Хүнд сэтгэлийн гүндээ нуучихсан шарх байдаг. Тэр шархаа гүн гүнзгийд хав дарчхаад хэн ч олж, хүрч чадахгүй гэж санадаг, итгэдэг гэвэл Баясгалан зохиолч тэр шархыг чинь олоод, бүр мэс заслын хямсаа барьж байгаад идээ бээрийг нь шахна шүү. Нээрэн. Бүр уншихаар л өвдөөд байхыг нь яана. Өгүүллэг, туужаас бүрдэх энэ бүтээл айхтар юм, чамбай ч юм. Дүр бүртэй нь хамт зовж, шаналж, эргэлзэж, хайрлалаа. Уг нь хамгийн сүүлийн туужийг нэлээн хэд хоногийн өмнө уншаад дуусчих байсан юм. Зориг хүрдэггүй ээ. Яах бол, ирэх болов уу, олдох болов уу, Майдар минь яана аа гэж халгасаар сая нэг дуусав даа

Нэмэлт: Энэ номоос эмэгтэй хүний аж амьдрал, сэтгэл санаа, дуу хоолой цуурайтна. Эмэгтэй хүний зарим үйлдэл эрчүүдэд ойлгомжгүй, таавар мэт санагддаг гэдэг. Энэ номонд тийм ойлгомжгүй мөртлөө бидний хувьд маш тодорхой байдаг зүйлсийг уран, хялбараар өгүүлсэн байна лээ

Бид хоёр кино хайж байгаад тайлбар хэсгийг нь хараад л үзчихсэн юм. Тайлбарт нь “Урилгагүй зочид гэнэтхэн гэрт нь айлчилснаар нэгэн хосын амар амгалан байдал өөрчлөгдөх ажээ. Зочдын тоо нэмэгдэх тусам хосын харилцаа улам муудна. Тэд энэ шалгуурыг давж гарч чадах уу?” гэсэн байсан юм. Бид ч бас хос учраас “Алив, давай” л гэв. Тэгсэн харин яасан гээч…

Киноны эхлэл бол яг л тайлбар хэсэгтэй ижил. Гэхдээ кино эхлэхдээ шатсан харш засагдаж, өнгө орж байгаагаар эхэлнэ. Өмнө нь шатаж байсан гэж ойлгогдохоор. Тэр байшинд зохиолч залуу эхнэртэйгээ амьдарна. Эхнэр нь өмнө нь шатаж байсан байшингаа жил гаруйн хугацаанд өөрөө тордож, зассан байв. Харин нөхөр нь амжилттай зохиолч ба өмнөх зохиолоосоо хойш дараагийн уран бүтээлээ гаргах гээд “шатчихсан”, тэгсэн мөртлөө гацаанд орчхоод зохиолоо яаж үргэлжлүүлэх, яаж төгсгөхөө ч мэдэхгүй яваа. Эхнэр нь нөхрөө байнга дэмжиж, уран бүтээлээ хийхэд саад болохгүй байхыг эрмэлзэнэ. Яг ийм өдрүүд үргэлжилж байтал нэг өдөр хаалга цохиж зочин ирэх ба тэр зочин нөхрийнх нь зохиолыг шимтэн уншдаг, улаан фен нь байх нь тэр. Харин нөхөрт энэ үйл явдал таалагдаж, өөрийг нь таниад зогсохгүй шүтэн биширдэг нэгэн ирсэнд тун таатай, уриалгахан гэртээ оруулна. Хижээл насны эр гэрт зочилход эзэгтэйн тайван байдал алдагдаж эхэллээ. Ингээд л тэдний тамын амьдрал эхлэх нь тэр. Хаалга тогшин ирсэн хижээл насны эр хэсэг хугацааны дараа эхнэрээ, дараагаар нь хоёр хүүгээ хосын гэрт авчирна. Нөхөр мэдээж тун дуртай. Харин ирсэн зочид нөхөрт нь л сайхан загнаад байхаас эхнэрийг бол нэг нүдээрээ ч харахгүй. Бараг үзэн ядна. Аргагүй л дээ, жил гаруй засаж тохижуулсан гэрт нь гадны гэр бүл ирээд дураараа дургиж, дунд чөмгөөрөө жиргэж байхад. Тэгээд ч залуу хосын харилцаанд үл таних, гадны хүмүүс хэт их орооцолдоод ирэхээр утгагүй санагдах нь лавтай.

Тэгснээ бүр энэ харшид аллага болно. Хижээл насны эр хоёр хүүгээ дагуулж ирсэн ээ дээ? Ах нь дүүгээ хөнөөчихнө. Ийм зүйлийг нүдээр харсан эзэгтэйд ямар байх вэ? Аймшиг л биз дээ. Хамгийн сонин нь ийм үйл явдлыг нөхөр нь юман чинээ тоохгүй байгаад манай хүн бид хоёр бүр хөшчихлөө. Энэ одоо ямар гээчийн нөхөр вэ, энэ хоёрын дунд өмнө нь болсон таагүй зүйл байгаагаас зайлахгүй гээд л ярьж өгөв.

Цаашаа бүр хачин. Нөгөө үхлийн дараагаар гашуудагсад гээд бөөн хүмүүс гэрт нь ирнэ. Ёстой гэрийн булан бүрд хүн холхино. Эзэгтэйд тун тухгүй. Үйлээ үзэж байгаа юм. Ядаж байхад зочдын нэг нь ч эзэгтэйг ойлгохгүй, үл тооно. Ингэж байгаад энэ хоёр маань нэг юм хүүхэдтэй болж байгаа юм л даа. Нэг орой сүрхий муудаад, маргаан нь секс болж хувираад. Өглөө нь эзэгтэй сэрэнгүүтээ “Би жирэмсэн болчхож” гэж байгаа юм. Бас л шок… Нөхрөөрөө тоглоод л ухааны юм бид хоёр ярьж суутал хэдхэн секундын дараа нөхөр нь үнэмшээд огло харайн босоод явчихна. Яах нь вэ гээд хараад сууж байтал “Онгод” нь орж л дээ. Нэлээн удаан ширээний араас ч босолгүй бичсээр зохиолоо дуусгаад эхнэртээ үзүүлж байхтай зэрэгцээд эзэгтэйн төрөх хугацаа болжээ. Манай зохиолч залуу зохиолоо эхнэртэй уншуулахаасаа өмнө редактортоо илгээчихсэн нь удахгүй хэвлэгдэхээр болж дахиад л бөөн шуугиан. Гэрээр нь дүүрэн фенүүд. Өмнө нь гэр бүлийн 4 хүн ирсэн бол одоо бол хэдэн зуугаараа ирнэ. Эзэгтэй маань төрөх дөхчихсөн.

Гэтэл… нөгөө ирсэн зочид үймээн тариад эхэлж байгаа юм. Хосын унтлагын өрөөнд орно, гал тогооны угаалтуур дээр сууна, угаалтуурыг нь эвдэнэ. Гэр живэх нь холгүй. Хаалгыг нь суга татаад авчихна. Эзэгтэй уурлаад “Яаж байгаа юм бэ?” гэтэл “Бид энд байсны тэмдэг” гэж хэлээд хаалганы эвдэрхийг аваад явчихна. Тэр харшид хөл толгой нь олдож байгаа юм алга. Бид хоёр бүр шок. Энд одоо ямар балай нь болоод байгаа юм бэ? гэж гайхаад… за үргэлжлэлийг нь өөрсдөө үз. Өрнөл хэсэг нэг иймэрхүү. Туйлдаа хүрэхээр бүр ч аймшигтай.

Киногоо үзэж байхдаа нөхөр бид хоёр ярьж байгаа юм. “Энэ кино бол ерөөсөө л өнөөгийн нийгэм, сошиал ертөнцийн муу муухайг дүрсэлсэн юм байна. Яах вэ, нөхөр бол олны дунд байдаг, хувийн амьдралаа олон нийтэд ил тод зарладаг, нэр алдарт дуртай хүн юм байна. Харин эхнэр нь хувийн амьдралаа чадах ядахаараа хамгаалах гэж оролдож байгаа хүн. Нэгэнт олон нийтэд ил тод болгосон амьдралыг, нэр алдарт дурласан хүнийг хэн ч, яаж ч хамгаалж чадахгүй юм даа. Хөөрхий минь, ямар өрөвдөлтэйгөөр амьдрал нь дуусав аа” гэж ярьж байгаад ер нь энэ киноны тухай бусад хүмүүсийн сэтгэгдлийг уншъя гээд интернетээс хайлт хийлээ.

Гэтэл энэ киноны нэрний утга тайлагдав. “Эх” гэдэг кино шүү дээ… Киноны утга агуулгыг зохиолч, найруулагчид хийхдээ харшийн эзэгтэйгээр “Эх дэлхий”-г, зохиолч нөхрөөр “Бурхан”-ыг төлөөлүүлсэн юм байна л даа. Тэгээд бүр цаашилбал, Библитэй холбож хийжээ.

Жишээ нь, хижээл насны зочин бол Адам. Түүний эхнэр нь Эва. Тэдний хоёр хүү нь Каин ба Абель нар. Каин, Абелийн түүхийг сонсоогүй хүмүүст хэлэхэд, Библийн түүхэнд Каин ба Абель хоёр бол Адам, Эвагийн хөвгүүд. Абель тахил өргөхөд бурхан түүнийг хүлээн авч, харин Каины тахилыг үл тоосон тул Каин атаархаж дүүгээ хөнөөдөг. Энэ нь хүн төрөлхтний анхны аллага гэж тооцогддог гэсэн.

Харин гэнэтийн зочид бол “Хүн төрөлхтөн”. Тэгэхээр харшийг сүйтгэж буй нь хүн гэдэг амьтан байгал эхийн бүтээл атал эргээд байгаль дэлхийгээ сүйтгэж буйг харуулсан юм байна. Тэгэхээр хосын төрсөн хүүхэд хэн байх вэ? Тиймээ, та зөв бодож байна. Есүс. “Хүүхэд хаачсан бэ?” гэж битгий асуугаарай, ойлгомжтой.
Бид хоёр хэсэг дуугүй суулаа. Аа, ийм кино байсан юм уу гээд л. Улс орны жишээн дээр ч бодож болмоор хачин олон талтай, гүн агуулгатай кино байна.

Одоо киноны утгыг ойлгосон болохоор энэ постыг эхнээс нь нэг уншаад үз. Бүгд ойлгомжтой болно. Харин киноны төгсгөл бол сэтгэл сэргээм сайхныг дуулгая.

Женнифер Лауренс бол “Бурхнаас бидэнд бэлэглэсэн жүжигчин” юм байна

Бид л философи гэхээр алс хол юм шиг, ойлгохгүй юм шиг, уншигдахгүй мэтээр ойлгодог боловч маш энгийн, ойлгомжтой, харилцан яриа хэлбэрээр бичигдсэн энэ ном танд их амархан уншигдана. Амархан гэдэг нь, Акихо яг “Та” байх болно.

Ажил нь бүтэлгүйтэж, хүн хоорондын харилцаандаа орооцолдож, бүх зүйлд өөрөө буруутай юм шиг мөртлөө бас бусад л буруутай юм шиг төөрөгдөж, гарцгүй болж цөхөрсөн Акиход философийн багш нь философийг бүр эхнээс нь, үндсээс нь өгүүлэх ба Акихо багштайгаа мэтгэлцэх, асуух, үл итгэх, гайхшрах байдлаар үргэлжилж, эцэст нь Ницшегийн хар философийн (экзистенцийн философи) талаар мэдлэгтэй болж байгаагаар төгсөнө.

Энэ номонд гарах цөөн хэдэн ойлголтоос:

- Сүүлчийн хүн: завгүй ажиллан цаг нөхцөөх төдий хүмүүс (Чухамдаа бид мэт)

- Боолын ёс суртахуун: Хүсээгүй зүйлээ хүлцэнгүйгээр хүлээн авах нь сайн гэх байгаллаг бус үнэлэмжийн хэмжүүр (бидний сул дорой байдал бол Христийн шашны нөлөө гэж Ницше үзсэн юм билээ)

- Дээд хүн: Үүрдийн давталтыг даван туулахын тулд “Одоо энэ мөчийг урам зоригтойгоор хүлээн зөвшөөрч, эергээр харж амьдаръя” гэсэн хүчтэй хүсэл зориг шаардлагатай. Тийм хүсэл зоригтой хүнийг дээд хүн гэнэ…

Товчхондоо бол үсдэж чирэн шаварт хутгачихаад араас нь усанд оруулж, шалбарсан өвдгөнд тос түрхэнгээ бантан хийж өгч байгаа зэрлэг хүнтэй зүйрлэж болмоор ч өвдөлтийн араас эдгэрч болдгийг харуулах болохоор уншаад дууссаны дараа тайвшрал мэдрэх юм билээ…

Китагава Ясүши хэмээх зохиолчийн “Жолоодогч” номыг өөрийн хэлнээ ТОМё БОДё орчуулагч хөрвүүлсэн нь хэвлэлтээс гараад удаагүй шинэхэн ном гэж хэлж болно. Үүнийг унших явцад маш хөөрхөн зүйл бичигдсэн байсныг хуваалцъя. Зохиолч ийм санаа агуулсан эсэхийг мэдэхгүй л дээ. Гэхдээ би л лав гуниглаж, оршихуйн хямралд орохоороо яг энэ жишээг бодож явбал сэтгэлд дэмтэй гэж бодлоо.

Таны иддэг ганц аяга будааг гаргаж авахад юу шаардлагатай вэ?

Будаа тариалангийн талбайд ургана. Тэгэхээр тариалангийн талбайн хөрс, тэгээд бас тарьж ургуулдаг хүн байхгүй бол будаа ургахгүй. Хүн байлаа ч техник нь байхгүй бол энэ олон хүнд өдөр бүр хүрэлцэхүйц будаа гаргахгүй байлгүй. Гэтэл тракторыг зохион бүтээдэг, бүхнийг хийдэг хүмүүс нь байхгүй бол болохгүй. Дээр нь, тракторыг хийдэг материал болох төмөр, шил хийдэг кварц гээд бүгдийг Хятад, Австрали, Африк гээд гадаад орнуудаас импортолж авдаг. Гэдэг чинь тэдгээрийг уурхайд олборлодог хүмүүс байдаг гэсэн үг. Тэгэхээр усан онгоц хэрэгтэй болно. Усан онгоц үйлдвэрлэгчид ч бас хэрэгтэй гэсэн үг. Тээврийн компаниуд ч бас. Трактор, усан онгоц, уурхайн хүнд машин гээд бүгдээрээ дизелиэр хөдөлдөг. Дизелийг Ойрхи Дорнодын улсууд ч юм уу, Африкт олборлоно. Эдгээрт хамааралтай хүмүүс ч бас шаардлагатай. Ерөөсөө дизель юм уу, бензин гэдэг чинь чулуужсан түлш шүү дээ, өөрөөр хэлбэл эртний амьтад үүсээд, хэдэн тэрбум жилийн турш тасралтгүй үргэлжилсэн амьд байгалийн хэлхээс байхгүй бол болохгүй. За тэгээд цааш нь ганц тагш будаанд шаардлагатай зүйлсийг тоочъё гэвэл дуусахгүй. Хэдэн цаг ч хамаагүй, тоочоод л байна. Ямар ч байсан л ингээд холбоосыг нь хөөгөөд явбал ганц тагш будаа бүх дэлхийтэй холбогдоно. Гэсэн ч дэлхий бүхлээрээ оролцоод ч будаа гарч ирэхгүй. Юу гэвэл нар хэрэгтэй.

Харав уу, ингээд сансар огторгуй руу гараад явчхаж байгаа юм. Гэтэл зөвхөн нар байлаа гээд тариан түрүү хатчихна. Ус бас хэрэгтэй. Тэгвэл хангалттай ус байгаад, ханатал нь нарны гэрэлд шараад байвал будаа гарч ирэх үү? Үнэндээ тэр ч бас хангалтгүй. Нүүрс ус шаардлагатай. Нүүрс усыг амьтад амьсгалаараа ялгаруулдаг болохоор бидний амьсгал хүртэл будаа бүтээхэд оролцдог гэсэн үг. Тийм бодисуудаас нарны энергийн тусламжтайгаар будааг гаргаж авдаг гээд бодохоор үндсэндээ будааны түүхий эд нь нүүрс ус, устөрөгч, хүчилтөрөгч гэх мэт бодисууд болж таарна. Будааг хүмүүс хүнсэндээ хэрэглэж, амьд явах энерги болгон хувиргадаг. Гэдэг чинь эдгээр түүхий эдүүд хүнийг бүтээгээд зогсохгүй хөдөлгөх энерги болдог. Эдгээр бодисууд хаанаас ирсэн гээч?

Хаанаас ирсэн бэ гэвэл, одод нас нь эцэслэхээрээ нэн шинэ одны тэсрэлт хийж, сансар огторгуйгаар нэг цацагдсаны дараа хэлтэрхийнүүд нь нийлээд дэлхий болсон юм. Нэг ёсондоо, бид бүгдээрээ одноос үүссэн гэсэн үг…

Бид ийм уудам, бүх зүйл нь хоорондоо хэлхээ, холбоотой байдаг ертөнцөд амьдардаг юм чинь нэг нэгэндээ гомдож, үзэн ядаж, нэгнээ хэмлэж, эгогоо тэжээж, гоцгойрох гэж улайраад яах вэ дээ ер нь. Өнөөдөр намайг уурлуулж байгаа хэн нэгэн магадгүй өөр нэгний аз жаргалыг, аяга тагш будааг бүтээж яваа ч юм билүү… Эцсийн эцэст бид бүгд ирсэн шигээ алга болно. Энүүхэн хооронд аятайхан л амьдарцгаах юмсан даа... гэсэн шүү юм л бодогсоон энэ хэсгийг уншаад 😊 Тэгэхээр хэрвээ та гуниглах гээд байвал аяга будааны ард дэлхий ертөнц байгааг санаарай 🥰

Аль нэг кино, зохиолыг эхлүүлэхэд “Ямар аймаар стресстэй амьдардаг хар шаар вэ” гэж бодогдоод эхэлбэл тэр бүгд их сайн бичигдсэн зохиол, их сайн хийгдсэн кино, зохиол байх магадлал өндөр юм шиг санагдлаа. “Everything Everywhere all at once”, “ A Beautiful Day in the Neighborhood” үзэхэд, “Ад үзэгдэх зориг”, “Жолоодогч” уншсан нь тэгж санагдахад хүргэсэн байх. Жолоодогчийг уншихад ердөө 4.5 цаг л зарцуулж. Өөрөөр хэлбэл, үйл явдал нь яг л кино үзэж байгаа мэт цэгцтэй, ойлгомжтой, товчхон өрнөж байна.

“Азгүй” гэж өөрийгөө тодорхойлж, амьдрал нь бүхэлдээ шаварт хутгалдсан эр зохиолын гол дүр ба миний хэлснээр, “аймаар стресстэй амьдардаг хар шаар”. Даатгалын компанийн үл бүтэх ажилтан… Харин удалгүй амьдралын зорилгоо олчихсон, салбартаа чамгүй амжилттай яваа нэгэн болсноор зохиол өндөрлөнө…

“Би угаасаа азгүй болохоор л ийм дорой, арчаагүй яваа юм” гэх бодол төрж байгаа, төрж байсан, ийм бодлоо өөрчилж чадахгүй яваа бол энэ ном таны “аз жаргалын түлхүүр” ч байж мэднэ. Мэдээж зохиолын цаад санааг ойлгож, хүлээж авах “саваа” бэлдсэн тохиолдолд шүү дээ.

Төгсгөлд нь гэвэл, аз огцом шовойдог эгшин, тийм газар гэж амьдралд байдаг. Тэрийг барьж авах антенна бүх хүнд байдаг гэж ойлгоорой. Тэр антенна таныг өөдрөг, цоглог байх үед хамгийн сайн ажилладаг. Эсрэгээрээ, ааш муутай байх үед тэр антенна ажиллахгүй. Асар том аз дөхөөд ирж байсан ч ердөө л ааш муутай байснаасаа болж антенна нь ажиллахгүй хамаг азаа алдчихдаг байхгүй юу…

Жич: Бас хэдэн дусал нулимс унагаад л авлаа. Хүүгээ, үр удмаа, үрээ гэсэн эцэг эхийн хайр яасан ч уудам, ямар ч гэгээн юмбдэ ❤️

Жил бүрийн 3 дугаар сарын 21-ний өдрийг олон улсад “Дэлхийн яруу найргийн өдөр”-ийг тэмдэглэн өнгөрүүлдэг. Яруу найрагт шимтэн дурлаж, яруу найргаар сэтгэлээ хөглөн жаргаж явдагийн хувьд гарт ойр таарсан шүлгийн түүврүүдээс өөрт таалагддаг хэдэн шүлгийг танд хүргэе.

Хаа ч амьдарч болно

Хаа ч амьдарч болно, халбага сэрээ ч хэрэггүй

Хуруунуудыг юунд хувь болгон өгсөн хэрэг вэ?

Талхыг таслан идвэл бүр амттай, үнэр нь агаарт задардаг

Тослог хэрэгтэй чамд, эрдэнэ шишийн үрийг би хайж явдаг

Тийм ээ, чиний зөв.

Гүзээлзгэнэ, өрөм, сүү, ширээн дээр бүтээлэг..,

Том ор, цаана нь цэцэгтэй хөшиг, цонхыг нь дэлгэхээр далай харагдана.

Хаа ч амьдарч болно

Хэрэн тэнэж амьдарч болно

Хөлийг юунд хишиг болгон өгсөн хэрэг вэ?

Жимснээс жимснүүдийн зүг явж болно

Зуныг дагах усны шувууд шиг… тийм заяаг хүсвэл булааж болно

Байшин хэрэгтэй л дээ…

Байгаль өөрөө барьж чадамжгүй гайхам ордон

Төөрсөн олон тасалгаанууд, мөсөн ширээ, шаргал хусан ой, сайхан үнэрт унтлагын өрөө, санал болгосон минь буруу гэж үү

Орон гэрийг зүгээр өгчихсөн шүү дээ… Одод түгэм шөнийн тэнгэр!

Хав халуун устай булгийг би мэднэ… Ариусан залуужуулдаг

Гоё хувцас хэрэгтэй.

Үнэгэн дээл, булган малгай…

Үүнийг өмсөх газар

Гоёмсог тамхим юм уу?

Сор нь хэзээ ч гялалзахгүй

Цасны дунд л сайхан харагддаг

Санаанд минь яаж хүрэх вэ гэв үү… нэг газраас эмийн ургамал түүгээд нөгөө хотод хүргэж өгнө

Тэндээс хутга, зүү аваад уулын хүмүүс рүү явна

Тэд биднийг сайнаар угтана.

Хүүхдүүд үү?

Аавынхаа мөрөн дээрээс алтан дэлхийг үзэж танина.

Хэрмэлүүд гэж нэрлэгдэнэ гэв үү?

Хэвтрийнхэн гэж би хариу нэрлэнэ.

Бид бэлэн амьдрал дээр ирсэн.

Бид алхаж гараа хөдөлгөж

Авирч дүүлэх л хэрэгтэй…

Өдөр бүр би чамд цэцгээр бөгж зангидаж

Үсийг чинь хуруугаараа самнаж өгч чадна.

Б. Батрэгзэдмаа

***

Үүрээр гялтганах шүүдэр шиг

Үүдээр үзэгдэх гэгээ шиг

Уруулын завсар дахь тана шиг

Уулын завсрын горхи шиг

Үнэний тухай бодол шиг

Үргэлж төрөх итгэл шиг

Үзэсгэлэнт байдалтай, яруу бодолтой

Үлэмжийн мөрөөдөлтэй бүсгүй тантай байхад

Үймэрсэн бодлоон цэгцэлж, үхэхгүй амьдарч чадна би

Хавар эртийн ногоо шиг

Хаданд сийлсэн шүлэг шиг

Халуун үдшийн бороо шиг

Дөрвөн улирал шиг хувирах

Ганцхан насыг минь залуусгах

Охин хүүхэд шиг инээмсэглэлтэй

Одны гэрэл шиг нулимстай

Жавхаатай бүсгүйтэй байхад

Жаргахгүй амьдарч чадна би

Б. Одгэрэл

***

Жаргаж явахдаа хааяахан гаргаж харж баймаар

Сайхан гүн шархтай боллоо, баярлалаа.

Ийм шархны ард бас жаргаж чадна гэж боддог

Эрмэг хүн ирмэгээсээ жаахан л эмтэрлээ, зүгээр ээ.

Гунигтайдаа хувааж татсан тамхины иш шигээ

Гудамжинд хөглөрөөд л үлдэх дурсамжууд бид бүтээжээ,

Агаарт нь хүртэл чиний үнэр шингэсэн энэ хотыг

Ардаа үлдээж түвдэлгүй өдийг хүрлээ, явна аа.

Санаж гэгэлзэхээрээ гаргаж харж баймаар

Сайхан дурсамжууд бидэнд ховор шүү дээ, гайхмаар аа

Уулзахсан, харахсан гээд зориод ирье гэхнээ

Улаанбаатарын гудамжууд аанай л хоосон шүү дээ, гашуун аа.

Б. Баясгалан

***

Учрал > Хагацал

Амьдралд ийм их хагацал…

Гэхдээ, учралаасаа бага!

Ахиад нэг л удаа намайг орхивол би чамайг үнэнээсээ хайрлана.

Хайраар дүүрнэ.

Хамгийн хэцүү нь энэ бүхнийг ганцаараа мэдэрнэ.

-Хайр хүнийг үхэлд хүргэж болох уу?

-Болно гэж би боддог. Хамгийн гол нь үхэхийн тулд амьд байх хэрэгтэй гэж санадаг.

Загасны хувьд гэрэл үхэл байдаг шиг, заримдаа хайр хэн нэгний сэтгэлд хор болж шингэдэгт итгэдэг.

“Ирж яваа…”

Энэ л үгийн шидээр

Ийм олон сарыг цонхоор ширтэж барснаа гайхдаг.

Нэг л амьдралд даанч их хагацал…

Гэхдээ, учралаасаа бага!

Нэг л удаа намайг орхивол чинь би чамайг жинхнээсээ хайрлана.

Б. Батзаяа

***

Уйтгарласан бүрхэг нүднээс

Урсах нулимс цаг болж..

Чи даарна гэж бүү ай!

Чихэнд минь хоногшиж үлдээгүй

Чиний хуурамч инээдний төлөө

Унасан дороо мөс болж…

Чи хальтирна гэж бүү ай!

Амжиж хэлсэн үг

Уруул хайрч

Амлаж хүлээснийхээ төлөө

Уланд чинь гишгэгдэж

Мартаж чадсаны чинь төлөө

Хагацан уучилж

Магад жаргалын чинь төлөө

Хундага өргөнөм.

Чи дурсана гэж бүү ай!

Л. Өлзийтөгс

***

Гуниглах, мухардах, шаналах үедээ аль нэг яруу найргийн номыг шүүрч аваад хаа нэгтэй бичигдсэн хэдэн мөрийг уншихад тайтгарна, улам шанална, итгэл төрнө, үхмээр ч санагдана. Гэлээ гээд энэ бүхнээс амьд яваагаа л туйлаас мэдэрнэ.

Яруу найрагт дуртай хэн бүхэнд, яруу найрагт дурлуулсан хүн бүрд “Дэлхийн яруу найргийн өдөр”-ийн мэнд хүргэе 💙

Би радиод хөтлөгч, редактор хийдэг юм л даа. Нэвтрүүлгийн маань нэг дугаарын коммент хэсэгт “яасан ч алцгар юм бэ дээ” гэсэн өгүүлбэр байна. Уншаад баяр төрлөө. “Би чадаж байна” гэсэн бодолдоо автаад бүтэн оройг баяртай өнгөрүүлэв ээ. Уг нь зарим хүмүүст энэ үг доромжлол мэт санагдаж, эмзэглэх биз. Гэтэл энэ үг намайг нэлээд жаргалтай болголоо.

Доромж үгийг сонсоод баярлах хүн бас байдаг аа гэж ихэнх нь гайхах байх. Анх удаа зориг гаргаад, сэтгэлийнхээ мухрыг жаахан хөндье.. .

Учир юу вэ гэхээр, би бараг л гурван жилийн турш сэтгэл гутралтай явсан. 2020 онд амьдралд минь үхэл, хагацал нүүрлэж, маш том траума авсан. Адлерийнхаар бол траума буюу сэтгэлийн шарх огт байдаггүй ээ гэж үздэг ч, психолоанализ сонирхоод үзвэл сэтгэлийн шарх БОДИТ зүйл гэдэг нь ойлгогдоно. Надад тохиолдсон азгүй явдлаас маш том шархтай үлдсэнээр түүнийгээ эдгээж, эмчлэх гэж би бүтэн гурван жилийн үржээ.

Гутралтай байх үедээ би өөрийгөө өдөр бүр үхэж байгааг, амьдрах хүсэл огт төрөхгүй байгааг, ертөнцийн бүх үйл явдлаас алс хол амьдарч байгаагаа мэдэрдэг байлаа. Гэрээс гарах хүсэлгүй, найзуудтайгаа ч уулзах дургүй, осолдохгүй л ажлаа хийж өдөр хоногийг арай чүү л бардаг байв. Надаас асуусан асуултад аль болох хамгийн товч, тодорхойгоор хариулж, харилцаа үүсэх боломж бүрийг ганцхан үгээр хаадаг байсан. Хэн нэгэнтэй ярилцаж, дотор минь болоод байгаа их үймээнийг уудалмаар байвч үгс амнаас унана аа, гонж. Хичээгээд аль нэг найзтайгаа уулздаг ч удаан ярилцах хүсэл төрөхгүй, өөрөө өөртэйгөө байх минь л хамгийн амар тайван, жаргалтай гэж хэлж болохуйц үйлдэл гэж санагдана. Ингэж явсаар нэг жил, хоёр жил… Орчлонгоос хүсэх зүйлгүй, амьдрах ямар ч сонирхол байхгүй. Өөрийгөө алдаж, өөрчлөгдөж, улам л зожгирсоор… Нэг үгээр би “хэлгүй” болчихсон юм аа.

Байнга гутраад байвал найз нөхдөө, гэр бүлээ, залуу насаа, үнэт олон зүйлээ алдаж байгаагаа олж харснаар нэг өдөр эрс шийдсэн. Би тэмцэж байж л энэ мухраас гарах ёстойгоо ойлгосон. Намайг хүчээр ч хамаагүй яриулах ямар нэг зүйл хэрэгтэйг мэдсэнээр радиод орохоор шийдсэн юм. Учрах ёстой хүмүүс учирдаг гэдэг шиг, тухайн үед ажлын байр ч бэлэн байж таарснаар хөтлөгч, редактороор ажиллахаар болж, радиогийн халуун дулаан гэр бүлд нэгэн гишүүн нь болж орсон.

Эхний үед маш хэцүү байсаан. Хоёр жил гаран өөрийгөө бусдаас тусгаарласны горыг амсаж, бүх зүйл хүнд хэцүү санагддаг байлаа. Амнаас үг унахгүй, хэлэх үгээ оновчтой сонгож чадахгүй, гацаж түгдэрнэ, айж ичнэ, инээж огт чадахгүй, ер нь л чадахгүй юм бишүү гэсэн бодол өдрийн хэд хэд бодогдоно. Харин радиогийн чадварлаг хамт олон маань намайг ойлгож, хайрлаж, дэмжиж ирсний хүчинд би өнөөдөр “хэлд орчихсон”, бүр алцгараараа дуудуулаад сууж байна. Сайхан байна аа.

Бусдын адил инээхийг, хамт олны халуун дулаан уур амьсгал дунд оршихыг хүсэж, өөрт минь тохиолдсон хагацлын талаар аль болох бага бодож, бодсон ч гутраад байхааргүй хэмжээний “эрүүл” нэгэн болжээ.

Ер нь бид нарын нэг нийтлэг алдаа гэвэл хүнийг маш хурдан хугацаанд дүгнэх гээд байдаг явдал. Амьдралдаа юу үзэж туулж явааг нь таах аргагүй байхад л шуудхан доромжлохоо урьдал болгох юм.

Ийм ертөнцөд, нийгэмд амьдрах ямар хэрэгтэй вэ гээд бодохоор дахиад л би нөгөө гутрал руугаа орчих гээд байдаг учраас доромжлол бүрийг шуудхан хүлээж авахаа больсон. Нэг ёсондоо намайг доромжиллоо гээд ямар ч нэмэргүй. Би доромжлолыг яг өнөөдрийнх шиг таатай байдлаар хүлээж авах юм шигээ. Ямартай ч би инээж байгаадаа, аальгүй зангаа авч үлдэж чадсандаа, тэмцэж чадсандаа, өөрийгөө эмчилж чадсандаа баяртай байна.

Алцгар Цээгий…

Арван жилд манай ангийн математикийн багш сурагчдаа их зоддог /тэр тусмаа хөвгүүдийг/, даалгавар хийгээгүй ирсэн сурагчдын гарыг өргүүлж зогсоогоод чимхдэг, дэвтрийг нь урж нүүр рүү нь шиддэг тийм л харгис багш байлаа. Би математикт муугүй ч, дуртай байгаагүй. Математикийн багш ангид ороод ирэхээр л бөөн хашхираан, хэрүүл байдгаас болоо биз. Одоо эргээд анзаарч байхад математикийн багшаасаа нэлээд траума авч үлдсэн бололтой байна. Ангидаа сайн сурагчдын тоонд багтах ч дурлаж, сонирхохгүй явсаар арван жилээ төгссөн. Хэдэн томъёо цээжилж, хүчлэхээс өөрөөр математикийг мэддэггүй байж…

Харин “ФИЛОСОФИ, МАТЕМАТИК, БАС БУС” номыг бэлгэнд авснаар уншиж эхэлсэн юм. Бэлэглэсэн хүн нь хэлэхдээ, математик уншаад уйлж болдог юм билээ гэсэн. Өмнө нь “ТӨГС ТОО” /уран зохиолын ном/ уншаад гол дүр болох 80 минутын ойтой өвгөн, сийрэгхэн толгойтой “Язгуур” нэртэй хүү хоёрын харилцааны сайхныг л бахдан, сэтгэл сэмэрч байсан надад бүр яг улайм цайм математикийн ном тааралдаад, уйлуулна гэж яаж санах вэ дээ.

Яагаад уйлаа вэ гэж үү?

Нэг өгүүлбэрээр хэлэхэд, өөрт оногдож байгаа ганцхан хувь амьдралаа математикт зориулж чадсан олон математикчдийн нөр их хөдөлмөр, зүтгэл, гуниг гансрал, бүтэлгүйтэлд нь хайр хүрсэн хэрэг л дээ.

Фермагийн сүүлчийн теорем гээд нэг томъёо байна. Ферма гэх хуульч ажлынхаа хажуугаар математикийг сонирхлоо болгож. Мэргэжлийн математикч биш ээ гэсэн үг. Тэгтэл мэргэжлийн бус хүний бичиж үлдээсэн энэ теоремд мэргэжлийн олон математикчид амь амьдрал, хөлс хүч, үнэт зүйл, бүр аз жаргалаа хүртэл золиосолсон байх юм.

Фермагийн сүүлчийн теоремыг батлах гэж Софи гэх эмэгтэй эсрэг хүйсийн буюу эрэгтэй хүний дүрээр суралцаж /тухайн үе нь эмэгтэйчүүдэд эрдэм мэдлэг хэрэггүй гэх гадуурхал гаарсан үе байж/, Фермагийн сүүлчийн теоремтой зууралдсан Волфскехл гэх саятан амиа хорлохоо умартан Фермагийн сүүлчийн теоремыг баталсан хүнд 100.000 маркийн шагнал /одоогийнхоор 10 тэрбум/ амлаж, эцэг, хүү Бойяи нар энэ томъёоны л төлөө залуу халуун нас, аз жаргалаа үрж, Эндрю Уайлс бүтэн 7 жилийн турш дээврийн өрөөнд бүгж, сэтгэлийн зовлон зүдгүүрийг амссан гэх мэт түүхийг уншихад яаж сэтгэл догдлохгүй байх вэ?

Тэгээд бодлоо л доо. Яг миний бага нас шиг хэрүүл шуугиан, зодоон нүдээний дунд математикийг үзэн ядаад сууж байгаа хичнээн олон суралцагч байгаа бол оо гэж… Тэдэнд математик ийм сонирхолтой, хайрлам байж болдог гэдгийг хэн нэгэн хэлэх болов уу гэж… Боловсролын системд багахан өөрчлөлт ороод, “математикийн тухай сонирхолтой лекц” сэдвээр ганц хоёрхоон цагийн хичээл орчихдоггүй л юм байхдаа гэж… Тэгвэл,,, тэгчихвэл математикийн гоо үзэсгэлэнг олон хүн харна даа гэж бодлоо. За за, зүгээр л бодсон юм. Бодсон ч гэж дээ, мөрөөдсөн юм.

Төгсгөлд нь хэлэхэд “Математик гэдэг бол хүн төрөлхтний олж нээсэн хамгийн хүчтэй ЗЭВСЭГ шүү дээ”.

Зунаар ирээд намраар буцчихдаг хүмүүсээс намрын тухай асууж, бидний уйтгарт намар тэдэнд ямархан өнгөөр буудгийг үргэлж л мэдмээр санагддаг. Малын халуун хошуунд хүрч үзээгүй, усны шувуудын буцахыг харж байгаагүй тэд намрыг яаж төсөөлдөг бол гэхээс сониуч зан байнга оволзоно.

Тээр зун амрахаар ирсэн холын хамаатны настай ахаас намрын талаар асуухад, “намар” гэхээр надад Легран л санаанд буудаг. Миний багад хүүхдийн парк одоогийнх шигээ ийм тоглоом наадам ихтэй байгаагүй юм. Цөөхөн хэдэн тоглоомтой ч мод ихтэй байсан. Паркийн модод навчсаа хаяад газарт хөглөрч, ялзарсан навчны үнэр тамхины утаатай сүлэлдэн тийм гэхийн тэмдэггүй хачин этгээд үнэртдэг. Яг тийм үнэрт дарс шимээд, элдвийг бодох нь л намрын улиралд дуртай болсны минь “шалтгаан” юм даа гэж хуучилж ярьснаас нь хойш Леграны саксафоныг байнга сонсдог болчхож билээ.

Зургаа дугаар ангид ордог жил манай ангид хотоос нэгэн хүү шилжиж ирлээ. Аав нь сумын төвийн эмнэлгийн даргаар томилогдон, гэрээрээ нүүж ирсэн айл л даа. Хотоос ирсэн айлд таних хүн, хариулах мал байх биш. Сумын төвдөө л зуныг барна. Тэр бид хоёр бусдаас илүүтэй дотно нөхөрлөдөг байлаа. Намар болж хичээл эхлэхэд бүх сурагчид нэгдсэн цэвэрлэгээнд явна. Мод үржүүлгийн төв, голын эрэг дагуу гээд анги ангиараа хуваарилагдан явцгаана. Навчсаа цэвэрлэхээс илүүтэй навчаараа байлдаж тоглодог байсан тэр үе л бидэнд хамгийн гэгээн намар байж. Зунжин эл хуль байх сумын төв хичээл эхлэх энэ үеэр л амьтай, шуугиантай болдог болохоор намрыг би тэсэн ядан хүлээдэг ээ гэж найз минь ярьж билээ. Одоо тэр харин намрыг хүлээдэг болов уу?

Намрын улиралд би хамгийн дургүй. Бүгд л дотогшоогоо бүгээд, хорвоо дэлхий гунигаар дүүрчихдэг улирал шиг санагддаг. Шарлаж хатаад газарт унасан навчсийн уйлах чимээ нь сонсогдоод ер амар заяа үзүүлдэггүй гэж ярьдаг найз минь ч бас бий. Хорвоо дэлхийг бид ямар ч олон төрхөөр хардаг юм бэ дээ гэж бодохтой зэрэгцэн аминчилж ярьсан иймэрхүү яриа л хүний сэтгэлд хадаатай үлддэгийг ойлголоо.

Хотод төрж өсөөд хааяа л бидэн дээр ирдэг үеэл дүү маань ярихдаа, намрын улирал хамгаас сайхан. Багш нарын ааш зан хайлсан тугалга шиг, шинэ дэвтэр нээгээд 9 сарын 1 гэж он сараа бичихэд цаанаа л гоё мэдрэмж төрдөг өө. Халуун ч биш, хүйтэн ч биш учраас гангалахад хамгийн тохиромжтой улирал аа гэж билээ.

Харин үеэл эгч маань намрыг дурсахдаа яг над шиг л гунигтай болчихдог. “Намраас шар, улбар, улаан гээд олон өнгийг нэг дор харж болдог ч навч хүртэл өнгөө хувиргаж байгаа нь нэг насны жам ёсыг бодогдуулаад өөрийн эрхгүй гунигладаг тухайгаа дурсаж, хөнгөн шүүрс алддаг сан. Намрын бороо зөөлөн шиврэхэд аав минь даанч дуртай, насыг нь зөөж буцсаар байгаа шувуудад хайртай” гэж аялах төрх нь санаанд минь тодоос тодхон зурайдаг.

Намар дөхөхөөр аав минь ургацын далай гээд л дуулаад эхэлнэ. Газар газраас цугласан залуус эх орныхоо төлөө цогтой золбоотой, инээд хөөртэй ажиллаж байсныг дурсана. “Тариан түрүүд шилээ дагаж ганхаад намрын шаргал өнгийг улам хурцлах шиг санагдана. Ядарна, зүдэрнэ гэхийг мэдэх биш ямар, бүтэн өдрийн ажлаа шижигнүүлчхээд гитараа бариад л дуулж өгнө. Хайрын дуунд уяраад зарим залуус хөтлөлцсөн байх нь олон. Яг ийм учралаар л ээж бид хоёр нь холбогдсон” гэж хуучлахыг сонсоод ээж, аавынхаа залуугийн төрхийг дотроо төсөөлөн бахдал төрнө.

Намар надад инээд хөөр, шуугиан, шохойны үнэрийг санагдуулдаг байлаа, өмнө нь. Алга урвуулахын хооронд л хүний хувь заяа өөрчлөгддөг гэж хөгшин эмээ минь хэлдэгсэн. Одоо харин намар надад гуниг гансрал, өрөвдөл, хүлээлт л болчих шиг…

Бүлгүй хоцорсон ижий аав нар наанаа инээн аядах ч, сэтгэлийн гүндээ нууцхан шаналж байгаа нь тэвдэн сандчих үйлдлээс илтэд мэдрэгдээд гуниг төрнө. Намрын ажил, өвлийн бэлтгэл, зуд турханыг яажшуухан давахын гайхширал, уртаа өдрүүдэд үгүйлэхийн зовлон, олны дунд буруудах вий гэсэн халшрал гээд түмэн янзын өнгө ижийнх нь нүднээс үзэгдэнэ. Боловсрол гэх “нөгөөх” үгийг байн байн амнаасаа унагах нь өөрийнхөө сэтгэлийг тайтгаруулах гэхдээ аргагүйдээ л амнаас нь унаж буй аятай цаанаа л нэг жиндүү сонсогдоно.

Багачуул сумын төвийг бараадан хичээл номдоо мордож, үеийнхэн малын хөлөөс дайжих гэхдээ их хөлийн газрыг зорьсноор манай нутаг эзгүйрч буй нь энэ. Гангар гунгар дуулддаг шувууд хүртэл жам ёсоо даган нүүдэллээд алсын алсад дэвэн одно. Орчлонгийн жамыг яалтай ч билээ.

Гадаа бороошиж, гэрт хүйт даан чичгэнэнэ. Холоо үхэр мөөрч, адуу хааяа нэг тургихаас өөр чимээ үл хадна. Хажуу гэрийн яндангаас суунаглах утааг хойноос чигтэй салхи урдхан зүгт хөөн үднэ. Намрын хонгор салхи л гэдэгсэн, уг нь… Гэвч, гань ганцаар үлдэгсдэд энэ хүйтэн салхи л бөөн халуун сэтгэлийг хотын зүг туучихсан мэт санагдана.

Үүр манхайн өглөө эхэлнэ. Эзгүй намрын өдрүүдээс нэгийг ч болов барахаар тус тусын ажилдаа гарна. Савар барьсаар гарсан ижий үрийнхээ тухай бодлуудыг араглаад, бага гэртээ овоолох нь харагдана. Сүү нь татарсан гунжийг өрөвдөж, сүүмгэр нүдэнд нь нулимс гүйнэ. Мөөмөндөө цатгалдан нойрмоглох үрийнхээ багыг л дурсаа байлгүй.

Хүндэвтэр бодолдоо дарагдсан аав хүрлийж барайгаад үгс нь цөөрчихнө. Будан буусан оройг ширтээд юу ч ярилгүй өдрийг авна. Найрын сар эхэлчхээд хөлтэй, үймээнтэй байхад хөгшин аав минь л харин уяралгүй суух нь эмзэглэм ээ. Намрын уй гээч ер нь халуун, дулаан үгсийг хүртэл хаа нэг тийш нь аваад л явчихдаг бололтой.

Ахын эзгүй тав дахь намар. Айлсах бүлгүй таван жил… Намрын улирал надад инээд хөөр, шуугиан, шохойны үнэрийг санагдуулдаг байлаа, өмнө нь. Одоо харин намар надад гуниг гансрал, өрөвдөл, хүлээлт л болчих шиг.

Нутгаас минь ирсэн цагаахан шувууд
Нууцаа дэлгэн чихэнд минь шивнэнэ
Намар болохоор л гуниглачихдаг зүрхэнд минь
Нутгаа зорь доо гэж хэлээд буцдаг, шувууд орсоор байна.

Санаад л яваа охиндоо шувуудаар үг дайчихдаг
Санах сэтгэлийн гүнд үргэлж тордог нутаг минь!
Хэн хэндээ эрхлэхдээ шувуудаар хүртэл хэл авалцаад
Хэтэрхий хайрлалцах юм аа, чи бидэн хоёр.

Архангай аймаг

Эрдэнэ-Булган уул.

Билэгт сайн өдрүүдэд сүсэгтэн олны хөлөөр “гэрэлтдэг уул” болчихдог нь биширмээр, хайрламаар…