<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Tuana Değirmenci on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Tuana Değirmenci on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@tuana.degermenci?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*XiR9nRHdGEoPBBdAE8EkPw@2x.jpeg</url>
            <title>Stories by Tuana Değirmenci on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 09:21:40 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@tuana.degermenci/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[İnceleme: Cemile-Cengiz Aytmatov]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/kelimelerin-kifayetsiz-oldu%C4%9Fu-kanl%C4%B1-korkun%C3%A7-bir-sava%C5%9F%C4%B1n-cephelerde-ve-y%C3%BCreklerde-s%C3%BCrmekte-oldu%C4%9Fu-b7f265438a84?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b7f265438a84</guid>
            <category><![CDATA[book-review]]></category>
            <category><![CDATA[books]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[kitap-i̇ncelemesi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 26 Feb 2023 15:27:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T12:44:31.902Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“İnsan her şeyi anlatamaz, zaten kelimeler de her şeyi anlatmaya yetmez”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/246/1*ZafGoiWihmxBGEuiE5e8PQ.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Kelimelerin kifayetsiz olduğu, kanlı, korkunç bir savaşın cephelerde ve yüreklerde sürmekte olduğu zamanlarda bir çocuk kelimeler yerine fırçalara, bir kadın da matem yerine aşka sığındı. Cemile, kocasını savaşa göndermiş, gönlünü ise yaralandığı için taburcu edilen Danyar’a kaptırmıştı.</p><p>Savaş alanına erzak taşırken tanışırlar Danyar ile. Oldukça içe kapanık, yalnız olmayı tercih eden Danyar’a kıyasla Cemile çok daha neşelidir. Soğuk kış akşamlarına nadiren uğrayan ılık bir rüzgar, kaldırımlarda mucize misali yeşeren bir çiçek, ıssız günlerde duyulan bir parça melodi gibidir Cemile. Cemile’nin kocasının kardeşi de onun bu eşsiz ruhunu farkındadır. İleride ilham kaynağı olacak bu kadına karşı tarif edilmez bir yakınlık duyar. Ve anlatır Cemile’nin hikayesini.</p><p>Birlikte erzak taşıdıkları her geçen gün Cemile ve Danyar daha da yakınlaşıyorlardı. Çocuk her ne kadar bunu fark etse de, başta duyduğu rahatsızlık yerini saf bir şefkate bırakıyor; onların bu durumuna her ne acısa da bir parça hak veriyordu.</p><p>Bir süre sonra, Cemile’ye kocası Sadık’ın yaralandığı ve geri döneceği haberi geldiğinde, ikili kendileri bir çıkmazda buldu. Danyar, Cemile’nin Sadık’ı terchih edeceğini düşündüyse de, aralarındaki bu küçük kıvılcımı söndürmek imkansızdı. Cemile ruhunun derinliklerinde Danyar’a aitti, Danyar da ona. Bunu ikisi de farkındaydı, ama en çok Sadık’ın kardeşi. Çocuk tüm bu olanlara üçüncü bir gözle bakıyor, yargılamak yerine kayıtsız kalıyordu.</p><p>Danyar ve Cemile belki de o soğuk gecelerin tesellisini bulmuşlardı birbirlerinde. Bu iki apayrı kişiliğin ruhlarının başından beri birbirine bağlı olduğunu kim bilebilirdi ki? Onlar da bilemezdi. Ancak öğrenecektiler. Başından beri birbirleri için var olduklarını ve var olmakyı sürdürmek için birlikte kalmaya mecbur olduklarını öğrenip, koşar adımlarla onları aksi bir hayata mecbur bırakacak bu insanlardan uzaklaşacaklardı.</p><blockquote>“Uzun zamandan beri seviyorum seni… Bilmediğim zamanlardan beri seni sevmiş, seni beklemişim ben. Ve işte geldin, seni beklediğimi biliyormuş gibi geldin!”</blockquote><p>Anlatıcı bu zamana kadar kayıtsız kalmışsa da, Cemile ve Danyar’ın gittiğini öğrendiğinde yıkılır. Bunun sebebi, Cemile’ye olan bağlılığıdır. Tertemiz, saf bir aşktır ona duyduğu.</p><blockquote>“Bana en yakın ve en sevdiğim insanlardan ayrılmıştım. İşte o zaman, yerde uzanıp yattığım o anlarda, birden anladım Cemile’yi sevdiğimi. Evet, sevmiştim ve bu benim ilk çocukluk, ilk gençlik aşkımdı.</blockquote><blockquote>Yüzüm, gözyaşlarımdan ıpıslak olan kolumun üzerinde, bir süre öylece kalakaldım. Ben yalnız Cemile’den ve Danyar’dan değil, çocukluğumdan da ayrılmıştım.”</blockquote><p>Cemile nasıl aşkını seçtiyse, çocuk da fırçalarını alacaktı eline. Ruhunun derinliklerinden bir görüntüyü çekip bembeyaz bir kağıda serecekti fırça darbeleriyle. Cemile ve Danyar’ın görüntüsünü.</p><blockquote>“Git Cemile, git! Hiç pişman olma, sen mutluluğunu en sarp yollarda yürüyerek buldun.”</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b7f265438a84" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yıldırım Sesli Manasçı & Asker Çocuğu-Beyaz Yağmur: İnceleme]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m-sesli-manas%C3%A7%C4%B1-asker-%C3%A7ocu%C4%9Fu-beyaz-ya%C4%9Fmur-i%CC%87nceleme-cd5d8e02ded5?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cd5d8e02ded5</guid>
            <category><![CDATA[books]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[kitap-i̇ncelemesi]]></category>
            <category><![CDATA[book-review]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 26 Feb 2023 11:30:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T12:45:21.359Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“Bizi affedin göçmen kuşlar! Yaptıklarımız için bizi affedin! Yapacaklarımız için de affedin bizi. İnsanların niçin böyle yaratıldıklarını ben size anlatamam ve siz de anlayamazsınız. Yeryüzünde nice nice insanların niçin öldürüldüğünü, daha nicelerinin niçin öldürüleceğini anlayamazsınız.”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/246/1*t5uX2-k-s1vxPfuwn8dqwg.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Her bir eser aslında bir otobiyografidir. Her bir karakter bizi yazara ve yazarın yaşamındaki değerli kişiliklere götürür. Yıldırım Sesli Manasçı, Asker Çocuğu ve Beyaz Yağmur adında üç farklı hikayenin anlatıldığı bu kitapta her bir kelime okurun, yazarı tanıma ve anlaması yolunda ilmek ilmek işlenmiştir. Bu yazı Yıldırım Sesli Manasçı hikayesinde işlenen olay ve karakterler üzerinden Cengiz Aytmatov’un dünyasına yolculuğun çabasıdır.</p><p>Babası Kırgız diline sahip çıktığı için Sovyetler Birliği’nin baskıcı rejmine kurban gittiğinde Aytmatov yalnızca 9 yaşındaydı. Babasının ölümünden sonra gittiği Şeker’de öz kültürü ile beslenen Aytmatov, ileride tüm bu trajedileri ile kültürünün sentezini yapmayı başaracak; ortaya evrensel mesajlar taşıyan ustaca işlenmiş hikayeler koyacaktı.</p><p>Aytmatov’un kendini ifade etme yolunda sembollere başvurması da bu baskıcı sistemin içinden sistemi eleştirmek zorunda kalmasıdır. Kırgız kültürünün, Kırgız sözlü geleneğinin en büyük ürünü olan Manas destanını ele alması da Şeker’e gittiğinde bu kültürle iç içe yaşamasından ileri gelir. Yıldırım Sesli Manasçı da aslında bu vesileyle Manas’ı dinleyen, Manas’ı yaşayan Aytmatov’un ta kendisidir. Bunu kendisi şu şekilde ifade eder:</p><p>“İlyada’dan sonra en büyük destan olan Manas Destanı ve diğer bütün Kırgız destanları beni çok etkiledi ve hala da etkiliyor. Her eserimde bu destanlara dayanıyorum. Bin yıl öncesinin halklar tarihi niteliğinde olan Manas Destanı bir milyon mısradan oluşur. Kırgız halklarının tüm yaşantısını tarihi ve Kara Kıtaylara karşı özgürlük çatışmasını anlatır, tüm insan duygularını dile getirir, karşılıklı aşktan, insan doğa ilişkisinden söz eder. Dört ciltlik bu destan yirmi yılda bir araya toplanmıştır. Tümü Kırgızca’dır. Çeşitli bölümleri yabancı dillere çevrildi, bir kısmını da ben Rusça’ya çevirdim. Bu destanların özü insan duygularıdır. Tekrarlıyorum her eserim bu Kırgız destanlarına dayanır.”</p><p>Yıldırım Sesli Manasçı hikayesi bir durum öyküsü olup, merak ve merakın giderilmesi unsurlarını taşımaz. Olay örgüsünden ziyade, durumun ta kendisidir önemli olan. Savaşın sonucu değil, savaşın ta kendisi… Bunu Kertolgo-Zayıp’ın Islık Göl kıyısında dua etmesi ve savaşı lanetlemesinden anlarız. Çünkü sürmekte olan savaş bir olay örgüsü yoluyla parça parça bizlere sunulmaz, hep oradadır ve hikaye boyunca varlığını sürdürecektir. Bu yüzden bizleri Aytmatov’a ulaştıracak şey, kronolojiden ziyade durumun içinde yer alan karakterlerdir.</p><p>Bu vesileyle şahıs kadrosuna baktığımızda bizi asıl karakter olan Eleman karşılıyor. Olay örgüsünün başlaması, gelişip bitmesinde bizzat rol oynadığından Eleman, hikayeninin başkahramanıdır. Tıpkı her eserin bir parça otobiyografik olması gibi, “Yıldırım Sesli Manasçı” da otobiyografik olma özelliği taşır. Çünkü Eleman karakterinin Aytmatov’un hayatındaki yerini düşündüğümüzde, karakterin Aytmatov’un bizzat kendisi olduğunu görürüz. Yani Aytmatov’un hikayedeki karşılığı Eleman’dır. Bu bakımdan Eleman’ı, Aytmatov’un sözünü emanet ettiği kişi olarak da nitelendirebiliriz. Çünkü Eleman, Aytmatov’un babaannesinden dinlediği Manas Destanını diyar diyar gezerek anlatan “yıldırım sesli manasçı”dır. Aytmatov Manas’ı, Eleman‘a şöyle anlattırır:</p><blockquote>“O uzak çağlardan zamanımıza kadar, sözler sözleri, fikirler fikirleri doğurdu. Ve türküler başka türkülere karıştı. Olaylar ve bu olayların öyküsü bir destana dönüştü. Manas’ın ve Kırgız aşiretlerini birleştiren, bu birliğin simgesi olan Manas’ın oğlu Semetey’in hikâyeleri, Kırgızların sayısız düşmanlarıyla yaptığı savaşlar, kahramanlıklar, bize işte böyle ulaştı…</blockquote><blockquote>Biz bu destana babalarımızın, bütün ecdadımızın seslerini verdik. Bu sesleri hep duyacağız: Çok eski zamanlarda buraları terk eden kuşların uçuşunu, nice zamandır artık toprağı dövmeyen toynakların sesini, savaşta ölen batırların naralarını, ölenler için yakılan ağıtlarımızı, zaferler için sevinç çığlıklarımızı duyacağız. Bu destan, yaşayanların övüncü, hepimizin övüncü için, geçmişi canlandıracak, gösterecektir”</blockquote><p>Kertolgo-Zayıp, Eleman’ın annesi olarak Aytmatov’un annesinin hikayedeki karşılığı olmuştur. Eleman’ın yapması gerekenleri söyleyerek ona yönlendirici olmuş, ettiği dualarla gittiği yönde onu şevk etmiştir.</p><blockquote>“…onu her zaman gözyaşı dökerek hatırlayacağını, kendisine Manas anlatma yeteneği verdiği için Tengri’ye ve bunu Tengri’den istemiş olan annesine her zaman şükredeceğini bilmezdi.”</blockquote><p>Kertolgo-Zayıp’ın mücadeleci ve ailesi için bir koruyucu tipi Aytmatov’un bizzat annesinde şahit olduğu özelliklerdir. Zamanında babası, o öldükten sonra ailesine zarar gelmesinden korkarak onları Şeker’e gönderdiğinde, yaşadıkları trajediye karşın annesinin güçlü tavrından etkilenip bu tavrın ilham kaynağı olmasına izin vermiştir.</p><p>Aşkın tertemiz halini ele aldığı “Beyaz Yağmur”, babasına hasretinin oldukça kuvvetli hissettirildiği “Asker Çocuğu” ve bir Kırgız kahramanını Manas anlatıcısına dönüştürdüğü “Yıldırım Sesli Manasçı” hikayelerini okurken Aytmatov’un dünyasına giriyor, onu anlama yolunda fark etmeden bir adım atıyorsunuz. Bu dünyadan ayrılırken de Aytmatov, yaşadığı tüm trajedilere ve baskıya rağmen hayata umutlu yaklaşımı ile sizlere veda ediyor:</p><blockquote>“Ama, ilkbahar, cıvıl cıvıl kuş sesleriyle geliyor.”</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cd5d8e02ded5" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Özgürlüğe kavuşmak için ne ıstıraplar çektin!” Sophaklos-Elektra İnceleme]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/%C3%B6zg%C3%BCrl%C3%BC%C4%9Fe-kavu%C5%9Fmak-i%C3%A7in-ne-%C4%B1st%C4%B1raplar-%C3%A7ektin-59345bcbc6a6?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/59345bcbc6a6</guid>
            <category><![CDATA[mitoloji]]></category>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[kitap-i̇ncelemesi]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 12 Dec 2022 18:09:20 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T12:48:10.415Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h4>“Ey Atreus’un oğlu!</h4><p>Antik Yunan’ın üç büyük tragedya yazarlarından biri olan Sophokles, Kolonos’ta doğmuştur. Yaşadığı dönem itibariyle Atina’nın gelişim ve çöküşüne şahit olmuş, resmi ve askeri görevlerde bulunmuştur. Sophaklos’un hayatı boyunca 123 oyun yazdığı söylense de maalesef bu oyunlardan günümüze yalnız 7&#39;si ulaşabilmiştir. Bunlar Troyalı Kadınlar, Kral Oidipus, Oidipus Kolonos’ta, Antigone, Filokteles ve bu yazmın konusu olan Elektra’dır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/240/1*aE82HePB9p6IpJoUfv69Sg.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Oyunda yer alan karakterler Mürebbi, Orestes, Elektra, Khrysothemis, Klytaimnestra ve Aigisthos’dur. Elektra, Agememnon ve Klytaimnestra’nın kızları, Orestes, başkarakter Elektra’nın zamanında kurtarıp güvenli ellere teslim ettiği küçük erkek kardeşi ve Kyrysothemis de bu ikilinin kız kardeşi. Üç kardeşin birbirinden ayrı düşmesine sebep olan olay, anneleri ve annelerinin aşığı Aigisthos yüzünden oluyor.</p><p>Tragedyadaki olay örgüsünü daha iyi anlamak için Pelops oğullarının efsanesini bilmek gerekir. Bu efsaneye göre Pelops’un Argos’ta hüküm süren iki oğlu Thyestes ve Atreus arasında bir kavga çıkmış ve kavga sonucu Thyestes Atreus’un oğlunu da yanına alarak kaçmış. Thyestes, büyüdüğünde beraberinde getirdiği çocuğu Atreus’u yani babasını öldürmek için görevlendirmiş. Suikastı fark eden Atreus, gerçekleşmesini engelleyip genci idam ettirmiş ancak sonradan bu gencin oğlu olduğunu öğrenince intikam planı hazırlamış. Kardeşiyle arasını düzeltmek için verdiği bir ziyafette, Thyestes’in iki oğlunun etlerini ona ikram etmiş. Bu korkunç cinayetlere öfkelenen tanrılar Pelops soyuna lanet etmişler.</p><p>İşte Agamemnon da bu soydan gelen bir savaşçıdır. Atreus’un iki oğlundan biri olan Agamemnon, Klytaimnestra ile evlenirken, diğer oğlu Menelaos Helena ile evlenmiştir. İşte o meşhur Truva savaşının kaynağı da bir nevi bu soydan geliyor diyebiliriz.</p><p>Truva Savaşı başladığında savaşmaya giden Agamemnon, geride karısını ve çocuklarını bırakmak zorunda kalmıştır. Agamemnon’un kumandası altında toplanan Akha ordusu rüzgarların esmeyişinden dolayı yola çıkamayınca Agamemnon kızı Iphigenia’yı tanrılara kurban ederek ordunun yola çıkmasını sağlamıştır. Klytaimnestra ise kocasını asla affedememiştir. Bunun üzerine öç almak istemiş, aşığı Aigistos ile onu öldürmek üzerine plan kurmuşlardır. Nihayet 10 yıl sonra Agamemnon savaştan geri döndüğünde planları işe yaramıştı. Bu esnada Agamemnon’un büyük kızı Elektra Orestes’i Krisa Kralı’a emanet etmiştir. Elektra’nın umudu bir gün Orestes’in gelip babasının intikamını alacak olmasıdır.</p><p>Hikayenin devamına geçmeden önce Sophaklos’un neden bu hikayede Elektra’ya odaklandığından bahsedelim. Hikayede baskın olan unsurlar Pelops oğulları, Orestes’in intikamı, dindarlık ve ahlak olurken Sophaklos Elektra’nın şahsını vurgular. Bununla ilgili tragedyanın çevirmeni olan Azra Erhat ön sözde şöyle der:</p><blockquote>“Asıl tragedya Elektra’nın ruhunda cereyan eder.”</blockquote><p>Elektra’nın ıstırap içinde kardeşini beklediğini başlar başlamaz şu satırlarda görüyoruz: “Gelin bana yardım edin, babamın/ katilinin öcünü alın ve bana/ kardeşimi gönderin; çünkü tek başıma/ ıstırabımın yüküne dayanacak gücüm kalmadı.”</p><p>Bu noktada koronun ve hatta kız kardeşinin bile Elektra’nın yas tutmasının yersiz olduğunu düşündüklerini görürüz. Bu düşünceler kitap boyunca koro ve Kyrysothemis tarafından dile getirilmiştir. Örneğin koro tarafından söylenen şu sözlere bakalım:</p><blockquote>“Fakat hiçbir zaman</blockquote><blockquote>hepimizi bekleyen Hades bataklığından,</blockquote><blockquote>alamayacaksın babanı yukarıya</blockquote><blockquote>ne gözyaşları ne de yakarışlarla.</blockquote><blockquote>Halbuki itidalden uzaklaşıyor, çaresiz</blockquote><blockquote>dertlere doğru gidiyorsun,</blockquote><blockquote>sonsuz iniltilerle perişan oluyorsun.</blockquote><blockquote>Dertlerinden böyle kurtulamazsın.</blockquote><blockquote>Istırabından haz mı duyuyorsun?”</blockquote><p>Kyrysothemis’in Elektra’nın hayatından memnun olmayışını, hayatının güzel olmadığını dile getirdiğindeki tepkisi de buna örnektir: “Güzel olurdu, eğer iyi düşünmesini bilseydin.”</p><p>Tüm bu tepkilere rağmen Elektra yasından vazgeçmez, bunun ölülere saygı göstermek olduğunu düşünür. “Beni bırakın, bırakın, teselliye ihtiyacım yok,/ zira ıstırabımın düğümleri çözülmez,/ ıstıraplarımın sonu yoktur,/ inlemelerim öylesine sonsuz.”</p><p>İşte bu harap ve zavallı haliyle kardeşi Orestes’in gelip soylarının esaretine son vermesini bekliyor Elektra. Ruhunda cereyan eden tüm duygular bir yana, intikam en büyük arzusu. O bu arzuyla dolup taşarken Orestes’in neden harakete geçmediğini anlamlandıramaz. Koro der ki: “Büyük işler hazırlamakta olan adam tereddüt eder.” Elektra’nın cevabı ise “Fakat ben onu tereddütle kurtarmadım” olur. Böylece sabırsızlık ve inançla kardeşini beklemeye devam eder.</p><p>Hikayenin devamında Orestes kurnazca planıyla herkesi kendisinin öldüğüne inandırıyor. Oynadığı acımasızca oyun sonucu intikamını almayı başarıyor. Bu son bir nevi lanetlenmiş bir soyun esaretinin sonudur. Koro bunun için:</p><blockquote>“Ey Atreus’un oğlu!</blockquote><blockquote>Özgürlüğe kavuşmak için ne ıstıraplar çektin!”</blockquote><p>Elektra her ne kadar fiziksel olarak hapis halinde olsa da ruhu hiçbir zaman kilit altına alınamamıştır. Yasını tutmuş, inançla ilahi adaleti beklemiştir. Kardeşi Orestes’in ona dediği sözü hatırlayalım: “ Hangi fani seni esaret altında tutabilir?”</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=59345bcbc6a6" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Mutluluk bir gün geç gelir. İnceleme: Öğrenci Kız]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/mutluluk-bir-g%C3%BCn-ge%C3%A7-gelir-i%CC%87nceleme-%C3%B6%C4%9Frenci-k%C4%B1z-da50aee25f0?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/da50aee25f0</guid>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[öykü]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 03 Dec 2022 17:13:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T12:49:24.290Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“İyi geceler. Ben prensi olmayan bir Külkedisi’yim. Tokyo’nun neresinde olduğumu biliyor musunuz? Beni bir daha göremeyeceksiniz.”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/255/1*YsSD2Jaf7b8IsCy88J__Cw.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Yetişkin oluncaya dek geçecek olan bu uzun ve korkunç süre nasıl geçer?</p><p>Bir genç kızın bu süreçte hissettikleri nelerdir ve kim tüm bunları çekinmeden, olabildiğine dürüstlükle konuşabilir?</p><p>Osamu Dazai bu sorunun cevabı olmasının yanında pek çok şeydir. 1909 yılında dünyaya gelmiş ve var oluşunun bizzat ceza olduğunu düşünmüş; üretken, hayatının neredeyse tamamında hüzünlü, ama en çok da dürüst bir yazardır.</p><p><em>Öğrenci Kız’</em>ın ilham kaynağı bir okurunun Osamu’ya gönderdiği günlükler olmuştur. Bir gün kadar kısa olan bu öyküde genç bir kızın yetişkinliğe dek sürecek o uzun dönemdeki ruh halini, düşünce dünyasını, bakış açısını okuyoruz.</p><p>Bu dönem öyle bir dönemdir ki, kimi zaman bu süreç tarafından yutulduğunda yaşamak ıstırap verici olur. Öyküdeki kız da bu dönemin kurbanlarından biri.</p><p>Bu ıstırap sabahları avlamaya başlar genç kızı. Sabah uyandığında bıkkınlıkla, karamsarlık ve hatta pişmanlıkla dolu olmak nedir bilir misiniz? Sabahları kendine güvenmemek, yataktan kalkmayı işkence gibi görmek, bir an -yalnızca küçük bir an için- mutluluk kırıntılarının gelip geçtiğini fark etmek ne denli yorucu olabilir?</p><blockquote>“Sabahlarda hiç utanma yok. İçimi dolduran üzüntü katlanılacak gibi değil.”…” “Sabahlar gri. Hep aynı. Bomboş. Sabahları yataktayken hep karamsar oluyorum. Bıkıyorum. Ne kadar iğrenç pişmanlık duygusu varsa bir anda içimi dolduruyor. Kıvranıp kalıyorum. Sabahlar işkence.”</blockquote><p>Genç kız için bu dönem aynı zamanda kendini kaybetme ve yeniden bulma sürecidir. Benliğin yetişkinlik basamaklarını tırmandıkça, yavaş ve bunaltıcı bir şekilde oluşması olağandır; buna rağmen anlık bir farkındalıkla gözlemlenir. Gün içinde kitapların onun için işlevini düşünürken gerçekleşen ani bir fark ediş…</p><blockquote>“Benden kitap okumayı çekip alsalar, bu deneyimsiz halimle mahvolurdum herhalde. Kitaplarda yazılanlara bu kadar bağımlığım işte. Bir kitap okur okumaz hemen o kitaba kapılır, güvenir, kitapla özdeşleşir, hayatımla o kitap arasında ilişki kurarım. Yine başka bir kitap okuyunca yüz seksen derece dönüp bu yeni kitaba bağlanırım. Başkasına ait bir şeyi çalıp kendi malım haline getirme kabiliyeti, bu kurnazlık, işte bu benim yegane yeteneğim.”</blockquote><p>Genç iken izlenenler, okunanlar kişinin yaşı ilerlediğinde izleyip okuduklarından daha farklı bir işlev görür. Gençken görülen ilk örnekler sorgulanmadan, eleştirilmeden, çoğu zaman tamamından etkilenecek şekilde kişiye yansır. Belki de yetişkin olunca daha az etkilenir insan. Öykünün kahramanı da okudukları bakımından bundan, bu davranıştan mustarip. Sahi benliğini bilmiyor ve bunu sayfaların arasında keşfedeceğine inanıyor; ya da yalnızca taklit edecek bir şeyler arıyor:</p><blockquote>“Sahiden de hangisinin gerçek ben olduğunu bilmiyorum. Okuyacak kitap kalmayıp da taklit edecek hiçbir örnek bulamasam ne yapardım?”</blockquote><p>Kaybolmuş benliklerin, tatsız sabahların, eksik ebeveynlerin ve yalnız olmanın verdiği asabiyet bir genç için diğer insanlara olan nefretini körüklenmesi oldukça yeterlidir aslında. Öyküde ele alınan genç kız için bu duygunun yöneldiği grup hemcinsleri oluyor. Belki de hemcinslerini eleştirirken kendisini eleştiriyor; kendisine olan nefretini bir başkası üzerinden çıkarmaya çalışıyordur. Çünkü okuduğu dergideki bir yazı hakkında düşündükleri bir nevi kendisi hakkında düşündüklerinin yansıması.</p><blockquote>“Günümüz genç kızları cesur bir eylem gerçekleştirseler bile bunun olası sonuçlarının sorumluluğunu üstlenebilirler miydi acaba? Kendi çevrelerindeki yaşam tarzına uyum sağlayıp bunu sürdürmedeki ustalıklarına rağmen kendilerinin ve çevrelerinin yaşamına yönelik doğru ve güçlü bir sevgi beslemiyorlar. Hakiki anlamda bir tevazuya sahip değiller. Yaratıcılıktan yoksunlar. Taklitçiler. İnsanın özünde oması gereken “sevgi” duyuları noksan kalmış. Pek hassas geçindikleri halde zerafetten yoksunlar ve buna benzer daha bir sürü şey.”</blockquote><p>Tüm bunlar arasında doğru olduğunu düşündüğü tespitler olsa da konu sevgi olduğunda kendini ve hemcinslerini savunur. Bunun sebebi genç olduğu için yargılanmaktansa, kesin bir otoritenin yönlendirilmesine ne denli ihtiyaç duyduğunu bilmesidir. “Sevgimizi nasıl ifade edeceğimize dair yönümüzü kaybettik diye, “şunu da yanlış yapıyorsunuz”, “bunu da yanlış yapıyorsunuz” demek yerine “şöyle yapın”, “böyle yapın” diye güçlü bir şekilde söyleseler hepimiz bunlara uyarız.”</p><p>Genç kızın ifade ettikleri, ifade ediş biçimi, olaylara ve insanlara bakış açısı oldukça karanlık. Bunların tamamı onun dünyasını; onu oluşturuyor: “…geçenlerde biri şöyle dedi: “İyice dünyanın rengine bürünüp çıktın.”</p><p>İncelemenin sonuna yaklaşırken, başta sormuş olduğum bir soruyu yinelemek istiyorum: <em>Yetişkin oluncaya dek geçecek bu uzun ve korkunç süre nasıl geçer?</em></p><p>Dazai, dünyanın rengine bürünmüş bir genç kız üzerinden belki bu soruyu yanıtlayamamış, ancak kesinlikle cevapsız kalan bu sorunun kızda yarattığı endişeyi, umutsuzluğu, öfkeyi ve karmaşayı oldukça yalın bir şekilde okurlarına hissettirmiştir.</p><blockquote>“Bizim çektiğimiz acıyı gerçekte kimse bilmiyor. Bir gün büyüyüp de geriye dönüp baktığımızda tüm bu acı ve kederin ne kadar saçma olduğunu hayal meyal hatırlayacağız belki de. Fakat tam bir yetişkin oluncaya dek geçecek olan bu uzun ve korkunç süreyi nasıl geçirmeliyiz? Kimse bunu öğretmiyor.”</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=da50aee25f0" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Mary Wollstonecraft’in Rousseau Eleştirisi-İncleme: Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/mary-wollstonecrafti%CC%87n-rousseau-ele%C5%9Fti%CC%87ri%CC%87si%CC%87-kadin-haklarinin-gerek%C3%A7elendi%CC%87ri%CC%87lmesi%CC%87-5defc9eb0c35?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5defc9eb0c35</guid>
            <category><![CDATA[edebiyat]]></category>
            <category><![CDATA[kadın]]></category>
            <category><![CDATA[hak]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[yazı]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 26 Nov 2022 13:18:06 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T12:50:30.825Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Liberal Feminist akımının en önemli isimlerinden olan İngiliz yazar Mary Wollstonecraft, kaleme aldığı ‘’Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi’’ adlı önemli eserinde Fransız Devriminin cinsiyetçi tutumunu eleştirmiştir. Haklarından mahrum bırakılan kadınların başkaldırıları arasında Wollenstonecraft de ses çıkarmıştır. Bu çalışma, kitabın ana temasını oluşturan Rousseau eleştirisine odaklanacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/256/1*puZv0pLj8eq7MmNrUJS2fw.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Yazara göre Rousseau’nun, ‘’Emile’’ kitabı üzerinden inşa ettiği cinsiyetçilik eşiyle bağlantılıdır. Eşini toplumdaki diğer kadınlardan daha aşağı seviyede gören Rousseau, çözümü diğer tüm kadınları eşiyle aynı seviyeye düşürmekte bulmuştur. Yani yazarın cinsiyetçi tutumu, özel hayatını gerekçelendirmek istemesiyle ortaya çıkmıştır.</p><p>Rousseau bu tavrına, kadınların fiziksel açıdan erkeklerden güçsüz olmasına dayandırarak zayıf ve edilgen olduklarını dile getirerek başlıyor. Bu bağlamda da kadının varoluşunun nihai amacının erkeğe haz vermek, ona tabi olmak ve erkeğin estetik beklentilerini karşılamak olduğu sonucunu çıkarıyor. Wollenstonecraft’e göre ise yazarın bu yaklaşımı ‘’şehvet felsefesinden’’ başka bir şey değil.</p><p>Rousseau sözlerine, kadınların ve erkeklerin farklı yaratılması sebebiyle eğitim yöntemlerinin de farklılık göstermesi gerektiğini söyleyerek devam ediyor. Her ne kadar cinsiyetlere verilen görevlerin gayesinin ortak olduğunu belirtirken, görevlerin farklılık göstereceğini öne sürüyor. Yazara göre kadın ve erkek terbiyesi arasında yakın bir ilişki olmasına rağmen yine de bu ilişki eşit değildir. Bunun nedeniyse, yazarın sürekli belirttiği gibi, kadınların erkekler için yaratılmış olması fikridir. Yazarın kadınlara verilen terbiyenin bu yönde olması gerektiğini savunmasının altında, kadınların hayatın her alanında erkeklere muhtaç olacak olması yatar: “Kadınlar olmazsa biz erkekler yaşayabiliriz; ancak kadınlar aynı konumda değiller. Kendilerine gerekeni elde etmek, hatta cinsiyetlerinin gerektirdiği konumda bulunabilmek için bizim yardımımıza ihtiyaçları vardır.” (Rousseau, Emile). Rousseau, başta yalnızca bedensel eğitimi ele almışsa da Wollenstonecraft, bunun atında kadınların anlayış güçlerinin ihmal edilip sadece zayıf ve ‘’zarif’’ kılınabilme gayesinin yattığını belirtiyor. Bu da Rousseau’nun kız çocuklara anlayış gücünü layık görmediği çıkarımının yapılmasına zemin hazırlıyor.</p><p>Rousseau, kadınların salt itaatkâr olmalarına dair görüşlerini de esirgemiyor. Yazar hak ve görevlerde, ahlakta ve eğitimde cinsiyet ayrımı yapıyor. Ardından tüm bunlara rağmen kadına düşünmesini öğütlemesini Wollstonecraft şu şekilde eleştiriyor: ‘’Rousseau, önce kadının zihnini iflah olmamacasına körelttikten sonra, onu tam olarak boş bırakmamak istiyor ve kadına, yanındaki erkek onu okşamaktan yorulduğunda bu birliktelikten sıkılıp esnemeye başlamasın diye, düşünmesini öğütlüyor.-Salt itaat eden biri ne düşünebilir?’’ Rousseau’nun yaptığı tüm bu ayrımcılık, kadının düşünme yetisinin gelişmemesi üzerine olduğundan Wollstonecraft, bu niteliklere sahip bir kadının nasıl çocuk yetiştirebileceğinin-ki bu görev de kadınlara uygun görülmüş-göz önünde bulundurulması gerektiğini de ekliyor.</p><p>Rousseau, aşkın doğası gereği geçici olduğunu savunan bir yazar olarak, yine aşk için kadının anlayış gücünün feda edilmesini söylemekten geri kalmıyor. Wollenstonecraft, sönecek bir aşk uğruna bunca ‘’fedakârlığın’’ neden gerekli olduğunu sorguluyor: ‘’Rousseau, çift altı ay birlikte yaşadıktan sonra, güzelliğin çekiciliğini yitireceğini, yapmacık sevimliklerin ve koketliğin de duygular üzerindeki etkisinin silineceğini söylüyor: Öyleyse neden kız çocuklar müstakbel kocaları için bir Doğu haremine hazırlanır gibi hazırlanmak zorunda olsun?’’</p><p>Son olarak tüm bunlara rağmen Rousseau’nun özgürlük düşünürü olduğu belirtilmelidir. Her ne kadar kadınlar hakkındaki fikirleri onun kör noktası olsa da. ‘’Eğer ölüm kapısını çalmasaydı, Rousseau’da ilerde, bu dünyada daha dingin bir mutluluğu tadabilir, uygar insanın yaşamını huzursuzluklarla dolduran tutkuları doyurmaya çalışmak yerine, doğal insanın dinginliğine ulaşabilirdi.’’</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5defc9eb0c35" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Cengiz Han’a Küsen Bulut-İnceleme]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/cengiz-hana-k%C3%BCsen-bulut-i%CC%87nceleme-5bde8e4320ef?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5bde8e4320ef</guid>
            <category><![CDATA[yazarlar]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[öneri]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 09 Oct 2022 14:38:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T13:19:38.991Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“Karamsarlığı, üzüntüsü her gün biraz daha artıyor, iradesi zayıflıyor ve umutsuzluğu, dağın dik yamacında, bir anda bir çığın alıp götürebileceği sulu bir kar kümesi gibi birikiyordu.”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/220/1*MgB9oXrXlOh_tDTwWm0LRw.jpeg" /><figcaption>Görsel Kitapyurdu sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Aytmatov’un aslında Gün Olur Asra Bedel romanının bir bölümü olarak yazdığı, ancak içeriğinden dolayı kitaptan çıkarılan bu hikaye, temelinde baskıyı ve bu baskının nihai sonuçlarını ele alır.</p><p>Aytmatov, diğer kitaplarında olduğu gibi bu kitabında da mitleri, efsane ve masalları o denli ustaca işlemiştir ki, 1917 Bolşevik Devrimi ile arasında yüzyıllar olan Cengiz Han’ın hüküm sürdüğü devirler arasındaki bağlantıyı yakalamış; bu iki bağlantıyı evrimsel bir mesaja dönüştürmeyi başarmıştır.</p><blockquote>“Devlet bir sobadır ve yakıtı da yalnız insandır. Yakılacak insan olmazsa soba söner. Sönen, yanmayan sobanın da hiçbir yararı yoktur. Ama öte yandan bu insanlar da devlet olmadan yaşayamazlar: sobayı tutuşturan, yakan onlardır. Sobayı yanar tutmakla görevli olanlar da ona yakıt temin etmelidirler. Her şey buna bağlı!”</blockquote><p>Cengiz Han… Dünya tarihinin en büyük liderlerinden biri olmasına rağmen, çoğu kez korkunun ve güçsüzlüğünün ona verdiği bir acımasızlıktan ibaretti. Bu korku ve güçsüzlüğün temeli de bilakis iktidarının zayıflaması, hatta iktidarını kaybetmesi endişesinden geliyordu.</p><p>Sefere çıkmadan yıllar önce bir kahin, Cengiz Han’a şöyle der: “Başının üzerinde bir bulut bulunacak ve nereye gidersen seni izleyecek”… “Gök-Tengri’nin parmağı gibi üzerinde bir bulut dolaşacak, senin yeryüzündeki yüce görevini kutsayacak. Ama bu bulutun ortadan kaybolmaması için dikkat edecek, özen göstereceksin. Çünkü bu bulutu yitirirsen bütün kudretini de yitireceksin.”</p><p>Bunu kahinin tuhaflığına yorsalar da, yıllar sonra sefere çıktığında onun hemen üstünde bir bulutun kendisini takip ettiğini görecektir Cengiz Han. Bu, ona Gök-Tengri’nin bir hediyesiydi.</p><p>Cengiz Han bu dönemde, sratejisini tam anlamıyla belirlerken, stratejilerinden birini ordu ile birlikte gelecek olan kadınların doğurmalarını yasaklamak üzerine yapar. Böylece güçsüz olduklarını düşündüğü kadın ve çocukların, onlara ayak bağı olmasını engelleyecektir.</p><p>Ancak her baskıcı rejimde olduğu gibi bu baskıyı hiçe sayan insanlar çıkmıştır. Erdene ve Tolugan… Aşklarının meyvesi Kunan doğunca bu baskıcı rejimden kaçmaya çalışmış ancak başarısız olmuşlardır. Halkın önünde idam ettirilmelerinin ardından Cengiz Han’ın bulutu ona küsmüş, Kunan ve bakıcısı olacak köle Altın’ın başlarına yerleşmiştir…</p><p>Bu hikayeyi okurken aslında Cengiz Han’ın bu olayın onu doğrudan ilgilendirecek kadar önemli olmadığı düşündüğünü görürüz. Peki neden ısrarla cezanın verilmesini emreder? Çünkü Erdene ve Tolugan aslında dünyaya çocuk getirdiklerinden değil, Cengiz Han’ın emrini çiğnedikleri, onun sözüne itaat etmedikleri için cezalandırılıyorlardı. Her ne kadar baskı dolu bir ortam yaratılsa da mutlaka buna karşı gelecekler olacaktır, önemli olan bu durumun iktidara zarar vermemesi adına cezalandırılmanın yapılmasıdır. Üstelik bu cezalandırılmanın halka açık yapılması da bu amaca hizmet eder. Neden mi? “Bu insanlar bana karşı geldi, bu yüzden cezalarını çekiyorlar. Sizler bana karşı gelirseniz, sizler de cezalandırılacaksınız.” demek, bunu en açık haliyle halka göstermek için.</p><blockquote>“O küçük beyaz bulut yine orada, tepesindeydi. O sabah, yargılama ve hükmün infazı yüzünden hareketleri biraz gecikecekti. Daha önce hareket edemezlerdi. Bu, Büyük Han’ın huzurunda uygulanan cezanın ne ilkiydi ne de sonuncusu olacaktı. İtaatsizlik edenler hep böyle cezalandırılırdı. Cezanın halkın gözü önünde verilmesi, uygulanması, herkesin Han buyruğuna kayıtsız şartsız boyun eğmesi için şarttı. Aslında o korku saçan tutum ve kurbanın kendileri olmayışundan ileri gelen vahşi zevk, insanlara bu cezanın haklı olduğu inancını vermekle kalmıyor, Han’ın yönetim tarzını da kabul ettirmiş oluyordu onlara.”</blockquote><p>Yazarın Cengiz Han’ı anlattığı bölümlerin arasına serpiştirdiği Stalin döneminden olan hikaye ile Cengiz Han’ın devri arasında nasıl bir bağ kurduğunu anlamak için mutlaka iki olaydaki unsurların karşılaştırılması gerekmektedir.</p><p>Sorgu yargıcı Tansıkbavey’in terfi edilmek amacıyla aldığı davanda sorgulanmak üzere tutuklanan mahkümu Abutalip’di. Sebebi dahi söylenmeden apar topar tutuklanır, günlerce işkenceye maruz bırakılır. Baskıcı rejmin çok iyi yansıtıldığı bu süreç Abutalip’i derin bir umutsuzluk içinde bırakır. Öyle ki tek isteği artık karısı ve çocuğunu son kez görmektir; ve görür de. Ardından kendini trenin önüne atarak can verir. Cengiz Han’da Tolugan ve Erdene’i öldüren iktidarı kaybetme korkusu bu hikayede, üsttekilerin yükselmesi için alttakilerin ezildiği kapitalist sistem kılığında Abutalip’i öldürür. Çünkü sistem, ancak bu şekilde ayakta durabilir.</p><p>Bu iki sistemde iktidara güç veren yalnızca bu acımasız tutumları mıydı derseniz, hayır. İki hikayede de gözlemleyebileceğimiz o ortak unsur Tanrı anlayışının iktidarca nasıl ele alındığıdır. Ancak Sovyetler birliğinde tanrı kavramı, Cengiz Han’ın tanrı anlayışından daha farklı ele alınmıştır. Sovyetler Birliğinde tanrı insanlaştırılır, haliyle indirgenir; siyasal kudret ön plana çıkarılır. Hatta iktidar bizzat Tanrı rolüne bürünür.</p><p>“Ben hiçbir zaman Tanrı’ya inanmadım… Bükülmeyen katı bir bolşevikim yani… Benim için Tanrı kelimesi boş bir sözcüktür, anlamsızdır yani. Herkes biliyor, Sovyet okullarındaki bütün ögrenciler biliyor ki Allah yoktur. Ama ben başka bir şey söyleyecegim. Yeryüzünde bir “Tanrı”nın oldugunu söyleyecegim… Bizim Tanrımız iktidarı elinde tutandır. Gazetelerin de yazdıgı gibi, bugünün dünyasına hükmeden, bizi zaferden zafere ulaştıran, bütün dünyada komünizmi yücelten Tanrı’dan söz ediyorum.”</p><p>Cengiz Han’ın tanrı anlayışına gelecek olursak, az önce söz edilenin aksine Tanrı insanlaştırılmaz, aksine kutsallaştırılır. Cengiz Han’a göre tanrı göktedir ve ulaşılamayacak olan tek şeydir. Diğer çoğu Türk devletlerinde, hatta dünyada pek çok kez örneğine rastadığımız “Tanrının yeryüzündeki temsilciliği” ve kut anlayışını da görebiliriz. Bu anlayışa göre Cengiz Han Tanrının yeryüzündeki temsilcisi olup ondan sonra, onun soyundan gelecek olan Tanrının yeryüzündeki temsilcisi olmaya devam edecektir. Cengiz Han gücünün meşruiyetini Tanrı’dan, Kuttan alırken, Sovyetler birliğinde iktidar bizzat Tanrı’nın kendisi olur.</p><blockquote>“O Himalayalı bir din adamının ya da kitap satıcısının, ‘Gök’ için, öncesiz ve sonrasız olan Gök — Tengri için söylediklerin dinler. Evet, Büyük Han’ın ulaşamadıgı, gücünün yetmedigi tek varlık ‘ Gök’ idi. Tanrı’yı simgeleyen Göğü hiçbir şey korkutamaz, hiçbir kuvvet, hiçbir ordu yenemezdi. Öyleyse O’na tapılır, O’na dua edilirdi. İnsanların yazgısını ve alemlerin hareketini belirleyen O idi…”</blockquote><p>Bunlardan yola çıkarak kitabın başlığını şöyle yorumlayabiliriz: Bulut, Tanrı’yı, Tanrı’nın yeryüzündeki gözünü; bulutun küsüp Cengiz Han’ın üzerinden çekilmesi de, Tanrı’nın istekleri dışında hareket ettiğinden artık Tanrı’nın Cengiz Han’ın tarafında olmadığını sembolize eder.</p><p>Aytmatov’un bu iki hikayeden çıkardığı evrensel mesaj ise baskının sonsuza dek süremeyeceğidir. Çünkü Cengiz Han’ın uğruna binlerce kan akıttığı imparatorluğa olduğu gibi, Sovyetler Birliği de yıkılmaya mahkum olmuştur. Ve aralarında yüzyıllar olmasına rağmen kaderleri aynı son olan bu iki yönetimden yola çıkarak diyebiliriz ki: tarih, ezeli bir teffekkürdür.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5bde8e4320ef" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kitap İncelemesi: Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/sembollere-h%C3%BCkmeden-yazarlar-vard%C4%B1r-d57295432bce?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d57295432bce</guid>
            <category><![CDATA[kitap-i̇ncelemesi]]></category>
            <category><![CDATA[kitap-önerisi]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 02 Oct 2022 14:50:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T13:23:27.058Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>“Deniz, insanları hiç sevmez, çünkü insanoğlu denizden çok karaya bağlı.”</blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/220/1*QU0fFPbgMMwDQWGArgz3qQ.jpeg" /><figcaption>Görsel Kitapyurdu sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Sembollere hükmeden yazarlar vardır. Doğrudan anlatmak istemedikleri sözlere boyutlar kazandırıp; sözü, her okunuşta bu boyutlardan çok daha öteye taşır. Zengin katmanlı sözleriyle bizlerin her seferinde farklı anlamlar silsilesinde kaybolabileceğimiz bir gizli dünya kuran Cengiz Aytmatov da bu yazarlardan biridir.</p><blockquote>“Gecenin karanlığında, denizin gürleyen dalgaları saldırıya geçiyor, kayalara çarparak çatlıyor, kaya kadar sağlam olan toprak ise, inim inim inleyerek denizin bu saldırılarını püskürtüyordu. Gündüzler gündüz, geceler gece olalı beri, bu iki doğa gücü savaş halindeydiler. Denizle kara var oldukça, bu savaş, gündüzler boyu, geceler boy, sonsuza kadar sürüp gidecekti.”</blockquote><p>İşte bu savaşın sürmeye devam ettiği gecelerin birinin ardından Kirisk, hayatında ilk kez denize açılacaktı. Gözlerine bir türlü uğramayan uykuyu beklerken bu ilk macerasını düşünüyor, bir parça korkuyordu.</p><p>“Deniz hayatı o gün başlıyordu ve bir gün yine denizde bitecekti: Avcıların kaderi budur.” Orada, nesilden nesile geçen bir meslek olan avcılığı daha ağzı süt kokan çocuklardan başlarlardı öğretmeye. Kirisk de bu çocuklardan biriydi.</p><p>Aytmayov’un, kitaplarında genelde karayı ele alırken bu kitabında deniz unsurunu kullanmasının sebebi ona ilham olan arkadaşı Vlandimir Sangi’dir. Yazar bu konu hakkında şöyle der: “Bu hikâyede yaşanmış bir öyküyü anlattım. Hikâyenin kahramanı küçük Kirisk halen yaşamaktadır ve yazardır, adı da Vladimir… Ben ne yaptım? Vladimir’in yaşadığı, herkesin başına gelebilecek bir olayı aldım, kendi felsefemin içine oturttum. İnsanın evrensel özünü yakaladım o hikâyede, beşeri olanı yakaladım. Her usta yazar, dünyanın neresinde yaşarsa yaşasın, bütün insanlar arasında müşterek olan noktayı yakalar ve o noktayı hedef alarak eserlerini kaleme alır.”</p><p>Yazar deniz unsurunu ele alırken, aslında bireyin, daha doğrusu çocuğun yani Kirisk’in yolculuğuna dikkat çeker. Bu yolculuk temelinde erkek olma, erkekliğe geçiş, anneden uzaklaşıp babaya dönme olan; karadan uzaklaşıp denize açılma şeklinde ele alınan yolculuktur.</p><p>“Onu yalnız annesi uğurladı. Ama o da denize açılmaktan hiç söz etmedi. Daha koya gelmeden birbirlerine veda ederek ayrıldılar.”… “Ana ile oğlun vedalaşması işte böyle oldu. Ana, bir süre olduğu yerde sessizce kaldı. Bu sessizlik içinde korkusunu gizlemeye, dua ederek umudunu arttırmaya çalışıyordu.”…”Öyle korkuyordu ki oğlu için!”</p><p>Burada aslında karanın temsil ettiği unsur anne, denizin temsil ettiği unsur ise babadır; ve av, bu yolculukta erkekliğe geçişin ritüelidir: içten, yani anneden ayrılıp, güvenli alanın dışına, yani babaya yaklaşılmasıdır.</p><p>Dünyası annesinden ibaret, avcılık yapan babasından uzak olan Kirisk birden bulunduğu o ortamdan uzaklaşıp denizi keşfine başlamanın şaşkınlığı içindeydi. Artık dünyası denizden ibaret olacaktı.</p><blockquote>“Büyük deniz buydu demek. Böyle görkemli bir manzara ile karşılaşacağını hiç düşünmemişti Kirisk. Her yer su idi. Kımıldayan, ağır mı ağır bir su. Ansızın doğan ve hemen ölen dalgalar, sonra karanlık, dipsiz, kaygı verici bir derinlik, gökyüzünde ise erişilmez yükseklikte uçuşan bulutlar… Başka hiçbir şey yok. Bütün dünya tek bir deniz olmuştu: Ne kışı ne de yazı var, ne bir tepesi ne de vadisi… Bütün dünyayı, bütün evreni kaplamıştı deniz.”</blockquote><p>Sembolik anlatımların bolca yer aldığı bu kitapta bir başka unsur da Orhun Ata için kayığının “umut”u temsil etmesidir. Öyle ki Orhun Ata, kendi kendine kayığıyla konuşacak kadar bağlı olup; güven duyuyordur ona.</p><p>“Seni anlıyor, sana güveniyorum kayık kardeşim. Sen denizin dilini anlıyor, dalgaların huyunu biliyorsun. Güçlü oluşun bundan. Çok değerli bir kayıksın sen. Yaptığım bütün kayıkların en iyisi…”</p><p>Bir bakımdan da karada olanların müjdesidir kayık. Nasıl mı?</p><p>“Yakaladığımız avların ağırlığı altında yorgun argın, üst kenarına kadar suya batarak kıyıya yanaştığın zaman seni hepimiz seviyoruz. Böyle gelişlerinde, seni kaşılamak için herkes kıyıya koşar. Ah benim kardeşim kayık!”</p><p>İçinde Orhun Ata ve Kirisk’in yanında Kirisk’in babası ve Mılgın bu şanslı kayıkla birlikte denizlere açılmıştı. Avlarını yakalayıp eve dönmeyi ümit ediyordu. Ancak sis; kapkaranlık, inatçı bir sis bu planı bozacaktı. Korkunç bir fırtınanın izi olarak onlara günlerce eşlik edecek, karayı ardında saklayacaktı.</p><p>Öyle ki bu sis, sularının bitmekte oluşu gerçeğini farkında olarak önce Orhun Ata’nın, sonra da Mılgın’ın; en son Kirisk’in babası Emrayin’in kendini feda etmesine sebep olacaktı…</p><p>Kirisk için bu sis, annesinin izini kaybettiğini, artık ondan çok daha uzakta olduğunu temsil eder çünkü bu süreçte Kirisk babasına sığınır. Ancak yine de ona yol gösteren, umudunu korumasını sağlayan birkaç unsur vardır ki ara ara bunlardan güç bularak annesine dönmeyi başarır. Bunlar yıldızlar, Aguk kuşu ve Ala Köpek dağıdır.</p><p>“Şaman, çılgın büyü dansında, onun avcılık kaderini gökteki yıldızlardan birine emanet edecek. Çünkü her avcının bir koruyucu yıldızı vardır. Kirisk’in yıldızının hangisi olduğunu şamandan ve o yıldızın kendisinden başka kimse bilmeyecek.”</p><p>Tıpkı yıldız gibi Ala Köpek dağının böyle bir özelliği vardır, bu, kitapta şu şekilde ifade edilir: “Bu kayalık dağın bir özelliği vardır ki denize açılanlar bunu çok iyi bilir: Bu dağ, açık havalarda, uzaklaştıkça daha da büyüyormuş gibi görünür. Sanki o da peşinizden gelir ve arayı açmanıza izin vermez. Dönüp dönüp bakar ve onu hep görürsünüz. Ama, uzun süre yol aldıktan sonra bir dalganın vuruşuyla kayık yana dönerken, bir de bakarsınız, Ala Köpek Dağı yok olmuş. Sanırsınız ki Ala Köpek peşinizi bırakıp eve dönmüştür. Bunun anlamı, karadan çok çok uzağa açıldınız demektir”</p><p>Yıldızların, Ala Köpek Dağının ve sislerde uçabilen tek kuş olan Aguk kuşundan bir parça umut parçası bulan Kirisk, küçükken annesinin ona hastayken fısıldamasını söylediği sözcükleri fısıldayacak gücü bulur. Başta “Mavi yarasa, su ver bana” nidaları olarak ağzından çıkan bu sözler, sonraları kayıkta yalnızca babası ve onun olmasının, ona sarılıp tümüyle babasına teslim olmasının üzerine “Mavi yarasa, su ver bize!” nidalarına dönüşmüştür. Nihayetinde annesini hatırlatan bu sözleri kayıkta tek başına fısıldamaya devam etmiştir…</p><p>Sisin annesini temsil ettiği fikrinin doğduğu bir başka an, nihayet sis kaybolunca çocuğun zihnindeki annesinin hayalinin bulanıklığını yitirip, net bir şekilde gördüğü andır.</p><p>Acaba Kirisk babasının hala varlığını sürdüreceği bilincine hiç ulaşabilmiş midir? Çünkü henüz hayattayken söylemek isteyip söyleyemediği bir takım sözleri vardı babasının:</p><p>“Şimdi olsa, oğluna, dünyaya gelmeden önce kendi içinde yaşadığını, kanında, belinde olduğunu, sonra annesinin karnına geçtiğini, oradan çıkıp kendisini yenilediğini, baba olarak onda yaşadığını ve şimdi, yok olduktan sonra, varlığını onda sürdüreceğini, onda ve onun çocuklarında var olmaya devam edeceğini söylerdi.”</p><p>Nihayetinde bizler de bu üç neslin trajedisini pekala “Talih vardır güldürür, talih vardır öldürür.” şeklinde bitirebiliriz. Sembollerin hükümdarı Aytmatov’u her okuyuşta bambaşka anlam dünyasına karışmak ümidiyle…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d57295432bce" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Yas tutulmasın arkasından hiçbirinin, bir tek iz kalmasın hiçbirinden.” İlyada destanı İnceleme]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/yas-tutulmas%C4%B1n-arkas%C4%B1ndan-hi%C3%A7birinin-bir-tek-iz-kalmas%C4%B1n-hi%C3%A7birinden-i%CC%87lyada-destan%C4%B1-i%CC%87nceleme-9fc3c259772d?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/9fc3c259772d</guid>
            <category><![CDATA[i̇nceleme]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[yazı]]></category>
            <category><![CDATA[mitologia]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 18 Sep 2022 13:42:54 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T13:24:25.340Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>“Yas tutulmasın arkasından hiçbirinin, bir tek iz kalmasın hiçbirinden.” İlyada Destanı İncelemesi</h3><p>Asırları deviren eser İlyada… Bu destan on yıl süren bir savaşın destanıdır ve bir İyonya ozanı, Homeros tarafından kaleme alınmıştır. Destan adını Truva anlamına gelen İlios kelimesinden alır ve savaşın yalnızca 10. yılının kısa bir süresini, yani savaşın bitmek üzere olduğu dönem anlatılır. Bu destanı uzun soluklu bir okuma süreciyle, bol bol notlar alarak bitirdim ve diğer incelemelerimin aksine aldığım notları parça parça anlatmak istiyorum. Yazıya geçmeden önce bu destanı A. Kadir ile çeviren Azra Erhat’tan bahsetmek isterim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/239/1*mFLU81ekBSe0f0RLvD6yuw.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Kendisi deneme ve inceleme yazarı, çevirmen, filolog (eski Yunan ve Roma dilleri uzmanı), arkeolog ve düşünce insanı. Hayatını tam anlamıyla bilime adadığını söyleyebiliriz. Tüm bunların yanında Azra Erhat, İlyada ve Odysseia gibi destanları bizlere kazandırmıştır.</p><p>Öncelikle Yunan Mitolojisinde kadının yerinden bahsetmek isterim. Bu konuya değinmemin nedeni Homeros’un destanlarında kadınları olayların merkezinde okuma şansı buluyor olmamız. Mitolojiye baktığımızda, her erkeğin evin hanımı olarak sevip saydığı bir karısı olduğunu görürüz. Bu yalnızca evlendikleri kadınlar için geçerli değil, örneğin İlyada’da örneklerine rastladığımız tutsaklar için de bu durum geçerlidir. Erkekler savaştıkları kentleri yağmalayarak alınan tutsakları da, eğer bu kadınlar güzel ise “asıl karıları gibi” sever ve sayarlar. Bunun bir bir örneği Agamemnon’un, Khryseis’i karısı kadar üstün tuttuğunu söylemesi, bir diğer örneği ise Akhilleus’un Briseis için savaştaki tutumunu değiştirmesidir. Kadınların etkisinin savaşın kaderini bolca değiştirdiği destanda bu unsura yeri geldiğinde yeniden değineceğim.</p><p>Peleusoğlu Akhilleus, tanrıça Thetis’in oğlu, İlyada destanının merkezinde diyebileceğimiz en yiğit, savaşçı Akhalardan biridir. Savaşa katılma nedenini anlatmak için diğer tüm akhakaların nedenini bilmek gerekir: Zamanında, dünyanın en güzel kızı denilen Helena ile evlenmek için pek çok erkek talip olmuştur. Sonunda Helena’nın, kocasını kendisi seçmesi kararı alınmış, ancak bunun ardından çıkabilecek anlaşmazlıkları önlemek için orada bulunan her erkeğin, ne olursa olsun Helena’yı koruyacaklarına yemini etmeleri istenmiştir. Öyle ki bu yemin yıllar sonra 10 yıl sürecek bir savaşı doğuran yemindir…</p><p>Helene Troya Prensi Paris tarafından kaçırılmasının ardından kocası, Truva kentine savaş açar ve zamanında Helene’yi koruma yemini olan tüm erkekler savaşa çağırılır. Bunlardan biri Patroklos’tur. Sonraları savaşın akışını değiştiren, Akhilleus’un can dostu Patroklos…</p><p>Ancak Akhilleus bu yemini edenler arasında değildir. Savaşa katılmak onun yazgısında vardır:</p><blockquote>“Anam! Kısacık bir ömür sürmek için doğurdunsa beni,</blockquote><blockquote>bari göklerde gürleyen Olymposlu Zeus</blockquote><blockquote>ün bağışlasaydı bana, ne olurdu.”</blockquote><p>Akhilleus’un annesi Thetis, zamanında oğluna iki seçenek sundu: uzun ancak ünsüz bir yaşam, kısa ancak geride kahramanlık ünü bırakacağı bir yaşam. Akhilleus ise sessiz sakin bir yaşam yerine kahraman olmayı seçmiştir; onun yazgısı, Truva savaşının kahramanı olarak ölmektir.</p><p>Burada biraz savaşın akışına dönelim. 10 yıl durmadan savaşan savaşçıların evlerine geri dömek arzunuyla tutuştukları anlardan birinde, Zeus Nestor kılığında Agememnon’un rüyasında görünüyor. Savaşı yeneceğini, harekete geçmesi gerektiğini tembihliyor. Agememnon ise savaşçılara “Troya’yı almak artık bize hayal oldu” şeklinde ters psikoloji uygulayarak askerlerin savaşmaya olan güç ve motivasyonlarını ölçüyor.</p><p>Zaman zaman tanrıların dahil olmasıyla savaşın akışının değiştiğine şahit oluyoruz. Bunun yanında Homeros, savaştaki tarafları anlatmak adına sembolik kullanımlara başvuruyor. Buna örnek olara Thersites’i verebiliriz. Hakkında “Akhilleus’un çirkin ikizi gibi” denilen Thersites kimi zaman savaşın düzenini bozacak, Akhilleus’u hedef alacak nefret söylemleri söyler. Burada Thersites aslında, hiyeraşik düzene karşı itaati reddeden tüm o savaşçıları temsil eder. Nitekim burada “Eğer yönetecek kişi bu yetkiyi tanrıdan almıyorsa ben ona neden itaat etmeliyim?” şeklinde bir anlayış vardır.</p><p>Akışın bu bölümünde Akhilleus’un savaşa tutumunu değiştirmesine neden olduğundan bahsettiğim bir kadın karaktere geliyoruz. Agememnon için; “Saygısızlık etti Akhilleus’a, en üstün yiğidimize,/ aldı onur payını, yoksun bıraktı onu.” denilir. Burada onur payı olarak bahsedilen, savaşta Akhilleus’un kendisi için esir aldığı Briseis’tir. Agememnon Briesis’i kendi için ister ve onu yanına alır.“Esir alınan” ifadesine rağmen Akhilleus’un Agememnon’a, ileride savaşmayı reddetmeye kadar götürecek bir düşmanlık beslemesine sebep olan bir unsurdan bahsediyoruz: Kadın. İşte burada inelemenin başında yazdığım, mitolojide kadının yerine dair bir örnekle karşılaşıyoruz.</p><p>Savaş anlatısı sırasında araya sıkıştırılan, farklı mitolojik unsurlardan izler taşıyan bölümler var. Bunlardan biri: Gök gürleten Zeus’un öfkesinden toprak inliyordu;/ hani bir zamanlar Arimos dağlarında kızmıştı Typheus’a/ Typheus’un ini oradadır derler…” şeklindeki bölümdür. Akhaların savaşa gittikleri meydan anlatılırken bahsedilen bu bölümdeki olay, vücudu Skylaa’yı andıran ve Yunan mitolojisine göre en güçlü ve ölümcül yaratık ile Zeus’un savaşı olayıdır. Zeus ve diğer adıyla Typhon, binlerce yıl savaşmışlardır. Zeus Aegipian’ın zehirli meyveleri sayesinde Typhon’u yenmeyi başarınca onu, Etna dağının üzerine yığacak şekilde Tartaros’un derinliklerine hapsetmiştir. Burada bir ek bilgi verecek olursam: Homeros’a göre Tartaros çukurundaki alev rüzgarlarının sebebi Typhon’un yakıcı nefesidir.</p><p>Yeniden Akhilleus’a dönelim. Agememnon’un “onur payına” saygısızlık etmesine bir protesto niteliğinde çadırına çekilip savaşa katılmayı reddediyor.</p><blockquote>“Güzel saçlı Thetis’in oğlu bile, işte bakın,</blockquote><blockquote>Akhilleus bile uzak duruyor savaştan,</blockquote><blockquote>gemilerin yanında sindiriyor yürekler acısı öfkesini.”</blockquote><p>Oysa Akhilleus’un yazgısında Hektor’u öldürerek ün kazanmak vardı. Aslına bakılırsa Akhilleus ve Hektor’un düşmanlığı bunun öncesine dayanır. Hektor’un karısı, onu yalnız bırakıp sonu olacağı bir savaşa gitmemesi için sarfettiği sözler arasında şöyle der: “…yüksek kapılı Thebe’yı yerle bir ettiği gün,/ tanrısal Akhilleus öldürdü babamı,/ Eetion’u öldürdü…” Burada bahsedilen olay, Placos isimli bir tepenin eteğinde kurulan kentin, Hektor’un karısı Andromakhe’nin Babası Eston tarafından yönetilirken Akhilleus tarafından tahrip edilmesi olayıdır.</p><p>Olayı daha fazla dağıtmadan Akhilleus’un savaşmayı bırakmasından sonra gelişen durumlardan devam edelim. Bu bölümde işin içine Patroklos giriyor. Akhilleus elini savaştan çekmiş, küskün halde çadırında otururken, onun can dostu Patroklos yaralı Euryplos’un tedavisine yardım eder. Patroklos için bu bölümde şöyle söylenir: “acıları dindiren ilaçlar ko üstüne,/ bu ilaçları Akhilleus öğretmiş sana,/ o da Kentaurların en iyisinden öğrenmiş, Kheiron’dan…” Patroklos’un Akhilleus ile tanışması, kaza ile bir çocuğu öldürüp sürgün edilmesiyle olmuştur. Hatta ileride Akhilleus Patroklos için “…Menoitios’un saldırgan oğlu” ifadesini kullanmıştır. Nitekim bu sürgün sayesinde Akhilleus ile tanışmış; ikili arasında kopmaz bir bağ gelişmiştir. Alıntıda bahsedilen Kheiron, sentor olarak bilinen yarı at yarı insan; yarı insanların en akıllı ve bilgilisi olarak bilinir. Akhilleus onun tarafından eğitilirken, ayrılmaz bağlar geliştirdiği arkadaşı Patroklos da onunla gelir. Haliyle bu ilaçları onunla öğrenmiştir.</p><p>Bu arkadaşlığın trajik bir sonu var. Bir gün Patroklos, Akhilleus’un silahlarını giyinip savaş meydanına çıkıyor. İnadından vazgeçmeyen Akhilleus, arkadaşının fazla ileri gitmeyip geri döneceğini umut ediyor ancak o, bu sırada Hektor’un kargısıyla can veriyor.</p><blockquote>“Gemilerin yanında yatıyor Patroklos’un ölüsü,</blockquote><blockquote>ne ağlayanı var, ne gömeni.</blockquote><blockquote>Unutmam onu canlılar arasındayken,</blockquote><blockquote>dizlerim tutana dek unutmam onu.</blockquote><blockquote>unutulsa bile Hades’te ölüler,</blockquote><blockquote>ben yine anacağım sevgili dostumu.”</blockquote><p>İşte burada Akhilleus, ünü seçtiği kısa hayatıyla yüzleşiyor. Annesi tanrıça Thetis duyunca oğlunun feryatları, denizlerin üstünden geliyor oğlunun yanına. Yere kapanmış, Patroklos’un ölüsüne sarılmış; hüngür hüngür ağlarken buluyor onu. İşte burayı okurken, ilk kez, acaba Akhilleus yaptığı seçimden kısa süre için de olsun pişman olmuş mudur diye düşündüm. Dostuyla sessiz sakin ve belki iz bırakmadan yaşayıp gideceği bir hayatı; uğruna dostunun ölüsünü görüp, kısacık bir yazgıya tercih etmeyi bir kere dahi olsun düşünmüş müdür? Sanırım bunu hiç öğrenemeyeceğiz.</p><p>Akhilleus henüz yeni doğmuşken, annesi Thetis onu, baş aşağı bir şekilde Cehennem nehri anlamına gelen Stkys Irmağına batırmıştır. Böylece suyun temas ettiği yerler ölümüz olacaktır. Temas etmeyen yer ise annesinin onu suya batırırken tuttuğu ayak topuklarıdır. Yası intikam hırsını besleyen Akhilleus, Hektor’u öldürmüş, ardından da ayak topuğundan Paris tarafından vurularak öldürülmüştür. Günümüzde “Akhilleus’un topuğu” ifadesi, insanın zayıf yönünü ifade eden bir deyimdir.</p><p>Savaşın sonunda Akhalar Troya’yı ele geçirmeyi başarır. Ancak her iki tarafın da kazanan olduğunu söylemek zordur, çünkü kayıplar hep daha fazladır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=9fc3c259772d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Galiba biz, babacığım, birbirimizi hep böyle anlamadan sevdik.”- Korkuyu Beklerken İncelemesi]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/galiba-biz-babac%C4%B1%C4%9F%C4%B1m-birbirimizi-hep-b%C3%B6yle-anlamadan-sevdik-korkuyu-beklerken-i%CC%87ncelemesi-a7934a8f35df?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a7934a8f35df</guid>
            <category><![CDATA[oğuz-atay]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nceleme]]></category>
            <category><![CDATA[yazı]]></category>
            <category><![CDATA[kitap]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 17 Sep 2022 15:20:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T13:27:28.830Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Oğuz Atay, “Ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?” deyince “Buradayım” diye bağıran Derda’yı okumuştum geçenlerde. Onu anlamaktan öteye gidip hisseden Derda’yı. Hakan Günday’ın Az kitabının Oğuz Atay hayranı Derda’sını… Bir başka kitapta rastlayınca bir kere daha kulak vermiş bulundum Atay’ın çağrısına…</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/264/1*mLcQLuLuVffOBCN6zkC13Q.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Gazetelerin köşelerine gönderilen mektupların, tavanaralarına saklanan eşyalar, tablolar, anıların; yataklı vagon yolcularına satılan, daktiloyla geçilmiş silik hikayelerin dile getirdiği kaybolmuş benlikleri okudum. Çoktan kriterlerini belirleyip, kenara geçip eleştirmek için hazır bulunan önyargılı bir toplumun baskısına yenik düşen “Beyaz Mantolu Adam”ın, bu kaybedişinde nasıl yabancılaştırıldığını “Amma da hikaye” diyerek bitirdim. Bir tavanarasında, tüm korkusuna rağmen sevgilisinin cesedine fenerini tutan kadının “Seni çok mu yalnız bıraktılar sevgilim?” feryadına kulak verip; yalnız kalmaktan korktukça yalnızlaşan, iyi şeylerin bekletmeyeceğini ve bu yüzden yalnızca korkuyu bekleyen gizli mezhep mağduru adamla korkunun gelmesini bekledim. Kısaca toplumda yalnızlığa mahkum edilmiş, yerini bulamayan, yabancılaştırılmış karakterlerin düşüncelerinin en derinine indim ve babaya olan bir mektup içinde kayboldum. Bu yazımda Korkuyu Beklerken’in içindeki hikayelerden biri olan, “Babama Mektup”u inceleyeceğim.</p><p>Mektup, yazarın iki yıl önce ölen babasına: “Ne yazık ki bu süre içinde ben daha iyi ve akıllı olamadım; bu fırsatı da kullanmadım. Oysa yıllar önce, bazı zamanlar sen olmasaydın birçok şey yapabileceğimi düşünürdüm. Şimdi artık suçun kendimde olduğunu görmek zorundayım.” şeklindeki itirafıyla başlıyor. Ta mektubun başından, bu yazının yazar için kendiyle yüzleşmek amacı taşıdığını görebiliyoruz.</p><p>Bu durumu, “Sen olmadıkça sana yazılan mektup ne işe yarar?” sözlerini, sonraları “Aslında karışıklık içimdedir ve bu mektubu yazma isteğim, karışık ruhumun kapladığı samimiyet buhranlarından biridir.” diyerek yanıtlamasından da anlayabiliriz.</p><p>Türkiye’de baba kavramı bir başkadır. Türkiye’de babalar hep yarım kalır ya da yarım bırakır. Bir filmde izlemiş, bir ihtimal bir yerde okumuş olabilirim bu yarım kalmışlık meselesini. Ancak ilk kez hissettiğimde şu satırları okuyordum:</p><blockquote>“Bugün, belki de sen artık öldüğün için, bana bir zamanlar haksızlık ettiğini düşünmüyorsam da, bana haksızlık edildiği düşüncesi içimde öyle gelişti ki artık bütün dünyayı suçluyorum bu bakımdan. Bu bakımdan da istemediğim bir yerlere vardım, artık bütün dünyanın suratına çarpıp duruyorum kapıları.”</blockquote><p>“Genellikle belirsiz bir isyan içindeyim.” der mektubun sahibi. Bu nerede olduğunu bilmediğinden; daha doğrusu olması gereken yerde olmadığından mutlaka emin ancak nerede olması gerektiğinden bihaber olmasındandır. Bu bakımdan mektubun sahibinden bir parçayı, Korkuyu Beklerken öyküsündeki karakterden buldum diyebilirim. “Büyük bir fırtınaya tutlmuştum. Evet, yabancılarla dolu, bana yabancı olanlarla dolu, uçsuz bucaksız bir denizin ortasında kalmıştım.”</p><p>Yalnızca bunu değil, eksik benliğiyle yüzleşmesini de “korkuyu bekleyen adam”da gördük. “Ben bir şeylerin taklidiydim; fakat aslımı bile doğru dürüst öğrenememiştim.” Bir nevi mektup sahibinin de babasının taklidi olduğunu söyleyebilir miydik? “Ben de yalnızlığımla sana benzedim babacığım…”</p><p>“Medeniyeti sevmiyorum. Bu günlerde yetişebilseydin, sen de benim gibi televizyondan nefret ederdin sanıyorum. Ben, senin çıktığın köye dönmek istiyorum; yani, sonradan görme deniz özlemcileri gibi kıyıda balıkçılarla filan sohbet etmek istemiyorum. Balığa çıkmak bize göre değil babacığım. Ben senin uçsuz bucaksız tarlalar arasındaki küçük köyüne yakın bir yerde (çevrede belki bir iki ağaç olabilir) ahşap kirişli kerpiç bir evde yaşamak istiyorum.” sözlerinde yabancılaşmış, yalnızlaştırılmış kavramlarının yanına bir de kent yaşamına uyum sağlayamamış birey de ekleniyor; bir kır-kent çatışması örneği.</p><p>Atay’ın postmodern öykücüsü olarak nitelendirilmesini açıklayacak örneklerden biri olan Korkuyu Beklerken, bilinç akışı ve iç monolog şeklinde yazılmış olmasının yanında bireysel sorunları ve çatışmaları ele alıyor. Tüm hikayeler bir yana, “Babama Mektup” beni o denli etkilemiştir ki ara ara açar yeniden kendimi o satırlar arasına bırakırım. Yazımı sonlandırırken de mektubun sahibinin sözlerini bırakıyorum buraya.</p><blockquote>Ben bu asık suratlı aydınlara hiç benzemiyorum babacığım: onlara karşıyım ve senin içtenliğinden yanayım. Bazı kitaplar yüzünden kafam biraz karışmışsa da bugün bile senin içtenliğini taşıdığımı ümit ediyorum. Gene de sonunda sana bütünüyle benzemekten korkuyorum babacığım: yani ben de senin gibi ölecek miyim?</blockquote><p>Nihayetinde “Galiba biz, babacığım, birbirimizi hep böyle anlamadan sevdik.”</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a7934a8f35df" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[bir küçük şehrin kelebek ömürlü şairleri]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuana.degermenci/r%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC-onur-4f77d3271da8?source=rss-9e3b6ab242e5------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4f77d3271da8</guid>
            <category><![CDATA[i̇nceleme]]></category>
            <category><![CDATA[şehir]]></category>
            <category><![CDATA[şiir]]></category>
            <category><![CDATA[yazmak]]></category>
            <category><![CDATA[şair]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuana Değirmenci]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 03 Sep 2022 15:40:39 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-08-05T13:30:25.134Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote><em>Sen aziz şehrim,</em></blockquote><blockquote><em>Uykusuz yaşadığımı bilmelisin.</em></blockquote><blockquote><em>Bütün işçilerin</em></blockquote><blockquote><em>Saçak altında uyuduğu bir saatte,</em></blockquote><blockquote><em>Ben mızıka çalarak geçiyorum sokaktan.</em></blockquote><blockquote><em>Sen aziz şehrim,</em></blockquote><blockquote><em>Ellerim gözlerim kadar benimsin.</em></blockquote><p><strong><em>Rüştü Onur</em></strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/289/1*ovpUPPkQ2VDxGwr0TOEk8w.jpeg" /><figcaption>Görsel D&amp;R sitesinden alınmıştır.</figcaption></figure><p>Sizlere Rüştü Onur’un şehrinden bir parça bahsedeceğim bugün. Şairlerin fırsat buldukça taşını, toprağını, dağlarını ve kömürünün karasını övdüğü o şehirden; minareler boyu toprak altına kazmalarıyla, kürekleriyle, lambalarıyla; ciğerlerinde kömür tozuyla, yüz kuruş yevmiyesini almak için o toprak altından çıkıp çıkamayacaklarını bilmeyen “bir acayip mahlukların” şehrinden bahsedeceğim. Kömür kokan şiirlerin sardığı, ağıtların şehri Zonguldak’tan.</p><blockquote>Siyah akar Zonguldağın deresi<br> Yüz karası değil, kömür karası<br> Böyle kazanılır ekmek parası</blockquote><p>Fazıl Hüsnü Dağlarcaya göre Zonguldak bir aç Türkiye’dir. O “bir acayip” Zonguldak’ın insanlarına ise şöyle hitap eder şair: “Tanrı yeryüzünündür, bir pay düşmez sana, / Sen yeraltındasın, Tanrısızsın, anlasana.”</p><p>Ben ağıtlar şehri derim Zonguldak için, ağıtlara yakın durduğundandır bu Zonguldak şehrinin. Tıpkı Mehmet Başaran’ın dediği gibi:</p><blockquote>Islak tüyleri değer vücuduma<br>Ölümün ve yalnızlığın<br>Yüreğimin sesi dağları oyar<br>Paydosa doğru her fısıltıyla<br>Haber sorar geride kalanlardan<br>Gayrı hiç dışarıya çıkmayan arkadaşlar<br>Bastıkça basar omuzlarıma<br>Dünyanın ağırlığı<br>Ağıtlara yakın durur Zonguldak<br>Kanımı süzer uzak akşamlar</blockquote><p>Zonguldak’a yazılmış şiirler kömür kokar, en çok da İlhan Berk’in şiirleri. “anladım en kısa ömür insan oğlunundu” der şiirinde. İnsanoğlu Zonguldaklıdır; ölmeden toprak altına girmiş Zonguldaklı.</p><blockquote>ben boyuna seni düşünüyordum<br>sen kederimizin yanısıra ayaktaydın<br>sen kara bir somun gibi yediğimiz şehir<br>sen ki gecenin aralığından<br>kapkara ellerini kollarını çıkarmış<br>nefes alıyordun<br>boyuna insanlar geçiyordu<br>sanki hiç bitmiyeceklermiş<br>sanki hiç tükenmeyeceklermiş gibi<br>kahrın ve zulmün önünde dimdiktiler</blockquote><p>İşte ben siz okuyucumun, İkinci Dünya Savaşında “Ya ocakta çalış ya askere git” denilen, şehrin diğer yakasında zengin kesim tarafından düzenlenen balolardan ve tenis maçlarından habersiz, kömür tozu dolu ciğerleriyle her gün savaş yüzünden deniz kenarından çıkarılan cesetler olmadıklarına minnet ederek o madenlere girip çıkamayanların şehrindeki, kelebek ömürlü o iki insanı tanımanızı isterim. İki çok değerli şairi. Onur Rüştü ve Muzaffer Tayyip Uslu’yu… Ya da ben bırakayım sözü onlara, kendileri pekala bilir kim olduklarını:</p><blockquote>Şiirler söylemek istiyorum size</blockquote><blockquote>En tatlı ümitler içinde</blockquote><blockquote>İstiyorum ki korkutmasın sizi mezarlık</blockquote><blockquote>Göreceksiniz o kadar</blockquote><blockquote>O kadar can sıkıcı değildir</blockquote><blockquote>Benimle arkadaşlık</blockquote><blockquote>Ben Rivayete göre</blockquote><blockquote>Allahın talihsiz kulu</blockquote><blockquote>Ben</blockquote><blockquote>Üsküdarlı Şükriye hanımın</blockquote><blockquote>Ortanca oğlu</blockquote><blockquote>Ve Yirminci Yüzyılın</blockquote><blockquote>Eli ayağı bağlı</blockquote><blockquote>Zavallı şairi</blockquote><blockquote>Muzaffer Tayyip Uslu</blockquote><blockquote>Şiirler söylemek istiyorum size</blockquote><blockquote>Siz sevgili insan kardeşlerime</blockquote><p>Böyle der şair Muzaffer Uslu. Şiirleriyle her geçen gün daha yakından tanıyorum onu. Her an sarı saçlı bir kızı sevmek üzeredir o, bir çift mavi gözlü, hafif çilli... Sokaklar her daim onu bekler, ceketi sandalyesinin üstündedir, bahar gelince kitaplarını masada; yatağını bilhassa unutur. Vakitsiz ölecektir, farkındadır. “Beni doğururken ölmüş annem/Zaten zayıf bir kadınmış zavallı/Ben de öldüm işte yirmi yaşında” der bu yüzden. Ne de olsa: “Ölmek veya ölmemekte /bütün mesele/bütün mesele…”</p><p>Aşk şiirleri yazar sarışın sevgililerine. Mektup bekler, gelmez. Şarkılar söyler “Aman esmer/ Cani Esmer/ Civan Esmer” diye, her ne kadar sarışın olsa da İstanbul’daki sevgilisi. Hangi sarışını sevdiğini bilmeyiz ama, bir zamanlar Suzan Özsoy’u sevdiğinden eminiz:</p><blockquote>Sen eski bir sevda şiirisin<br>Bir koku var sende<br>Sıcak yaz akşamlarına mahsus<br>Ellerinde mi<br>Saçlarında mı<br>Gözlerinde mi<br>Bilmem</blockquote><blockquote>Bir koku var sende<br>Sıcak yaz akşamlarına mahsus</blockquote><p>Nihayetinde o öldükten sonra biz yalnızca şiirlerinden anlamaya çalışıyoruz onu. O da bilirmiş bunu ki şu mısralar dökülmüş kaleminden:</p><blockquote>Diyecekler ki arkamdan<br>Ben öldükten sonra<br>O, yalnız şiir yazardı<br>Ve yağmurlu gecelerde<br>Elleri cebinde gezerdi<br>Yazık diyecek<br>Hatıra defterimi okuyan<br>Ne talihsiz adammış<br>İmanı gevremiş parasızlıktan</blockquote><p>Bu talihsiz şairin kendi gibi kelebek ömürlü şair arkadaşı varmış. Elleri, gözleri kadar onun olan Zonguldak’ın bir garip şairi Rüştü Onur. Veremin götürdüğü bir diğer şair; sigarasını ve kahvesini paylaştığı Muzaffer Tayyip’in biricik arkadaşı, ölümün bağladığı aşığı Mediha’nın kocası…</p><blockquote>“Kimden sual ettiysem halimi güldüler</blockquote><blockquote>Anam bile şiir yazdığım için</blockquote><blockquote>bakmadı yüzüme</blockquote><blockquote>Yalnız bi öğle üstü sofrada</blockquote><blockquote>Ölüm mukaddermiş dedi</blockquote><blockquote>Halbuki yaşamak alnımın yazısı”</blockquote><p>Dostunun alın yazısı ondan önce bitmiş bir şairin ağıtlarından sesleniyorum siz okuyucuma. Burası küçük bir şehir; burası Zonguldak ve şayet yanında bulamıyorsan dostunu, kaçınılmaz bir şekilde yalnızlık çalıyor kapını. “Rüştü ölmüş…Ve ben daha şimdiden insanları yorulmadan sokakları yorulan bu küçük şehirde yalnızlığımı hissetmeye başladım.”</p><p>Yazımın sonlarına geldiğimi hissederken Şair Rüştü Onur’un mektuplarında kaybolmaya nihayet bir son vereceğim. Buraya kadar okuyan siz okuyucuma da, bırakıyorum iyi günler dileklerimi şairimiz dilesin.</p><blockquote>“Sokakların ellerinden öperim</blockquote><blockquote>Bana yaşamasını öğretmişlerdi</blockquote><blockquote>Dost olsun, düşman olsun</blockquote><blockquote>İnsanlara iyi günler dilerim”</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4f77d3271da8" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>