğu için onunla aynı adı taşıyan, eseri meydana getiren şahsa, eseri üzerinde haklar ve hukuki anlamda koruma sağlayan ilk yasa, İngiltere’de 1709 tarihinde Kraliçe Anne tarafından yürürlüğe sokuldu. <strong>Arlene ve Lawrence Cheeseman</strong>’ın aktardığına göre yasanın giriş kısmında, mevcut durumun eser sahiplerinin veya hak sahipleri ile ailelerinin yıkımına yol açtığı, bundan böyle gelecekte bu tür uygulamaların olmaması, yararlı eserlerin üretilmesi ve eğitim görmüş insanların teşviki için bu yasanın çıkarıldığı belirtiliyordu. Bu yasa ile birlikte yayınevi mülkiyeti döneminden yazarın kişisel mülkiyetine geçilmiş olduğu söylenmektedir. Çoğu yazara göre Anne yasası gerçekte ne modern bir yasaydı ne de yazarlara yarar sağlamak için çıkarılmıştı, sadece önceki yasaların sansürcülüğünü içermediğinden böyle olduğu kabul edilmişti. Anne yasasının getirdiği bir ayrıcalık ve yazarlara sağladığı önemli bir değişiklik ise, yazarların kitap satıcılarının yardımı olmadan kendi adlarına eserlerini çoğaltıp pazarlayabilmeleriydi. Öte yandan yasanın asıl amacı yine yazarlara yarar sağlamak değildi; Kırtasiyeciler Birliği’nin oluşturduğu piyasa tekelini kırmak ve gelecekte oluşabilecek tekelleri ortaya çıkmadan önce önlemekti. Buradan da anlıyoruz ki, bu dönemlerde yaratılan tüm <strong>patent</strong> korumalarının amacı, yayıncının katlandığı maliyetin karlı bir biçimde yayıncıya geri dönmesiydi.</p><p>Falkvinge bir davayı anımsatır ve şöyle devam eder; <em>“1765 yılındaki Entick-Carrington davasına dek bu suistimal devam etti. Lisanssız (“istenmeyen” şeklinde okunur) yazarlardan birine baskın yapılır. Davanın hükmünde ise şu keskince belirtilir; yasalar uyarınca kesinlikle yasaklanmadığı sürece hiçbir vatandaşın hiçbir hakkına engel olunamaz ve hiçbir “otorite” yasalar tarafından özellikle verilmemiş hakları kendine tanıyamaz. Böylece çağdaş demokrasi ve sivil özgürlüklerin ilk temelleri, telif hakkı endüstrisine karşı verilen savaşta kazanılmıştır.”</em> Burada telifsiz geçen bir dönemden ve tarihsel süreç içinde bildiğimiz belki de kazanılan ilk zaferden bahsettik. Peki, ya sonra? Amerika’dan biraz bahsedip konuyu toparlayabiliriz…</p><p>ABD’de telif hakları düzenlemeleri, ABD Anayasası’ndan önceye dayanır. Bu da telif haklarının ne kadar önemli ve belirleyici olduğunu gösteren durumlardan biridir. ABD’de ilk telif hakkı yasasını 1783 yılında Conneticut eyaleti geçirdi. “Edebiyat ve dehanın cesaretlendirilmesi için” (for the Encouragement of Literature and Genius) başlığı ile geçirilen bu yasa başarılı olduğundan dolayı 1786 yılından itibaren 12 eyalet telif hakkı yasasını yürürlüğe koydu. 1789 tarihli Amerikan Anayasası’nda telif haklarının şu cümleyle korunduğunu söyleyebiliriz: “Yazarlar ve buluş sahiplerinin, eserleri ve buluşları üzerinde belli bir süre için mutlak hak sahibi olarak tanınmaları için kongre, bilim ve sanatın teşvikine yetkilidir”. Bu hüküm, Amerika telif hakkı konseptinin temelini oluşturur. İşin ilginç tarafı şu ki, ticarette bulunan tüm dünya ülkelerine uluslararası anlaşmalarla sıkı fikri mülkiyet hakları kurallarının uygulanması için baskıda bulunan ABD, 1891 yılına kadar tam bir yüz yıl boyunca, yabancı yazarların, özellikle İngiliz edebiyatçılarının ürünlerinin yasal olmayan biçimde çoğaltılıp dağıtılmasına izin vermiştir.</p><p><strong>Steward Brand</strong>, 1984 yılındaki bir konferansta şunları söyler; <em>“Bilgi pahalı olmak istiyor, çünkü çok değerli. Doğru zamanda, doğru bilgi yaşamınızı değiştirebilir. Öte yandan bilgi özgür olmak istiyor. Çünkü onu elde etme maliyeti sürekli azalıyor. Böylece ortaya birbiriyle kavga halindeki bu iki olgu çıkıyor.”</em></p><p>Son olarak fikirler ve sansürle ilgili şunları söyleyebiliriz. Fikirlerin serbest ticareti ya da dolaşımı, fikirlerin birbirinin yerine geçmesi değil karşılıklı bir şekilde birbirine eklenmesi olduğundan, bu fikirler ya oldukça verimli başka fikirlere dönüşür ya da birbiriyle çatışır. Aslında bir bakıma fikirlerin birbirleriyle çatışması da daha iyi ve sağlam düşünceler oluşturma açısından oldukça yararlıdır. Yine sansürlenmeden özgürce dolaşan ve birbirine eklemlenen bilgiler, birbirlerinden koparılmaya çalışıldığında ya da bu dolaşım engellenmeye çalışıldığında etkisizleşir ve işlevsizleşir.</p><ul><li><em>Bu yazı ilk olarak Susma24&#39;ün sitesinde </em><a href="http://susma24.com/3-soruda-telif-haklari-ve-sansur/"><em>yayınlanmıştır.</em></a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=51e05ae5f35f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>