<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Tuncer Bağçabaşı on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Tuncer Bağçabaşı on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@tuncerbyte?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*hbrriKDEgQT2QQWOwqMttA.jpeg</url>
            <title>Stories by Tuncer Bağçabaşı on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 00:47:11 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@tuncerbyte/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Başarılı Bir Rate Limiting Nasıl Kurgulanmalı]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/ba%C5%9Far%C4%B1l%C4%B1-bir-rate-limiting-nas%C4%B1l-kurgulanmal%C4%B1-7cf9d4d0cf1f?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7cf9d4d0cf1f</guid>
            <category><![CDATA[rate-limiting]]></category>
            <category><![CDATA[backend-development]]></category>
            <category><![CDATA[software-architecture]]></category>
            <category><![CDATA[backend]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 09 Apr 2026 17:43:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-04-09T17:43:42.052Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GxVgJlmXB4k7iplu0wxoEw.png" /></figure><p>Herkese merhaba,</p><p>Son zamanlarda kod yazma kısmından uzaklaşıp bakış açımı genişletmeye yöneldim, bu kapsamda bildiklerimi ve deneyimlerimi parça parça aktarmak istiyorum. Bugünkü konumuz “Rate Limit” temelde herkesin az çok aşina olduğu bir yapı, ne var bu konuda neyine uzun uzadıya yazı yazdın derseniz biraz bekleyin :)</p><p>Yaptığımız sistemde kimi zaman dakiklar içinde onlarca istek geliyor bunların kimisi doğal/olağan kimisi ise kötü niyetli insanlar tarafından sistemi yormak için yapılan istekler oluyor bunlara karşı olarak sistemimizi korumak için aldığım örneklerden birisi de “Rate limit” eklemek, bilmeyenler için rate limit sayesinde x kullanıcısının bizim sisteme y aralıkta maksimum kadar istek atabilmesini sağladığımız bir savunma mekanizması aslında.</p><p>Temel kısmı ilerlettik, rate limiti de anladık. Gelelim burdaki ana soruna “Rate limiting” her yerde aynı şekilde mi kurgulanmalı?</p><p>Her sistemin dinamikleri ve iç yapıları değişkenlik gösterir. Kimi sistem binlerce isteğe günlerce izin verirken, kimi sistem dakikalar içerisinde bile istek sayısını kısıtlaması gerekir. Sistemi geçtim sistem içerisindeki mikro-sistemlerde bile bu yaklaşımlar farklılık gösterebilir/göstermelidir.</p><h3>Senaryolarlar Rate Limiting(Fıkralarla Türkiye for Developers:))</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ndRwu4sBzJ4SZjRwdrnAsg.jpeg" /></figure><p>Diyelim ki bir bankada çalışıyorsunuz ve bankanızın temeli mikroservis mimarisine dayanıyor(inşallah). Burda birbirinden bağımsız servisleriniz var örneğin kullanıcılar için giriş-dashboard-aktivite servsileri, altyapı tarafında loglama-monitoring-operasyonel işlemler vs vs o kısmı zaten iyi biliyorsunuz.</p><p>Şimdi gelelim bu sisteme Rate limiting stratejisi kurgulamaya, ilk olarak Token Bucket Algoritması ile süreç nasıl ilerliyor bakalım.</p><h4>Token Bucket Algoritması</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/948/1*CE5Cx7VxTfKImFPUANAvxQ.png" /></figure><p>Bu anam babam usulü rate limiting yaklaşımı demek. Herkesin isteyerek ya da istemeyerek(ai yönlendirmesi ile) kimi zaman best kimi zaman da bad practices olan bir yaklaşım.</p><p>Temelde olay “Tuncer bu sisteme 1 dakika içerisinde 20 tane istek atabilir” cümlesinin algoritması aslında.</p><p>Ben sisteme 10 tane istek attıktan sonra 10 tane isteğim kalıyor ve yeni bir dakikaya geçince isteklerim otomatik olarak 20ye çıkıyor tekrardan. Burda kurgulamak çok basit herhangi bir ai ile veya ufak bir araştırma ile süreci ilerletebiliyoruz. Öte yandan o aralıkta spikeları da kendi içinde çözer(iyi-kötü tartışırız).</p><p>Okey güzelmiş Token Bucket Algoritması. O zaman bu algoritma ile ben her sistemimi korurum, dengelerim mi!?</p><p>Bazen istediklerimiz olmaz, her servise aynı mantığı kurgularsak x sisteminin log yapısını sırf x içinde spike yapabiliyoruz diye log yapısına da harici bir yük bindirmiş olacağız bu yüzden burda kar zarar dengesi yapmak önemli, sıradaki algoritmamız Leaky Bucket.</p><h4>Leaky Bucket Algoritması</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/848/1*ZCdlRixKbZg2d_H2RksEPw.png" /></figure><p>Elimizde bir kova olsun, altına çivi ile bir delik açalım ve kovaya su doldurmaya başlayalım. Belirli bir adımdan sonra ben ne kadar su eklersem ekleyim çivi ile deldiğim delikten damlayan su miktarı hep sabit olacak. Ne güzel anlattım :) İşte olay tamamen bu, algoritma bundan ibaret.</p><p>Bunu yazılıma taşıyalım:</p><ul><li><strong>Kova</strong> → sabit boyutlu bir <strong>kuyruk (queue)</strong></li><li><strong>Kovaya dökülen su</strong> → uygulamadan gelen <strong>istekler / log mesajları</strong></li><li><strong>Çivideki delik</strong> → sabit hızda kuyruğu tüketen <strong>consumer (tüketici)</strong> servisler</li><li><strong>Taşan su</strong> → kuyruk dolunca <strong>reddedilen</strong> fazla istekler</li></ul><p>Şimdi örneğimize dönelim. Uygulamamıza <strong>10x spike</strong> geldi, log satırı sayısı da 10 katına çıktı. Token Bucket bu spike’a “tamam geç” dedi ve ElasticSearch’ü bunalttı.</p><p><strong>Leaky Bucket ne yapar?</strong></p><blockquote><em>“Kaç istek gelirse gelsin, ben ElasticSearch’e </em><strong><em>sabit hızda</em></strong><em> yazarım. Kuyruk doluysa yeni logları reddederim.”</em></blockquote><p>Yani kova ne kadar hızlı doldurulursa doldurulsun, <strong>alttan akan su hep aynı hızda akar.</strong></p><p>Peki ya reddedilen loglar? Gerçek sistemler burada akıllı davranır:</p><ul><li><strong>ERROR / WARN</strong> logları → <strong>öncelikli</strong>, her zaman geçer</li><li><strong>INFO / DEBUG</strong> logları → kuyruk dolunca <strong>ilk atılan</strong> bunlar olur</li></ul><p>Kritik bilgiyi kaybetmeden sistemi korumuş olursun.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*5EvfNcTi90LkTEcx.png" /></figure><h4>Fixed Window (Sabit Pencere) Algoritması</h4><p>Bankacılık sektöründe bazı işlemler katı kurallar ile sınırlıdır örneğin aylık maksimim 300.000 tl transfer yapabilirsin veya günde maksimum 5 EFT isteği oluşturabilir gibi. 5ten fazla EFT talebi oluşturmaması ve bu servisi meşgul etmemesi gerekir. Burda fixed window bu işe yarıyor(mu?).</p><h4>Peki Bu Nasıl Çalışır?</h4><ol><li>Zaman <strong>eşit süreli pencerelere</strong> bölünür (saat, gün, ay, yıl)</li><li>Her pencerede kaynak erişim <strong>sayısı sayılır</strong></li><li>Limit aşılırsa → o pencere süresince ek istekler <strong>reddedilir</strong></li><li>Yeni pencere başladığında <strong>sayaç sıfırlanır</strong></li></ol><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*eHo1xVUXCAZ6ky94y3hkdw.png" /></figure><p>Burda ufak ama önemli bir zaafiyet var diyelim ki bir uyanık arkadaş günlük limitimiz 100 tl olan para transferi apisini x arbitrajı için birden fazla kez yapmak istiyor burda da gece 23.59 da bir istek atıyor sonra 00.01 de bir istek daha atabiliyor neden??? Çünkü bizim rate limit algoritmamız fixed window olduğu için gün bitti diye görülür ve yeni gün başladığı için hak sıfırlanır.(burda server tarafındaki validasyonları vs dahil etmedim bilginize) Bu soruna karşılık da tabiki bir çözüm geliştirmişler developer yiğitler.</p><p>“ Sliding Window Log Algoritması”</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*Mjv0DVtLZifzWPs7.png" /></figure><h3>Sliding Window Log Algoritması</h3><p>Bu algoritma der ki, sen bir işlemi x zaman aralığında y kadar yapabilecek şekilde tanımlandıysan x sürekli sliding yapar ve öteler kendini. Türkçe meali günlük 100tl atma limitin varsa 16.00 da attıysan o limitin sıfırlanma süresi bir sonraki gün 16.00 olmalıdır. Bu sayede gerçekten de arada bir günlük bir boşluk oluşur.</p><p>Bu yöntem çok önemli 100% doğruluk oranı sunar çünkü ama tabiki her güzelin bir kusuru vardır. Burda 100% doğruluk sunmak için işlem ile birlikte transaction-date değerini de kendi bünyesinde tutmalıdır ki bir gün sonraki hareketliliğin gerçekten bir gün sonra olup olmadığını anlamalı.</p><p>Bu yüzden her işlemde fazladan bir veri tutmalı. Bu küçük işlemlerde az gibi gözükse de bir milyon 10 milyon 100 milyon işlemde devasa boyutlara ulaşabilir. Bu da bunun kusuru…</p><p>Bunlar dışında da Rate Limiting taktikleri ve yaklaşımları bulunuyor. Burda önemli olan ihtiyacı iyi analiz edip sisteme uygun bir yapı kurmak. Bu baya iyimiş, bu fena, uçarız kaçarız demek yerine buna ihtiyacımız var o yüzden kullanalım diyebilmektir mühendislik. Güzel bir cümle oldu,havalı bir kapanış.</p><p>Bir sonraki yazıda görüşmek üzere…</p><p><a href="https://itnext.io/rate-limiting-system-design-algorithms-trade-offs-and-best-practices-c6019cb2dd85">System Design Interview: Scalable Rate Limiter | ITNEXT</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7cf9d4d0cf1f" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Overengineering Mağdurları]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/overengineering-ma%C4%9Fdurlar%C4%B1-4f7b0aa06ac5?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4f7b0aa06ac5</guid>
            <category><![CDATA[software-development]]></category>
            <category><![CDATA[software-engineering]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 03 Mar 2026 19:05:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-03-03T19:05:55.159Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/719/0*8jOIf4hcpYv45aK8" /></figure><p>Herkese merhaba,<br>Başlıktan dolayı yazıyı okumaya gelen “Overengineering mağdurları”; hoş geldiniz. Bu yazıda bilgi değil, deneyim aktarımı yapmak istiyorum.</p><p>Overengineering’e öncelikle kelime anlamından başlayalım: <em>over</em> aşırı, fazla; <em>engineering</em> mühendislik, üretim. Yani kısacası “aşırı mühendislik”.</p><p>Overengineering, yazılım geliştirme süreçlerinin başa bela konularından biri. Tıpkı bir şey öğrenirken yaşanan “learning hell” gibi. Kendi başımıza ürün geliştirirken ya da bir girişim için product oluştururken genellikle developer odaklı bir kitleye hitap ederiz. Bu yüzden çevredeki her developer ürün hakkında bir feedback verir. İşte bu noktada overengineering’in temeli atılır ve sonsuz geliştirme sürecine adım atarız. Bir süre sonra fark ederiz ki ürün fikri unutulmuş; geliştirilen feature’ları, performans optimizasyonlarını ve yeni eklenecek feature’ları konuşur olmuşuz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*r9dDzL7PZvYyGxdD.jpeg" /></figure><p>Ürün demek aslında fikir özelinde çalışan, kapsamı en başından belli olması gereken bir yapıdır. Bu yapıyı minimum şekilde kullanıcıya sunmaya da MVP deriz. MVP sürecinde ürün, hedefe en yakın ve en minimal halindedir (çünkü overengineering’e daha başlamamışızdır). MVP süreci olmayan bir üründe ise sonsuz bir döngü başlar:</p><p>“Bu özelliği ekledim, test ettim, güzel; bu dursun.”<br> “Bunu yapmışken şunu da yapalım, birbirine bağlanır; okey, bu da dursun.”<br> “Onu da yapmışken bunu yapmazsak ayıp olur; tamam, bu da dursun… dursun… dursun…”</p><p>Market ilerler, para markete akar ya da marketten kayar. Bu süreçte elimizde ne vardır? 250 tane feature’ı olan ama hâlâ geliştirme aşamasında bir ürün. Hâlâ “geliştirme aşamasında” diyorum; çünkü ürün kapsamını çoktan kaybettik.</p><p>Overengineering’in farkına vardığınız an, ense kökünüzde bir sıcaklık hissedersiniz. Sanki Çin’de bir anda aydınlanma yaşamışsınız gibi. İşte o an kötü ama değerli bir deneyim kazanmış olursunuz. “Bu kadar feature’a gerek yokmuş” dediğiniz anda, kaybettiğiniz zaman ve emeğin karşılığında bu deneyimi edinmişsinizdir. Hayırlı olsun.</p><p>Bu deneyimi erkenden kazanmak için neler yapabiliriz, o kısımda da birkaç şey söylemek istiyorum. Ama Acun Ilıcalı gibi “reklamlardan sonra” diyerek, bir sonraki partta görüşmek üzere diyelim.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4f7b0aa06ac5" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Agent Engineering]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/agent-engineering-103c38bc3633?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/103c38bc3633</guid>
            <category><![CDATA[langchain]]></category>
            <category><![CDATA[ai-agent]]></category>
            <category><![CDATA[agentic-ai]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 10 Dec 2025 13:55:12 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-12-10T13:55:12.264Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*GtwoVaTB2x7fHy7jqxZEXw.png" /></figure><p>Herkese merhaba, Bugün yapay zeka sektöründe yeni bir yaklaşım olan <strong>Agent Engineering</strong> kavramını ele almaya çalışacağım, buyrun:</p><p>Geleneksel yazılım sürecinde aşina olduğumuz bazı yapılar vardır. Girdi ve çıktı çoğunlukla nettir. Yazdığınız kod ortam bağımsız çalışır hale gelmelidir (iyimser). Bunu yapay zeka ile entegre agent’lar geliştirirken de diyebilir miyiz?</p><p>“Bir agent geliştirdim, benim lokalimde çalışıyor, o zaman production’da da çalışır.” Cidden çalışır mı?</p><p>Agent’lar, LLM’lerin yapabilecekleri şeylere olanak tanıyan araçlardır aslında. Burada siz bir agent geliştirirken bunun LLM yönlendirmesi ile çalışacağını bilmeniz gerekir. İşte tam da bu yüzden, lokalde canavar gibi çalışan agent, production’da kullanıcı verilerini uçurabilir.</p><p>Alışılagelmiş yazılım pattern’larında girdi bellidir ve çıktı bu girdiye göre tahmin edilebilir. Agent geliştirirken bundan söz edemeyiz; yaptığımız agent’ı yönlendiren LLM bir black box gibi davrandığı için bırakın çıktıyı kontrol etmeyi, girdiyi bile kontrol edemeyebiliriz.</p><p>Girizgâhı tamamladıysak gelelim ana konuya.</p><h3>Agent Engineering Nedir?</h3><p>Agent engineering, temelde yazılım dinamiklerini agent’lara kazandırmayı amaçlayan bir yaklaşımdır. Yazılımda her yapıyı 0 ve 1&#39;ler ile ifade edebilirsiniz (netlik-yoğunluk); agent engineering’in amacı da budur: oluşturulan agent’ların girdi ve çıktı yapılarını yönetebilmek.</p><p>Bunu yönetirken tekrar tekrar belirli adımları uygular:<br><strong>Oluşturur → Test eder → Çıktıyı analiz eder → İyileştirir → Tekrar dener.</strong></p><p>Bu adımlar sonucunda artık deterministik bir çıktı beklenir (şüpheli).</p><p>Burada kurgulanan her bir adım aslında çıktı kalitesini etkileyen ana yapılardır; hepsi bir disiplindir.</p><p>Bu disiplinler temelde 3&#39;e ayrılır:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*W3wgEjA1b9_5HZInKcqISg.png" /></figure><h3>1. Product (Ürün)</h3><p>Ürün yaklaşımı ile aşina olduğumuz; yapılması gereken işin/feature’ların detaylıca anlatılması, gereksinimlerin belirtilmesi, girdi ve çıktı yapısının nasıl olması gerektiğinin tanımlandığı yapıdır.</p><h3>2. Engineering (Mühendislik)</h3><p>Bizim çok sevdiğimiz ve temelde mühendislik becerilerini ele alan yapıdır. Yazdığımız agent’ın kullanacağı araçların tanımlanması, gerekli parametrelerin dahil edilmesi, bu parametreleri kullanacak LLM yönlendirmesi, bu agent’ı kullanacak UI/UX sisteminin kurgulanması ve sistem içi monitoring yapılarının oluşturulması gibi konuları kapsar.</p><h3>3. Data (Veri)</h3><p>Agent çalışması sonucu veya runtime’da oluşan metrikleri inceleyen, buna göre analiz yapan ve farklı test süreçlerini (A/B gibi) sisteme dahil eden disiplindir.</p><p>Günün sonunda Agent Engineering tek bir title değil, multidisipliner bir yaklaşım. Ürün boyutu ve hizmet kalitesi artmaya başladıkça başarılı bir agent engineering de yapılması gerekir.</p><p>Bu kavramı langchain ekibi ortaya sürdü ilgili dökümana aşağıdan ulaşabilirsiniz:<br><a href="https://blog.langchain.com/agent-engineering-a-new-discipline/">Agent Engineering: A New Discipline</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=103c38bc3633" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[LangChain ile Agent Orkestrasyonu — Part 3: SuperVisor & İşçi Agent]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/langchain-ile-agent-orkestrasyonu-part-3-supervisor-i%CC%87%C5%9F%C3%A7i-agent-42cbf22885d6?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/42cbf22885d6</guid>
            <category><![CDATA[langchain]]></category>
            <category><![CDATA[agentic-ai]]></category>
            <category><![CDATA[ai-agent]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 19 Nov 2025 18:05:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-19T18:05:48.772Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>LangChain ile Agent Orkestrasyonu — Part 3: SuperVisor &amp; İşçi Agent</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*VVuDdS8M4hkWncfTJzN2Zw.png" /></figure><p>Herkese son kez merhaba,</p><p>Artık sona yaklaşıyoruz.Geçenki yazıda bir agent tanımlamasını tamamlamıştık. Bu agenta farklı toollar ile yetenekler kazandırmıştık ama hala bir şeyler eksik. Ne gibi?</p><p>Gündelik hayatta bir işte çalışırken ana odağı özel olan farklı farklı kişiler ile bir çıktıda buluşmayı hedeflersiniz.Örneğin bir web sitesi yapıyorsanız bir arkadaşınız frontend bir arkadaşınız backend bir arkadaşınız devops bir arkadaşınız… bu şekilde ilerler. Far ettiyseniz ortak bir sonuç için farklı uzmanlık alanları olan kişiler bir araya gelip kolektif şekilde çalışmalıdır.</p><p>Burada bizim agent yapımıza geri dönelim, elimizde tek bir agent olursa sadece frontend yaptırabiliriz veya backend ama birden fazla özelleşmiş agent olursa ürünü tam anlamı ile çıkarabiliriz. Birden fazla uzman ile daha profesyonel bir çıktı elde etmek mümkün. Ama…</p><p>Birden fazla yapı birden fazla sorumluluk anlamına gelir. Tek bir uzmanlık alanı olan kişileri iletişime sokmalı onları yönetmeli ve onları yönlendirmelisiniz ki çıktı istediğiniz şekilde olacaktır. Bu kadar girizgah yeter diyorsanız gelelim Multi-Agent Yapısına.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2GVw4hquTqHU0sipEpmnSw.png" /></figure><h4>Multi-Agent Nedir?</h4><p>Birden fazla agentin ortak olarak çalışması için gerekli olan bir yapıdır aslında. Temeli felsefik bir yapıya dayanır,bütün olmak için bireylerden oluşmak gerekir. Özelleşmiş agentları bir araya getirmeyi hedefler.</p><p>Langchainde bunu yapmak için yine aynı şekilde gerekli paketleri kurmamız gerekiyor.</p><blockquote><em>pip install -U langchain</em></blockquote><p>paketi kurduktan sonra ihtiyacımız olan yapılara bakalım. Yukarıda bahsettiğim gibi bir development multi-agent sistemi yapacak olursak. Atomik yapıdan ileriye gitmemiz gerekiyor. Bu yüzden toolları tanımlayalım öncelikle.</p><p>İleride sorun yaşamamak ve sürdürülebilir bir multi-agent yapısı kurmak istiyorsanız benim sıklıkla kullandığım dosya yapısını aşağıdan inceleyebilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/674/1*UADwaqb5JwZlpYfNoP9LcA.png" /></figure><p>Tools klasörüne bakacak olursak her agent için birden fazla tool yapısını göz önünde bulundurarak aşağıdaki gibi bir yapı kurmak mantıklı olacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/908/1*4N7W5Map85kXfKAXUt4Ytg.png" /></figure><p>Bu toollardan birkaç tanesini inceleyelim isterseniz. Örneğin api tool bizim için ne ifade ediyor ne,kabiliyetleri ne?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*bpH440iQ8XDab6V0l3LRXg.png" /></figure><p>içerisinde bulunan örnek bir tool.Bu tool RESTful API endpoint’leri otomatik olarak tasarlıyor.</p><p>Bir başka toola bakalım,Frontend agentinin kullanacağı design toollar içerisinden suggest_layout_improvement toolunu inceleyelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lAiyBj7f5XAzS1rcFZWG8w.png" /></figure><p>Bu tool pages/component(react için özelleştirilmiş) layout’unu analiz ederek iyileştirme önerileri sunuyor.</p><p>Az çok toolların ne işe yaradığını ve ne yapamayacağını anlamış olduk. Şimdi bu toolları canlandıracak hareketlendirecek agentlarımza bakalım.</p><p>Backend agentına zoom in yaparsak geçen yazıda da bildiğimiz temel bileşenler ile agentımızı oluşturuyoruz. Bunlar agentın kullanacağı <strong>toollar</strong> ve bu agentları kullanma düşüncesini anlayacak <strong>llm</strong> yapılandırılması.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*kdtvmBi5oVMG9UpwyIBX6g.png" /></figure><p>tool ve llm yapısını anladıysak, yine önemli bir kısma değinmek istiyorum. Agentlar aslında ne olduklarını toollar sayesinde anlayan yapılar değil.Hala çok geriler bu konuda, bunun için yönlendirme yapmamız ve rol tanımlamamız gerekiyor. Burda system_promt ile agentın ne işe yaradığını kapsamının ne olup ne olmadığını belirttiğimiz bir betik gerekiyor.Aşağıdaki gibi:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*T2x4_YKLB7GXwtQX5ajkog.png" /></figure><p>Bu system_prompt sayesinde ne yapıp ne yapamayacağını llm bilmiş olacak.Diğer yandan dilerseniz buraya fake bir chat history koyup yönlendirebilirsiniz de bunlar püf noktalar olduğu için belki sonra yine değiniriz ilgi olursa. Devam edelim</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*A6qErt2yaqIZe8gpkM6myw.png" /></figure><p>ilgili toolları llm yapılandırmasını ve prompt yapısını ilettikten sonra backend agentımız hazır. Aynı mantıkla diğerlerini de oluşturabilirsiniz. Şimdi gelelim DeepAgenta</p><h4>Supervisor Agentı Oluşturalım</h4><p>Supervisor agent şuana kadar yapmış olduğumuz agentleri yönetecek ana agent aslında. Normal iş hayatında product manager gibi düşünebilirsiniz. Herkese ilgili işini verip çıktısını bekleyen ağır abimiz.<br>Supervisor agenti oluştururken normal agent oluşturmaktan farklı birşey yapmayacağız.Tek fark toollarımız agent olacak.</p><p>Supervisor agent için bir Frontend tool tanımı aşağıdaki gibi yapılabilir:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*VKJx_qR5ek-hEN7GpPvHxg.png" /></figure><p>Bu tanımlamada dikkat edilmesi gereken nokta, tool arka planda agent call yapıyor ve onun responsesini dönüyor. Backend tool tanımına da bakalım</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*X2wIO7C81KHSDcQlHGXzJw.png" /></figure><p>şimdi bu toolları çağıran supervisor yapılandırmasındaki prompt yapısını inceleyelim:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zYA2dRnJG7pUiHSww01gXA.png" /></figure><p>Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Eğer <strong>supervisor agent</strong> doğru şekilde yönlendirilmezse, diğer agentlar görevlerini yerine getiremez. Bu nedenle, resimde de görebileceğiniz gibi (ekran görüntüsünden inceleyebilirsiniz), <strong>system_prompt</strong> yaklaşık 150 satırlık detaylı bir tanımlamaya sahip. Supervisor, kimin ne yaptığını, sistemin nasıl çalıştığını ve hangi adımları izlemesi gerektiğini tam olarak bilmelidir.</p><p>Böylece sona geldik. Baştan sona <strong>tool → agent → superagent</strong> tanımlamalarının nasıl olması gerektiğini inceledik. Bir sonraki bölümde ise pratikte nelere dikkat etmemiz gerektiğini, performansı artıracak uygulamaları ve kaçınmamız gereken durumları ele alalım. Diğer partta görüşürüz</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=42cbf22885d6" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[DeepAgent ile Agent Orkestrasyonu — Part 2: Agent & Kodlama]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/deepagent-ile-agent-orkestrasyonu-part-2-agent-kodlama-ca60605074a4?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ca60605074a4</guid>
            <category><![CDATA[ai-agent]]></category>
            <category><![CDATA[agentic-ai]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <category><![CDATA[langchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 18 Nov 2025 17:46:51 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-01-02T17:07:51.015Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>LangChain ile Agent Orkestrasyonu — Part 2: Agent &amp; Kodlama</h3><p>Herkese merhaba tekrar,</p><p>Part-1’de “Agent nedir, neden ortaya çıktı?” kısmını incelemiştik.<br>Şimdi Part-2’de Agent’ın anatomisine ve kodlamasına girelim. Burdan sonra işimiz daha çok teknik ve kod olacak.Süreçte Langchain kullanacağız. Ne olduğunu merak ediyorsanız aşağıdaki linkten inceleyebilirsiniz.</p><p>LangChain Docs:<a href="https://docs.langchain.com/">https://docs.langchain.com/</a></p><p>Kısaca langchaini açıklamak gerekirse, odağında agent geliştirmek olan ve bunun için farklı frameworkler geliştiren bir şirket. Deepagent,Langchain,langGraph gibi opensource frameworkleri mevcut.Gelelim agent mimarisine:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*7e5yc03kn_On6B7jmw9M6w.png" /></figure><h4>Agent’in Temel Yapıları</h4><p>Bir agent oluşturmak istediğiniz zaman sizi temelde 2 bileşen karşılıyor. Birincisi o agente yetkinlik kazandıracak olan “<strong>Tool</strong>” ikincisi ise direkt olarak kendisi yani “<strong>Agent</strong>”.</p><p><strong>Tool</strong>:Agentların hareket yeteneği kazanmasını sağlayan fonksiyon temelli araçlardır.</p><p><strong>Agent</strong>: Bir Agentın aslında kendisidir. Tooları kullanarak kullanıcının verdiği girdiye göre çıktı üretir.</p><h4><strong>Langchainde Tool Tanımlaması</strong></h4><p>Langchainde bir tool tanımlamak için öncelikle gerekli paketleri kurmanız gerekiyor.Ben burda python SDK kullanacağım siz isterseniz typescript SDK de kullanabilirsiniz.</p><blockquote>pip install -U langchain</blockquote><p>gerekli ana paketi indirdikten sonra main.py adında bir dosya oluşturup kodumuzu yazalım:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*9OyGFhsSLSDs9Df-Or6JGw.png" /></figure><p>tool dekoratörü ile yazdığımız fonksiyonu agent için bir araç olarak tanımlıyoruz. Tool içerisindeki yorum satırları bizim için önemli, agent içerisinde barındırdığı LLM’in bu toolu kullanıp kullanmayacağını açıklamasına bakarak anlıyor. Şimdi birkaç tane daha tool yazalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Ud7D533q2X-zWnJxS8bq-Q.png" /></figure><p>Divizyon kullanıcı kayıt toolu diye bir toolumuz daha olsun, burda amacım toolları istediğiniz alanda özelleştirebileceğinizi göstermek. İlk toolumuz websearch yaparken ikincisi dosya kaydedebilecek belki üçüncüsü analiz yapacak gibi gibi. Ana mantığı anlamak için gerekli.</p><p>Tool yazarken edindiğim bazı püf noktaları sizlere paylaşmak isterim:<br>Tool tanımı aslında temelde bir fonksiyondur ve fonksiyonda yaptığınız her işlemi hata çıkabilir gözü ile kurgulamalısınız. Normal yazılımdaki gibi “Error Handling” yapısını tool tanımlarken de özenle yapmalısınız. Yoksa agent gerekli tooları çağırdıktan sonra istediği sonucu alamaz ise tekrar tekrar deneyecek, yanlış yerle bakacak ve bu sizin model maliyetinizi yükseltecek. O yüzden <strong>Error Handling</strong> yapmak önemli. İkinci bir nokta, <strong>yazdığınız tooların amaç ve kapsamı belli olmalı</strong>, birden fazla iş yapması en temelde zaten yazılıma aykırı. Her tool kendine ait işi yapmalı ve tam anlamı ile bağımsız olabilmeli. Bu sayede agent toolu kullanırken çıktı formatını az çok bilmeli ona göre response değerini oluşturabilmeli.</p><h4><strong>Toollardan Agentlara</strong></h4><p>Elimizde artık araçlar var, bu araçları kullanacak Agentı tanımlamaya. Öncelikle gerekli olan model yapısını oluşturalım.</p><p>model oluşturuken langchainin sağlamış olduğu herhangi bir provideri kullanabilirsiniz ben Gemini kullanacağım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/856/1*OspPEOu8UXkDVCYsgrq1Mg.png" /></figure><p>model tanımı basit, içerisinde providerin hangi model ile işlem yapacağını verdiği çıktının ne kadar doğru ve net olacağını, ve max_tokens timout gibi farklı farklı parametreler ile şekillendirebiliyorsunuz.<br>Agent özünde LLMe yetkinlik kazanmayı amaçlar. O yüzden elinizdeki tooların amacına göre modeliniz de önem kazanmakta. Buna sonra tekrar değineceğiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/572/1*ks1xWLiGSTpK9vML1g8ctw.png" /></figure><p>Agent oluşturmak için de create_agent fonksiyonunu kullanacağız ve bazı parametreler vereceğiz.<br>İlki tanımlamış olduğumuz toollar, ikincisi bu toolları kullanacak LLM modeli.Bundan sonraki önemli parametreler de şöyle devam ediyor:</p><p>Agent oluştururken verebileceğiniz bir diğer kritik parametre system_prompt. Bu prompt, agent&#39;ın genel tavrını, rolünü ve hedef davranışını belirliyor. Eğer sağlam bir yönlendirme yapmazsanız, agent tamamen modele kalmış bir şekilde hareket eder.<br>Sonrasında middleware yapısı devreye giriyor. Middleware’ler bir nevi agent’ın “trafik polisi” gibi çalışır; model çağrısından önce veya sonra davranışı değiştirebilir, tool çağrılarını manipüle edebilir, logging ekleyebilir veya özel bir state yönetimi yapabilir.</p><p>Bir diğer önemli parametre response_format. Burada agent’ın <strong>yapılandırılmış bir çıktı</strong> üretmesini isteyebilirsiniz. Mesela bir JSON formatı, özel bir Pydantic model veya daha gelişmiş auto/strategy tabanlı yönlendirmeler. Eğer bunu verirseniz agent, modelden gelen cevabı bu formata uydurmaya çalışır.</p><p>Sonra state_schema ve context_schema geliyor. Bunlar ölçeklenebilir sistemlerde çok önemli çünkü agent&#39;ın çalışması sırasında tuttuğu state’i özelleştirmenizi sağlar. Middleware ile birleşince, multi-agent yapılarda “her agent kendi state’ini bilir” mantığını kurmuş olursunuz.</p><p>interrupt_before ve interrupt_after parametreleri ise agent&#39;ın belirli noktalarda durmasını, kullanıcıdan onay almasını veya özel bir hook çalıştırmasını sağlamak için kullanılıyor.<br> Örneğin bir “delete” işlemi yapacak tool çağrısından önce durup kullanıcıya “emin misin?” diyebilirsiniz.</p><p>Bu parametrelerin hepsini bir araya getirdiğinizde create_agent, bu yapılandırmalara göre <strong>tamamen çalışabilir bir agent graph</strong> oluşturuyor. Model mesajları üretir, bu mesajlara göre tool çağırır, tool sonuçlarını tekrar modele gönderir ve bu döngü tool çağrısı bitene kadar devam eder.</p><p>Buraya kadar gelebildiysen güzel haber, agent kavramını artık biliyor ve toollar ile besliyebiliyorsun. İsterler doğrultusunda onlarca agent onlarca tool yazmak zorunda kalabilirsin. Bunun en basit örneği geçenlerde üzerinde çalıştığım bir proje. Aşağıya bırakıyorum, onlarca tool ve o toolları yöneten agentlar ve onları yöneten bir agent. Evet doğru okudun, agentları yöneten de bir Agent var(supervisor). Bir sonraki partta ona değineceğiz ve multi-agent bir sistemde süreç nasıl yönetilmeli buna bakacağız. Bir sonraki partta görüşmek üzere</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/682/1*k_oiAwNO-HDHnuknKDJAyQ.png" /></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ca60605074a4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[DeepAgent ile Agent Orkestrasyonu Part-1]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/deepagent-ile-agent-orkestrasyonu-part-1-39148a9505f6?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/39148a9505f6</guid>
            <category><![CDATA[ai-agent]]></category>
            <category><![CDATA[agentic-workflow]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 17 Nov 2025 19:35:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-22T20:32:37.786Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>LangChain ile Agent Orkestrasyonu Part-1</h3><p>Herkese merhaba,<br> Yapay zekâ son zamanlarda kendini farklı bir konseptle özelleştirmeye başladı. Eskiden popüler olan ve yapay zekâ mühendisinin mutlaka bilmesi gereken konular; derin öğrenme modellerinin temelleri, CNN–RNN yapıları, optimizasyon algoritmaları, veri işleme teknikleri ve klasik makine öğrenmesi yaklaşımlarıydı (ki zamanında bu konular bana epey ter döktürmüştü). Bunlar hâlâ önemli, ancak yapay zekâ dünyasında odak artık bambaşka bir yere kaydı.</p><p>Bugünün yapay zekâ ekosistemi, bilgiyi nasıl kullandığı ve gerçek dünya süreçlerine nasıl entegre olduğu üzerinden şekilleniyor. Yani bir mühendis artık “Modeli nasıl eğitirim?” sorusundan çok, “Bu modeli nasıl bir sisteme dönüştürürüm?” sorusunu sormak zorunda.</p><p>Buraya kadar her şey tamam diyelim. Peki biz bunu nasıl yapacağız? Bu noktada teorik bilgiyle biraz haşır neşir olmak gerekiyor ki mühendisçe konuşabilelim.</p><h4>Yapay Zeka Yönetmek Ne demek?</h4><p>Son yıllarda sıkça duyduğumuz ve hala duymakta olduğumuz “Prompt engineering” aslında bunun bir başlangıç noktası. Yapay zekaya, yine yapay zekanın içerisindeki bilgileri temel alarak “Soru sorma” yöntemi ile yönlendirmek. İlk çıktığı zaman herkesin dilinde olan çoğu mesleği bitireceği idda edilen bir yöntem aslında ki bence gayet de güzel bir yaklaşımdı ta ki ….</p><p>Yapay zekayı yönlendirirken, yani adı üstünde “yön verirken” sizin de o yöne hakim olmanız gerekiyor. Aksi takdirde yapay zeka sizi yönlendiriyor. Prompt enginnering yaklaşımda tam da bu olmaya başladı. İnsanlar fark etmeden bilmedikleri konularda da yapay zekayı yönlendirmeye çalıştılar ki burda hüsran başlıyor,”Kimsenin birşey bilmediği yerde Yapay zeka herşeyi bilir” demiş Feyyaz Yiğit :). Bu prompt engineeringin genel sorunu da aslında buydu. Peki şimdi ne durumdayız?</p><p><strong>“Prompt Engineering yerine Context Engineering”</strong></p><p>Prompt engineering kısmındaki hatalı yaklaşımlar artık çıktı kalitesini oldukça bozmaya başlayınca hatrı sayılır kitlesi olan ve sektörde az çok yüzüne un bulaşmış olan abilerimiz buna bir dur demek zorunda kaldı ve daha çözümcül bir yöntem olan “Context Engineering”i ortaya attı. Temelde olay basitti bildiğin şeyi yönlendir ki elindeki silah sana zarar vermek yerine seni savunsun. Kitle bu yaklaşımı beğenmişti(bende beğendim btw). Ne yapmasını istediğin ve çıktıyı tahmin edebildiğin sürece yapay zeka senin için bir çırak kadar kullanışlı olabiliyordu.</p><p>Hafiften konuya ısındık varsayıyorum ve gelelim konumuza <strong>DeepAgent ile Agent Orkestrasyonu</strong>.</p><h4>Agent Nedir ve Neden Var?</h4><p>Yapay zeka Chatgpt’nin 2022 yılında yayınladığı LLM ile kış çağından yavaşça kurtulmaya başladı. Bu arada ana konsepti kaçırmamak gerekiyor, Yapay zeka şuan herkesin dilinde olan LLM lerden ibaret değil, anlaşılması adına aşağıya bir diagram salladım,inceleyebilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*GkxB29xPtjQ7hO6r.png" /></figure><p>Nerde kalmıştık. Chatgpt sayesinde bize büyük bir kapı aralanmıştı. Arkasından onlarca ai şirketi bu kapıyı ittirerek sahnedeki yerini garantilemeye çalıştı. Bu da en temelde LLM modellerinin gelişmesini ve bu modellerin beslediği yeni startupların projelerin doğmasına olanak sağladı.</p><p>Kullanım alanı arttıkça sorun yavaş yavaş kendini göstermeye başlamıştı. LLM bizim için yeterli değildi, bir input karşısında bir output almak ve bunu text →text olması yeterli gelmemeye başladı. Burda birçok sorun baş gösterdi, güncel veri olmaması, çıktının text olarak istenmemesi (execute),alınan cevabın güvenilir olmaması gibi gibi.</p><p>Burada devreye, yalnızca bilgiyi işleyen bir “beyin” olmaktan çıkıp kendi başına karar verip harekete geçebilen yapılar giriyor; yani <strong>Agentlar</strong>. LLM’in tek başına yapamadığı şey tam olarak buydu: sadece düşünüyordu ama dünyaya dokunamıyordu. Agent yapısı ise LLM’e bir beden kazandırıyor; çevresini algılayan, hedef belirleyen, plan yapan ve bu planı gerçekleştirmek için aksiyon alan bir varlığa dönüştürüyor. Artık LLM, bir şey araması gerektiğinde web’e çıkabilir, bir sistemde işlem yapması gerektiğinde API çağırabilir, bir araştırmayı derinleştirmek için kendi kendine döngü kurabilir; kısacası “git, yap, getir” diyebileceğimiz bir akla sahip olur. Böylece pasif bir sohbet modeli olmaktan çıkıp aktif olarak görev tamamlayan bir dijital çalışan hâline gelir.</p><p>Teknik bir tanım yapmak gerekirse, bir <strong>Agent</strong>, çevresinden aldığı girdileri (sensör, kullanıcı isteği, sistem verisi, web bilgisi) işleyip bunları belirli bir hedef doğrultusunda değerlendiren, ardından uygun eylemleri seçip uygulayabilen otonom bir yazılım bileşenidir; LLM bu yapının sadece “zihinsel” kısmını oluştururken, agent mimarisi ona bellek (memory), araçlar (tools), planlama modülü (planner), yürütme katmanı (executor) ve geri bildirim döngüsü (feedback loop) ekleyerek tamamen eyleme geçebilen, karar verebilen ve kendi kendine görev tamamlayabilen bir sistem hâline getirir.</p><h4>Agentlar Birlikte Güçlü</h4><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/884/0*MDDGgY53pib03iyN.jpg" /></figure><p>Aslında artık teoride hiçbir sorun kalmıyor; agent iş yapar, yükümüzü çeker, süreçleri bizim adına otomatikleştirir. Fakat pratikte ortaya çıkan bir gerçek var: <strong>tek bir agent çoğu zaman yeterli değil.</strong> Çünkü karmaşık problemler, birden fazla uzmanlık alanı, farklı araç setleri ve birbirinden bağımsız alt görevler gerektiriyor. Tek bir agent her işi yapmaya kalktığında hem yavaşlıyor hem de hata oranı artıyor. Bunun yerine, tıpkı gerçek bir ekipte olduğu gibi birden fazla agentın bir arada çalışması, birbirinden devraldığı görevlerle bir orkestrasyon oluşturması gerekiyor. Araştırmayı yapan bir agent, sonucu işleyen başka bir agent, çıktıyı değerlendiren ayrı bir agent…</p><p>BURDAN SONRASI PART-2 de konuşalım :)</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=39148a9505f6" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Performanslı Olan Mantıklı Olan Mıdır?]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/performansl%C4%B1-olan-mant%C4%B1kl%C4%B1-olan-m%C4%B1d%C4%B1r-2ec04199f3ec?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2ec04199f3ec</guid>
            <category><![CDATA[llm]]></category>
            <category><![CDATA[artificial-intelligence]]></category>
            <category><![CDATA[yapay-zeka]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 27 Feb 2025 08:48:04 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-02-27T08:48:04.854Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*IutKaPv6gQAoVGzh.png" /></figure><p>Yapay zekanın hızla gelişmesi süreçte oluşan maaliyetlenme konusunu da sürekli ele almayı gerektiriyor. Burada bu konu üzerinde duracağız. Resimler ve benchmark yapıları <a href="https://medium.com/@ilsilfverskiold?source=post_page---byline--04802074e095---------------------------------------">Ida Silfverskiöld</a> aittir.</p><p>LLM providerler sayesinde geliştiriciler/kullanıcılar yazılımda ek bir Yapay Zeka bilgisine ihtiyaç duymadan API ler sayesinde gereki entegrasyonları yapabilmekte, peki bu API ücretlendirmeleri neye ve kime göre en mantıklısı, hangi LLM hangi durumlarda daha Fiyat/Performans ürünü?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*G01Pmmadd-jMWBv5.png" /></figure><p>Her LLM’in diğerlerinden üstün olduğu alanlar mevcut. Yukarıdaki resimde görüldüğü gibi kodlama, matematik, konuşma, düşünme gibi pek çok farklı paramterede ustalıkları mevcut.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/0*zO5c0GDpJu6X82jc" /></figure><p>Örneğin Gemini tarafından sağlanan modeller, DeepSeek R1&#39;de olduğu gibi matematikte iyi performans gösterirken, GPT-4o konuşma/anlaşma konusunda diğerlerinden iyi durumda. Sahneye sonradan çıkan Grok 3 ise Chatbot Arena alanında benchmark değerlerinde diğer LLMlere üstünlük kuruyor.</p><p>Bu konuda aklınıza direkt sektörün öncülerinden OpenAI gelebilir. Nasıl Groku geçemez gibi bir soru oldukça doğaldır. LLM yapıları sürekli kendini geliştiriyor ve iyileştiriyor. Burada çıktı kalitesi, başlangıç değerlerinden ve mazisinden tamamen ayrışıyor. Öte yandan kodlama alanında Claude 3.7 rakiplerine ezici bir üstünlük sunmakta.Her LLM kendine ait has özelliklere ve yetkinliklere sahip.</p><p>Kimi zaman kullandığınız LLM benchmark listesinde rakip olan diğer LLM’leri geçebilir. Bu o modelin her yerde kullanılacağı anlamına gelmez. Nasıl mı?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*i1KKbjz5DnPPEYuh.png" /></figure><p>Elimizde 2 adet model var. OpenAI o1 ve DeepSeek R1, bu modelleri kodlama alanında karşılaştırırsak o1, R1&#39;e %5lik bir performans farkı mevcut ama fiyat olarak 14 kat bir artışı göz ardı etmemek lazım. Burada ana unsur</p><p><strong>“Performansı iyi olan her zaman en mantıklı olan değildir.”</strong></p><p>Şimdi dilerseniz hangi alanda hangi LLM daha mantıklı bir tercih olabilir ona bakalım.</p><h3>Akıl Yürütme ve Akıl Yürütmeyen Modeller(Reasoning)</h3><p>Akıl yürütme kavramı, LLM’lerin AGI’ye açılan kapısı diyebiliriz. Bu kısımda akıl yürüten-yürütemeyen modeller arasındaki farkı detaylandırmak önemli, Akıl yürüten modeller kendileri verilen input değerini kendi içerisinde “Black box” mantığı ile işler ve sürekli kendi için doğru bir yol bulmaya çalışır/gayret eder.Bu da doğal olarak zaman anlamına gelir. Düşünmek zaman alır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*P7Ey9nfVDEX_9UJD.png" /><figcaption>CoT</figcaption></figure><p>Burada DeepSeek R1&#39;in insanlara benimsettiği CoT(Chain of Thought) ile birlikte akıl yürütme konusu daha iyi anlaşılıyor.Akıl yürütmeyi basit düzeyde şu şekilde anlatabilirim:</p><p>“Elinizde bir yazılım işi var, bu işi araştırma yetisi olmayan bir bilgisayara ve araştırma yetisi olan bir bilgisayara eş zamanlı verelim. Burada araştırma yetisi olmayan bir bilgisayarın çıktısı kendi içersinde bulunan bilgilerle/değerlerle bunu anlamaya çalışıp çözerken; araştırma yetisi olan bir bilgisayar bu konuyu kendi içerisinde processlere ayırıp bunu araştırıp/geliştirirerek çıktıya ulaşacaktır. Ve doğal olarak çıktı kalitesi Akıl yürüten modellerde daha iyi olacaktır.</p><p>Ee o zaman hep akıl yürüten modeller kullanalım, niye diğerlerini kullanmıyoruz? Beklenen bir soru ve cevabı da hazır. Buyrun:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*H5fZh2tqe5L1G7sY.png" /></figure><p>Yukarıda bulunan grafikte akıl yürüten ve yürütmeyen modellerin latency(gecikme) sürelerini görmektesiniz. Reasoning modellerinin çıktı süreleri normal modellere göre 10–15 kat fazla durumda. Yazının başında da dediğim gibi Düşünmek zaman alır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*N7z9Fw7-cfCKMyPp.png" /></figure><p>Akıl yürütme kavramı arka planda input içerisinde input olarak kurgulanabilir. Bunu temele oturtursak fiyatlandırma özelinde Akıl yürüten modellerin daha pahalı olduğu sonucunu çıkarabiliriz ki doğru olan da budur.</p><h3>Kodlamada Modeller</h3><p>Bir yazılımcı olarak beni en çok ilgilendiren konuya geldik. Kodlama…</p><p>Modellerin çoğu ilk hedef olarak kodlama üzerinden kullanıcılara çıktı üretirken, son zamanlarda arama,düşünme konularında kullanıcılara hitap ediyorlar.</p><p>Bir modelin yazılım başarısını farklı benchmark metrikleri ile ölçebiliyoruz. Benim için önemli olan metrik SWE-bench değerleri.</p><p>SWE basit düzeyde, yazılım modellerinin Github üzerinde belli başlı sorunları kendi başına çözebilen sistemlerin istatistiki verileridir.</p><p>Resim kaynağı gereği Aiderin yayınlamış olduğu<a href="https://aider.chat/docs/leaderboards/"> liderlik tablosu</a> üzerinden bu değerleri inceleyeceğiz:</p><p>Aiderin yayınlamış olduğu LB’de, Anthropic’in yeni piyasaya sürdüğü Claude Sonnet 3.7-thinking Polyglot skor tablosunu dahil etti ve şuan%64.9 ile lider durumda ki beklenen de buydu diyebilirim.Diğer modellerin başarısını da buradan inceleyebilirsiniz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*9duN0fI7gXvv78am.png" /></figure><p>Başka bir karşılaştırma durmunu da incelemek gerekirse livebench değerlerine bakabiliriz(resim kaynağı gereği). Bu grafikte score durumunda %74.54 başarı oranı ile tahmin edebileceğiniz üzere claude 3.7 sonnet ağırlığını koymuş. Burada o3 mini-high için de %82.74 bir skor mevcut. Claude’den daha iyi olduğu belirtiyor. Grafiğin Y eksinin önemini aslında X ekseni belirliyor. Başarılı bir modelin fiyatlandırması başarılı olmadığı sürece “Başarılı” durumu devam eder mi?</p><p>1000 api çağrımı baz alındığı zaman claude 5 dolarlık bir ücret beklerken o3-mini-high yaklaşık 1–2 dolarlık bir ücrete sahip. Kısaca:</p><p>o3-mini-high&gt;claude 3.7 sonnet</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/0*yOYpFHcm9jqhkEAP.png" /></figure><p>Burdan sonrasında diğer metrikleri incelemek de gerekecektir şimdilik bu kadarlık LLM sohbeti yeterli, bir sonraki yazıda görüşmek üzere kendinize dikkat edin.</p><p>Görsel Kaynağı: <a href="https://medium.com/@ilsilfverskiold">Medium</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2ec04199f3ec" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rust Programlama S0B1:Temeller]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/rust-programlama-s0b1-temeller-d29292f8a6f7?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d29292f8a6f7</guid>
            <category><![CDATA[programming-languages]]></category>
            <category><![CDATA[programming]]></category>
            <category><![CDATA[rustlang]]></category>
            <category><![CDATA[developer]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 13 Jan 2024 11:19:05 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-01-13T11:19:05.702Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Rust programlama dili, 2010 yılında Mozilla Vakfı tarafından geliştirilmeye başlanan bir genel amaçlı sistem programlama dilidir. Güvenli, hızlı ve güvenilir olması hedeflenmiştir. Rust, C ve C++ gibi düşük seviyeli dillerin hız ve güvenliğini, yüksek seviyeli dillerin kolaylık ve üretkenliğiyle birleştirmeyi amaçlar.</p><p>Yazılımcıların evi haline gelen StackOverflow’un geliştirici anketlerinde ise “en çok sevilen yazılım dili” özelliğini uzun zamandır elinde bulundurmakta.</p><figure><img alt="StackOverFlow survey" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/196/1*GeMqQPQ-38zRS1bnqDWj3g.png" /></figure><h3>Rust Dilinin Yapısı</h3><p>Rust’un dil yapısı, diğer programlama dillerine göre bazı farklılıklar gösterir. Bu farklılıklar, Rust’un güvenli, hızlı ve güvenilir bir dil olarak tasarlanmasından kaynaklanmaktadır.</p><p>Rust’un ana özellikleri şunlardır:</p><h3>Sahiplik sistemi (Ownership system):</h3><p>Rust programlama dilinin en temel özelliklerinden biridir. Ownership sistemi, her bellek parçasının yalnızca tek bir değişkene ait olabileceğini ve değişkenin kapsamı sona erdiğinde bellek parçasının otomatik olarak serbest bırakılacağını garanti eder.</p><p>Bu, bellek hatalarını ve segmantasyon hatalarını önlemeye yardımcı olur. Ownership sistemi, bir değişkenin bellek parçasına sahip olduğu anlamına gelir. Ownership, değişkenin kapsamı sona erdiğinde bellek parçasının otomatik olarak serbest bırakılmasını sağlar. Bir değişken, başka bir değişkene atanarak veya bir değişkenin kapsamı sona erdiğinde sahipliğini kaybeder.</p><p><strong>Ownership sistemi, iki ana kurala dayanır:</strong></p><p><strong>1-Her bellek parçasının yalnızca tek bir sahibi olabilir.</strong></p><p><strong>2-Bir değişkenin kapsamı sona erdiğinde, değişkenin sahibi olduğu tüm bellek parçaları otomatik olarak serbest bırakılır.</strong></p><p>Bu kurallar, Rust’un güvenli bir dil olarak tasarlanmasını sağlar. Bellek hataları ve segmantasyon hataları, genellikle bir değişkenin birden fazla sahibinin olması veya bir değişkenin kapsamı sona erdikten sonra hala kullanılması sonucu ortaya çıkar. Ownership sistemi, bu tür hataları önleyerek Rust’un güvenli bir dil olmasını sağlar.</p><p>Ownership sistemi, ilk başta karmaşık gibi görünebilir, ancak aslında oldukça basittir. Bu sistemi anlamak için, aşağıdaki temel kavramları bilmek gerekir:</p><p><strong>Owner: </strong>Owner, bir bellek parçasının sahibi olan değişkendir.</p><p><strong>Borrowing:</strong> Borrowing, bir değişkenin değerini geçici olarak kopyalamadan kullanmayı sağlar.</p><p><strong>Referance</strong>: Referance, bir değişkenin bellek adresini saklar ve değişkenin değerine doğrudan erişilmesini sağlar.</p><p>Ownership sistemi, bu kavramlar kullanılarak uygulanır.</p><p>Örneğin, bir değişken bir bellek parçasına sahip olduğunda, değişkenin kapsamı sona erdiğinde bellek parçası otomatik olarak serbest bırakılır. Ancak, bir değişken bir bellek parçasını ödünç aldığında, bellek parçası ödünç alan değişkenin kapsamı sona erdiğinde serbest bırakılmaz. Bunun yerine, bellek parçası sahip olan değişkenin kapsamı sona erdiğinde serbest bırakılır.</p><h3><strong>Tür sistemi (type system) :</strong></h3><p>Rust programlama dilinin temel özelliklerinden biri olan tür sistemi, değişkenlerin türlerini açıkça belirtmeyi gerektirir. Bu, derleyicinin tür uyumsuzluklarını ve diğer potansiyel hataları tespit etmesini sağlar. Rust’un tür sistemi, statik olarak kontrol edilen bir türdür. Bu, tür hatalarının derleme zamanında tespit edilmesini sağlar ve programın çalıştırılma zamanında tür hatalarının oluşmasını önler.</p><p><strong>Tür:</strong>Değişkenin veya ifadenin değerinin türünü belirtir.</p><p><strong>Tür uyumluluğu:</strong>Tür uyumluluğu, iki türün birbirleriyle uyumlu olup olmadığını belirler.</p><p><strong>Tür dönüştürme:</strong>Bir değerin bir türden başka bir türe dönüştürülmesini sağlar.</p><h3><strong>Rust Kurulumu:</strong></h3><p><strong>macOS</strong></p><p>Rustu macOS,Linux temelli bir işletim sisteminde yazacaksanız aşağıdaki komutu yazmanız yeterli olacaktır:</p><pre>curl https://sh.rustup.rs -sSf | sh</pre><p><strong>Windows</strong></p><p>Windows işletim sisteminde herhangi bir Linux dağıtıcısı kullanarak aşağıdaki komut ile Rustu kurabilirsiniz:Örneğin chocolatey için</p><pre>choco install rustup.install</pre><h3><strong>Proje oluşturma:</strong></h3><p>Rust paketlerini yönetmek için Cargo aracı kullanılır. Rust’ın doğru şekilde kurulmuş olması durumunda, Cargo’nun sürümü de yazdırılacaktır.</p><pre>cargo new &lt;projeAdi&gt;</pre><p>Yukarıdaki komut ile örnek bir Rust projesi oluşturulacaktır. Bu komut sonucu aşağıdaki yapıya benzer bir file structure oluşacaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/297/1*Tj3QCLy2e1L2CYoheHelew.png" /></figure><p>Yukarıdaki yapıda bulunan dosyaların ne işe yaradığı aşağıda bulunmaktadır:</p><p><strong>Cargo.toml</strong>:Bu dosya, projenin meta verilerini içerir. Projenin adı, sürümü, bağımlılıkları ve diğer yapılandırma seçenekleri gibi bilgiler bu dosyada bulunur.</p><p><strong>src/:</strong>Bu dizin, projenin kaynak kodunu içerir.</p><p><strong>main.rs:</strong>Bu dosya, projenin ana kod dosyasıdır. Projenin giriş noktası olan `<strong>main</strong>` fonksiyonu bu dosyada bulunur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*8QWzSH7U_wjMcr_ev1R4dA.png" /><figcaption>,</figcaption></figure><p>Birsonraki yazıda Rust ile değişkenlere geçiş yapıyor olacağız.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d29292f8a6f7" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rust ile Vigenere’nin Hakkını Verme]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/rustla-vigenere-nin-hakk%C4%B1n%C4%B1-verme-95ba270558c3?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/95ba270558c3</guid>
            <category><![CDATA[rustlang]]></category>
            <category><![CDATA[vigenere]]></category>
            <category><![CDATA[algorithms]]></category>
            <category><![CDATA[cryptology]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 03 Mar 2023 11:11:31 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-03-03T16:04:31.970Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/905/1*_21kmQCX0W_6-nGJRMYSbA.png" /></figure><h3>Vigenere Şifrelemesi nedir?</h3><p>16. yüzyılda İtalyan diplomat ve polimat Leonardo da Vinci’nin zamanına kadar uzanan bir hikaye düşünün! O dönemde, şifreleme ve şifre çözme teknikleri diplomatik yazışmalar ve askeri mesajlaşmalar için yaygın bir şekilde kullanılıyordu.</p><p>Vigenere Şifrelemesi, 16. yüzyılda, Fransız diplomat <strong>Blaise de Vigenere</strong> tarafından geliştirildi. Bu şifreleme yöntemi, önceki şifreleme yöntemlerinden farklı olarak, bir dizi alfabetik anahtar kelime kullanarak şifreleme yapar. Bu yöntem, monoalphabetic şifreleme yöntemlerinden daha güvenli olarak kabul edilir çünkü şifreli metindeki her harf, açık metindeki farklı harflerden gelir ve frekans analizi yöntemiyle daha zor kırılabilir.</p><p>Bu şifreleme yöntemi, yıllar boyunca kullanılmış ve değiştirilmiştir. 19. yüzyılın sonlarında, Charles Babbage polyalphabetic şifreleme yöntemleri hakkında yazmış ve Vigenere Şifrelemesi gibi bazı yöntemleri geliştirmiştir.</p><p>20.yüzyılda, Vigenere Şifrelemesi, şifreleme alanındaki gelişmelerle birlikte, yerini daha güvenli ve modern şifreleme yöntemlerine bırakmıştır. Ancak, Vigenere Şifrelemesi, matematiksel ve tarihsel önemi nedeniyle hala öğrenilip uygulanmaktadır ve kriptografi alanında önemli bir yere sahiptir.</p><h3>Vigenere Şifreleme Yöntemi Çalışma Prensibi</h3><p>Bu şifreleme yöntemi, açık metni şifrelemek için bir anahtar kelime kullanır. Anahtar kelime, şifreleme sürecindeki her harfin kaydırma değerlerini belirler. Örneğin, açık metnimiz “HELLO” ve anahtar kelimesi “CRYPTO” olsun. Anahtar kelimesi, açık metindeki her harfin şifrelenmesi için bir kaydırma değeri belirlemek için kullanılacaktır.</p><p>Şifreleme sürecine geçmeden önce, anahtar kelimenin nasıl oluşturulduğunu anlatalım. Anahtar kelime, şifreleme algoritması tarafından kullanılacak her harf için bir sayıya karşılık gelen bir sayı dizisi olarak düşünülebilir. Anahtar kelimenin uzunluğu, açık metnin uzunluğuna eşit veya daha uzun olmalıdır.</p><p>Şifreleme süreci, açık metin harflerinin anahtar kelime harfleriyle eşleştirilmesi ve Vigenere Şifrelemesi algoritmasının uygulanmasıyla gerçekleştirilir. Bu işlem, açık metnin her harfi için ayrı ayrı yapılır. Her harf, kendisine eşleştirilen anahtar kelimesi harfi tarafından belirlenen bir kaydırma ile şifrelenir.</p><p>Son olarak, şifreli metin oluşturulur. Açık metnin tamamı şifrelendikten sonra, her bir şifrelenmiş harf birleştirilerek şifreli metin oluşturulur. Bu şifreli metin, anahtar kelime ve açık metnin bir kombinasyonudur.</p><p>Kısacası, Vigenere Şifrelemesi, açık metni şifrelemek için anahtar kelime kullanır. Anahtar kelime, her harfin şifrelenmesi için bir kaydırma değeri belirler. Şifreleme işlemi, açık metnin her harfi için ayrı ayrı yapılır ve şifreli metin, şifreleme işlemi sonucu oluşur.</p><p>Daha ayrıntılı bir şekilde çalıma prensibini anlamak için bir örnek daha yapalım.</p><p>Mesajımız: “<strong>ATEŞ</strong>”,</p><p>Anahtarımız:”<strong>ETH</strong>”,</p><p>bu verilere göre şifreli mesajı bulalım.</p><p><strong>1.Adım</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6W_zY58TqlUWv5MDYI33tQ.png" /></figure><p>Mesajın ve anahtarın alfabedeki yerini buluyoruz.Bu kısımda dikkat edilmesi gereken nokta hangi alfabeye göre işlem yapacağımız. Ben latin alfabesine göre işlem yapacağım bu örnekte fakat çoğunlukla, hatta tamamen <strong>İngiliz Alfabesi</strong> kullanılır.</p><p><strong>2.Adım</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*n6SzOjx8KYzg_VEWVJ6yQA.png" /></figure><p>Bulduğumuz mesaj ve anahtarın değerini topluyoruz. Burada da bir püf nokta mevcut. Şayet anahtarınız mesajınızdan kısa ise anahtarı tekrarlı şekilde kullanmamız gerekiyor. Bu da biraz sonra değineceğimiz <strong>Kasiski Saldırı Yöntemi</strong>ne açık kapı bırakıyor.</p><p>İşte bu kadar. Artık elimizde şifreli bir mesaj mevcut.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/828/1*q6OWWkBzgnssgHbVvBTwrA.png" /></figure><h3>Vigenere Şifrelemeye Güven Olur mu?</h3><p>Vigenere şifrelemesi bir polyalphabetic substitution cipher (çoklu alfabetik yer değiştirme şifreleme) yöntemidir. Bu yöntemi kullanırken akla gelecek ilk atak yöntemi <strong>Kasiski Saldırısı</strong> olmakta. Peki nedir bu Kasiski?</p><p>Kasiski saldırısı, Vigenere şifrelemesi gibi polyalphabetic substitution cipher (çoklu alfabetik yer değiştirme şifreleme) yöntemlerine karşı kullanılan bir çözme yöntemidir. Bu yöntemde, açık metinde tekrarlanan karakter grupları aranır ve bu grupların arasındaki mesafe hesaplanır. Bu mesafelerin ortak bölenleri bulunarak anahtarın uzunluğu tahmin edilir ve şifreli metin analiz edilerek anahtar çözülmeye çalışılır.</p><p>Kasiski saldırısı, Charles Babbage’in bir makalede bahsettiği, ancak 19. yüzyılda Friedrich Kasiski tarafından tam olarak geliştirilen bir yöntemdir. Bu yöntem, öncelikle açık metinde tekrarlanan üçlü karakter gruplarını (trigrams) arar. Bu trigramların şifreli metinde de tekrarlandığı varsayılır. Trigramlar arasındaki mesafeler hesaplanarak, trigramların açık metindeki mesafeleri için ortak bir bölüm (faktör) bulunmaya çalışılır. Bu ortak bölüm, anahtarın uzunluğu ile ilişkilidir.</p><p>Ortak faktörlerin bulunmasının ardından, anahtarın uzunluğu tahmin edilir. Tahmin edilen anahtar uzunluğuna göre, şifreli metin bloklar halinde ayrılır ve her bir blok tek alfabetik yer değiştirme şifreleme yöntemi ile çözülmeye çalışılır. Bu sayede, Vigenere şifrelemesi çözülür.</p><p>Kasiski saldırısı, Vigenere şifrelemesi gibi polyalphabetic substitution cipher yöntemleri için etkili bir çözme yöntemi olmasına rağmen, anahtar uzunluğunun tahmin edilmesi için yeterli trigramın açık metinde tekrar etmesi gerektiği için bazı durumlarda uygulanabilirliği kısıtlı olabilir.</p><h3>Rust İle Vigenere’nın Hakkını Verme</h3><p>Ve beklenen an geldi. Rust ile Vigenere’nın hakkını vermeye hazır mısınız? İhtiyacımız olan tek şey rust. Hadi başlayalım!</p><p>İlk olarak şifreleme fonksiyonunu oluşturmakla işe başlayalım</p><p>encrypt_vigenere fonksiyonu, bir anahtar (key) ve açık metin (plain_text) alır ve açık metni anahtar kullanarak şifreler. Fonksiyon, şifrelenmiş metni döndürür.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1021/1*fuMj64uKpMqEfg0FU17OwA.png" /></figure><p>decrypt_vigenere fonksiyonu, bir anahtar (key) ve şifreli metin (cipher_text) alır ve şifreli metni anahtar kullanarak çözer. Fonksiyon, çözülmüş metni döndürür.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lGtu7tCogPAl7Q_a2xHwvw.png" /></figure><p>main fonksiyonu, bir örnek açık metin (plaintext) ve anahtar (key) tanımlar. Daha sonra, encrypt_vigenere fonksiyonu kullanılarak açık metin şifrelenir ve şifreli metin (ciphertext) ekrana yazdırılır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/819/1*LkM7rdZj10Y_-O5bkcqcpQ.png" /></figure><p>Son olarak, decrypt_vigenere fonksiyonu kullanılarak şifreli metin çözülür ve çözülmüş metin (decryptedtext) ekrana yazdırılır.</p><p>Bir medium yazısının daha sonuna geldik. Kapanışı yapmadan önce yazıda yazmış olduğum kodlara <a href="https://github.com/atesbey-design/vigenere_cipher_rust"><strong>BURADAN </strong></a>ulaşabilirsiniz.</p><p><strong>İşiniz 🦀rust gitsin :)</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=95ba270558c3" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rust İle Sezar’ın Hakkını Verme]]></title>
            <link>https://medium.com/@tuncerbyte/rust-i%CC%87le-sezar%C4%B1n-hakk%C4%B1n%C4%B1-verme-4876a00427e5?source=rss-5b5d55c62ef1------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4876a00427e5</guid>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[rustlang]]></category>
            <category><![CDATA[cryptology]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tuncer Bağçabaşı]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 23 Feb 2023 19:28:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-23T19:28:57.363Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/810/1*PFJ8nAqnA07jUWR10OqKig.png" /></figure><h3>Sezar Şifreleme Yöntemi</h3><p>Sezar şifreleme, en eski ve en basit şifreleme yöntemlerinden biridir. Tarihi MÖ 100 yıllarına kadar uzanan bu şifreleme yöntemi, adını Roma İmparatorluğu’ndan alan Jül Sezar’dan almıştır.</p><p>Sezar şifreleme algoritması, bir mesajdaki harfleri belirli bir sayıda kaydırarak şifrelenmesi işlemidir. Örneğin, harfleri üç harf geriye kaydırdığımızda “ABC” yerine “XYZ” elde edilir. Şifreleme işlemi tamamlandıktan sonra, mesajı çözmek için aynı kaydırma işlemi tersine çevrilir.</p><p>Sezar şifreleme algoritması, özellikle tarih boyunca askeri iletişimde kullanılmıştır. Ancak, günümüzde artık pek güvenli bir şifreleme yöntemi olarak kabul edilmemektedir. Çünkü, sezar şifreleme yöntemi oldukça kolaylıkla kırılabilir ve şifrelenmiş mesajları çözmek için birçok teknik kullanılabilir.</p><p>Yine de, sezar şifreleme algoritması, temel şifreleme tekniklerini öğrenmek isteyenler için iyi bir başlangıç noktasıdır. Bu şifreleme yöntemi hala birçok programlama diliyle uygulanmaktadır ve yine de bazı basit uygulamalar için kullanılabilir. Ancak, güvenli ve kapsamlı bir şifreleme için bugün daha güçlü algoritmalar tercih edilir.</p><p>Bu yazıda, Sezar şifreleme algoritmasını detaylı bir şekilde ele alacağım ve nasıl uygulanabileceğini anlatacağım. Umarım bu yazı sizlere sezar şifreleme algoritması hakkında daha iyi bir anlayış sağlar.</p><h3>Sezar Şifreleme Yöntemi Çalışma Prensibi</h3><p>Sezar şifreleme algoritması, bir mesajın her harfini belirli bir sayıda kaydırarak şifreler. Bu kaydırma sayısı anahtar olarak adlandırılır ve genellikle 1 ile 26(yabancı alfabe) arasında bir sayıdır. Örneğin, anahtar 3 ise, A harfi C harfi ile değiştirilir, B harfi D harfi ile değiştirilir ve bu şekilde devam eder.</p><p>Şifreleme işlemi tamamlandıktan sonra, şifrelenmiş mesajın her harfi, anahtar sayısı kadar geriye doğru kaydırılarak çözülür. Bu işlem, şifrelenmiş mesajın orijinal metne dönüştürülmesini sağlar.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1013/1*fowAxmaZix37iwBlbytj5A.png" /></figure><p>Sezar şifreleme algoritmasının çalışma adımları şu şekildedir:</p><ol><li>Şifrelenecek metin belirlenir ve her harf alfabetik sıraya göre numaralandırılır. Örneğin, A harfi 1, B harfi 2, C harfi 3 şeklinde numaralandırılır.</li><li>Anahtar belirlenir. Bu anahtar, her harfin kaç adım geriye kaydırılacağını belirleyen bir sayıdır. Örneğin, anahtar 3 ise, A harfi C harfi ile değiştirilir.</li><li>Şifreleme işlemi başlar. Her harf, anahtar sayısı kadar geriye kaydırılarak şifrelenir. Örneğin, “HELLO” mesajı anahtar 3 ile şifrelendiğinde “KHOOR” elde edilir.</li><li>Şifrelenmiş mesaj alıcıya gönderilir.</li><li>Alıcı, şifreli mesajı çözmek için aynı anahtar sayısı ile her harfi ileriye doğru kaydırır. Bu işlem sonucunda, şifrelenmiş mesaj orijinal metne dönüştürülür.</li></ol><p>Sezar şifreleme algoritması oldukça basit bir şifreleme yöntemidir, ancak güvenli bir iletişim için yeterli değildir. Bu nedenle, günümüzde daha güçlü şifreleme yöntemleri kullanılır. Ancak, Sezar şifreleme algoritması hala temel şifreleme yöntemlerini anlamak isteyenler için iyi bir başlangıç noktasıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/827/1*qwfw1A7oqimi8FLlF3xMAw.png" /></figure><h3>Sezar’a Güven Olur mu?</h3><p>Sezar şifreleme algoritması, tarihte kullanılan en eski şifreleme yöntemlerinden biridir. Ancak, günümüzde kullanılan güvenlik standartlarına uygun bir şifreleme yöntemi değildir.</p><p>Bunun nedeni, Sezar şifreleme algoritmasının çok kolay kırılabilmesidir. Şifreleme işlemi, belirli bir anahtar değeri kullanılarak metindeki her karakterin belirli bir sayı kadar kaydırılmasıyla gerçekleştirilir. Ancak, anahtar değeri bilinirse, şifreli metnin orijinal haline geri dönüştürülmesi çok kolaydır.Örneğin latin alfabesi için anahtar değeri 28 olmakta, ve şifreli mesaj 28 denemede kırılabilmektedir.</p><p>Ayrıca, Sezar şifreleme algoritması, metnin harf sıklıklarını değiştirmediği için frekans analizi gibi basit tekniklerle de kırılabilir. Bu nedenle, günümüzde daha güçlü şifreleme algoritmaları tercih edilmektedir.</p><p>Ancak, Sezar şifreleme algoritması hala eğitim amaçlı olarak veya basit mesajların şifrelenmesi için kullanılabilir. Ayrıca, diğer şifreleme yöntemlerinin temel prensiplerini anlamak için de faydalıdır.</p><p>Sonuç olarak, Sezar şifreleme algoritması, tarihte önemli bir yere sahip olsa da, günümüzde kullanılan güvenlik standartlarına uygun bir şifreleme yöntemi değildir.</p><h3>Rust İle Sezar’ın Hakkını Verme</h3><p>Ve beklenen an geldi. Rust ile sezar’ın hakkını vermeye hazır mısınız? İhtiyacımız olan tek şey rust. Hadi başlayalım!</p><p>Öncelikle, <em>encrypt</em> fonksiyonunu tanımlayalım<em>. </em>Bu fonskiyon, metin ve kaydırma miktarı (shift) argümanlarını alır ve şifrelenmiş metni döndürür.</p><p>İlk olarak, bir boş sonuç dizesi oluşturuyoruz. Ardından, metnin her bir karakteri için bir döngü oluşturuyoruz. Döngüde, karakterin alfabetik bir karakter olup olmadığı kontrol ediyoruz. Eğer öyleyse, karakterin büyük harfli veya küçük harfli olduğunu belirlemek için ASCII değerini kullanıyoruz. Daha sonra, karakterin alfasayısal indis değeri hesaplayıp verilen kaydırma miktarı ekliyoruz. Bu hesabı tamamladıktan sonra, şifreli karakteri hesaplayıp sonuç arrayine ekliyoruz. Eğer karakter alfasayısal bir karakter değilse, doğrudan sonuç dizesine ekliyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/842/1*FFC5vGCTtLOLRUFcRpkw8Q.png" /></figure><p>Şifreleme algoritmasını yazıp, deşifreleme fonksiyonu eklememek olmaz. Şimdi şifreli mesajı gerekli durumda çözmek için bir <em>decrypt </em>fonksiyonu yazalım.</p><p>Aşağıdaki koddan anlaşılacağı üzere, bir cipher(şifre) değeri ve bir shift(kaydırma) değeri alıyoruz. Bu değerleri <em>encrypt </em>fonskiyonunu çağırarak içerisine yerleştiriyoruz. Buraya dikkat! shift kısmına 26- shift yazmamızın nedeni alfabetik olarak işlemi başlangıç değerine almak.</p><p>Bir örnekle açıklamak gerekirse:</p><p>A-&gt;1 encrypt(A,3) değeri bize D harfini verecek. D harfini decrypt fonksiyonuna soktuğumuz zaman 26–3 den 23 kez öteleme yapacağız. Bu da bizi tekrardan A harfine ulaştırıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/623/1*-j21GCeZU3vnQgrbwidk0A.png" /></figure><p>Kodun devam kısmında kullanıcıdan girilen değerleri almak için main fonksiyonunda birkaç tanımlamalar yaptım. Bu kısımı bence geçin, zaman kaybı :)</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/757/1*1lxINFRis4wT19krbz63yQ.png" /></figure><p>Bir medium yazısının daha sonuna geldik. Kapanışı yapmadan önce yazıda yazmış olduğum kodlara <a href="https://github.com/atesbey-design/rust_cryptology"><strong>BURADAN</strong> </a>ulaşabilirsiniz.</p><p><strong>İşiniz 🦀rust gitsin :)</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4876a00427e5" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>