<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Necip Tansel Tokuroğlu on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Necip Tansel Tokuroğlu on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@tansel-tokuroglu?source=rss-821265d44121------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png</url>
            <title>Stories by Necip Tansel Tokuroğlu on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@tansel-tokuroglu?source=rss-821265d44121------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 11:01:02 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@tansel-tokuroglu/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[MrMilyoner ile Sohbet]]></title>
            <link>https://tansel-tokuroglu.medium.com/mrmilyoner-ile-sohbet-f209128e03fc?source=rss-821265d44121------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f209128e03fc</guid>
            <category><![CDATA[finansal-ozgurluk]]></category>
            <category><![CDATA[ekonomi]]></category>
            <category><![CDATA[tasarruf]]></category>
            <category><![CDATA[yatırım]]></category>
            <category><![CDATA[borsa]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Necip Tansel Tokuroğlu]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 09 Jan 2021 14:57:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-01-09T14:57:48.326Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NKZ33xF-rhhTiAG3bZh3pA.jpeg" /></figure><p>Sn. <a href="https://twitter.com/mrmilyoner">MrMilyoner</a> ile 2019 sonuna doğru bir sohbetimiz olmuş, kendi blogunda yayınlanmıştı. Ancak şu sıralar teknik bir sorundan dolayı bloga ulaşılamadığı için burada bir suretini yayınlamayı uygun gördüm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Twitter’da 11 binden fazla kişi takip ediyor sizi. 2011’den bu yana yazdıklarınızla sizi birçoğu tanıyordur, ama bu röportajla hem sizi daha yakından tanıyalım hem de tecrübe ve görüşlerinden faydalanalım. Benim gibi anonim bir hesap da değilsiniz hazır <em>😃</em> Kimdir Necip Tansel?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Öncelikle bu söyleşi için çok teşekkür ederim. Hayranı olduğum ve içeriğini sürekli izlediğim web sitenize böyle bir söyleşi ile konuk olmak benim için bir onur. Bireysel yatırımcılar için çok önemli bir bilgi, tecrübe ve motivasyon kaynağısınız.</p><p>Tam adım Necip Tansel Tokuroğlu. Sinop’tan Tokat’a atanan babam orada annemle tanışmış, evlenmişler, sonra birlikte Sivas’a atanmışlar, ben de 1964’te orada doğmuşum. Sonra da 1969’da hep beraber Ankara’ya atanmışız 😃. Tüm öğrenim hayatım Ankara’da geçti. 1986’da ODTÜ Makine Mühendisliği bölümünden mezun oldum. Halen devam etmekte olan otuz üç yıllık profesyonel hayatımın yarıya yakını Türkiye’de diğer yarısı da yurtdışında geçti. Ağırlıklı olarak savunma sanayinde geçen yaklaşık otuz senenin ardından son üç senedir CAD/CAM/CAE olarak bilinen bilgisayar destekli tasarım, imalat ve mühendislik yazılımları sektöründe çalışmaktayım. Profesyonel hayatımın hemen hemen tümünde çok sevdiğim mesleğimi yapabilmiş olmaktan dolayı kendimi hep şanslı sayarım.</p><p>Twitter hesabımı Ekim 2011’de açmıştım. Uzun süre hemen hiç paylaşım yapmadan ilgimi çeken konularda izlemede kaldım. Zaten o dönemlerde iş yoğunluğundan dolayı sosyal medyaya ayıracak pek zamanım da yoktu. Arşivime baktığımda Twitter’da aktif olarak paylaşımlara başladığım tarihi Mart 2015 olarak görüyorum. Bununla birlikte yatırım ve finans ile ilgili paylaşımlarım başlangıcı 2013 ortalarına gider. Birçoğumuzun yakından tanıdığı Sn. Halil Buhur’un hisse.net’deki Uzun Vadeli Yatırımcı başlığında “necip” rumuz ile yaptığım epey bir paylaşım vardır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Geleneksel olarak finans ve ekonomiyle ilgilenenler arasında sizi öne çıkaran bir özelliğiniz var. Teknik bir altyapınız olduğunuzu görüyoruz, bir mühendissiniz! İktisat eğitimi aldığım dönemde en çok faydalandığım ve taktir ettiğim hocalarım ya mühendislik ya da matematik altyapısı olanlardı. Dünyada da finans ve ekonomi alanındaki hem uygulayıcı hem de akademisyenler arasında en başarılı olanlarda da görebiliyoruz. Sanırım siz de matematik/istatistik alanındaki altyapınızın yatırım çalışmalarında olumlu etkilerini görüyorsunuzdur. Ne dersiniz?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Öğrenim hayatımıza ilk temel bilimleri öğrenerek başlıyoruz. Bilimi sevmemek olmaz ve haliyle bu temel bilimlerden birini diğerlerinden daha çok severek devam edebiliyoruz öğrenim hayatımıza. Severek öğrendiğimiz, öğrenirken daha çok zaman ayırdığımız, uygularken başarılı olduğumuzda mutluluk hissettiren bir konu da tüm hayatımızı etkiliyor ve hatta şekillendiriyor. Ben matematiği ve onun bir alt dalı olan geometriyi ilk tanıdığımda çok sevdim. Özellikle geometri, küçük yaşlarda merak saldığım Origami uğraşısı ile mükemmel bir beraberlik sağladı. Matematik ve geometri sevgim bir süre sonra elektronik ve mekanik hobilerimi tetikledi. Hobilerimi gerçekleştirirken — ailemin de sonsuz sabrı ve desteği ile — temeli matematik ve geometriye dayanan bu öğrenim ve uğraşılar zinciri — biraz önce bahsettiğim “hayatı şekillendirme” ifadesinde aynen olduğu gibi — beni makine mühendisliği mesleğini seçmeye yönlendirdi.</p><p>Kendi tecrübem olan makine mühendisliği eğitiminden bahsedecek olursam, bu eğitim sürecinde matematik ve geometri her geçen sene seviye yükselterek ilerliyor. Diğer yandan da meslek ile ilgili ve çoğu matematiğe dayalı diğer konular, bilim dalları işin içine giriyor. İstatistik de bunlardan biri. İstatistiğin bu sürece dahil olmasında ana etken, mühendisliğin içinde deney ve testlerin önemli bir yeri olmasındandır. Deneylerde veri ortaya çıkıyor ve bu verileri eleyip, doğrulayıp, sınıflandırarak anlamlandırmanız ve bilgiye dönüştürmeniz gerekiyor. Bu iş için de istatistik bilim dalına ait metotları öğrenmek ve kullanmak zorundasınız.</p><p>Eğer aradaki bağlantıyı kuracak olursak, finansal veya yatırımla ilgili her aktivitenin de veri ürettiğini ve bunların büyük çoğunluğun sayılardan oluştuğunu görürüz. Aynı şekilde bunları da derlemeniz, değerlendirmeniz, anlamlandırmanız, sınıflandırmanız ve en sonunda karar vermenize yardımcı olacak bilgilere dönüştürmeniz gerekir. Biraz uzun bir açıklama oldu ama cevabı net verebilmek için mecburdum 😉.</p><p>Bununla birlikte, özellikle belirtmek isterim ki, türü ve tarzı nasıl olursa olsun, yatırım yapan herkesin üst düzey matematik ve istatistik bilmesi gerekmiyor, ancak kararlarına yardımcı olacak miktarda da sevmesi ve bilmesi gerekli.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>XN30 isminde bir yatırım stratejiniz var. Biraz açar mısınız?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Özet olarak, XN30 adını verdiğim çalışma — son zamanlardaki geliştirilmiş haliyle — BİST’teki on yaşından büyük tüm hisselerin ve ilave birkaç popüler yatırım unsurunun belli bir kurallar kümesi dahilinde performans sıralamasını yapan bir analiz metodu. Analiz sonucunda ortaya çıkan sıralamanın ilk otuz hissesi eşit ağırlıklı XN30 endeksini oluşturuyor. Bir anlamda, her çeyrek sonunda belirlenen ve endeksi oluşturan otuz hisse, önümüzdeki çeyrekte geçerli olacak portföyümüz oluyor. Çeyrek bitince endeks performansını hesaplayıp, yeni liste ile bir sonraki çeyreğe devam ediyoruz.</p><p>Müsaade ederseniz önce biraz tarihçesinden bahsedeyim. XN30’un performans değerlendirme kurallarını 2016 sonlarında geliştirdikten sonra, kanaate dayalı seçilmiş elli beş hisseye bu sıralama metodunu uyguladım ve sonuçlarını hem grafik olarak hem de tablolar halinde her çeyrek sonunda düzenli olarak Twitter’da takipçilerimle paylaştım. 2016’da geçmiş verilerden hareket ederek geliştirdiğim metot, 2019’a kadar her çeyrek sonunda uygulandı ve sonuçları kendimce başarılıydı. Bu sene, sadece elli beş hisse ile hareket etmenin diğerlerine haksızlık olacağını düşündüm ve her zaman hata potansiyeli taşıyan kanaat faktörünü ortadan kaldırmak için metodu tüm BİST’i kapsayacak şekilde revize ettim. Bu oldukça kapsamlı bir güncelleme oldu. BİST’in tümü dehşet bir veri topluluğu oluşturduğundan tüm sistemi tablo ortamından veri tabanı ortamına aktardım. Algoritmalar hazırlandı, manuel olarak doğrulandı ve en sonunda kod yazım işlemleri tamamlandı. İşi şansa bırakmamak için, tıpkı elli beş hisselik grupta yaptığım gibi, üstelik bu sefer her çeyrek sonu yerine her ay sonu için geriye dönük testler yapıldı. İşin en meşakkatli tarafı burasıydı. Genel bir hesap yaptığımda gördüm ki, on seneyi kapsayan 120 ay için yaklaşık 160 milyon veri satırını geriye dönük olarak işlemişim. Kendi PC’min buna gücü ve zamanı yetmezdi. Bu noktada da bulut ortamlarında oluşturduğum sanal veri tabanı sunucularını kullandım. Bu yöntem, tek PC ile aylar sürecek analizleri birkaç haftada sonuçlandırabilmemi sağladı.</p><p>Geçmiş veri hesaplamaları ile iş bitti sanmayalım 😊. Bunun peşinden dağılım analizleri yapıldı, ilk otuzdan rastgele oluşturulan portföylerin Monte-Carlo simülasyonları yapıldı, portföy performanslarının farklı popüler metotlara dayanan risk/ödül oranları hesaplandı ve daha birçokları.</p><p>Yatırım için en basit tanımı, hesaplanmış bir riski göze alarak belirlenen bir kazancı elde etme çabasıdır diyebiliriz. Zamana bağlı kazanç hareketi grafiğe döküldüğünde görmek istediğimiz yukarı yönlü bir harekettir. Kazandıran bir yatırımın grafiğinde bu hareket kimi zaman doğrusal bir çizgi kimi zaman da üssel hareketi ifade eden bir eğridir. Her yatırımcının grafikte görmek isteyeceği hareket işte bu üssel artış hareketidir.</p><p>İşte, XN30 algoritmasının da yaptığı, hisselerin hareketlerindeki bu üssel örüntüyü — pattern dedikleri — bulmak, bağıntıyı hesaplamak ve gerçek fiyat hareketinin bu üssel bağıntıya bağlılığını, diğer bir deyişle istikrarını ölçmek. Tüm hisseler için bunu yaptığımızda, her hissenin performans sıralamasındaki yerini belirleyecek parametreyi de hesaplamış oluyoruz. Her ne kadar performans sıralamasını daha etkin hale getirmek için bundan başka parametreleri de hesaplıyor olsam da XN30’un özündeki metot bu. Tüm analiz kurallı ve tam otomatik olduğundan bu çalışma bir anlamda gözetimli makine öğrenmesi (supervised machine learning) kategorisine giriyor kanımca.</p><p>XN30 otuz elemanlı bir deneysel endeks. Peki bunu kullanarak nasıl yatırım yapacağız? Portföyü hangilerinden oluşturacağız? Sosyal medyada çeyrek sonları paylaştığım sıralı XN30 tabloları bir anlamda uzun vadeli yatırım yapanların portföy kararlarına destek olma amacını taşıyor. Son karar kendilerine ait olmalı. Diğer taraftan, aylık sonuçlar üzerinden giderek portföy belirleyen bir üst seviye algoritma da halihazırda geliştirilmiş durumda. Ancak bunu anlayabileceğiniz nedenlerden dolayı sosyal medyada paylaşmayı düşünmüyorum. Şimdilik sadece kendim ve sistemi geliştirirken, değerli görüşlerini esirgemeyen ve tecrübeli yatırımcılardan oluşan arkadaş grubum tarafından uygulanıyor. Sonuçlarından da şimdilik oldukça memnunuz diyebilirim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Ekonomik anlamda Türkiye’nin pek de güzel günler geçirdiğini söyleyemeyiz. Ekonomistler, profesörler bu konuları derinlemesine irdeliyor. Fakat benim gibi sizin gibi, yazıyı okuyan diğer Küçük Yatırımcılar için bu durumu pek değerlendiren yok. Yani bu ekonomik durumda satın alma gücü düşen gelirimizi, artan enflasyonu, elimizdeki mütevazi birikimi nasıl değerlendirebileceğimiz gibi konularda konuşan pek yok. Sizin görüş ve önerilerinizi alabilir miyiz?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Küçük yatırımcı, büyük bir denizde teknesi ile yol almakta olan bir kaptan. Rota, sürat, iletişim, emniyet, lojistik, vb. her şeyden kendisi sorumlu. Bir şekilde o tekneyi hedef limana ulaştırmakla yükümlü. Arada fırtınalar elbette olacak ve açık denizde fırtınaya yakalanan herkes etkilenecek. Fırtına başladığı anda artık önemli olan tek şey, ne kadar “bilgili ve hazırlıklı” olduğunuz ve paniğe kapılmadan fırtınayı asgari hasarla atlatabilmek için yapılması gerekenleri sırasıyla uygulamanızdır.</p><p>Şu meşhur “bu sefer farklı” sözü hem düşüşlerde hem de yükselişlerde mutlaka karşımıza çıkar, birileri mutlaka dile getirir. Evet, öncekilerden farklı olabilirler, zaten normal olan da budur, ancak sonsuz, süresiz değildirler. Elbette birisi yerini diğerine bırakacaktır. Aksi takdirde her ikisi de tam doğrulukla kestirilebilir olurdu ve bu da paradoks yaratır, ortada ekonomi diye bir kavram kalmazdı.</p><p>Fırtınayı önceden kestirip güvenli limana sığınabilenler — teorik olarak — aynı şekilde fırtınanın bittiğini de kestirip tam hız yola devam edebilenlerdir. Bunu her seferinde başarabilen var mıdır? Şahsen fazla sayıda olduklarını sanmıyorum. Bizler gibi küçük yatırımcıların büyük çoğunluğu seyir halinde iken fırtınaya yakalanırlar. 😃</p><p>Peki ne yapmalı? sorusuna gelince. Aslında tüm küçük yatırımcılar neler yapılması gerektiğini biliyor. O kadar çok yazılmakta ve söylenmekte ki, bilmemeleri neredeyse imkânsız. Kritik nokta bunların uygulanmasında öne çıkıyor.</p><p>Şimdi size aşağıdaki şekilde bir yatırımcı profili çizeyim, siz de bu yatırımcının herhangi bir kriz (fırtına) sürecinde, çoğunluğa göre ne durumda olacağına karar verin.</p><blockquote><strong><em>Bu yatırımcı arkadaşımız, hiçbir şekilde borç ve kredi ile yatırıma kalkışmıyor.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Yatırımını uzun vadeli düşünüyor ve amacı, hedeflediği süreç sonunda finansal özgürlüğünü elde edebilmek.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Yatırımını sıfırlayabilecek (kaldıraçlı) mekanizmaları olan ve sadece hedge amaçlı kullanılması önerilen yüksek riskli yatırım unsurlarından uzak duruyor.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Yatırımını oluşturan unsurları çeşitleyebiliyor, riski tek unsurda bırakmıyor, farklı unsurlara dağıtıyor, portföyündeki her unsurun değişen ekonomik durumlara göre nasıl davranabileceğinden haberdar.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Portföyü ile birlikte, bütçesini de sürekli takip ediyor, gelirine göre giderlerini ayarlamayı biliyor. Önceliği yatırım portföyünü büyütmek olduğundan gereksiz harcamalarından kaçınıyor, bu fonu yatırım portföyüne aktarıyor.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Aktif, düzenli geliri yok ise portföyün bir kısmını en az bir senelik acil geçim fonu olarak ayırıyor ve bu fonu da enflasyonu olabildiğince telafi eden, kolay nakde dönüştürülebilen unsurlarda tutuyor.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Hiçbir şekilde panik yapmıyor, bilgisi ve tecrübesinden emin olmadığı kaynaklardan gelen tüm tavsiyelere kulaklarını tıkıyor.</em></strong></blockquote><blockquote><strong><em>Uzun vadeli yatırımın ve yatırım risklerinin ne olduğundan habersiz arkadaş ve akraba çevresinden ne tavsiye alıyor ne de veriyor.</em></strong></blockquote><p>Bence her yatırımcı için portföy unsurlarının neler olacağından önce yatırım prensiplerinin ve metotlarının ne kadar sağlıklı ve tutarlı olacağı önemli. Ancak bu disiplin sağlandığı takdirde yatırımın istikrarı ve sürekliliği elde edilebilir.</p><p>Ayrıca, her yatırım unsurunun, her seferinde farklı tarzda oluşabilen krizlere tepkileri de farklı oluyor. Bu nedenle, krizlerde şundan şuna geçilmeli, bunlar alınmalı, şunlar satılmalı gibi genellemeler her zaman geçerli olamıyor. Disiplinli, biraz önce bahsettiğim prensipleri benimsemiş yatırımcı, olası fırtınaları asgari hasar ile atlatacak kararları kendisi verebilir, verebilmelidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Yatırım tavsiyesi ben de vermiyorum, sizden de sormayacağım. Tavsiye anlamında değil, ama kendi yaptıklarınızdan bahsetmek ister misiniz? Toplam portföyünüzde ne gibi yatırım araçları var?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Portföyümün dağılımı özetleyecek olursam, portföyümün %70’i uzun vadeli temettü hisselerinde ve dağılımı eşit ağırlıklı. Duruma göre seyrek aralıklarla eşit ağırlık dengelemesi yapıyorum. Aktif bir gelirim olduğundan dolayı temettüler de portföyün bu kısmını büyütmeye gidiyor. İleride, tam emekliliğe geçiş yaptığımda temettüler pasif gelirim olacaktır. XN30’a 2016’dan bu yana çok emek verdim ve halen de vermekteyim. Sonuçları da bana göre başarılı. Kendi geliştirdiğim bir sistemi uygulamazsam bu pek mantıklı ve dürüst bir hareket olmaz. Toplam portföyün %20’si XN30’un ilk otuzu içinden 14 hisseye ayrılmış eşit ağırlıklı farklı bir portföyde. Her ayın son BİST günü kapanışı sonrasında XN30 algoritması çalıştırılıyor ve yaklaşık altı saat sonra önümüzdeki ay için portföyün ne olacağı liste olarak belirleniyor. Ertesi gün içerisinde mevcut XN30 portföyü yeni liste elemanları eşit ağırlıklı olacak şekilde düzenleniyor, gerekli alımlar ve satımlar yapılıyor. Liste elemanlarında çok büyük değişiklikler olduğunu söyleyemem. Portföyün XN30 kısmı artan kapital metodu ile ilerliyor, yani kâr realizasyonu yapmıyorum. Belki ileride sabit kapital metoduna dönebilir, kârı %70’lik büyük portföye aktarabilirim. Bu metodu uygulamamın bir yan faydası da her uzun vadeli yatırımcının içinde bir yerlerde gizli kalan trade isteğini bir nebze karşılaması. Senede on iki kez olabilecek, sakince yapılan alım satım işlemleri küçük de olsa biraz heyecan katıyor. Geriye kalan %10 ise mevduat ve kur hesaplarına dağıtılmış durumda.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Geriye dönüp baktığında finansal yatırımlar anlamında şunu yapmasaydım, bugünkü aklım olsaydı şöyle yapardım dediğin anlar/konular geliyor mu? En iyi/en kötü yatırım vs.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Bir şekilde kendimi adına “hindsight-bias” denen, Türkçesi “geçmişi bilme önyargısı” olan düşünce biçiminden arındırmayı başardım. Yani hiçbir şekilde kendime, grafiklere bakıp ah şunu şu zaman alsaydım, şimdi buralardaydım, vah keşke şunu şu zaman satsaydım şimdi şöyle olurdum türünden telkinlerde bulunmuyorum. Kendimce yatırım sürecindeki en büyük başarım budur. Bu düşünce biçimi baskın olursa yatırımcıyı içinden çıkılmaz bir pişmanlık döngüsü içerisine alabiliyor. Yoğun pişmanlıkların yaşandığı bir yatırımcı psikolojisi de mutlaka hatalı kararlara yol açıyor.</p><p>Ağırlığı BİST olan yatırım programıma başlamadan önce dersime çok çalıştım. Birçok metodu, göstergeyi, sistemi, kendi geliştirdiğim teknik analiz esaslı sistemleri binlerce kez denedim, değerlendirdim, kendi aralarında ve uzun vadeli metotlar ile kıyasladım. Yatırım planım ve metodum bu çalışmalar sonunda ortaya çıktı. Bu aynı zamanda beni uzun vadeli yatırımın başarısını kantitatif metotlar ile analiz ve ispatına yöneltti. Beni farklı alanlarda daha fazla araştırmaya ve öğrenmeye teşvik etti.</p><p>Bugünkü aklım olsaydı şöyle yapardım diyeceğim tek şey, “<em>keşke zaman bulabilseydim ve daha önce başlasaydım</em>” olurdu. 😊</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Yatırım konusunda yeni başlayanlara önerileriniz olur mu? Mesela borsaya başlamak için ne tür bir altyapı olmalı? Aktif hisse seçerek yatırım yapmakla pasif şekilde fon almak/çok sayıda hisse alarak endekse yakınsamak mı? Mesela yurtdışında birçok insan hem bilgisi olmadığı hem de vakit ayırmak istemediği için endeks fonlarına (örn. #VOO Vanguard S&amp;P 500) yatırım yapıyor.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Daha önce de söylediğim gibi bence yatırım, hesaplanmış bir riski göze alarak, belirlenen bir sürede, belirlenen bir kazancı elde etme çabasıdır. Buradaki kritik kelime “hesap”. Özellikle eğer borsada yatırım yapacaksanız, kaldırabileceğiniz riski, yatırımınızın süresini, makul ve mantıklı kazanç beklentinizi hesaplayabilmeniz, bu hesapların sonuçlarını günlük yaşamınızın gelir ve gider dengesi ile ilişkilendirmeniz gerekiyor. Bu hesaplardan uzaksanız, yatırımınızdaki ve geçiminizdeki her aktiviteyi kayıt altında tutmuyorsanız, bu kayıtları düzenli olarak değerlendirip stratejinizi iyileştirme yönünde revize etmiyorsanız borsadan uzak durulmalı derim.</p><p>Maalesef bizdeki endeks performanslarını beğenmiyorum. Bunlar endeks fonu olsaydı tercih etmezdim. İstisna olarak, içlerinde en tutarlı olanı sanayi endeksi olsa da onun tamamına hitap eden bir fon yok. Bu endeksin içinde de yüz elliden fazla şirket var. Bunlardan hangilerini seçeceksiniz ve portföy oluşturacaksınız? Dolayısıyla BİST yatırımlarında geriye sadece aktif hisse seçme yöntemi kalıyor. Eğer yatırımcı portföyünü oluşturacak hisseleri kendisi seçecek ise — ki burada uzun vadeli yatırım portföyü oluşturmayı düşünerek konuşuyorum — dersine çok çalışması, ciddi araştırma yapması gerekiyor.</p><p>Bu çok zor değil aslında. Şirketin ve içinde bulunduğu sektörün hangi yönde ilerlediğini anlayabilmek için ciddi kurumların sektör ve şirket analizlerini okumaları, okurken anlamadıkları konu ve terimleri de tam karşılarına çıktığı anda araştırarak öğrenmeleri tam bir işbaşı eğitimi ve gelişimi olacaktır. Bir süre sonra, toplamda beş yüze yakın hissenin bulunduğu BİST’te, uzun vadeli yatırıma uygun, kurumsal, yatırımcı dostu, araştıran, geliştiren, üretimini ve karını sürekli artıran, düzenli temettü veren, faaliyetlerini yatırımcıları ile şeffaf bir şekilde paylaşan şirketlerin sayısının, toplamın %10’u civarında olduğunu gözlemleyeceklerdir.</p><p>Bildiğim kadarıyla güncel ABD hisse piyasasında, yaklaşık 50 trilyon dolarlık varlığın %35’e yakını bireysel yatırımcıda bulunuyor. Bunu %23 ile yatırım fonları, %12 ile emeklilik fonları takip ediyor. 2000’li yıllarında başından itibaren popülerliğini artıran endeks fonları da toplamın %6’sını oluşturmakta. Bu tablo bize gösteriyor ki geçmişi bizden çok fazla olan ABD borsası bireysel yatırımcılara bilinçli yatırımcı olmayı öğretmiş. Yatırım fonlarının ikinci sırada yer almasının da bize söylediği bu fonların iyi yönetiliyor olması. Bu dağılımın grafiğine baktığımızda ise üçüncü sırada yer alan emeklilik fonlarının artan bir trend ile devam ettiğini görüyoruz.</p><p>Her ne kadar yurtdışında seçenekler bize göre çok daha fazla olsa da benim bu durumdan çıkarımım, finansal okuryazarlık elde ettikten ve bilinçli yatırımcı olmayı başardıktan sonra hayat tarzımıza uygun olan, göreceli olarak daha az stresli yatırım yöntemini seçmek ve uygulamak çok zor değil. Bir miktar temel analiz bilgisi ile bilançosunu incelediği şirketin DNA’sını, bir miktar teknik analiz ve performans ölçümü bilgisi ile herhangi bir fonun ne kadar başarılı yönetildiğini kolaylıkla anlayabilir küçük yatırımcı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Portföyününüz performansını nasıl ölçüyorsunuz? Aylık ve yıllık şekilde aldığınız getiri oranları vs. notlar var mı? Sizce iyi bir yatırımcı mısınız <em>😃</em></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Excel ortamında yatırıma başladığımdan itibaren gerçekleşen her aktivitenin kaydı var. Bu kayıtlar da farklı başlıklarda sınıflandırılmış durumda. İstediğim zaman istediğim sorgulamayı yapabiliyorum, istediğim dönemler ve aralıklarda grafiklere dökebiliyorum. Bu tür bir düzenleme tüm portföyün miktar olarak büyümesinden bağımsız yüzde cinsinden nasıl hareket ettiğini de gösteriyor bana. Diğer bir deyişle kendi portföyüm kendi endeksim, kendi fonum. Kendime de tıpkı bir fon yöneticisinin yatırımcılara sunmakla yükümlü olduğu raporlamayı yapabilmeliyim. Bu da ancak portföy hareketlerine ait tüm verilerin saklanması ile mümkün. Portföy performansına da genellikle ayda birkaç kez bakarım.</p><p>Hisse tarafında yıllık getiri değerlerinin kıyaslamasında öncelikli hedefim sanayi endeksine fark atabilmek. Bunu başarabildiysem hem ana hem de XN30 portföyünün doğru tercihlerde olduğu görüşü ile devam ediyorum. Şimdilik gidişattan memnunum. Yatırım uzun bir süreç. Henüz başarılı olup olmadığımı açıkçası ben de bilmiyorum. Bu konuda kendime koyduğum hedef, çalışma hayatına kısa bir süre önce başlayan sevgili kızıma da kendi yatırım sistemimin püf noktalarını aktarabilmek ve onun da belli bir süre sonra finansal özgürlüğe kavuştuğunu görebilmek. Bu oluşunca kendime “başardım” diyebileceğim sanırım 😃.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Tasarruf! Bu kelime sizin için ne çağrıştırıyor?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Tasarruf, damlaları nehir yapar, göl yapar, deniz yapar. Önüne arkasına bakmayın, ne kadar yapabiliyorsanız yapın, yeter ki yapın, ancak mantıklı ve sistemli yapın, tıpkı yatırım gibi. Genel formülü çok basit. Masraf ile israfı birbirine karıştırmadan, kazandığınızdan daha az harcayacaksınız. Masraf ile israf arasındaki hassa çizgi önemli. Hayat kalitemizi olumsuz etkileyecek, beden ve ruh sağlığımıza zarar vermek pahasına yapılan tasarruflardan önemli bir fayda elde edemeyiz. Bir Twitter mesajımda paylaştığım gibi: Hayatın kalitesinden bugün taviz vererek tasarruf edilen para, yarın aynı kalitede hayat tarzı satın alamıyor. Tasarruf akıllıca olmalı.</p><p>İşin asıl güzel tarafı, tasarruflar ile elde edilen birikimin bilinçli yatırım ile daha da büyüdüğünü görünce başlıyor. Bu büyüme sizi, tasarruf sisteminize ince ayar çekmeye zorluyor, tabir uygunsa, tam anlamıyla sinekten yağ çıkarmaya başlıyorsunuz. Çünkü artık biliyorsunuz: yatırıma dönüşen tasarruf daha da büyüyecek, geleceğe dönük geçim ve refah endişeleriniz azaltacak ve günün birinde sizi finansal özgürlüğe ulaştıracak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Yurtdışındaki benzer bloglarda (Finansal Özgürlük, Bireysel Finans) görüyorsunuzdur; adamlar kuruşu kuruşuna ne kadar portföyleri var, ay ay ne kadar harcama yapmışlar yazıyorlar. Bizim kültürümüzde para konusu hassastır <em>😃</em> Birçok nedeni olabilir, zaten bunu değiştirecek kadar cesur da değilim öyle bir iddiam da yok. Portföyünüzün büyüklüğünü sormayacağım, ama harcama kısmında bazı sorularım olacak. Sizce tasarruflu biri misiniz? Nelerden tasarruf eder, nasıl edersiniz? Mesela yıllık gelirinize (yatırım getirileri hariç) göre tasarruf oranınız nedir?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Günlük yaşamımdaki harcamalarda, lüks ve görsellik ile kalite ve işlevsellik ayırımını doğru yaptığıma inanıyorum. Bu iki grup arasında net ve kesin bir çizgi yok, gri bir alan var. Elimden geldiğince kalite ve işlevsellik tarafında kalmaya çalışıyorum. Bu tür bir yaklaşım zaten doğal olarak sizi gereksiz harcamalardan ciddi oranda koruyor. Alacağım şeyler illa ki popüler markalar olsun şeklinde bir saplantım yok, ancak bazı şeylerin de kalitesini ancak belli bazı markaların ürün ve hizmetleri ile elde edebileceğimin farkındayım.</p><p>Diğer önemli bir ayırım da tabii ki gerekli mi gereksiz mi konularında oluyor. Yüzde yüz gerekli olduğuna kendimi ikna edememişsem harcama yapmıyorum.</p><p>Hazır konu açılmışken tasarruf yöntemlerime bir ilave yapayım. Çok ama çok mecbur bir durum oluşmadıkça eve tamirci giremiyor. Bırakın meslek, yatırım hayatını, gençlik yıllarımdan beri arızalanan hemen her şeyi tamir etme merakım var. Bunlar çamaşır makinasından, duvar kâğıdı onarmaya, müzik setinden, donanım güncellemeye kadar ulaşan çok geniş bir yelpazede yer almakta. İçeriği ile övündüğüm, işlevsel ve kaliteli ürünlerden oluşan takım avadanlık koleksiyonum kendisine harcanan paraları katıyla geri ödemiştir 😃.</p><p>Yıllık gelirime göre tasarruf oranım hayatımın değişik dönemlerine göre %0 ile %50 aralığında farklılıklar gösterdi. Ortalamada %20 civarında olduğunu söyleyebilirim. Tasarrufu hayat felsefesi olarak benimseyince, tasarruf oranınızı özel ve hassas olarak ölçmeye pek gerek kalmayabiliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Bloğumda tasarruf, birikim ve yatırım yapmakla ilgili konularda yazılar yazıyorum. Sıklıkla karşılaştığım bir durum ise insanların tasarruf yapacak kadar gelirinin olmamasından yakınması. Haksız da sayılmayacak bir husus, yaşadığımız pahalılık ve enflasyon düşünülürse. Bu da insanları birikim oluşturmanın tasarruf kısmını pas geçip yatırıma odaklanmalarına, burada da çok küçük olan portföyün risk gözetmeden en hızlı şekilde büyüyeceğini düşündükleri alanlara kaymalarına neden oluyor (Kaldıraçlı işlemler, borçla yatırım vs.). Kısa yolda zengin olmanın cazibesine kapılmak. Siz bu konuda neler düşünüyorsunuz?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Bence burada Occam’ın usturası devreye giriyor. Nedir bu ustura? Bir soruna çözüm olarak düşünülen birden fazla seçenek varsa içlerinde en basit olanı çözüme en yakın olanıdır. Birikimim yok, birikim yapma şansım yok, o zaman en basit çözüm, birinden borç ya da kredi alayım, tüyosunu aldığım hisseye yatırayım, birkaç hafta sonra satınca borcu ödeyip, cebime kalan para ile de aynı döngüye devam edeyim. Veya dediğiniz gibi on kaldıraçlı, yirmi kaldıraçlı işlemlere dalayım. Bunlar en basit çözüm gibi görünüyor değil mi? Maalesef YANLIŞ, hem de kocaman bir YANLIŞ. Bir başkasının bizi çabucak zengin etmek için yöntemler geliştirdiğini, altın tepside ayağımıza getirdiğini ve bunların çok basit bir yöntemler olabileceğini nasıl düşünebiliriz? Bunu kim, neden yapsın? Basit olarak algılanan bu yöntemler, tam tersine en karmaşık yöntemler ve hepsi de bilinçsizce içine dalanları son sürat finansal yıkıma götüren sistemler. Hepsi sistematik olarak kasanın kazanmasını sağlayan, itinayla formüle edilmiş çok yüksek riskli yöntemler. Dolayısıyla incelemeden, anlamadan ilk bakışta çok basit görünün bu yöntemler aslında Occam’ın usturasının kesip çöpe attığı yöntemler.</p><p>Peki geriye kalan ve çözüme en yakın seçenek ne? Birikim ve yatırım yapmak isteyip de yapamayan kişi, sabırla, inatla, azimle bilgi ve tecrübesini artıracak, sonra bunları kullanarak gelir seviyesini artıracak, sonra birikim yapacak, birikimlerini yatırıma dönüştürecek.</p><p>Maalesef en zahmetli yöntem gibi görünse de çözüme götürecek en basit yöntem bu. Bu yöntemi uygulamayıp, sözde basit yöntemlerle kısa sürede zengin olmaya kalkışanlar, o kısa sürenin sonunda zengin olmak yerine acıklı hikayelerini anlatmak zorunda kalıyorlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*VYfo4hXVYbRxBe9Ka7tXEw.png" /></figure><blockquote>Finansal özgürlük hakkındaki görüşleriniz nelerdir? Sizin de hedefiniz mi? Eğer öyleyse sizce ne kadar uzaktasınız bu hedeften?</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/100/1*1EHLxqoXTSbR3B9YqZWTOg.png" /></figure><p>Bana göre finansal özgürlük nokta atışı bir hedef değil, daha çok bir ufuk. 1 ve 0 gibi ikili bir durum da değil. Birikime ve yatırıma başladığınız anda kısmi finansal özgürlüğünüz de başlıyor aslında. Siz birikim ve yatırım disiplininizi korudukça da seviye seviye mutlak finansal özgürlüğe doğru ilerliyorsunuz. Örneğin, ufka doğru yolculuğun belli bir aşamasında, birikimleriniz bir süre sizi yeniş iş bulana kadar idare edebilecek seviyede ise ve mevcut işinize tahammül edemiyorsanız, ayrılma özgürlüğüne sahipsiniz. İşte size kısmi finansal özgürlük. Tabii ki ideal ilerleyiş bu tür duraksamaları olmayan bir ufuk yolculuğu ama hayatta neler olabileceğinin sınırı yok. Finansal özgürlük yolundaki seviye, kişinin kendine olan güvenini de artıran bir çarpandır.</p><p>Kurumlar, şirketler çalışanlarına karşı son derece adil ve iyi niyetli olabilir, olmalıdır da. Ancak şunu da unutmayalım. Kurumsal hafıza kurum dışında yoktur ve bu da normaldir. Kurumsal yapı, siz herhangi bir nedenle ayrıldıktan sonra sadece ve sadece sizin yerini dolduran kişi ile ilgilenmeye başlar. Sizin yerinizi dolduracak bir kişi de her zaman vardır. Kurum siz ayrıldıktan sonra sizi en fazla 24 saat içerisinde unutur. İşte finansal özgürlük burada devreye girer. Siz de isteyerek veya istemeyerek ayrıldığınız için pişmanlık duymuyorsanız ve kurumu 24 saat içerisinde unutabiliyorsanız finansal olarak özgürsünüzdür. Tabii ki burada arkadaşlıkları filan kastetmiyorum, yanlış anlaşılmasın.</p><p>Ben finansal özgürlüğün ilk ufkuna ulaşmayı başardım. Lakin ileride bir ufuk daha göründü şimdi de o yönde ilerliyorum. Tabii ki çok daha stressiz ve çok daha güvenli adımlar atarak 😊. İlk ufka ulaşmak mecburi ve zahmetli, sonraki ufuklar ise keyifli yolculuklar oluyor bu süreçte.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f209128e03fc" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Güzel ve Akıllı Annem’e Sevgi ve Hüzünle]]></title>
            <link>https://tansel-tokuroglu.medium.com/g%C3%BCzel-ve-ak%C4%B1ll%C4%B1-anneme-sevgi-ve-h%C3%BCz%C3%BCnle-e249fed66b47?source=rss-821265d44121------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e249fed66b47</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Necip Tansel Tokuroğlu]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 20 Dec 2016 12:54:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2016-12-20T12:58:29.431Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/996/1*K-SQXQBHwOhTwjfdixR45A.png" /></figure><p><strong><em>Değerli Ablam Belma Tokuroğlu tarafından kaleme alınmıştır.</em></strong></p><p>Bu yazıyı yazmayı kabul ettiğimde, annem hakkında yazmanın bu kadar zor olacağını tahmin etmemiştim; başlamak, devam etmek ve bitirmek için ayrı ayrı kıvrandım adeta. Ben babamın kızıyım aslında annemin deyimiyle söylersek “<em>babası kılıklıyım</em>”. Babamla ben ailenin vurdumduymazı, tembeli, keyif ehlisi ve de pasaklısı olarak hayatımızı sürdürürken, erkek kardeşim ve annem çalışkan, disiplinli, sorun çözücü olarak vardılar. Birbirimizi çok seviyorduk ama birbirimize çok zıttık. Annem benim kahramanımdı ama rol modelim babamdı… durum karışık. Rol modelim olan babamı kırklı yaşlarımda aniden bir sabah kaybettim, kahramanım ve her daim kurtarıcım olan annemle ise, aramıza kahramana yakışmayan alzheimer korkunçluğunu da alarak bir süre daha hayata devam ettik.</p><p>Annemin ve benim alzheimer hastalığıyla başlayan hayat hikayemiz ikimizi de değiştirdi, annem olanların bazen kısmen bazen hiç farkında olmadığı için en çok değişen bendim aslında. Bir yandan hastalığı tanımak, anneme üzülmek, olayı bilen bilmeyen başkalarının yorumlarına laf yetiştirmek, bakım işleri için insan aramak, yardımcıların/bakıcıların yarattığı sorunlarla uğraşmak derken dört koldan zihinsel olarak kuşatılmak. Bedensel olarak otomatiğe bağlanıyorsunuz, uykusuzluk, bel ağrısı, kol ağrısı vız geliyor. Oyulan aklınız ve ruhunuz oluyor; bu oyulmanın etkilerini bugünlerde daha çok hissediyorum, bu yazıyı yazarken bunu farkettim, aklım ve ruhum sakat kalmış… geçmişi her hatırlayışta bir “<em>vay be</em>”, bir “<em>yok yahu</em>”, bir “<em>salak Belma</em>” diyorum ister istemez. Kardeşim, kuzenler, teyzeler, arkadaşlarım… destekler olmasaydı heralde sakatlık kötürümlüğe dönüşürdü. Bütün bunlar ayrı ayrı yazılabilecek deneyimler… Hani bu işlerden anlayanlar diyorlar ya; alzheimer hastasına sabırla yaklaşacaksınız, onu hırpalamayıp sürekli hoş tutacaksınız diye… başarılabilir mi bilmiyorum, başaramadığım ve annemi ağlattığım ve de onunla birlikte ağladığım çok gündüzlerim ve gecelerim oldu. Hıncımı, öfkemi, kızgınlığımı çoğu kez eşyalardan çıkardım, sehpalar, sandalyeler, süpürgeler havada uçuştu, duvarlarda izi kaldı çoğunun, benim annem neden böyle oldu isyanıydı benimkisi… içtim sarhoş oldum ve anneme sarılıp mışıl mışıl uyudum çoğu zaman, sarılıp uyumak en iyisiydi aslında tedavi ediciydi. Her zerresine hakim olması gerektiğine inandığı hayat elinden uçup gitmeye başlamıştı hiç farkında olmadan.</p><p>Annem ortaokulu Tokat’ta bitirmiş, lise yok o zamanlar şehirde. Babasını 45 yaşında kalp krizinden kaybettiğinde ilkokulda, ablası, kızkardeşi, bir yaşında erkek kardeşi, tek oğlunun ölümünden sonra gözlerini kaybetmiş bir babaanne ile 38 yaşında dul kalan annesiyle beraber sürdürüyor yaşamını. Samsun’da, Sivas’ta lise var ancak kız çocuğu olması, babasının yokluğu ve babaannesinin korku ve evhamı nedeniyle gönderilmiyor oralara okumaya. Buna ailesinden ayrı yaşamaktan ve yalnızlıktan korkan kendisini de eklemek lazım aslında, hatta esas neden bu, çoğu zaman kendine bile itiraf edemediği neden. Annemin en büyük korkusuydu yalnızlık, özellikle geceleri. Korku ve evham anneme hiç yakıştıramamış olduğum iki özellikti. Bu kadar çalışkan, titiz, her işini kendi halletmeye çalışan, ailenin bütün yükünü sırtlanma azminde olan bir kadın nasıl bu kadar korkak olurdu hiç aklım almazdı. Akşamları hepimizi evde isterdi. İki nedenle isterdi, hem kendisi yalnız evde olmaktan hem de evin dışında olabileceklerden korktuğu için. Birimiz biraz gecikse annemin o müthiş senaryoları devreye girerdi, o senaryoları hızla yazardı kafasında, trafik kazası olmuştu, silahlı bir saldırının içinde kalmıştık (80 öncesi dönem), kaçırılmıştık vb.</p><p>Ortaokulu bitirdiğinde Tokat’da bulunan tek devlet bankası olan Ziraat Bankası; zamanın banka müdürü ortaokul mezunu olan kızlardan üçünü bankaya memur olarak alıyor, bunlardan birisi de annem. Sene 1942, o zaman ortaokul bugünkü üniversite vazifesi görüyor küçük şehirlerde özellikle. Annem çalışkan bir öğrenci olduğu kadar çalışkan da bir memur, onaltı yaşında aday memur olarak girdiği bankada onsekiz yaşına geldiğinde asıl memur oluyor ve 1969 senesinin sonuna kadar durmaksızın devam ediyor hem evde hem bankada çalışmaya. İlkokul ve ortaokul yıllarında hiç kestirmediği beline kadar uzayan saçlarını kalın örgüler şeklinde tutuyor. Çalışmaya başladığında, uzun, güzel, gür saçlarını tokalarla kontrol altına alıyor, anadolu terbiyesi, gelenekler ve bunlara eklenen cumhuriyet kadını rolü, onu kontrollü, disiplinli ve keskin çizgileri olan bir kadın yapıyor. Her akşam yıkadığı uzun, güzel, gür saçlarını arada bir Tokat’ın tek kadın kuaföründe ondüle yaptırıyor, hafif dalgalı olsun diye. Bugün sorduğumda kuaförler ondülanın ne olduğunu bilmiyorlar ve perma ile karıştırıyorlar. Benim hiç uzun güzel saçlarım olmadı. Sivas’ta babamla birlikte erkek berberine giderdim, berberin koltuğunun iki koluna uzattığı tahtaya otururdum saçlarım “<em>alegarson”</em> kesilirdi, bir perçemim olurdu hep… tabanı beton olan berber dükkanının ortasında küçük bir havuz vardı içinde minik süs balıkları olan, ortasında bir fıskiye vardı fışkıran suyun üstünde bir pinpon topu dönerdi. Kapısının önünde kedi yavruları eksik olmazdı… bu kedi yavrularından birini bir gün kesekağıdına koyup eve getirmiştik babamla. Benim hatırımı kıramayan babam annemden bir ton azar işitmişti, yavru evde iki gün kaldı ve geri gitti dükkana, çok ağlamıştım. Babamla beraber erkek berberinden döndüğümüzde de saçlarımın kesimini beğenmez hep bir eksik bulur ve tartışırdı babamla. Halbuki annem kuaföre gider ve saçlarına özen gösterirdi, niye beni yanında götürmezdi de ben babamla giderdim bilmiyorum, sormamışım demek ki. Sadece saçları değil ayakkabıları, elbiseleri, döpiyesleri, tayyörleri, çantaları, pardesü ve mantoları… herşeyin uyumlu olmasına dikkat ederdi annem. Anneme hayrandım aslında ama onun gibi olmayı başaramadım hiç, bir fotoğrafımız var ilkokul birinci sınıftayken; ben annemin kucağındayım annem fotoğrafçıya bakmış ben anneme bakmışım, benim kafam anneme dönük. Makyaj yapmazdı annem ruj, pudra ve kremdi kullandığı malzemeler. Çok duru ve temiz bir teni vardı, gözlüklerinin arkasındaki gözleri her zaman ciddi ama sevecendi. Beni de güzel giydirirdi küçükken, elbiselerim, çoraplarım, ayakkabılarım… Genç kız olduğumda ve daha sonraki yaşlarımda ise annemle alakasız pasaklı ve uyumsuz giyimli bir kadın oluverdim birden… anneme hayrandım ama onu takip etmedim. Etmeyi beceremedim yeteneksiz miydim yoksa ona inat birşeyler mi yapmaya çalıştım bilmiyorum. Annemin güzel giyiminin sırrı büyük teyzemdi, harika dikiş diken bir kadındı teyzem, bugün stilistim, terziyim diyen bir dolu insan onun eline su dökemez. Ölçü alır, kumaşı biçer-keser-diker ve diktiği üzerinize kalıp gibi otururdu. Üzerinizdeki giysinin hatalarını bir bakışta anlardı ve bir kaç dakika içinde de o hataları giderirdi. Teyzemin hikayesi de uzun, o da bugün kızkardeşinin kaderini paylaşıyor ve alzheimer ile yaşıyor, kalbimdeki bir diğer yara olarak…</p><p>Sanırım 1948 yılında, günlerden bir gün, Tokat’ta ki tek devlet bankası küçücük bir binada memur sayısı az, herkes birbirini tanıyor, müşteriler köylerden gelmiyorsa eğer hepsi bilindik; esnaftan yaşlı bir adam yaklaşıyor bankoya anneme doğru eğiliyor ve soruyor “<em>oruç tutuyor musun?</em>” “<em>evet efendim</em>” diyor annem, efendimsiz hiç konuşmaz laubalilikten de hiç hoşlanmaz bir kadın olarak bakıyor adamın yüzüne. “<em>Böyle saçın başın açık erkeklerin arasında çalışıyorsun, orucun kabul olmaz senin</em>” diyor adam. Annem hiç sesini çıkarmıyor, çıkaramıyor, yutkunuyor, mesainin bitmesini bekliyor. Bankadan çıkar çıkmaz koşa koşa dedesine gidiyor, Tokat’ın emekli müftülerinden dedesi, anlatıyor adamı ve söylediklerini, “<em>ben, çalışmak istiyorum, para kazanmak istiyorum, aileme ve kendime faydam olsun istiyorum, orucum kabul edilmeyecekse tutmayayım o zaman</em>” diyor. Dedesi bakıyor gülümsüyor, başını okşuyor, “<em>senin ibadetlerinin kabul edilip edilmeyeceğine o adam karar veremez, kim âlim kılmış ki onu, boş ver sen bu lafları, ağlama, yarın sabah bankaya giderken bana uğra beraber gidelim</em>” diyerek eve yolluyor torununu. Ertesi sabah annem dedesine uğruyor, güzel giyinmiş elinde bastonu dedesi onu evinin kapısında bekliyor, Tokat’ın tek caddesinden kolkola yürüyerek ve annemi üzen adamın beyaz ev eşyaları sattığı mağazasının önünden özellikle geçerek bankaya gidiyorlar dede torun birlikte. Bankada torununun ısmarladığı kahvesini içiyor, sohbet ediyor biraz oturuyor. Cümle aleme torununun yanında olduğunu gösteriyor. Ancak, anneme, “<em>sen ibadetlerini yapmaya ve çalışmaya devam et, çok çalış, dürüst çalış, sana verilen maaşı hak et, önemli olan bu, çalışırken erkeklerle iş dışında çok fazla muhatap olma, yüksek sesle gülme, ciddi ol, sokakta yürürken başını yerden kaldırma, ağır ol</em>” diye nasihat ediyor.. İşte bu nasihatı annem harfiyen hiç taviz vermeden uygulayarak hayatı kendine zindan ediyor. Annemin en çok anlattığı hatırasıdır bu bana. Her anlattığında gözümde canlanırdı insanlar sokaklar, caddeler, evler. Anneme, “<em>sen de dedeni çok fazla ciddiye almışsın, tamam senin arkanda durarak iyi bir iş yapmış ama verdiği nasihatla sana köstek olmuş, senden başka da bu nasihatlari ailenizde hiç kimse dinlememiş gördüğüm kadarıyla, sen de fazla ciddiye almışsın, hayatını istediğin gibi yaşamanı engellemiş bu sözler, kartopunu, balonu, kitapları seven özgür ruhlu bir çocuğu öldürmüş deden</em>” dediğimde kıyameti koparırdı annem. Çok kızardı bana, her seferinde tartışırdık bu hatıranın tekrarlanmasının sonunda. Evet, herkes annemi böyle anlatır, bankada en çok çalışan, üzerine vazife olmayan işleri bile yapan, kafasını masasından kaldırmayan, yolda çok hızlı ve önüne bakarak yürüyen fena halde ciddi, espiri kaldıramayan genç güzel bir kadın.</p><p>Babamla bankada tanışarak evleniyorlar. Babam Sinop’tan Tokat’a tayinle gelmiş. Henüz evli değiller, evlilik babamın aklında var annemin aklında yok; annem banka muhasebesinin başında, babam onun yardımcı memuru, yoğun çalışma günlerinden birinde annem babama kucakladığı dosyaları götürüyor ve işleri tamamlamasını istiyor, kahve ve sigara molası vermiş olan babam, annemi geçiştiriyor, “<em>tamam bakarız</em>” diyerekten. Annem soluğu müdürün yanında alıyor, “<em>alın bu memurunuzu burdan, çalışmıyor tembel ve küstah, sigara ve kahve içmekten başka bir şey yaptığı yok”</em>. Müdür şaşırıyor, babamı savunuyor, iyi bir memurdur ama yanlışlık olmuştur falan. Annem diretiyor, gidecek benim servisimden. Müdür annemin isteğini kabul ediyor ve babam başka bir servise yollanıyor. Rahmetli babamın olayı anlatırken savunusu şöyleydi: “<em>Annen bankanın sahibi gibi çalışıyordu bizim de öyle çalışmamızı istiyordu, o kadar çok çalışıyordu ki çalışmayan tembellerin işini de yapıyordu, bankayı teftişe geldiklerinde herşey hazır olmalı diyordu, ben de herkes işi bölüşsün biz niye her işi üstlenelim diyordum, yani ona karşı değildim ki ben”</em>. Bankaya gelen bankacılıkla ilgili hemen bütün dergileri okuyan annem, bir gün müdüre giderek muhasebeyle, dosyalamayla ve bankanın diğer işleriyle ilgili yenilikler yapabileceklerinden bahsediyor, büyük bir itirazla karşılaşıyor, “<em>eski köye yeni adet getirme, öğrenci gibi herşeyi yeni baştan öğrenemeyiz”</em>. Müdür babamın yanına giderek “<em>evet haklısın, Enise hanım çalışma konusunda pek normal değil</em>” dediğinde babam annemi savunuyor, “<em>belki de o haklıdır biz yanılıyoruzdur olamaz mı?”</em> diyor. Müdüre verdiği bu cevabı da sürekli anlatırdı babam, kendini affettirmek ister gibi. Annemle babamın evlilikleri bir aşk değil, bir tür dayanışma, babamın ilgisi, hürmeti ve hayranlığı sonucu oluşmuş bir beraberlik. Annem için cinsellik tabu, konuşulmayan, paylaşılmayan, aktarılmayan, sadece yerine getirilmesi gerekli bir vazife. Evlatlar adına ve evlatlar için bir yaşam, fedakarlık var hep, annemin ve babamın kendi hayatları yok gibi.</p><p>Annem hep bir koşuşturmanın içinde, ev işleri bizim ödevlerimiz, ertesi günün hazırlıkları derken geceyarısından sonra yatağa giriş ve sabah gün ışımasıyla başlayan hayat. Annemin hazırladığı sabah kahvaltısız okula gittiğim bir gün bile yok. Küçükken bize bakan bakıcı teyzeler, ablalar var evde ama annemin gözü, eli hep üzerimizde. Öğlen tatillerinde hep eve gelirdi annem kardeşimin karnını doyurur, benim önlüğümü giydirir, çantamı kontrol eder ve okula yolcu ederdi, kendi öğle tatilinden ve yemeklerinden çaldığı bir zamandı bu. Benim kocaman beyaz kurdelem hep yıkanmış, ütülenmiş ve kolalı olurdu bembeyaz. Çok fazla giyeceğimiz yoktu, bu nedenle akşamları hep elbiseleri silen temizleyen ütüleyen ve ertesi güne hazır eden, kendisi de tertemiz giyinip çalışmasına giden bir annem vardı. Bu kadar işi nasıl beceriyordu hala aklım ermiyor.</p><p>Babam anneme hep “<em>Enise hanım”</em> diye hitap etti, eğer sadece Enise diyorsa anneme çok kızdığı nadir zamanlardı onlar. Babam memurluğu, kurallı bir yaşamı hiç sevmedi, sevemedi. Evdeki bütün tamiratları yapardı, elinden her iş gelirdi tamirat konusunda. Ben küçükken Sinop’a gittiğimizde, babamın amcasının müstakil ahşap bir evi ve evin altında balıkçı kayıkları imal ettiği bir atölyesi vardı. Babamın o atölyeye imrenerek baktığını hatırlıyorum. Aslında böyle bir hayat istiyordu, istediği zaman çalışacak, istediği zaman mola verip kahvesini, sigarasını, rakısını içecekti. Çok sabırlı ve telaşsız bir insandı babam, annemim tam zıddıydı, beraberliği yürüten bu sabırdı galiba. Annemi, beni, kardeşimi çok sevdiği için katlanıyor gibiydi sevmediği mesleğine ve hayata.</p><p>Sene 1956, Tokat spor salonu; annemle babam evleniyorlar, annemin gelinliğini, aynı zamanda akrabamız olan Tokat Kız Enstitüsünün müdürü dikiyor, annem incecik zarif bir genç hanım. Limonata kuru pastadan oluşan bir menü, müzikler çalan bir orkestra. Annemle babamın düğün fotoğrafı annem oturuyor bir sandalyede, babam ayakta. Zarif, ciddi, sade bir çift… bakmaya kıyamıyorum, upuzun bir hayat, anılar geçiyor gözümün önünden… her göz atışım fotoğrafa hüzünlü… herşey kayboldu, ben hep sürecek zannetmiştim oysa ki. Annemle evlilik üzerine aşk üzerine kadın ve erkek üzerine çok az konuştuk. Anneme evliliğinizde aşk var mı dediğim de, aldığım cevap hep “<em>saçmalama evlendik işte”</em> oldu. Bunu inanarak mı söylüyordu? Kendi içinde sorguluyor, üzülüyor, anlamlandıramıyor bana mı söylemiyordu? Bilmiyorum… Ayıptı aşk, sevişmek ve hatta öpüşmek. Ben bazı hataları bu yüzden mi yaptım yoksa böyle düşünmekle hatalarımın gerçek sebebi kendi salaklığımın üzerinimi örtüyorum? Bunu da bilmiyorum.</p><p>Benim yüzükoyun kapaklandığım heryerde beni ayağa kaldıran bir annem vardı. İlkokulu saymazsak tembel bir öğrenciydim, edebiyat ve kompozisyon dersleri hariç bütünlemelerle geçen bir dönemdi ortaokul lise yıllarım. Kızdı, bağırdı, söylendi ama hiç yılgınlık göstermedi annem, benimle ilgili ümidini hiç kaybetmedi, bana destek verdi. Bir bunalım, bir delilik senesi olarak lise birinci sınıfta kaldım. Elimde yedi dersten zayıf olan bir karne vardı, eve nasıl gidecek ve karnemi nasıl gösterecektim, korkuyor ve utanıyordum. O zaman Bahçelievler Deneme Lisesi, adı üstünde yeni bir tür müfredat programının denendiği liselerden biriydi. Modern matematik, fizik ve kimya okuyorduk, lise birinci ikinci ve üçüncü sınıfın tarih ve coğrafyasının hepsini birinci sene de okuyor ve bu derslerden bitirme sınavına giriyorduk. Velhasılı bu zorlu maratonu beceremedim, bütünlemelerde kurtaramadı beni, sınıfı tekrar ettim. Karneye kızdı annem kızmasına, ağladı, üzüldü ama hemen toparladı kendisini, hiç önemli değil yola devam, bunda utanılacak bir şey yok, çalışırız birlikte dedi. Gerçekten birlikte çalıştık, ben okuldayken tarihi, coğrafya, edebiyat kitaplarımı okudu, benimle birlikte o da tekrar etti, bana sorular hazırladı. Edebiyat ve kompozisyon derslerinden teşekkür aldım o yıl. Bu destek burada kalmadı, Hacettepe Üniversitesi Sosyoloji bölümünde lisansımı okurken, lisans bitirme tezi vardı. Tezim, kadınların iş hayatına atılmasına evin dışında çalışmasına toplumun nasıl baktığı üzerineydi. Ziraat Bankası Genel müdürlüğünde bir anket çalışması yaptığım bir tezdi. Tezin daktiloda yazılması gerekiyordu. Dışarıda yazdırmak pahalıydı ve yazanlar sayıca azdı galiba. Annem emekli olmuştu evdeydi, “<em>ben yazarım tezini</em>” dedi ama daktilomuz yoktu, iyi bir daktilo o zaman pahalıydı, alamadık. Babam, hurdaya verilmek üzere bankanın deposuna atılmış, bankacılık deyimiyle amortismanı sıfırlanmış, dökme demirden ağır bir remington marka daktilo getirdi eve. Daktiloyu yağladı, mürekkepli şeridini değiştirdi, vidalarını sıkılaştırdı, tozunu temizledi, kullanıma hazırladı (Bütün yalvarmalarıma rağmen babam işimiz bittikten sonra daktiloyu götürüp bankanın hurda deposuna koydu, sonuç olarak devletin malı diyerekten. Ben annemin elleri değmiş antika bir daktilomuz olsun istemiştim halbuki, bana göre hakkımızdı bu daktilo, annem 30 sene babam 40 sene hizmet etmişti bu bankaya, babam bana “<em>saçmalama böyle bir hak olamaz</em>” dedi). Benim yazdığım müsveddleri temize çekti annem bu daktilo da, üstelik kağıtların arasına karbon kağıdı koyarak üç nüsha olarak. Bugün çoğu kimse bilmez, arada karbon kağıtla daktiloda kaydırmadan yazabilmek çok meşakkatli bir iştir. Ramazandı, annem benim tezimi yazabilmek için küçüklüğünden beri hiç aksatmadan tuttuğu orucundan vazgeçti, ve benim lisans bitirme tezimi evde daktiloda yazdı. Çok temiz ve hatasız olarak ve de benim imla, kelime hatalarımı da düzelterek. Salondaki masanın üzeri annemin çalışma merkezi oldu. Masanın üzerinde bir daktilo, beyaz kağıtlar, karbon kağıdı dosyaları ve onların yanında TDK’nın imla yazım kılavuzu da vardı, hatta evdeki küçük kılavuzla yetinmemiş iki tane farklı baskılı yazım kılavuzu almıştı kitapçıya gidip. Çalışan kadınların sorunları ve toplumun çalışan kadınların sorunlarına ilgisi konu olarak onun bizatihi yaşadığı, deneyimlediği bir konuydu, bu nedenle yazdıklarıma da tecrübeleriyle katkıda bulundu, eklemeler yaptı. Bazı başlıkları onun önerisi üzerine değiştirdim. Bir gün eve geldiğimde bana yazdığı bir mektubu gösterdi, “<em>hazır elimde daktilo varken bunu da yazdım”</em> diyerek. Zamanın Ziraat Bankası Genel Müdürüne yazılmış bir mektuptu bu; “<em>Sayın Genel Müdürüm</em>” diye başlıyordu; “<em>ben emekli olmuş eski bir kadın çalışanınız olarak çalışan kadınlara kolaylık sağlayacak önlemlerin alınması için naçizane fikirlerimi iletmek istiyorum size…</em>” diye devam ediyordu. İsteği çalışan kadınların çocukları için kreş açılması ve kadın memurların çocuklarıyla yakından ilgilenebilmeleri için çalışmalarından kopmadan esnek izin saatlerinin sağlanabilmesiydi. Kendisinin bu konuda karşılaştığı sıkıntıları, çocuklarıyla yeterince ilgilenemediği için çektiği vicdan azabını ve çocukların sadece anne babaların değil bu ülkenin çocukları olduğundan bahisle bitirmişti mektubu. Mektubu okurken, Sivas’ta annemin ve babamın mesaiye kaldıkları akşam vakitlerinde bankanın koltuklarındaki uyumalarımı, çay ocağından babamın hesabına yazdırarak içtiğim gazozları, kardeşimin masanın üzerinde emekleyerek daktilolarla oynamasını, bazı sabahlar annemlerle bankaya gelişimi ve buradan faytonla okula gönderilişimi hatırladım.</p><p>Annemin de babamın da el yazıları, imzaları ve elleri çok güzeldi, hayran hayran seyrederdim üç özelliklerini de. Uzun ince parmaklarıyla çok güzel yazılar, rakamlar yazarlar ve bana göre harika imzalarını atarlardı. Annem daha hastalığın başındaydı, bankaya beraber gidiyorduk, imzasını atabiliyordu, maaşını alıp alışveriş yapıp eve beraber yürüyerek geliyorduk. Emekli maaşını almak için bankaya gittiğimiz bir gün, annem imzasını atamadı hatırlayamadı, bir çizgi çekti sadece. Memur doğal olarak annemin maaşını veremeyeceğini, benim alabilmem içinde mahkemeden alınmış vesayet iznimin olması gerektiğini söyledi. Bankanın ortasında kalakaldım. O sırada, arka masalarda oturan bir kadın memur koşarak geldi. Tamam bu seferlik ben kefil oluyorum verebilirsin maaşını Enise hanımın dedi. Bizi masasına davet etti, oturttu, annemi genel müdürlükte çalıştığı dönemlerden tanıdığını söyleyerek, onun güzel giyiminden, güzel konuşmasından bahsetti. Ben de ona annemim rahatsızlığını anlattım, cümlelerim bittiğinde ikimizin de gözünden yaşlar akıyordu. Annem olayları yorumlayamadığı için gülümseyerek ama şaşkınlıkla bizi izliyordu. Annemin vesayetini alarak artık onun adına da karar veren kişi haline geliyordum. Başka bir aşamaya geçmiştik, artık ben annemin adına karar verecektim, çok zordu. Bir süre sonra, o güzel ince uzun parmaklarıyla değil yazı yazmak kalem dahi tutamayacak hale gelecekti….</p><p>Sene 1993, hangi aydayız hatırlamıyorum, annem hafta sonu bir nikâha gideceği için, küçük bir altın almaya karar veriyor ve Sıhhiye Zafer Çarşı’sındaki kuyumcuya uğramak için evden çıkıyor. Her şey yolunda, ben de evdeyim o gün. Yarım saat kırkbeş dakika sonra kapı çalınıyor açıyorum kapıda annem, “<em>hemen aşağı in taksinin parasını ver…</em>” Cüzdanımı kapıp koşarak iniyorum, taksici annemin Tandoğan’dan bindiğini ve adresi zor tarif ettiğini, bu yüzden epey dolaşmak zorunda kaldığını söylüyor. Yukarı çıkarken şaşkınım, neler olduğuna anlam veremiyorum. Annem ağlayarak anlatıyor, “<em>Kızılay’da otobüsten indim ve herşey karıştı, ne tarafa gideceğimi bilemedim, dönmek isterken yanlış otobüse binmişim, Tandoğan’da indim taksiye bindim, kafam karıştı evi de zor buldum</em>”. O zaman anlamadık, alzheimer denen “<em>taş</em>” kafamıza ve evimize düşmüştü. Doktora gidiyoruz, emarlar, tomografiler çekiliyor, kolestrol, tansiyon düşecek ve kilo verilecek, ilaçlar alınıyor, kilo veriliyor ancak hastalık ilerliyor ağırdan da olsa, annem eskisinden daha asabi, daha alıngan ve daha kızgın… Hastanın işlerini yapmaya devam edebildiği ilk dönem çok farkında olunmuyor hastalığın.</p><p>Bir psikiyatra gidiyoruz, sakinleştirici bir ilaç için. Doktor sorular soruyor, birden yirmiye sayamıyor, yirmiden bire doğru hiç sayamıyor, otuz sene bankada çalışmış, mizan defterlerini, kalamozaları elleriyle yazmış, hesap makinasının bilgisayarın esamesinin olmadığı bir dönemde kafasından koca koca hesapları yapmış annem sayamıyor, evin adresini söyleyemiyor, ama evimi bulabilirim isterseniz sizi götürebilirim diyor telaşlı telaşlı, korkuyor, bana bakıyor sürekli gülümseyerek, bir şey yok korkma mı yoksa beni bırakma ben niye böyle oldum mu diyor bakışları anlayamıyorum. Ağlayarak bağırmamak için çığlık çığlığa koşmamak için hastane koridorlarında kendimi zor tutuyorum. Hayır Allahım ya hayır olamaz benim annem bu hastalığa esir olamaz… olmamalı. Tamam gidebilirsiniz diyor doktor, annem doktora dönüyor çok kararlı bir ses tonuyla “<em>ben evlatlarıma yük olmak istemiyorum lütfen beni iyileştirin</em>”. Doktor bana bakıyor, gözleri doluyor onun da sesi titreyerek, “<em>buraya gelen çoğu insan çocuklarım bana bakmaya mecbur, bu günler için doğurdum onları zihniyetindeyken anneniz ne güzel düşünüyor</em>” dediğinde benim içimden kopanlar artık geri dönmemecesine dört bir yana savruluyor, tekrar tekrar parçalanıyor. Savrulma ve parçalanmalar annem son nefesini verinceye kadar devam ediyor…halen de devam ediyor aslında…</p><p>Bir gün eve geldiğimde, babam salondaki masaya oturmuş, annemle beraber patates soyuyor, babam patates soyuyor… böyle bir manzarayı ilk defa görüyorum. Babam benim şaşkınlığımı anlamış olacak ki, “<em>annen zorlanmasın diye ona yardım ediyorum”</em> derken sesi titriyor, bıçağı patatesi masaya koyuyor banyoya doğru gidiyor hızla, peşinden gidiyorum ben de, “<em>benim yüzümden diyor, hep benim yüzümden ona yardım etseydim zamanında biraz, zorlanmasaydı hasta olmayacaktı belki”</em> diye ağlıyor, babamı ilk defa böyle hıçkırarak ve bağırarak ağlarken görüyorum. Teselli ediyorum onu yok böyle şey kimse suçlu değil diyorum, şimdi ona destek olmak zorundayız yapma böyle diyorum. Babam değildi tamamen suçlu olan, annem onu mutfağa sokmadı, güvenmedi, paylaşmadı işleri, sorumluluğu tek başına taşımayı istedi, hepimizi beceriksiz olarak kabul etti, en güzelini ve doğrusunu annem bilir ve yapardı. Aslında öyleydi de, doğru ve güzel işler yaptı, sorunlarımıza çözümler buldu… ama yoruldu, çok yoruldu, bu yorgunluk onun sinirlerini zayıflattı, zorlandı… eksikleri olabileceğini ve eleştiriyi kabul etmedi, kendi kendisiyle ve bizimle kavga etti çoğu zaman… başka bir yol bilmiyordu, bu nedenle masumdu kızgınlıkları ve kavgaları, hiç bir kötülük ve art niyet barındırmıyordu… ancak hayatından ve hayatımızdan çalınan zamanlar üretiyordu farkında olmadan.</p><p>18 Şubat 1998 tarihi benim kırkbirinci yaş günüm, bir hafta önceden yaşgünü planları yapmışım akraba, dost, arkadaş hep beraber evde kutlayalım planları.. 17 Şubat 1998 tarihi sabah saat 6:00, annem beni sarsarak uyandırıyor, baban hasta diyor, yataktan fırlıyor annemlerin yatak odasına gidiyorum, babam yatakta yok… arkamı dönüyorum babam koridorda yerde, annem ona sarılmış sarsıyor, “<em>uyan Ömer kalk hadi?”</em> Babama dokunuyorum, babam yok, babam bizi bırakıp gitmiş, annemi kaldırıyorum ayağa, “<em>sarsma babamı bak hastalanmış beraber hastaneye götürürüz şimdi</em>” diyorum. Anneme belli etmemem lazım, kardeşim Tansel’e sakin şekilde haber vermem gerekiyor, bir kuvvet geliyor, annemi sakinleştirip salondaki koltuğa oturtuyorum, kardeşimi arıyorum “<em>babam yere düştü kaldıramıyorum, gel de beraber kaldıralım”</em> diyorum. Bunları sakince nasıl yapabildim hatırlamıyorum. Annem babam evdeyken kapıyı kilitlemezdi ve korkmazdı, ona kızardı, kavga ederdi ama güvenirdi. Babam evdeyken tehlikelerden uzak görürdü evi. Babamın ölümüyle birlikte korkusu da arttı hastalığı da hızlanarak… evden çıkıp bir kaç kez kayboldu yollarda… annesini ve küçük çocuklarını hatırladı hep hep onları aradı sokağa çıkıp kaybolmalarında… Annem yatağa yatmadan bir önceki seneydi sanırım, birgün eline babamın fotoğrafını almış yanıma geldi. Kim o hatırlıyor musun? dedim. Bana baktı hayır anlamında kafasını kaldırdı. Hani dedim Ömer bey hatırladın mı? Aaa evet dedi bankadan bir arkadaşımızdı, çok efendi bir çocuktu, hep kibarca selam verirdi bana dedi. Gülünecek birşeydi ama ben ağladım.</p><p>Sene 2001 annem yürüyüşünü kontrol edememeye başlıyor, sık sık düşüyor evde, başını bir yerlere çarpıyor, beyni vücudunu kontrol edemez hale geliyor… Yatağa yatıyor artık, bir bebek gibi. 2012 senesinde tamamen bırakıp gidiyor… son nefesini verdiği sabah, elini tutabilmem, onun yanında olabilmem büyük bir şans… son nefes, son bakış… bakışıyoruz… sanki beni tanıyor ya da benim tesellim bu…annemin gözleri içimde hala bana bakıyor…yaptıklarımı ve yapamadıklarımı o gözlerin önünde sorguluyorum sürekli. Annem benim azarlayanım, sınırlayanım ama ayakta kalmamı sağlayanımdı, ben onun kızı olmayı başaramadım… biliyorum puanım hep eksi. İtiraf edeyim ki, annemin benimle ilgili, kararlarımın yanlışlığıyla ilgili hemen bütün öngörüleri doğru çıktı…. Annem de gitti, hikayem bitti.</p><p><strong><em>Belma Tokuroğlu, Nisan 2015, Ankara</em></strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e249fed66b47" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Borsada Uzun Vadeli Yatırım Stratejisinin Bir Benzetimi]]></title>
            <link>https://tansel-tokuroglu.medium.com/borsada-uzun-vadeli-yat%C4%B1r%C4%B1m-stratejisinin-bir-benzetimi-17e4811fc3ea?source=rss-821265d44121------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/17e4811fc3ea</guid>
            <category><![CDATA[medium-turkish]]></category>
            <category><![CDATA[medium-turkce]]></category>
            <category><![CDATA[uzun-vadeli-yatırım]]></category>
            <category><![CDATA[bist]]></category>
            <category><![CDATA[borsa]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Necip Tansel Tokuroğlu]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 08 Oct 2016 14:40:56 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2016-10-08T14:40:56.641Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/631/1*wdxZUyB1pfXyCgyATnczYQ.jpeg" /></figure><p>Al/Sat türü işlemler, profesyonel trader değilseniz, genellikle oldukça yaygın teknik göstergelerin birleşik kullanımına dayanır. Bu yapıldığı zaman da, al/sat sisteminiz bir döngü (pattern) arzeder. Döngüsel olarak devam eden bu durum, haliyle, izleyenler tarafından tanınacak (pattern recognition) ve piyasaların DNA’sına kazınmış sistem gereği, karşı sistem üretilecektir.</p><p>Etki/Süreç/Tepki zincirinin ( → etki → süreç → tepki → süreç → etki → süreç → tepki → ) içinde, size karşı oynayan her kimse, siz almak istediğinizde satacak ve/veya satmak istediğinizde alacak ki; trade gerçekleşsin. Etkiler ile tepkiler arasındaki süreçler ise tam anlamıyla her türlü silahın kullanıldığı, algılarla, psikolojilerle oynandığı, belden aşağı vuruşların serbest olduğu, kimin kimden daha tecrübeli ve güçlü olduğunu belirleyen zamansal süreçlerdir, ve genellikle ekran karşısında geçer.</p><p>Bir tarafta KY (küçük yatırımcılar), diğer taraflarda ise BY (büyük yatırımcılar) ve profesyonel traderlar olduğu sürece de bu süreçlerin nasıl sonuçlanacağı bellidir. KY’nin malı elinden ucuza alıverilir, bir süreç geçer, sonra KY’ya pahalıya veriverilir. Şartlar bu olduğu sürece; bu etki-süreç-tepki zinciri tam anlamıyla bir <strong><em>vampir ve masum insan sosyalleşmesi</em></strong> örneğidir.</p><blockquote><strong>Uzun Vadeli Yatırım (UVY) stratejisi; KY’nın yavaş ve emin adımlarla kurduğu ve her geçen gün, her fırsatta tahkim ettiği bir KALE dir.</strong></blockquote><p>Bu kale başlangıcından itibaren her an kuşatma altındadır. UVY’a başlayan KY, dişinden tırnağından artırdığı para ile küçük de olsa bir kale kurmuştur ve kuşatma da anında başlamıştır. Top atışları surları zorlamaktadır ve lojistik yollar taciz altındadır.</p><p>Ancak KY’nin kendi kalesi içinde kendi hayatını idame ettirebildiği kaynakları vardır. Bu kaynakları kullanarak, başta zayıf görünse de, tek yapacağ iş, her geçen gün kalenin surlarını bir sıra daha yükseltmektir.</p><p>Ta ki, daha önce KY’nın hassas psikoloji süresi olarak tanımladığımız süre dolana kadar. Surlar belli bir yüksekliğe ve sağlamlığa ulaştığında ise artık kuşatmanın etkisi de hissedilmeyecektir. Zaten kuşatanlar da vazgeçecek, yeni zayıf kaleler aramaya başlayacaklardır ki yukarıda söylediğimiz sosyalleşme gerçekleşsin.</p><p>Kalesini yeni kurmuş KY, korku nedeniyle veya heyecan/macera olsun diye kale kapılarını açıp kendinden kat-be-kat güçlü olan kuşatmacılara saldırdığında ise hem elindekinden hem de kalesinden olacaktır. Kalede kalmak, UVY’cı KY’nın yaptığı son derece başarılı bir savunmadır.</p><p>Her savunmanın da aslında bir saldırı olduğu söylenir ve buradaki taktik ise <strong><em>bezdirme</em></strong>dir. KY’lar, BY’ları ancak bezdirerek yenebilir. Biz UVY’cı KY’lar, kalemizin surları içinde güvenli bir şekilde kendi iç kaynaklarımızla normal, mütevazi hayatımıza devam ederiz, işimizle, ailemizle, arkadaşlarımızla ilgileniriz. Surlarımızın sağlamlığını da sürekli kontrol eder, tahkim ederiz.</p><p><strong>Bu savaşı başka türlü kazanmak imkansızdır!</strong></p><p>Sağlıcakla kalın,</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=17e4811fc3ea" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Düşünsel ve Eylemsel Gelişim Aracı olarak Origami]]></title>
            <link>https://tansel-tokuroglu.medium.com/d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnsel-ve-eylemsel-geli%C5%9Fim-arac%C4%B1-olarak-origami-711b5e076d80?source=rss-821265d44121------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/711b5e076d80</guid>
            <category><![CDATA[kişisel-gelişim]]></category>
            <category><![CDATA[origami]]></category>
            <category><![CDATA[eğitim]]></category>
            <category><![CDATA[tasarim-odakli-dusunme]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Necip Tansel Tokuroğlu]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 04 Oct 2016 17:51:45 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2016-10-04T17:52:47.436Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/1*j4Zt2VoDUHu_ZYcOu4-Exw.png" /></figure><p>İnsan hayatında “<strong><em>olumlu sosyal değişim</em></strong>” yaratmanın ve buna bağlı “<strong><em>katma değerleri</em></strong>” kazandırmanın bir çok yöntemi vardır. Yöntemler ne kadar çok olsa da, temel kavram olarak bakıldığında — amaç ne olursa olsun — insanlar “<strong><em>olumlu</em></strong>” düşünceler, fikirler, hedefler ve eylemler ile bir araya geldiklerinde olumlu sosyal değişim de kendiliğinden başlar. Değişime yeterli süre ve emek verilip, katma değerler üretildiğinde ise, bu değişim, “<strong><em>gelişime”</em></strong> dönüşür. Hepimizin istediği ve ihtiyacı olan süreç de budur sanırım.</p><p>Böylesi birlikteliklerde önemli olan, birliktelik sürecinde sistematik bir yapı oluşturabilmek ve sürdürülebilir kılmaktır. Bu da gruptakilerin iki temel etkileşimi ile kendisini göstermektedir; (1) bildiğini öğret(ebil)mek, (2) bilmediğini öğren(ebil)mek. Her nekadar, bunlardan birincisi “<strong><em>yetenek</em></strong>”, ikincisi de “<strong><em>istek</em></strong>” ile doğrudan bağıntılı olsa da, herhangi birinin başlangıçtaki eksikliğinin sonradan kazanılabileceğini ve geliştirilebileceğini bilmekteyiz. İşte bu da yukarıda ifade ettiğim, zaman ve emek destekli “<strong><em>gelişim</em></strong>” süreci içinden bir örneklemedir.</p><p>Kişi için “<strong><em>bildiğini öğretmek</em></strong>” eylemi diğerlerinin (kişilerin) somut ya da soyut, uzak ya da yakın varlığını gerektirir. Bildiğinizi öğretmek eylemi için öğrenciler ile dolu bir sınıfta öğretmenlik de yapabilirsiniz, atelyenizde çırağınızı da eğitebilirsiniz. Bu örnekler, diğerlerinin, somut ve yakınınızda olması durumuna aittir. Bildiğinizi öğretmek için bir kitap yazıp yayınlatmanız veya blogunuzda bir araştırmanızı paylaşmanız türünden örnekler de diğerlerinin soyut ve uzağınızda olması durumuna aittir. Ne zaman kitabınız veya paylaşımınız birileri tarafından okunur, işte o zaman o kişiler somutlaşır. Ne zaman okurlarınız sizinle iletişime geçer, fikir/yorum alışverişi başlar, işte o zaman o kişiler artık yakınınızdadır.</p><p>Öğretmek eylemini gerçekleştirebilmenin beklentisi, aktarılan bilginin alıcısı tarafında yer alan, öğrenmek isteyenlerin varlığına dayanır. Bilgi alıcıya ulaşamazsa eylem gerçekleşmez.</p><p>“<strong><em>Bilmediğini öğrenmek</em></strong>” eylemi için de yukarıdaki benzetimlerin tersinden hareket ederek benzer — ve de doğru — çıkarımları yapabilirsiniz. Bununla birlikte; “<strong><em>bilmediğini öğrenmek</em></strong>” eyleminin kendisine özgü önemli bir avantajı vardır ki; bu da “<strong><em>kaynak zenginliği</em></strong>” dir. İnsan, nesneler ile etkileşime girerek de “<strong><em>bilmediğini öğrenmek</em></strong>” ve hatta “<strong><em>bilmediğini keşfetmek</em></strong>” eylemlerini gerçekleştirebilir.</p><p>Biraz felsefi tanımı ile; nesne; duyularımızdan herhangi birinin tek veya birlikte algılayabildiği, yaşadığımız ortamda somut varlığı bulunan, bilincimizin ayırt edip tanıyabildiği “<strong><em>şey</em></strong>”dir. Nesnelerin canlı olanlarının sınıflandırmasını taksonomi bilimi yaparken, cansız olanları için — belki de çeşit çokluğundan veya ilişkiselliğin karmaşıklığından dolayı — henüz kesin bir bilim dalı olmamakla birlikte, en üst seviyede “<strong><em>doğal</em></strong>” veya “<strong><em>insan yapıs</em></strong><em>ı</em>” yapısı ayırımı yapılabilmektedir.</p><p>Bu noktadan itibaren; yazının giriş kısmı için yeterli seviyede tanımlama yapabildiğimi düşünerek, nesnelerin cansız ve insan yapısı olanlarının içinden “<strong><em>kağıt</em></strong>” nesnesini seçerek devam etmek istiyorum.</p><p>Kağıdın binlerce çeşidi üretilir ve aynı şekilde, sayamayacağımız çeşitlilikte uygulama/kullanım alanı vardır. Günlük hayatımızın sürekli bir parçasıdır kağıt.</p><p>Üretim çıktısı olarak kağıt, sadece bir emtiadır. Diğer bir deyişle, değerini üretim maliyeti ve ekonominin arz/talep kanunları belirler. Kağıda ilave değerler ise genelde üç yöntem ile verilir;</p><ol><li>Üzerine yazılanlar/basılanlar (örn: banknot, evrak, gazete, kitap, resim, …)</li><li>Aldığı (verilen) geometrik şekil (örn: uçurtma, kese kağıdı, kutu, …)</li><li>Dokusu (iç yapısı) (örn: filtre, peçete, gramaj, …)</li></ol><p>Evinizdeki veya ofisinizdeki yazıcınız için, yazıcının türüne uygun türde (üçüncü maddedeki gramaj örneği) ve ebatlarda bir miktar kağıt satın alırsınız. Bunun bir kısmını yazıcınızın tepsisine yerleştiridikten sonra, yazıcıya göndereceğiniz herhangi bir dökümanın basıldığı kağıtlar (birinci madedeki örnekler) artık destedeki diğer kağıtlardan farklı değerdedir. Bu değeri baskının içeriği belirler. Çöpe de gidebilir, hayat boyu da saklanabilir, nesilden nesile de aktarılabilir.</p><blockquote><strong>Ya da; herhangi bir zamanda, yazıcı tepsisindeki desteden bir kağıt çekip, aşağıdaki diyagramda katlama aşamaları gösterilen kutuyu yapabilirsiniz.</strong></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qEUD5GRDCdl4wvJtX9LgYQ.png" /></figure><p>Bu noktada da; yazının geri kalan kısmı için, yukarıdaki üç değerleme yönteminden ikincisini seçmiş oluyorum. Kavramsal tanımı; “<strong><em>insan tarafından, üç boyutlu şekil verilerek, bir nesnenin varlığına değer katmak</em></strong>” eylemi. Somut tanımı ise; “<strong><em>Origami</em></strong>”.</p><p>Sözlükler Origami’yi; “<strong><em>kağıtların katlanarak dekoratif şekiller ve figürler yapılmasını sağlayan Japon sanatı ve tekniği</em></strong>” olarak tanımlar. Bununla birlikte, altıncı yüzıldan günümüze kadar gelen zaman içerisinde küresel anlamda kazandığı popülerlik ve uygulama alanlarının çeşitliliği, Origami’nin tanımını “<strong><em>tüm katlama çabaları ve uygulamaları</em></strong>” şeklinde evrenselleştirmiştir.</p><p><strong><em>Neden Kağıt?</em></strong></p><ul><li><strong><em>Erişimi kolaydır</em></strong>: Çok miktarda, amacınıza uygun türde ve etrafınızda çoğu zaman vardır.</li><li><strong><em>Ölçüsel sorunları yoktur</em></strong>: Duruma ve ortama göre; küçük bir yazar kasa fişini de kullanabilirsiniz, kocaman bir eşyanın sarıldığı ambalaj kağıdını da.</li><li><strong><em>Güvenlidir</em></strong>: Katlamak için herhangi bir alet/edevat gerektirmez. Bu nedenledir ki, çocuklara eğitim, yetişkinlere meşgale ve hatta terapiye ihtiyacı olanlara tedavi yöntemi olarak düşünüldüğünde en güvenlikli uğraşı olarak tanımlanır.</li><li><strong><em>Özgürdür</em></strong>: Katlamak için atelye, dershane, vb. özel mekanlar gerektirmez.</li><li><strong><em>Toleranslıdır</em></strong>: Ters giden bir katlama sürecini başa döndürebilir, tekrar deneyebilirsiniz, ara verip, kaldığınız yerden devam edebilirsiniz.</li><li><strong><em>Yardımcıdır</em></strong>: Bütün katlama aşamalarınızı, kalıcı izler bırakarak kendisi üzerine kaydeder ve bunları tekrar-tekrar kullanmanıza imkan sağlar.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*uVQIJB7kDinhLbF_tl7l3Q.jpeg" /></figure><p><strong><em>Neden Origami?</em></strong></p><ul><li><strong><em>Ön Koşulsuzdur</em></strong>: Yeteneklerin doğuştan mı olduğu veya sonradan mı kazanıldığı üzerine tartışmalar halen sürse de, Origami için herhangi özel bir yeteneğinizin olması gerekmez.</li><li><strong><em>Evrenseldir</em></strong>: Irk, din, dil, kültür, cinsiyet, yaş, meslek, memleket, siyasi görüş gibi tüm sınıflandırıcı unsurlardan arınmıştır. Bütün bu unsurların — olası — baskılarından etkilenmeden yapılabilir.</li><li><strong><em>Geliştiricidir</em></strong>: Her yeni katlama hareketiniz veya ortaya çıkardığınızı her yeni figür, bir öncekinden daha başarılıdır. Duyularınız ve beyniniz bu mekanizmayı otomatik olarak kurar, çalıştırır ve öğrenir. Yardım almanız durumunda ise çok daha hızlı ilerler. Origaminin “<strong><em>geliştirici</em></strong>” özelliğinin bir diğer dolaylı etkisi ise; özellikle çocuklarda, kişilik gelişimine, odaklanmaya ve kendine güven duygusuna katkısıdır.</li><li><strong><em>Rahatlatıcıdır</em></strong>: Her yaş grubuna meditasyon aktivitesi olarak önerilmektedir.</li><li><strong><em>Öğreticidir</em></strong>: Origami ile matematik ve geometri ikilisi arasındaki ilişkiselliğin ne kadar yakın ve yoğun olduğu özellikle belirtmek isterim. Simetri kavramı, kare bir kağıt parçasının diyagonal veya ortandan katlanıp, açılmasından daha basit ve etkili başka hangi metod ile öğretilebilir?</li><li><strong><em>Keyiflidir</em></strong>: Katlama sürecinde keyif alır, ortaya çıkan eser ile de başarı ve tatmin duygularını yaşarsınız.</li><li><strong><em>Sanattır</em></strong>: Origami ile ilgilenmeye 1936’da başlayan emekli istatistikçi ve pazar araştırma uzmanı John Smith kendi websitesinde yer alan <a href="http://homepage.ntlworld.com/peterjohn.rootham-smith/japanpaper.htm"><strong>bu sayfada</strong></a> “<strong><em>Art, Origami and Education</em></strong>” başlığı altında, Origami’nin sanat kavramı ile ilişkisini analitik bir yaklaşımla son derece tarafsız ve detaylı tartışmaktadır.</li><li><strong><em>İletişimcidir</em></strong>: Önce, tasarımlarınızı ve yöntemlerinizi, çok pratik bir test düzeneği misali, kendinizin görmesini ve anlamasını, sonra da diğerlerine kendi katladığınız üç boyutlu objeler üzerinden gösterebilmenizi ve anlatabilmenizi sağlar.</li><li><strong><em>İyileştiricidir</em></strong>: Birçok ruhsal ve sinirsel rahatsızlıkların tedavi süreçlerinde, gerek klinik ortamlarda gerekse de ev, okul, iş gibi sosyal ortamlarda dünya çapında uygulanmaktadır. Bedensel rahatsızlıkların tedavi süreci için örnek verilecek olursa; yaralanma veya operasyon sonrası elleri veya parmakları iyileşme sürecinde olan hastalarda, origami egzersizlerinin geleneksel fizik tedavi yöntemlerine göre çok daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Origami egzersizleri sayesinde, el ve parmak hareketlerinin kontrolu ve bu organlardaki kas gelişimi daha hızlı tamamlanmıştır.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*uP26RiF8TxFJg-PIJwcaIw.png" /></figure><p><strong><em>Kimler İçin?</em></strong></p><p>Bir önceki bölümde “<strong><em>Neden Origami?</em></strong>” sorusuna verilen cevaplar, Origami’nin <strong>hepimiz</strong> için öğrenilebilir ve öğretilebilir bir uğraşı olduğunu söylemektedir. Origami, insanın düşünceleri ve becerileri ile varlığını ortaya koyma ve sürdürme mücadelesinde etkili ve güvenilir bir yardımcıdır.</p><p>Origami, özel ortam, imkan ve malzeme gerektirebilen uğraşılardan farklı olarak, en azda kağıda erişiminiz olması durumunda istediğiniz her an pratiğini yapabileceğiniz, istediğiniz zaman ara verebileceğiniz, birini yarım bırakıp, diğerine başlayabileceğiniz, kaldığınız yerden devam edebileceğiniz bir uğraşıdır. Kendimdem bir örnek verirsem; geçenlerde üniversite yıllarından bir ders kitabının sayfaları arasında yarım kalmış bir katlamayı farkedip, 29 sene sonra tamamlamış oldum.</p><p><strong><em>Ne Zaman Başlamalı?</em></strong></p><p><strong>Hemen…!</strong> Origami’yi öğrenmeye başlamak için “<strong><em>gecikme</em></strong>” durumu söz konusu değildir. Kişisel, sosyal veya profesyonel farketmez, başlama amacınız hangisi olursa olsun, Origami’ye bir kez başladıktan sonra “<strong><em>Neden Origami?</em></strong>” cevaplarının çok daha fazlası, bizzat farkına varacağınız ve gözlemleyebileceğiniz olgular halinde sistematik olarak yaşamınıza yansıyacaktır.</p><p><strong><em>Nereye Kadar?</em></strong></p><p>Origami, düşünsel ve eylemsel kısıtları aşabilmenizi sağlayan, hareket alanınızı genişleten yöntemlerden biridir. Bu unsurlar özgür olduğu zaman da erişebileceğiniz seviyeleri sadece sizin azminiz ve ilginiz belirler.</p><p>Origami ile birlikteliğiniz sürekli biçim değiştirerek gelişir ve siz de bu gelişimi hem bilincinizde farkeder hem de, somut olarak, her yeni katlanmış objenin detaylarında görürsünüz.</p><p>Origami tecrübenizi veya çalışmalarınızın sonuçlarını herhangi bir nedenle diğerleri ile paylaştığınız zaman ise “<strong><em>geribildirim</em></strong>” süreci başlar. Beğenilir, benimsenir, öğrenilir, değiştirilir, geliştirilir veya eleştirilir; türü ve içeriği ne olursa olsun geribildirimler sizin bir sonraki katlama eyleminize yaklaşımızı etkiler. Artık başka insanlar ile farklı ortak bir dil üzerinden iletişim içindesinizdir. İletişim devam ettiği sürece Origami’yi benimsemiş diğerleri için sizin görüşleriniz de “<strong><em>geribildirim</em></strong><em>”</em>lerdir.</p><blockquote>Öğrendiklerinizi öğrettiğiniz ve deneyimlerinizi paylaştığınız sürece, Origami “<strong><em>kazanmak için katılmaktan daha çok, katıldığınız için kazandığınız</em></strong>” bitmeyen bir bayrak yarışıdır.</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*MbLH0NyRPYK2wODIrq4zhQ.png" /></figure><p>Bu yazıyı kaleme almanın benim için en zor yanı başlangıç noktasını seçmekti. Bir yandan Origami ile ilgili düşüncelerimi ifade etmek, diğer yandan da yazdıklarımı okunur kılmak (eğer buradasınız ve halen okuyorsanız başarmışım demektir) oldukça zordu. Yazının başlığı bile satırlar ilerlerken defalarca değişti.</p><p>Sonuç olarak naçizane önerim; günlük hayatınızın içeriği ne olursa olsun, Origami uğraşısını günlük hayatınıza katmak için çaba göstermenizdir.</p><p>Bu çaba;</p><ul><li>yoğun stres altında olduğunuz bir zamanda rahatlamak amacıyla bir kağıt parçasını katlamak da,</li><li>ebeveyn olarak çocuğunuzun el becerilerini geliştirmek amacıyla birlikte yaptığınız basit bir figür de,</li><li>eğitimci olarak branşınıza ait karmaşık teori ve bağıntıları yalın ve etkili şekilde öğrencilerinize anlatabilmek de,</li><li>sağlık çalışanı olarak hastanıza önerdiğiniz alternatif bir tedavi metodu da,</li><li>mühendis veya mimar olarak tasarımlarınızı görselleştirmenin bir aşaması da</li></ul><p>olabilir.</p><p>Yukarıdaki örnekleri sayılamayacak kadar artırmak da, ve aynı şekilde, bütün bu örneklere ait gerçek yaşam deneyimlerinin anlatımına, bilimsel araştırmalara, kitaplara, vb. tüm görsel ve metinsel bilgilere de erişim çok kolay. Basit bir başlangıç için; herhangi bir arama motorunda “<strong><em>origami</em></strong>”, Origami’nin derinliklerine dalmak istiyorsanız da “<strong><em>origami + (ilginizi çeken konu)</em></strong>” aramalarını yapmanız yeterli. Bu nedenle; bu yazımda katlama diyagramı örneklerini ve referans iletilerini asgaride tutmaya çalıştım. Diğer bir tabirle; <strong>Origami</strong>’yi origami’siz anlatmaya çalıştım.</p><p>Sağlıcakla kalın,</p><p>Necip Tansel Tokuroğlu<br>Makina Mühendisi</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=711b5e076d80" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zorlaştırmak Kolay, Kolaylaştırmak Zordur]]></title>
            <link>https://tansel-tokuroglu.medium.com/zorla%C5%9Ft%C4%B1rmak-kolay-kolayla%C5%9Ft%C4%B1rmak-zordur-ce5197086198?source=rss-821265d44121------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ce5197086198</guid>
            <category><![CDATA[bilgi]]></category>
            <category><![CDATA[big-data]]></category>
            <category><![CDATA[buyuk-veri]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Necip Tansel Tokuroğlu]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 04 Oct 2016 17:16:16 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2016-10-04T17:31:43.364Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong><em>Zorlaştırmak Kolay, Kolaylaştırmak Zordur</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/830/1*WMHh2k8aIPLBo-Gx6vVsZA.png" /></figure><p>Olguları ve algıları karmaşık hale getirmek çok kolaydır. Olgular ve algılar ne olursa olsun; — diyelim ki bir sorun olsun — ilk karşılaşıldığında, — diyelim ki bir prosedür olsun — ilk gündeme geldiğinde, çok kısa bir süre için karşımıza çıkan basitlik penceresinden bakma fırsatını bir kere kaçırdığımızda (daha tehlikelisi: gözardı veya ihmal ettiğimizde) o pencere çok hızlı kapanır. Sonrasında bizi bekleyen ise; çok kısa sürede karmakarmaşık bir hale gelen olgu ve/veya algının tekrar basitleştirilmesi için verilen çok uzun ve çok karmaşık bir mücadeledir.</p><ul><li>Bu mücadele verilmeden; algı doğrulanamaz, olgu anlaşılamaz, ve ne yazık ki mücadeleye harcanan enerji kadar da sonucun verimi düşer.</li><li>Geçen sürede, kontrolsuz bir şekilde, olgular yöntem, algılar ise yön değiştirir, amaçlar sapar, temeller zayıflar.</li></ul><p>Bilgiye duyulan ihtiyaç, çözüme duyulan ihtiyaç ile birlikte gelir. Ortada çözüm isteyen bir durum yok ise; eylem genellikle “<strong><em>olageleni sürdürmek veya müdahalesiz izlemektir</em></strong>”. Çözüm ne kadar acil ise, diğer bir deyişle, çözüme ulaşmak için sizin belirlediğiniz veya sorunun aciliyetinin belirlediği süre ne kadar kısa ise, birim zamanda gerekli bilgiyi derleme, sınıflandırma ve değerlendirme çabaları başlar. Çözüm ve bilgi arasındaki bağıntı hassas dengeler ve riskler içerir. Bu dengeleri ve riskleri yönetebilmek için sorulması gereken temel sorular ise:</p><ul><li>Derlenmiş bilgi (birikim) yeterli mi?</li><li>Değerlendirebilmek için yeterli kaynak var mı?</li><li>Yeterli zaman varmı?</li></ul><p>Ne yazık ki, bu sorulara en baştan makul ve mantıklı cevaplar verilmeyince, salgın hastalıklar önlenemiyor, savaşlar uzuyor, şirketler iflas ediyor, finansal krizler çıkıyor.</p><p>Bunlar, her nekadar, dramatik örnekler olsa da; her kişi, kurum, şirket, devlet, kendi özelinde ve kendi ölçeğinde çözüm ihtiyaçları için aynı süreçlerden “<strong><em>bugün</em></strong>” geçebiliyorsa, bu sadece ve sadece “<strong><em>dün</em></strong>” gerçekleştirdiği başarılı risk yönetimi sayesindedir. Bu sayede varlıklarını sürdürebilir kılmışlardır.</p><p>Her bireyin her duyusuna hitap eden bilgi girdisinin inanılmaz boyutlarda arttığı günümüzde, son zamanlarda en çok bahsedilen konu “<strong><em>big-data</em></strong>” (büyük veri) aslında ilk paragraftaki durumun küresel çapta çözüm bekleyen bir örneğidir.</p><blockquote><strong>Büyük veri; berimsel (computational) metotlar ile, özellikle birey/toplum davranışları ve etkişleşimleri ile ilgili, kalıpları (pattern), yönelişleri (trend) ve ilişkileri (association) ortaya çıkarabilmek ve anlamlı kılabilmek için analiz edilmeye çalışılan elektronik ortamda saklanmış/saklanacak herşeydir (veri setleri).</strong></blockquote><p>Peki nasıl geldik “<strong><em>büyük veri</em></strong>” çağına? Cevap: bütün veriler herkesin erişebileceği şekilde saklanabilir ve iletilebilir olabildiği için. Yıllarca, veri olarak ortaya atılan her türlü bilgi, zamanında yerini ve ebatlarını öngöremediğimiz, aslında her zaman varolan bir büyük havuzun içine atıldı, ismi önce bulut (cloud) oldu ve havuz ancak dolmaya yaklaşınca büyük veri (big data) olduğu farkedildi.</p><p>Şimdiki çabalar ise bu havuzdaki verilerin içinden işimize yarayanları geri ayıklayabilmek, tasnif edebilmek ve anlamlı kılabilmek üzerine yoğunlaşıyor. Aslında artan bir şeyler olduğu sürekli fark ediliyor da, varılan büyüklüğe göre verilen isimler, tanımlar değişiyor sadece. Büyük veri’den sonrasına da verilecek bir isim vardır elbette. Çok-büyük-veri? En-büyük-veri?</p><p>Sürekli cevap aradığım bir diğer konu ise; yukarıda tanımı verilen büyük veri’nin berimsel metodlar ile değerlendirmesindeki hedefler ile ilgili olmuştur. Yukarıdaki tanım içinden bu hedefleri alıntılarsak karşımıza; “<strong><em>birey/toplum davranışları ve etkişleşimleri ile ilgili, kalıpları (pattern), yönelişleri (trend) ve ilişkileri (association) ortaya çıkarabilmek ve anlamlı kılabilmek</em></strong>” ifadesi çıkmaktadır.</p><p>Bu hedefler ile ilgili ilk aklıma gelen ve cevaplarını bilmediğim sorular şunlardır:</p><ul><li>Kalıpları (pattern) bir kere ortaya çıkarabilirsek sonrasında veri değerlendirmeye ne ihtiyaç var? Bir kere bilinince, sürekli o kalıplara veya döngülere göre pozisyon almak yeterli olmaz mı?</li><li>Yönelişler (trend) ortaya çıkarıldığında ve sonrasında bu yönelişleri kitlelerle paylaştığımızda, bu paylaşım yönelişin kendisini ne kadar etkileyecek? Sonraki analizler sırasında, bizim önceki paylaşımımız da büyük verinin bir parçası olacağından, yeni analizlere nasıl etki edecek? Yeni bir analizde; kaç kişi aynı yönelişi kendi kriterleri ile benimsemiş olacak? Kaç kişi ise; biz “<strong><em>yöneliş bu şekildedir</em></strong>” dediğimiz için benimsemiş olacak?</li><li>İlişkiler (association) ortaya çıkarıldığında, birey/toplum ilişkilerini, kimyasal tepkimelerin kesin kuralları şeklinde deklare etmek ne kadar doğru bir yaklaşım?</li></ul><blockquote><strong>İnsanlık varolmadan önce de 2×2=4 idi, şimdi de sonuç aynı. İnsanoğlunun gelişimi ve matematiği keşfedip, öğrenmesinin getirdiği tek fark, her zaman aynı sonuç çıkmasına rağmen 2×2’nin 4 ettiğinin arada sırada tartışılır olmasıdır.</strong></blockquote><p>Bugünlerde büyük veriye katkıda bulunmak veya bulunmamak, bir bireyin kendi tercihi olamayabiliyor. Ürettiğiniz bilgiyi — ki bu metin veya görsel olabilir — sadece ve sadece kendinize saklamadığınız sürece kaçınılmaz bir durum bu. Internet üzerinden sadece belli arkadaşlarınız ile paylaştığınız bir fotoğraf, arkadaşlarınızdan sadece birisinin herkesle paylaşması durumunda o fotoğrafı otomatik olarak büyük veri havuzuna dahil ediyor. Sizin bir an’ı belgelemek için çektiğiniz bir fotoğraf, büyük veri analizi yazılımları tarafından taranıyor. Algoritmalar, fotoğraf üzerindeki yüzleri, objeleri, markaları, logoları tarıyor ve tanımlıyor. İliştirilmiş etiketleri (tag: saati, tarihi, koordinatları, çeken cihazın markası, vb.) okuyor, değerlendirilebilir bilgiye dönüştürüyor.</p><p>Bireyler, istemli veya istemsiz olarak, katıldıkları veya katkıda bulundukları veri gruplarını bir şekilde etkiliyorlar ve etkilerinin derecesi ancak o veri grupları derlendiğinde ve değerlendirildiğinde ortaya çıkabiliyor.</p><p>Bu noktadan hareket edersek ve — henüz zamanı gelmediği için — “<strong><em>yapay zeka</em></strong>” unsurunu bir kenara bırakırsak, “<strong><em>büyük veriyi değerlendirme çabaları içinde, insan unsurunun dahil olmadığı ve/veya olamadığı bağıntılar kullanılarak hazırlanmış algoritmalar, kısa vadede Eureka…! dedirtse bile, uzun ve orta vadede başarısız olacaktır</em></strong>” diyebilir miyiz? Bence “<strong><em>evet</em></strong>”. Aksi takdirde — örneğin — finansal piyasalarda krizler çıkmazdı. Merak edenler; Aralık 2007’de başlayan ve Haziran 2009’a kadar süren küresel ekonomik kriz, Black-Scholes matematiksel yatırım modeli ve Geometric Brownian Motion stokastik süreci arasındaki ilişkiler hakkında arama/araştırma yaparak ne anlatmak istediğimi daha detaylı öğrenebilirler.</p><blockquote><strong>Büyük veri, en büyük veri olduğu zaman, eğer algoritmalar da istenen zeka seviyelerine gelirse, Fermi Problemlerinin çözümü ile artık kimsenin uğraşmasına gerek kalmayacak mı?</strong></blockquote><p>Büyük veriyi analiz etme çabalarının arkasındaki bütün olay aslında “<strong><em>yarının manipülasyonu</em></strong>” için gelişmiş teknikler kullanmak üzerine mi? Yarın neler olabileceğinin ne kadar isabetli tahmin edilebileceği üzerine mi? Sanırım “<strong><em>evet</em></strong>”, büyük bir kısmı bunun üzerine. Peki başarılı olundu mu? Küresel ölçekte, sanmıyorum. Lokal ölçekte ise akıllı davrananlar, olguları ve algıları basitleştirebilenler — veya şansı yaver gidenler — veya içeriden tüyo (insider information) alabilenler başarılı olmuşlardır elbette. Şans ve tüyo unsurlarını bir kenara bırakalım; her zaman şanslı olmayabiliriz, tüyo da haksız rekabeti çağrıştırdığından etik bağlamda pek rağbet görmez. Bu durumda, başarı unsurları olarak geriye olguları ve algıları basitleştirebilmek kalıyor.</p><p>Olgular da algılar da ancak-ve-ancak insanın varoluşu ile var olabilen kavramlardır. Olgular gözlemlenir, yaşanır, tecrübe edilir, algılar sezilir, hissedilir. Çözüm istediğimiz herhangi bir süreç içinde de bu ikisi sürekli vardır.</p><p>Çözüme ihtiyacımız olduğu bir durumda;</p><ul><li>Elimizdeki bilgilerin yeterliğini değerlendirmeden, ilgili tüm bilgi kaynaklarına saldırmak, ve bunun doğal sonucu olarak, değerlendiremeyeceğimiz kadar bilgi sahibi olmak kolaydır.</li><li>Eldeki bilgileri amaca uygun sınıflandırıp, her bir bilgi grubunun ana fikrini ve yeterliğini anlayıp, ilave bilgiye ihtiyaç olup olmadığına, ihtiyaç var ise, nereden ve ne kadarı gerektiğine karar vermek zordur.</li><li>Değerlendiremeyeceğimiz kadar bilgiyi analiz etmek için yeterli kaynaklara sahip olmadığımızı her fark edişte yeni bir kaynak ilave etmek kolaydır. Başa dönüp, bilgiyi nicelikleri ve nitelikleriyle gerektiği, ve analiz edecek kaynakların yeteceği seviyeye indirgemek zordur.</li><li>Bilgiyi derlemek ve değerlendirmek için gereken süreyi — az veya fazla — yanlış öngörmek kolaydır, doğru öngörmek zordur. Az öngörüldüğünde ilave edebilmenin ağır bedelleri vardır. Fazla öngörüldüğünde ise sürenin fazlası kesinlikle geri dönüşü olmayan bir israftır. Çünkü, öngörülen fazla zaman içinde çalışacak kaynaklar çoktan bu atıl kalacak zamana tahsis edilmiştir.</li></ul><blockquote><strong>Büyük veri’yi oluşturmak kolaydı. Bu süreç aslında bilgisayar teknolojileri ile değil, Johannes Gutenberg’in 1439’da matbaayı icat edip kullanması ile başladı. Matbaa sayesinde bilgiler, kitlelere ulaşacak miktarlarda çoğaltıldı, kitlelerin satın alabileceği fiyatlara indi.</strong></blockquote><p>Çözüme ulaşıldığı anlaşıldığında — ki bu bir olgudur — çözümü deklare ve icra edecek olanlar kimlerdir? Üst düzeylerden bakıldığında; şirketlerin CEO’ları, devletlerin başbakanları, orduların komutanları, kurumların direktörleri gibi birçok farklı alandan örnek gösterilebilecek tekil şahıslar. Başarının ödülü de, başarısızlığın eleştirisi de ilk kendilerinin olacak, peşinden, yönetsel ve liderlik vasıflarının seviyesi ile doğru orantılı olarak kendileri için çalışan kitlelere yansıyacaktır.</p><p>Çözüme dair son karar — genellikle — bu üst düzey şahıslar tarafından verilir veya kararın hangisi olacağı, kurmaylarının kendilerine sunduğu alternatiflerden seçilir. Benzer bilgi akışı; ham bilgileri ilk aşamada derleyen, değerlendiren takımlar (etki) tarafından bir sonraki karar verici takımlara (yetki) aktarımı şeklinde devam eder.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*CAYqyQ5PyrmqA2-A6ZszWg.png" /></figure><p>Böylesi geri bildirimli bir iletişim döngüsü içerisinde, bilgiyi değerlendirip sunanlar ve değerlendirme ile ilgili karar verenler sürekli olarak birbirlerinin algılarını etkiler. Bilgi değerlendirme eylemi; kendisinin “evrensel” tanımına uygun yapıldığı sürece bu etkileşim normaldir ve gereklidir. Etkileşim(ler), kararları sağlıklı yönlendirme amacından sapıp, algıları çarpıtma yönüne girdiğinde ise tehlike başlar, karlı zeminde bayır aşağı yuvarlanan kartopu etkisi ile de hızla büyür.</p><blockquote><strong>Yakın bir geçmişte, meslek hayatımdaki gözlemlerim ve tecrübelerim ışığında bu yazıya konu olan aşağıdaki diyagramı hazırlamıştım. Devam etmeden önce bu diyagrama bir göz atmanızı öneririm.</strong></blockquote><ul><li>Bu diyagram, sol üst köşesideki kutucukta belirtilen; içeriğin gerektirdiği büyüklükte bir veri setinden başlanarak, sağ alt köşedeki çözüm noktasına hangi aşamalardan geçerek ve ne tür araçlar kullanarak varılacağını açıklamaya ve örneklemeye çalışan tipik bir genellemedir. Elektronik ortamda saklanıyor olsun ya da olmasın, bütün çözüm arayışları bir veri derlemesi ile başlar (input). Bilgisayarlar olmasaydı yerlerine kütüphaneleri ve mikrofişleri kullanıyor olacaktık ancak süreçler benzer olacaktı düşüncesindeyim.</li><li>Diyagarama dikkat edildiğinde; süreçler arasındaki geri bildirimlerin bir takımdan diğer takıma yapıldığı görülecektir. Diğer bir deyişle, değerlendirmeler, analizler, sunumlar, vb. işlerin yükü yazılımlar tarafından gerçekleştirilirken, her sürecin çıktılarının gerçek anlamda rafine edildiği geribildirimler, ekipler ve/veya bireyler arasında gerçekleşmektedir.</li><li>Bu işleyişte bir görev niteliği taşıyan “<strong><em>geribildirim</em></strong>”, belli yükümlülükleri ve sorumlulukları beraberinde getirir. Bir anlamda, her seviyede görev yapan takımlar/bireyler, bir sonraki seviyedekilerin tedarikçisidir ve kendilerinden beklenen ürünü veya hizmeti, zamanında ve yine beklenen kalite standartlarında teslim etmekle yükümlüdürler.</li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4hortXm-kalW0Aw0sE5tyg.png" /></figure><p>Geribildirime ihtiyaç duyulmadığı mükemmel bir dünya olmadığını hepimiz biliyoruz. Bununla birlikte, mükemmel arayışının bu yazı kapsamındaki karşılığının da; tüm veri değerlendirme çabalarının, geribildirimleri asgariye indirmek üzerine olması beklenir. <br>Süreç içindeki her ekip veya birey;</p><ul><li>Daha önceki paragraflarda maddeler halinde sıralanan zorlar/kolaylar listesindeki zorlar’ı başarmayı hedeflemelidir. Ne kadar çok kişi kolay’ları seçerse, çözüme giden yol aynı oranda zor’laşacaktır.</li><li>“<strong><em>Benden/bizden beklenen sonuç nedir?</em></strong>” sorusunu doğru cevaplamalı, salt gerekli ve yeterli olan değerlendirmeyi (anafikri), “<strong><em>bunlar da yanında çeşni olsun</em></strong>” türünden gereksiz ilaveler ile kirletmemelidir. Bu süreçte yaşanabilecek zaman kayıplarının en büyük nedenlerinden biri budur.</li></ul><p>Kanımca ve sonuç olarak en önemlisi de; çözüm arayışı hayatlarının günlük ve doğal bir parçası olan tüm oluşumların (şirket, kurum, kuruluş), insan kaynakları politikalarında, <strong>zor</strong>’u başarmayı benimseyenleri seçebilmeyi, başaranları ödüllendirmeyi ve <strong>kolay</strong>’ı tercih edenleri ayırabilmeyi öngören kurallara ve metotlara yer vermesidir. Bu sağlanabildiğinde, değerlendirilecek verinin türünün ne kadar büyük olduğunun önemi kalmayacaktır. <strong><em>İlginçtir ki, bunu sağlayabilmek de başlıbaşına bir zor’dur.</em></strong></p><p><strong>Necip Tansel Tokuroğlu</strong><br>Makina Mühendisi</p><p>Eylül 2015</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ce5197086198" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>