<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Tungaahui Data Studio on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Tungaahui Data Studio on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@tungaahui?source=rss-a1457708a701------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*4xhEcZPOaeXSQKHumkMMsw.png</url>
            <title>Stories by Tungaahui Data Studio on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@tungaahui?source=rss-a1457708a701------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 05:55:22 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@tungaahui/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Нээлттэй өгөгдлийг хэн үүсгэх, нийтлэх боломжтой вэ?]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D0%BD%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D2%AF%D2%AF%D1%81%D0%B3%D1%8D%D1%85-%D0%BD%D0%B8%D0%B9%D1%82%D0%BB%D1%8D%D1%85-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B6%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D0%B2%D1%8D-8860e7aba500?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8860e7aba500</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 31 Oct 2022 14:29:23 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-10-31T14:29:23.933Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<ol><li>Төр</li></ol><p>Бүх шатны төрийн байгууллага өөрт цугларсан өгөгдлийг нээлттэй өгөгдөл болгон нийтлэх боломжтой. Төрд улс орны бүхий л өнцөг булан, хүн амыг хамарсан өргөн хүрээний өгөгдөл бий болж байдаг.</p><p>Улс орнуудын Засгийн газар нь нээлттэй өгөгдлийг бий болгоход тэргүүлэх үүрэгтэй оролцдог. Учир нь, нээлттэй өгөгдлийн тусламжтай төрийн үйлчилгээг сайжруулах, ил тод байдлыг хангах, засаглал дахь иргэдийн оролцоог нээлттэй болгох боломж бүрддэг. Нээлттэй өгөгдөлд суурилсан оновчтой, чиглэсэн бодлого хэрэгжүүлэх боломжтой.</p><p>2. Эрдэм шинжилгээ, судалгааны байгууллага</p><p>Тодорхой аргачлал, арга зүйн хүрээнд бий болгосон судалгааны өгөгдлүүдийг нээлттэй өгөгдөл болгон нийтлэх боломжтой. Судалгааны өгөгдөл нь тодорхой зорилготой бий болгосон, аливаа асуудалд шийдэл өгөх боломжийг эрэлхийлсэн өгөгдлүүд байдаг тул нээлттэй өгөгдөл болгон түгээснээр шинэ шийдэл, шинэ гарцыг нээхэд тусална.</p><p>3. Иргэний нийгмийн байгууллага</p><p>Иргэний нийгмийн байгууллагууд өөрийн эрхэлж буй үйл ажиллагааны хүрээнд нарийвчилсан өгөгдлүүдийг үүсгэж нээлттэй өгөгдөл хэлбэрээр түгээх боломжтой. Тодорхой нийгмийн асуудлуудыг шийдвэрлэхэд өгөгдөлд суурилсан дуу хоолой илүү хүчтэй, итгэл төрүүлэхүйц байж чаддаг.</p><p>4. Бизнес</p><p>Бизнесийн үйл ажиллагааны явцад хэрэглэгчийн их хэмжээний өгөгдөл үүсэж байдаг. Эдгээр өгөгдлийн хувь хүний болон бизнесийн нууцтай хамааралтай өгөгдлүүдийг танигдахгүй болгох замаар бизнесийн байгууллагууд өөрт цугларсан өгөгдлөө тодорхой нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх, салбарын нөхцөл байдлыг үнэлэх, хэрэглэгчдийн зан төлвийг судлах зэрэг зорилгоор нээлттэй хуваалцах боломжтой.</p><p>5. Иргэд</p><p>Бид алхам тутамдаа өгөгдөл үүсгэж байдаг. Цахим технологи, цахим үйлчилгээний боломжууд нь бидний үйл хөдлөл бүрийг өгөгдөл болгон бүртгэх, хадгалах боломжийг үүсгэсэн. Иргэд тодорхой зорилгын хүрээнд өөрийн өгөгдлөө нээлттэй ашиглуулах, нээлттэй өгөгдлийн санд хандивлах боломжтой.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8860e7aba500" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[“Нээлттэй өгөгдлийн үнэ цэн” сургалт, хэлэлцүүлгийн эргэн тойронд]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D0%BD%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D2%AF%D0%BD%D1%8D-%D1%86%D1%8D%D0%BD-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D1%85%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%86%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%8D%D0%BD-%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4-e91eb4158037?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e91eb4158037</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 30 Sep 2022 10:57:54 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-10-24T04:47:07.347Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Нээлттэй Нийгэм Форум, Тунгаахуй өгөгдлийн урлан хамтран хэрэгжүүлж буй “Нээлттэй өгөгдөлд суурилсан нээлттэй засаглалыг бэхжүүлэх нь” төслийн хүрээнд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам, Үндэсний статистикийн хороотой хамтран нээлттэй өгөгдөл хариуцсан төрийн байгууллагуудад “Нээлттэй өгөгдлийн үнэ цэн” сургалт, хэлэлцүүлгийг 2022 оны 9 дүгээр сарын 22-нд зохион байгуулав.</p><p>Энэ хүрээнд нээлттэй өгөгдлийн талаар гол ойлголтууд, нээлттэй өгөгдлийг үүсгэх, нийтлэхэд анхаарах асуудлууд, нээлттэй өгөгдлийн бодит хэрэглээний талаар мэдээлэл солилцож хэлэлцүүлэг өрнүүллээ.</p><p>Арга хэмжээг Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд Н.Учрал нээж, нээлттэй өгөгдлийн үнэ цэн, төр өгөгдлөө нээлттэй болгосноор бий болох боломжуудын талаар онцоллоо. Мөн Үндэсний статистикийн хорооны дарга Б.Батдаваа нээлттэй өгөгдлийн чиглэлээр ҮСХ үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн ажиллахаа мэдээлэв.</p><p>ЦХХХЯ-наас Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах, нээлттэй өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулах, бодитой үнэ цэн бий болох талаар бодлогыг хэрэгжүүлж, төр хувийн хэвшлийн түншлэлийг дэмжин ажиллахаа илэрхийлсэн бөгөөд Цахим хөгжил, харилцаа холбооны сайд Н.Учрал нээлттэй өгөгдлийг ашиглан авилгаас ангид нийгмийг бүтээх, мэдээллийг ил тод болгох, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгууллагууд нээлттэй өгөгдлийг ашиглаж эдийн засгийн чадамжаа нэмэгдүүлэх, улс орны эдийн засагт хувь нэмэр оруулах боломж бүрдүүлэхийн тулд хуулийн дагалдах журмуудын хэрэгжилтэд анхааран ажиллаж буйгаа онцоллоо. Мөн Монгол Улсын Их Хурал, Засгийн газрын түвшинд нээлттэй өгөгдлийг ашиглаж шийдвэр гаргах, өгөгдлийн салбарын чадварлаг мэргэжилтэн бэлтгэх бодлого барьж ажиллах шаардлага үүсч буйг дурьдав. ЦХХХЯ-наас салбарын бодлогоо тодорхойлж, өгөгдлийг нээлттэй болгож, бодлогын дэмжлэгүүдийг үзүүлж, хувийн хэвшилтэй нээлттэй хамтран ажиллахаа мэдэгдэв.</p><p>Сургалт, хэлэлцүүлгээр ҮСХ-ны Тооллого, өгөгдлийн шинжилгээний газрын дарга Ш.Ариунболд, ҮСХ-ны ТӨШГ-ын Хүн ам, орон сууцны тооллогын хэлтсийн дарга О.Мандахзориг нар нээлттэй өгөгдөл болон мета өгөгдөл үүсгэж буй туршлагаасаа хуваалцаж, Олон улсын санхүүгийн корпорацийн “Хөгжлийн төлөө ил тод байдал” хөтөлбөрийн зохицуулагч Б.Дэлгэрмаа нээлттэй өгөгдлийн олон улсын туршлагын талаар мэдээлэл өгч, МУИС-ийн Мэдээлэл, компьютерийн ухааны тэнхимийн дэд профессор Г.Амарсанаа нээлттэй өгөгдлийг бэлтгэх, үүсгэх, нийтлэхэд анхаарах асуудлуудын талаар хөндөж, Ай Си Ти Групп ХК-ийн Бүтээгдэхүүн хариуцсан захирал Ю.Буд, Мезорн ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал О.Золбаяр нар нээлттэй өгөгдлийн үнэ цэнийг бизнесийн салбарт хэрхэн ашиглаж буй талаар, Тунгаахуй өгөгдлийн урлангийн Үүсгэн байгуулагч Э.Тунгалаг нээлттэй өгөгдлийг бүтээгдэхүүн болгон хөгжүүлэх талаар танилцууллаа.</p><p>- — -</p><p>ҮСХ-ны зүгээс статистик мэдээллээ нээлттэй түгээх үйл ажиллагаагаа улам өргөжүүлэхээ илэрхийллээ. Мөн ҮСХ төрийн байгууллагуудын мэдээллийн чанарыг сайжруулах, уялдаа холбоог хангах, нэгдмэл байдлыг хангах, статитикийн байгууллага өөрөө задгай мэдээллийг нээлттэй түгээдэг болох үүднээс энэ оны 10 дугаар сараас ЦХХХЯ-тай хамтран Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр “Төрийн их өгөгдөл” төслийг эхлүүлэхээр болсноо зарлав. Статистикийн байгууллагын хувьд уламжлалт статистикийн байгууллагаас өгөгдлийн удирдлагын институтын хэлбэрт шилжих шилжилтийн үедээ явж буй буюу тус тусдаа байгаа төрийн мэдээллийн сангуудыг нэг экосистемд оруулах, холбох, өгөгдлийн сан үүсгэх чиглэлээр ажиллаж байна. Энэ хүрээнд төрийн байгууллагын мэдээллийн сангуудын мета өгөгдлийг нэгтгэн цуглуулах, түүнд үндэслэн тэдгээрийг хооронд нь нийцүүлэх, стандартчилах үйл ажиллагаанууд хэрэгжиж, өгөгдлийн катологийг зөв зохион байгуулах, төрийн байгууллагуудын өгөгдлийн сангуудыг холбох нөхцөл бүрдэнэ.</p><p>Өгөгдлийн тухай өгөгдөл буюу мета өгөгдөл нээлттэй өгөгдөлд маш чухал. Учир нь өгөгдлийг ашиглахын тулд өгөгдлийн гарал үүсэл, мөн чанарыг олж нээх шаардлагатай байдаг. ҮСХ мета өгөгдлийн сан удирдах систем үүсгэж бүх өгөгдлийн мета өгөгдлийг нэг стандартад оруулж, агуулгын давхардалгүй болгон ажиллаж байна.</p><p>- — -</p><p>Олон улсын санхүүгийн корпорацийн “Хөгжлийн төлөө ил тод байдал” хөтөлбөрийн хүрээнд байгалийн нөөцийн холбогдолтой өгөгдлийг цуглуулах, төрийн байгууллагууд мэдээллээ нээлттэй болгох тухай зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх, мэдээлэл ашиглаж буй иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагуудыг сургах үйл ажиллагаа хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд 2019 онд хийсэн судалгаагаар[1] нээлттэй өгөгдлийн хүрээнд тулгарч буй 5 гол бэрхшээлийг тодорхойлоход ил тод болгож буй мэдээлэл эрэлтэд нийцээгүй байх, өгөгдөл хуучирсан ашиглагдахуйц бус байх, өгөгдөл ашиглагч нарын чадавх муу, орон нутгийн иргэд ил тод болсон мэдээлэлд итгэх итгэл сул байна гэсэн үр дүнгүүд гарсан. Мөн төр нээлттэй өгөгдлийг үүсгэхдээ шууд жагсаалт гаргаж эхлэхээс илүү өгөгдлийн сангаа эхлээд үнэлэх, эрэлтийг тодорхойлох, хэрхэн нээлттэй өгөгдлөө үүсгэх замын зураглалыг гаргах, чадавх бэхжүүлэх сургалт зохион байгуулах, өгөгдлийг ашиглах үйл ажиллагаанууд зохион байгуулах гэдэг дарааллаар явах шаардлагатай гэж зөвлөдөг. Хөтөлбөрийн хүрээнд уул уурхайтай холбоотой мэдээлэл бүхий 10 төрийн байгууллагын өгөгдлийн эрэлтийг үнэлэх ажил хийгдэж байна. Мөн эдгээр өгөгдлүүд хэр нээлттэй байгаа, нээлттэй болгоход хэр их техникийн болон хүний хүчин зүйлийн саад байгааг үнэлж нэн тэргүүнд нээлттэй болгох, нийгэмд тулгарч буй асуудлыг шийдвэрлэхэд шаардлагатай өгөгдлийг төр системтэйгээр нээлттэй болгодог туршлагаа сайжруулах хэрэгтэй байгааг онцоллоо.</p><p>- — -</p><p>МУИС-ийн 2018 онд үүсгэсэн data.num.edu.mn нээлттэй өгөгдлийн нэгдсэн порталд МУИС-ийн 35 өгөгдлийн бүрдлийг нээлттэй лицензтэй, excel, csv форматаар нээлттэй нийтэлсэн.</p><p>Өгөгдлийн чанарын тухайд үнэн зөв, бүрэн, бүтцийн хувьд хэрэглэхэд хялбар зэрэг олон шалгуур байдаг. Нээлттэй өгөгдлийн чанарыг 5 түвшинд буюу 5 одны схемээр авч үздэг. Нээлттэй өгөгдөл гэдэг нь нээлттэй ашиглахыг зөвшөөрсөн буюу нээлттэй лицензтэй өгөгдлийг хэлэх ба нээлттэй лицензтэй, pdf форматтай бол 1 од (хүн унших боломжтой), нээлттэй лицензтэй, excel форматтай бол 2 од (тооцоолол хийх боломжтой), нээлттэй лицензтэй, csv нээлттэй форматтай бол 3 од, нээлттэй лицензтэй, хоорондоо холбогдох боломжтой нэг эх үүсвэрийн өгөгдөл бол 4 од, нээлттэй лицензтэй, бусад эх үүсвэрийн өгөгдөлтэй холбогдох боломжтой өгөгдөл бол 5 одоор үнэлнэ.</p><p>Дээрх порталд өгөгдлийг хооронд нь холбож ашиглах боломжийг мөн бүрдүүлсэн. Ашиглах нөхцөлийн хувьд CC BY, CC BY SA нөхцөл буюу эх үүсвэрээ дурьдаад ашгийн зорилгоор ашиглах боломжтойг заасан. Нээлттэй өгөгдлийн гол агуулга нь мэдэх эрх гэдгээс гадна өгөгдлийг ашиглаад ашиг олох тухай сүүлийн үед яригддаг болсон. 2022 оны 5 дугаар сарын 18-ны өдөр батлагдсан Мэдээлэл хариуцагчаас нээлттэй өгөгдөл бий болгох, нийтлэхэд тавигдах шаардлага, ашиглах нөхцөл, журмын 4.1.2-д арилжааны бус нөхцөлөөр ашиглах гэж заасан нь нээлттэй өгөгдлийн суурь ойлголттой зөрчилдөж байгааг анхаарах хэрэгтэй.</p><p>Цаашид нээлттэй өгөгдлийг хөгжүүлэхэд улс төрийн манлайлал маш чухал байна. Ялангуяа дунд шатны менежерүүдийн манлайлал чухал байна. Мөн нээлттэй өгөгдлийг үүсгэх, ашиглах сайн жишээнүүд гаргаж ирэх хэрэгтэй. Түүнчлэн хуулийн үээл баримтлал, журмыг нээлттэй өгөгдлийн үзэл баримтлал, чиг хандлагад харшлахуйц бус болгон өөрчлөлт оруулах шаардлагатай. Чадавхийг сайжруулах сургал зохион байгуулах хэрэгтэй.</p><p>- — -</p><p>Бизнесүүдийн хувьд ялангуяа технологийн бизнесүүд өгөгдөлд суурилсан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нэвтрүүлээд эхэлсэн. Тухайлбал Ай Си Ти Групп нээлттэй өгөгдлийн платформд суурилсан Дижитал аймаг төслийг, Mezorn ХХК Юбикаб төслийг хэрэгжүүлж байна.</p><p>- — -</p><p>Хурлын дүгнэлт</p><p>Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хууль батлагдсанаар нээлттэй өгөгдлийн салбарын суурь эрх зүйн орчин бүрдсэн. Цаашид нээлттэй өгөгдлийн салбарыг хөгжүүлэхэд олон талын оролцоо, хамтын ажиллагаа чухал бөгөөд төрд цугларч буй их өгөгдлийн урсгалыг зөв чиглүүлэх, чанартай өгөгдөл үүсгэх, бодитойгоор ашиглах замаар өгөгдлийн үнэ цэнийг нээх нь чухал юм.</p><p>Төрийн байгууллага мэдээлэл хариуцагчийн үүргээр өгөгдлөө нээлттэй болгох, бизнесийн байгууллагууд, иргэд сайн дураараа өгөгдлөө нээлттэй болгох, нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд өгөгдлийг ашиглах, өгөгдөлд суурилсан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ хөгжүүлэх замаар өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хэрэгтэй. Төрийн өгөгдөл нээлттэй болсноор төр өгөгдөлд суурилсан оновчтой бодлого тодорхойлох, төрийн үйл ажиллагаанд иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх боломжтой.</p><p>ЦХХХЯ-наас Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах, нээлттэй өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулах, бодитой үнэ цэн бий болох талаар бодлогыг хэрэгжүүлж, төр хувийн хэвшлийн түншлэлийг дэмжин ажиллах ба ҮСХ төрийн байгууллагуудын мэдээллийн чанарыг сайжруулах, уялдаа холбоо, нэгдмэл байдлыг хангах “Төрийн их өгөгдөл” төслийг эхлүүлэхээр ажиллаж байна.</p><p>Нээлттэй өгөгдлийг нийтлэхэд өгөгдлийн чанарын асуудал маш чухал бөгөөд нээлттэй өгөгдлийн мета өгөгдөл, нээлттэй өгөгдлийн лиценз, формат, хэрэглэхэд хялбар байдал зэргийг анхаарч нийтлэх хэрэгтэй. Мөн нээлттэй өгөгдлийн эрэлтийг тодорхойлох, үнэлэх, түүнд тулгуурлан хэрэгцээтэй нээлттэй өгөгдлийг үүсгэх нь зүйтэй. Төрийн байгууллагууд өөрт байгаа болон шинээр бий болгох боломжтой өгөгдлөө тодорхойлох, өгөгдлийн эрэлт, хэрэгцээг үнэлэх, өгөгдлөө үүсгэх, нийтлэх төлөвлөгөө гаргах, өгөгдлийн стандарт маягт, загваруудаа боловсруулах зэргээр нээлттэй өгөгдлийн замын зураглалаа гаргаж, системтэй ажиллах хэрэгтэй.</p><p>Нийтийн мэдээллийг нээлттэй өгөгдөл болгон үүсгэхэд удирдлагын манлайлал, оролцоо чухал. Нээлттэй өгөгдлийн мөн чанар, үнэ цэнийг ойлгох хэрэгтэй. Чадавхи, ойлголтыг сайжруулах сургалтууд зохион байгуулах хэрэгтэй. Мөн нээлттэй өгөгдлийг үүсгэх, ашиглах сайн жишээнүүдийг сурталчлах нь зүйтэй.</p><p>Бизнесүүдийн хувьд ялангуяа технологийн бизнесүүд өгөгдөлд суурилсан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нэвтрүүлээд эхэлсэн. Төрийн өгөгдөл нээлттэй болох тусам өгөгдөлд суурилсан эдийн засгийн үнэ цэн бүтээх боломж байна.</p><p>Нээлттэй өгөгдлийн гол агуулга нь мэдэх эрх гэдгээс гадна өгөгдлийг ашиглаад эдийн засгийн үнэ цэнэ бүтээх юм. 2022 оны 5 дугаар сарын 18-ны өдөр батлагдсан Мэдээлэл хариуцагчаас нээлттэй өгөгдөл бий болгох, нийтлэхэд тавигдах шаардлага, ашиглах нөхцөл, журмын 4.1.2-д арилжааны бус нөхцөлөөр ашиглах гэж заасан нь нээлттэй өгөгдлийн суурь ойлголттой зөрчилдөж байгааг анхаарах хэрэгтэй.</p><p>Өгөгдлийн салбарт боловсон хүчний хомсдол тулгарч буй бөгөөд төрийн байгууллагууд нээлттэй өгөгдлийн холбоотой зөвлөх үйлчилгээг нэг удаад бус урт хугацааны үйлчилгээ хэлбэрээр авах замаар төр хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг дэмжин ажиллавал үр дүнтэй.</p><p>Нээлттэй өгөгдлийн хөгжил нь шинэ санаа, инновацийг дэмждэг. Асуудлыг нээж, асуудлыг шийдвэрлэхэд тусалдаг. Өгөгдлийг нээлттэй болгосноор өгөгдөл эдийн засгийн эргэлтэнд орж, өгөгдөлд сууурилсан шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нэвтэрч, шинэ бизнес хөгжиж, баялаг бүтээгддэг. Өгөгдлийн энэхүү олон боломжийг нээж, ашиглахын тулд салбарын эрх зүйн орчин бүрдэж буй энэ цаг үед нээлттэй өгөгдлийн бодит хэрэглээг бий болгох, нээлттэй өгөгдлийг ашиглах соёлыг бий болгох шаардлагатай юм.</p><p>[1] <a href="https://commdev.org/publications/data-in-action-natural-resources-disclosure-for-people-and-progress/">https://commdev.org/publications/data-in-action-natural-resources-disclosure-for-people-and-progress/</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e91eb4158037" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Нээлттэй өгөгдлийг нийтлэхэд тавигдах шаардлага]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D0%BD%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D1%88%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0-34dc0f0f5d8a?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/34dc0f0f5d8a</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 30 Sep 2022 10:53:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-11-04T12:29:58.235Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Төрийн нээлттэй өгөгдлийн талаар тусгасан Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хууль 2022 оны 5 дугаар сараас хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд 2022 оны 5 дугаар сарын 18-ны өдөр Засгийн газрын 200 дугаар тогтоолоор “Мэдээлэл хариуцагчаас нээлттэй өгөгдөл бий болгох, нийтлэхэд тавигдах шаардлага, ашиглах нөхцөл, журам”-ыг баталсан.</p><p>Үүнд мэдээлэл хариуцагч нээлттэй өгөгдлийг нийтлэхэд тавигдах шаардлагыг тодорхойлсон ба 2-оос доошгүй тооны машин унших формат (XML, CSV, JSON, RDF, GeoJSON гэх мэт нийтлэг ашиглагддаг)-тай байх, төлбөргүй татаж авах боломжтой байх, нээлттэй өгөгдлийг ашиглах нөхцөлийг заах, Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулийн 12.6-д заасны дагуу Засгийн газраас баталсан жагсаалтад заасан хугацаанд шинэчлэгддэг байх, нийтэлсэн нээлттэй өгөгдөлд өөрчлөлт орсон тохиолдолд өмнөх болон шинэчилсэн хувилбарыг хамт нийтлэх, өөрийн цахим хуудсанд нээлттэй өгөгдлийн цэс үүсгэх шаардлагыг тусгажээ.</p><p>Олон улсын түвшинд авч үзвэл нээлттэй өгөгдлийн чанарыг үнэлдэг 5 одны схемийг ашиглаж байна. 2010 онд World Wide Web-ийг зохион бүтээгч Сэр Тим Бернерс-Ли нээлттэй өгөгдлийн 5 одны схемийг санаачилсан. (<a href="https://5stardata.info/en/">https://5stardata.info/en/</a>)</p><p>Юуны түрүүнд нээлттэй өгөгдөл нь нээлттэй ашиглахыг зөвшөөрсөн буюу нээлттэй лицензтэй байх шаардлагатай. Дээр дурдсан журамд <em>нээлттэй өгөгдлийг ашиглах нөхцөлийг заах</em> хэмээн тодорхойлжээ. Нээлттэй өгөгдлийн лицензийн тухайд түгээмэл ашиглагдаж буй Creative Commons лицензийг ашиглах боломжтой. Тухайлбал Үндэсний статистикийн хороо нээлттэй өгөгдлийн <a href="http://www.1212.mn/">www.1212.mn</a> цахим хуудсандаа тус лицензийг ашиглан CC BY 4.0 тэмдэглэгээтэйгээр өгөгдлийг чөлөөтэй ашиглаж болох бөгөөд ингэхдээ зохиогчийг дурьдах шаардлагатайг зааж өгсөн байна.</p><p>Нээлттэй өгөгдлөө нээлттэй болохыг зааж өгөөд цахим хуудсанд байршуулсан бол 1 одоор үнэлнэ. Нээлттэй өгөгдлийн формат нь машин унших боломжтой байвал 2 одоор үнэлнэ. Энэ нь хэрэглэгч нээлттэй өгөгдөлд тооцоолол хийх, өөр формат руу хөрвүүлэх гэх мэт боломжтой болно гэсэн үг. Журамд 2-оос доошгүй тооны машин унших формат (XML, CSV, JSON, RDF, GeoJSON гэх мэт нийтлэг ашиглагддаг)-аар нээлттэй өгөгдлийг нийтлэхийг заасан нь энэхүү шаардлагатай нийцэж байна.</p><p>Цаашилбал нээлттэй өгөгдлийн формат нь үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой csv нээлттэй форматтай бол 3 одоор үнэлэгдэнэ.</p><p>Харин нээлттэй өгөгдөл нь хоорондоо холбогдох боломжтой нэг эх үүсвэрийн өгөгдөл бол 4 одоор, бусад эх үүсвэрийн өгөгдөлтэй холбогдох боломжтой өгөгдөл бол 5 одоор үнэлнэ.</p><p>Нээлттэй өгөгдлийг нийтлэхэд тавигдах шаардлагад нээлттэй өгөгдөл холбогдох боломжтой байх тухай одоогоор тусгаж өгөөгүй бөгөөд дээр дурьдсан шаардлагуудаас гадна нээлттэй өгөгдөл нь Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулийн 12.6-д заасны дагуу Засгийн газраас баталсан жагсаалтад заасан хугацаанд шинэчлэгддэг байх, нийтэлсэн нээлттэй өгөгдөлд өөрчлөлт орсон тохиолдолд өмнөх болон шинэчилсэн хувилбарыг хамт нийтлэх, өөрийн цахим хуудсанд нээлттэй өгөгдлийн цэс үүсгэх шаардлагуудыг тусгаад байна.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=34dc0f0f5d8a" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Нээлттэй өгөгдөл гэж юу вэ?]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D0%BD%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D3%A9%D0%BB-%D0%B3%D1%8D%D0%B6-%D1%8E%D1%83-%D0%B2%D1%8D-6a2361644bc3?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6a2361644bc3</guid>
            <category><![CDATA[нээлттэй-өгөгдөл]]></category>
            <category><![CDATA[тунгаахуй]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 02 Aug 2022 07:03:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-10-26T17:01:34.328Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Өгөгдөл нээлттэй байх тухай анх яригдаж эхэлсэн нь 1940-өөд оноос эхтэй буюу 1942 онд АНУ-ын социологич Роберт Кинг Мертон шинжлэх ухааны судалгааны мэдээлэл, өгөгдөл нээлттэй, хүн бүрт хүртээмжтэй байх ёстой тухай хөндөж байв. Нээлттэй өгөгдөл гэдэг нэр томъёог 1995 онд Америкийн шинжлэх ухааны агентлагийн баримт бичигт тусгасан байдаг. Үүнд геофизикийн болон байгаль орчны мэдээллийг нээлттэй болгох тухай бичигджээ.</p><p>Харин 1993 оноос интернет, World Wide Web (www) буюу цахим хуудас хөгжиж эхэлснээр нээлттэй өгөгдлийн өнөөгийн ойлголт бий болох суурь бүрдэж, улмаар 2009 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч асан Барак Обама төрийн ил тод, нээлттэй өгөгдлийн тухай бодлогын баримт бичгийг баталж, дэлхийн ихэнх хөгжилтэй улс орнууд төрийн нээлттэй өгөгдлийг хэрэглээнд нэвтрүүлээд байна. Мөн 2010 онд World Wide Web (www)-ийн зохиогч Тим Бернерс-Ли нээлттэй өгөгдлийн шалгуур болох 5 одны схемийг гаргасан байдаг.</p><blockquote>Ийнхүү нээлттэй өгөгдлийн тухай өнөөгийн ойлголт хөгжиж, энэ талаар улс орнууд анхаарч эхэлсэн нь төдийлөн удаагүй буюу ердөө 10 гаруйхан жилийн өмнөөс эхэлсэн гэж хэлж болно. Тэгэхдээ төрийн өгөгдөл ямар нэг хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байх ёстой гэдэг агуулга дээр суурилж хөгжжээ. Өнөөдөр нээлттэй өгөгдлийг товчхондоо “хэн ч чөлөөтэй хандах, ашиглах, түгээх боломжтой өгөгдөл” гэж тодорхойлж байна.</blockquote><p>Өгөгдөл нээлттэй болсноор өгөгдлийн хэрэглээ нэмэгдэж, хяналт, оролцоо бий болж, шийдвэр гаргалтад ашиглахуйц мэдээллийг гарган авах боломж бүрдэнэ. Нээлттэй өгөгдөл нь шинэ санаа, инновацийг дэмждэг. Шинэ мэдлэгийг бүтээдэг. Асуудлыг нээж, асуудлыг шийдвэрлэхэд тусалдаг. Баялаг бүтээдэг.</p><p>Нээлттэй өгөгдлийн тодорхойлолтыг илүү тодруулбал, нээлттэй өгөгдөл нь “хэн ч чөлөөтэй ашиглаж, өөр зорилгоор хэрэглэж, дахин түгээж болдог, ихэвчлэн зохиогчийг заавал дурдах, ижил нөхцөлөөр дамжуулах нээлттэй лицензтэй өгөгдөл” юм. (<a href="https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Ftheodi.org%2F%3Ffbclid%3DIwAR0C6XFpE6lXHKx4KtfF_JxMgcXx17jONfMdnADG5exDHe2heMVpZpHh9Xw&amp;h=AT1u5QZ4SfZobSvOPMRgJpArYMhXe5ZBjthNPRRmpL-FSgvCB2Dsa-qMpcbhx0YvlqSLPMrDOUi8ENLXZ1iOC-T0f2Ygo8700CND9vcFE82NZ3ZssSUjpJ05vz8bEQlgcc73fiUgVA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5B0%5D=AT2E-ctoeQtQFfp7U_zdvPnbzKxSqVmiMCLCPSGydTt2_ZPGD8HYjc8FZWlpjDvQTVS1AzqaftC31Uu1ty7L3uOpIcUfAgx6TJZaDi6z0GA3I-0GMlsa0MG62enWQ_HL0Y9hVN-tFm6lDVTG9ye9tdhwCPO29oeUW58">https://theodi.org</a>)</p><p>Нээлттэй өгөгдлийг хэн ч чөлөөтэй ашиглах боломжийг бүрдүүлэхийн тулд цахим орчинд нээлттэй байршуулдаг ба нээлттэй өгөгдөл нь аль болох хэрэглэхэд хялбар, машин унших боломжтой, бүтэцчилэгдсэн өгөгдөл байх анхдагч шаардлагууд тавигддаг. Өгөгдлийг машин унших боломжтой, аль болох нээлттэй, төлбөргүй форматаар байршуулснаар хэрэглэгч өгөгдлийг шууд авч ашиглах, дүн шинжилгээ хийх боломж бүрдэнэ.</p><p>Түүнчлэн нээлттэй өгөгдлийг нээлттэй ашиглах нөхцөлийг тодорхойлсон лицензийг зааж өгдөг. Нээлттэй өгөгдлийг өөр зорилгоор дахин ашиглах, нийтэд түгээх, борлуулах боломжтой болохыг линензийн дагуу зааж өгснөөр хэрэглэхэд илүү тодорхой болно. Нээлттэй байршуулсан ч лиценз заагаагүй өгөгдлийн хувьд хэрэглэгч цааш дамжуулах, өөр зорилгоор ашиглах зэрэгт эргэлзээтэй нөхцөл үүснэ.</p><p>Нээлттэй өгөгдөлд түгээмэл ашиглаж буй лиценз нь “Creative commons” нээлттэй эхийн лиценз (<a href="https://creativecommons.org/licenses/">https://creativecommons.org/licenses/</a>) юм. Тухайлбал манай улсын Үндэсний статистикийн хороо статистик мэдээллээ <a href="http://www.1212.mn/">www.1212.mn</a> цахим хуудсаар дамжуулан CC BY 4.0 тэмдэглэгээтэй нээлттэй өгөгдөл хэлбэрээр түгээж байна. CC BY нь нээлттэй лиценз бөгөөд өгөгдлийг чөлөөтэй хуулбарлах, хувилах, түгээх боломжтой, ингэхдээ эх үүсвэрийг заавал дурьдана гэсэн утгатай. Зарим улс орнууд өөрийн Засгийн газраас гаргасан лицензийг ашигласан туршлагууд байдаг.</p><p>Нээлттэй өгөгдлийн ард түүнийг бүтээгч болон хэрэглэгч хоёр тал бий. Нээлттэй өгөгдлийг төр, бизнес, иргэний нийгмийн байгууллага, академик байгууллагууд, иргэд зэрэг оролцогч талууд бүтээх бас ашиглах боломжтой. Төрд маш их өгөгдөл цуглардаг бөгөөд төрийн өгөгдөл нээлттэй болсноор бодлого, шийдвэрт иргэдийн оролцоо, хяналт бий болох, өгөгдөлд суурилсан засаглал бэхжих, төрийн үйлчилгээ сайжрах боломжтой. Бизнесийн байгууллагууд технологийн дэвшил, дижитал шилжилтийн боломжуудтай холбоотой өгөгдөл цуглуулах хийгээд ашиглах боломж нь тасралтгүй нэмэгдэж буй бөгөөд нээлттэй өгөгдлийг ашиглан бизнесийн зөв шийдвэр гаргах, бүтээмжээ нэмэгдүүлэх, орлогоо өсгөх боломжтой. Мөн иргэний нийгмийн байгууллагууд нээлттэй өгөгдлийг ашиглан аливаа нөлөөллийн ажил хийх, нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд оролцох боломж бий. Нөгөөтэйгүүр өгөгдлийн гол эх сурвалж нь иргэд бөгөөд бидний үйл хөдлөл, шийдвэр гаргалтууд их хэмжээний өгөгдлийг үүсгэж, нөгөөтэйгүүр бид тэдгээр өгөгдлийн үр дүнд бий болсон шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хэрэглэж, өгөгдлийн тусламжтай бий болсон шийдэл, инновацийн үр дүнг хүртэж байдаг.</p><p>Монгол Улсад 2022 оны 5 дугаар сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн “Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хууль”-д нийтийн мэдээллийг нээлттэй өгөгдөл болгох тухай анх удаа зааж өгсөн. Ингэхдээ Засгийн газраас нээлттэй өгөгдлийн жагсаалтыг баталж, түүний дагуу мэдээлэл хариуцагч нь нээлттэй өгөгдлөө өөрийн цахим хуудас болон төрийн нээлттэй өгөгдлийн нэгдсэн системд байршуулах, тогтмол шинэчлэх тухай зохицуулж өгсөн. Хуулийн дагуу бий болох төрийн нээлттэй өгөгдлүүдийг Дэлхийн банкны санхүүжилттэй Ухаалаг засаг төслийн хүрээнд өмнө хийгдэж байсан <a href="https://opendata.gov.mn/">https://opendata.gov.mn</a> цахим хуудаст байршуулахаар яригдаж байгаа ч одоогоор шинэ өгөгдөл ороогүй байна. 2022 оны 6 дугаар сарын 15-нд Засгийн газраас “Нээлттэй өгөгдлийн жагсаалт” баталж, 59 байгууллагын 606 өгөгдлийг олон нийтэд ил тод, нээлттэй байршуулахаар заасан.</p><p>Өгөгдлийг ямар нэг хязгаарлалттгүй, нээлттэй байршуулах, дээрээс нь өгөгдлийн чанар буюу стандарт, формат, үнэн зөв байдал, өгөгдлийн тухай өгөгдөл болох метадата, тогтмол шинэчлэлт болон хэрэглэгчдэд харагдах байдал, хүртээмж зэргийг анхаарч чанартай нээлттэй өгөгдөл үүсгэх нь түүнийг ашиглах, үнэ цэнэ гарган авахад чухал нөлөөтэй. Манай улсын хувьд хууль эрх зүйн орчин бүрдэж эхэлж буй энэ үед өгөгдлийн чанар болоод хэрэглээнд аль алинд нь анхаарч өгөгдлөө бүрдүүлэх нь зүйтэй.</p><p>Цаашилбал нээлттэй өгөгдлүүд хоорондоо холбогдох боломжтой байх, нээлттэй өгөгдлүүдийг холбох замаар шинэ өгөгдөл үүсгэх тухай яриа үүснэ. Мөн шинээр бий болж буй нээлттэй өгөгдлүүд нь хүртээмжтэй буюу хэрэглээтэй байх тухай бодох, нээлттэй өгөгдлийг аль болох нарийвчилсан, нийгмийн олон салбар, олон бүлгүүдийг орхигдуулалгүй хамруулсан эсэх тухайд анхаарах шаардлагатай.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6a2361644bc3" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Нээлттэй өгөгдөл “нээлттэй” болох нь]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D0%BD%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D3%A9%D0%BB-%D0%BD%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85-%D0%BD%D1%8C-eae9b3ef54ae?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/eae9b3ef54ae</guid>
            <category><![CDATA[өгөгдөл]]></category>
            <category><![CDATA[тунгаахуй]]></category>
            <category><![CDATA[нээлттэй-өгөгдөл]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 04 Jul 2022 03:31:57 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-04T03:38:35.419Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Монгол Улсын Их хурлаас 2021 оны 12-р сарын 09-ний өдөр Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулийг баталж, нээлттэй өгөгдөл болон нийтийн мэдээллийг нээлттэй өгөгдөл болгох тухай ойлголтыг хууль эрх зүйн орчинд анх удаа тусгаж, өдгөө хуулийн дагалдах зохицуулалтуудыг боловсруулж буй нь өгөгдөл, нээлттэй өгөгдлийг ашиглах эрх зүйн орчныг бий болгох, өгөгдлийн хэрэглээ, үнэ цэнийг нэмэгдүүлэхэд чухал алхам болж байна.</p><p>Бизнесийн байгууллагууд өгөгдлийг үйл ажиллагаандаа ашиглаж, төрийн үйлчилгээ цахимжиж, өгөгдөлд суурилсан шинэ бизнесүүд үүсч эхэлж буй нь нээлттэй өгөгдөл, нээлттэй өгөгдлийн сан бий болох үйл явцыг дэмжиж, салбар бүрт тодорхой хэмжээний өгөгдлүүд үүсч, хуримтлагдаж байна. Мөн манай улсын албан ёсны статистик өгөгдөл харьцангуй нээлттэй буюу статистикийн төв байгууллага өгөгдлийн нээлттэй байдал, хүртээмжээр дэлхийд дээгүүрт жагсдаг[1]. Гэсэн хэдий ч өгөгдлийг зорилготойгоор бий болгох, өгөгдлийн үнэ цэнийг нээж ашиглах тал сул, ялангуяа нээлттэй өгөгдлийг бодлого боловсруулахад ашиглах, бодлогын хэрэгжилтийг үнэлэх туршлага сул, өгөгдөлд суурилсан бизнесүүд үүсэх, хөгжих шатандаа яваа нь төрд цугларах боломжтой өгөгдлийн үнэ цэнийг улам илүү нэмж байна. Цаашлаад өгөгдлийг нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх, засаглалд иргэд, олон нийтийн хяналт, оролцоог хангах, нээлттэй өгөгдөлд суурилсан нээлттэй засаглалыг бэхжүүлэх асуудал шинэ хэвээр байна. Түүнчлэн нээлттэй өгөгдлийн салбарын боловсон хүчин хомс, ялангуяа төрд энэ чиглэлийн мэдлэг хомс байна.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nRP_kEGirWelpfLpaZbsjQ.png" /></figure><p>Нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хууль 2022 оны 5 дугаар 1-нээс хэрэгжиж эхэлж буй бөгөөд төрийн байгууллагууд мэдээлэл хариуцагчийн үүргээр өгөгдлөө бүрдүүлэх, нээлттэй түгээх болсон нь төрд өгөгдлийг чанартай бүрдүүлэх, ашиглах ойлголт, хандлага, туршлага бий болох суурийг нээж байна. Төрийн үйл ажиллагаа бүс нутаг, салбар, хүн амыг бүхэлд нь хамрах боломжтой тул төрд хамгийн бүтэцчилэгдсэн, үнэн зөв, өргөн цар хүрээтэй өгөгдөл үүсэх боломжтой. Тэрхүү цугларч буй өгөгдлийн урсгалыг тогтоож хадгалах, удирдах, ашиглах замаар өгөгдлийн үнэ цэнийг нээх нь чухал. Төрийн өгөгдлийн урсгалыг зөв чиглүүлж, зорилготой, стандарттай, хяналттайгаар өгөгдлийг бий болгосноор илүү тодорхой, бүрэн, чанартай өгөгдөл үүснэ. Төрийн өгөгдөл нээлттэй болсноор төрийн үйл ажиллагаа нээлттэй болох, бодитой хяналт тогтох, засаглал дахь олон талын оролцоо нэмэгдэх боломжтой. Өгөгдөл бий болсноор өгөгдлийн дэд бүтэц, өгөгдөлд суурилсан шийдвэр гаргалтын туршлага, аргачлал илүү хөгжинө. Цаашлаад хувь хүний өгөгдлийг илүү үнэ цэнэтэй болгох, иргэд өгөгдлөө хамгаалдаг болох, өгөгдөл илүү үнэ цэнэтэй болсноор өгөгдлийн ашиглалт нэмэгдэнэ.</p><p>Эрхзүйн орчин бүрдэж эхэлж буй энэ цаг үед суурийг зөв тавих, мэдээлэл хариуцагч болон хэрэглэгч аль аль талын ойлголтыг сайжруулах шаардлагатай. Өгөгдлийг бүрдүүлэхдээ салбар, нийгмийн асуудлууд, нийгмийн олон талыг орхигдуулахгүй байхад анхаарах хэрэгтэй. Мөн мэдээлэл хариуцагч талд зөвхөн төр биш олон талын оролцоо ялангуяа хувийн хэвшлийн оролцоог хангах, бизнесийн байгууллагууд болон иргэд тодорхой өгөгдлөө нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд нээлттэй ашиглуулах үйл ажиллагааг дэмжих нь чухал.</p><p>Иймээс салбарын эрх зүйн орчин дөнгөж бүрэлдэж буй энэ цаг үед нэг талаас нээлттэй өгөгдлийн бодлогын хэрэгжилтэд дэмжлэг үзүүлэх, нээлттэй өгөгдлийн салбарыг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулах, нөгөө талаас нээлттэй өгөгдлийн бодит хэрэглээг сурталчлах, нээлттэй өгөгдлийг ашиглах соёлыг бий болгох нь чухал гэж үзэж байна. Өөрөөр хэлбэл салбарын зохицуулалтыг цаашид оновчтой тодорхойлох, хэрэгжилтийг хангах, нээлттэй засаглалыг бэхжүүлэхэд нээлттэй өгөгдлийн хэрэглээг дэмжихэд олон талт хамтын ажиллагаа, дэмжлэг, дуу хоолой хэрэгтэй.</p><p>Тунгаахуй өгөгдлийн урлан Нээлттэй нийгэм форумын дэмжлэгтэй нээлттэй өгөгдлийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх, өгөгдөлд суурилсан нээлттэй засаглалыг бэхжүүлэх хүрээнд тодорхой цуврал үйл ажиллагаануудыг төлөвлөөд байна. Бид нээлттэй өгөгдлийн салбарын хөгжил, тулгамдаж буй асуудал, өгөгдлийг ашиглах бодит боломжуудын талаар төр, иргэний нийгмийн байгууллага, бизнесийн байгууллагуудын төлөөлөл, салбарын мэргэжилтнүүд гэх мэт олон талт оролцогч талуудтай нээлттэй өгөгдлийн хүрээнд үр дүнтэй яриа өрнүүлэх, нээлттэй өгөгдлийн талаар бодит мэдээлэл өгөх, нээлттэй өгөгдлийг ашиглаж буй үр дүнтэй жишээг сурталчлах, туршлага солилцох, хамтран нөлөөллийн ажил хэрэгжүүлэх болно.</p><p>[1] Open Data inventory байгууллагын 2020 оны үнэлгээгээр ҮСХ өгөгдлийн нээлттэй, хүртээмжтэй байдлаар 187 орноос 9 дүгээрт, Зүүн өмнөд Азийн улс орнуудаас 1 дүгээрт эрэмбэлэгдсэн.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=eae9b3ef54ae" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Өгөгдлийн дүрслэл бүтээх сошиал төсөл — Makeover Monday]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B4%D2%AF%D1%80%D1%81%D0%BB%D1%8D%D0%BB-%D0%B1%D2%AF%D1%82%D1%8D%D1%8D%D1%85-%D1%81%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D1%82%D3%A9%D1%81%D3%A9%D0%BB-makeover-monday-cf72eda4e3f6?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cf72eda4e3f6</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 17 Jan 2021 08:21:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-01-17T08:21:49.894Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Өгөгдлийн дүрслэл бүтээх сошиал төсөл — Makeover Monday</h3><p>Makeover Monday сошиал төсөл нь өгөгдлийн дүрслэлийн чадвараа сайжруулах, дадлага хийх, бусдаас суралцах хүсэлтэй хүмүүсийн цахим нэгдэл юм. Энд 7 хоног бүр өгөгдсөн өгөгдөл дээр ажиллаж, өгөгдлийн дүрслэл бүтээж, хэлэлцүүлэг өрнүүлнэ. <a href="https://www.makeovermonday.co.uk/">https://www.makeovermonday.co.uk</a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*wBGyMbDsjXWAor7HeyCGIQ.jpeg" /></figure><p>Makeover Monday нь дараах байдлаар ажиллана. Үүнд:</p><ul><li>Ням гараг бүр нийгэм, эдийн засаг гэх мэт төрөл бүрийн сэдвийг хамарсан нээлттэй өгөгдөл болон өгөгдлийн анхны загвар дүрслэл тавигдана. Мөн өгөгдлийн тухай нэмэлт мэдээлэл, нийтлэл зэрэг тавигдана. <a href="https://www.makeovermonday.co.uk/data/?fbclid=IwAR1XWzPMRnjoqBLVnjbOYNmFrokBWoNb6FYZ0TTTkoahjMTXFk-0KpXJiUI">https://www.makeovermonday.co.uk/data/</a></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*dZHgx1DjFKnnjLNJt_fzFg.png" /></figure><ul><li>Дараагийн 3 хоногийн турш дэлхийн өнцөг булан бүрээс хамрагдаж буй оролцогчид тухайн өгөгдлийг илүү тодруулан харуулах өөр өөрийн өгөгдлийн дүрслэлийн хувилбаруудаа бүтээнэ. Энэ явцдаа хэлэлцүүлэг өрнүүлэх, бусад оролцогчидтой холбогдох боломжтой. <a href="https://data.world/makeovermonday/2021w1?fbclid=IwAR2irDsj9Q2mFJPAOAIRm9yDamCZE_xyB3t9d6jeB_S7ey54snZw-OvX6uk">https://data.world/makeovermonday/2021w1</a></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RvtXSW1dWxNuYy-kFWS5Rw.png" /></figure><ul><li>Өгөгдлийн дүрслэлээ хүссэн хэрэгслээ ашиглан бүтээж болно. Зурж болно, код бичиж болно. MS Excel, Tableau, MS Power BI программууд ашиглаж болно. Python, R программын хэл дээр ч хийж болно.</li><li>Бэлэн болсон өгөгдлийн дүрслэлээ зураг хэлбэрээр Twitter дээр байршуулна. Ингэхдээ #makeovermonday хаштаг ашиглах хэрэгтэй. Мөн @TriMyData, @VizWizBI гэх төслийн зохицуулагчдын хаягийг таглаж болно. Өгөгдлийн дүрслэлээ илүү тод харуулах линкийг оруулж болно.</li><li>Бүтээсэн өгөгдлийн дүрслэл дээрээ санал, зөвлөмж авахыг хүсвэл #datafamfeedback хаштагийг давхар ашиглана.</li><li>Лхагва гараг бүр төслийн багийнхан санал авах хүсэлт илгээсэн өгөгдлийн дүрслэлүүдээс сонгон Youtube дээр санал, зөвлөмж хуваалцах шууд Webinar зохион байгуулдаг. <a href="https://www.youtube.com/user/kriebela?fbclid=IwAR3-_xQNTb_9jJkIPrkiVcmI3rrLXUzJZG6ULEal8qOGehP877iSsb6-vp0">https://www.youtube.com/user/kriebela</a></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HkCPZ0Wd5fIbImE9bZmdAQ.png" /></figure><ul><li>Мөн долоо хоногийн төгсгөлд төслийн багийнхан хамгийн их таалагдсан өгөгдлийн дүрслэлээ хуваалцана. <a href="https://www.makeovermonday.co.uk/gallery/?fbclid=IwAR175aReIE21-_dKmRsrl9Z0CrTwi_nD7rGiqzj0f9bg3lXWoiNQtBuPJWc">https://www.makeovermonday.co.uk/gallery/</a></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RUk2c0xC9tVgCy6DnelajQ.jpeg" /></figure><p>Энэхүү төсөл нь ашгийн бус бөгөөд тэмцээн уралдааны зорилготой биш, харин өгөгдлийн дүрслэл бүтээгч аналистууд, өгөгдлийн дизайнеруудын мэдээлэл солилцох, хамтран ажиллах, суралцах талбар юм.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cf72eda4e3f6" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Их өгөгдөл]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D0%B8%D1%85-%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D3%A9%D0%BB-10b234e73a89?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/10b234e73a89</guid>
            <category><![CDATA[өгөгдөл]]></category>
            <category><![CDATA[их-өгөгдөл]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 31 Jul 2019 12:42:35 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-07-31T12:42:35.784Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/801/0*9TeINBKuskHnc97A.jpg" /></figure><p>Технологийн дэвшил нь их хэмжээний өгөгдлийг богино хугацаанд үүсгэх, боловсруулах боломжийг бидэнд нээсэн. Өгөгдлийг зөвхөн хүн үүсгээд зогсохгүй бидний эргэн тойронд байгаа төхөөрөмжүүд өгөгдөл үүсгэж байна. Интернэт, нийгмийн сүлжээ, ухаалаг утас, байршил тогтоогч, мэдрэгч төхөөрөмжүүд хором бүрт маш их өгөгдлийг үйлдвэрлэж, урьд нь огт бүртгэгддэггүй байсан өгөгдлүүд бүртгэгдэж, хаа нэгтээ хадгалагдаж байна. Үүнийг “big data” буюу “их өгөгдөл” гэж нэрлэж буй юм.</p><p>Төлбөрийн карт уншуулах, интернэтээс хайлт хийх, олон нийтийн сүлжээнд холбогдохоос эхлээд таны хаашаа явж, юу хийж байгаа үйлдэл бүхэн өгөгдөл болон хувирч, хадгалагдаж байна. Бид өдөр тутмын үйлдлүүдээ “өгөгдөлжүүлж” эргээд түүнийгээ ашиглах боломжтой болсон. Ухаалаг утсандаа өөрийн эрүүл мэндийн байдал, дасгал хөдөлгөөн, орлого зарлагаа бүртгэж, хянах боломжтой. GPS төхөөрөмжийн тусламжтай та хүүхдээ хаана байгааг мэдэж болно.</p><blockquote>Бидний өдөр тутмын амьдрал зогсолтгүй үргэлжлэх цахим өгөгдлийн урсгалыг бий болгож байна.</blockquote><p>Их өгөгдлийг маркетинг, бизнесийн шийдвэр гаргалтад түгээмэл ашиглах болсон. Таны өчигдөр ямар нэг вэбсайтаас харсан барааг өнөөдөр Facebook сурталчилгааны хэсэгтээ харуулж буйг та анзаарсан уу? Amazon танд таалагдах барааг урьдчилан тодорхойлоод, танд хамгийн ойр байрлах агуулахад аль хэдийнэ хүргүүлээд илүү хямд хүргэлтийн үнийг танд санал болгож байна. Банк таны картын өгөгдөлд шинжилгээ хийж хэт их дүнтэй гүйлгээ хийгдэх, эсвэл таны урьд нь огт гүйлгээ хийж байгаагүй онцгой газар, онцгой цагт ямар нэг гүйлгээ хийгдэх тохиолдолд тэр даруй танд анхааруулдаг.</p><blockquote>Их өгөгдлийн тусламжтай нийгмийн асуудлуудыг ч шийдвэрлэж буй.</blockquote><p>Ухаалаг нийтийн тээврийн систем, гамшгийн хяналтын системүүд, гал түймэр, газар хөдлөлтөөс сэргийлэх хяналтын системүүд, замын хөдөлгөөний ачаалал, эрүүл мэндийн хяналтын системүүд, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхэд их өгөгдлийг ашиглаж байна. Google-ийн хайлтын өгөгдөлд шинжилгээ хийж халдварт өвчний талаар хайж буй давтамжийг тодорхойлоод хаана их тархсан, хаашаа халдварлах магадлал өндөр байгааг хүртэл таамаглаж, урьдчилан сэргийлэх оролдлого хийгдэж байна.</p><blockquote>Үйлдэл өгөгдөл болон хувирч, түүнийг боловсруулснаар өгөгдөл ярьж эхэлж байна.</blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=10b234e73a89" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Өгөгдөл гэж юу вэ?]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D3%A9%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D3%A9%D0%BB-%D0%B3%D1%8D%D0%B6-%D1%8E%D1%83-%D0%B2%D1%8D-5ae9060a5f15?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5ae9060a5f15</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 23 Jul 2019 02:09:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-07-23T02:09:17.854Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote>Өгөгдөл бол боловсруулагдаагүй мэдээлэл. Өгөгдөл бол баримтуудын цуглуулга юм.</blockquote><p>Бидний эргэн тойрон хором бүр өгөгдөл үүсч байдаг. Таны өглөө боссон цаг, идсэн хоолны орц, худалдан авсан барааны үнэ гэх мэт.</p><p>Өгөгдөлд боловсруулалт хийж, хэрэгцээтэй мэдээллийг гарган авдаг. Таны өгөгдлүүдэд боловсруулалт хийж нойрны хэм тогтвортой эсэх, хоол хүнсээ тохируулан хэрэглэж байна уу, сарын дундаж хэрэглээний зардлын өөрчлөлт гэх мэт мэдээллийг гарган авч болно.</p><blockquote>Үйлдэл, хөдөлгөөн, үг яриа бүхнээс өгөгдөл үүсэх боломжтой.</blockquote><p>Бидний тархи эргэн тойрны нөхцөл байдал, болж буй үйл явдлуудын талаарх өгөгдлүүдийг бүртгэж, түүнд үндэслэн аливаад үнэлэлт, дүгнэлт өгч байдаг.</p><p>Өгөгдлийг зөвхөн ажиглаад өнгөрөх бус түүнийг хадгалж, боловсруулж, хэрэгцээтэй мэдээлэл болгон хувиргаснаар жинхэнэ үнэ цэнийг нь нээнэ. Өгөгдлийг тоо, үсэг, тэмдэгт, зураг гэх мэт олон янзын хэлбэрээр үүсгэн хадгалж болно. Эрт үед анхны өгөгдлийг амьтны яс, хад, чулуун дээр үлдээн мэдээлэл дамжуулдаг байв. Дараа нь цаас ашиглах болсон бол өдгөө бид цахим өгөгдлийн эринд амьдарч байна.</p><p>Статистик мэдээ, тооллого, судалгаагаар илүү албан ёсны өгөгдлийг үүсгэдэг бол технологийн дэвшлийн тусламжтай өдөр тутмын энгийн үйлдлүүд ч өгөгдөл болон хадгалагдах болсон.</p><blockquote>Өгөгдөл бидний өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад тусалдаг.</blockquote><p>Цаг агаарын мэдээний тусламжтай бид маргааш юу өмсөх, амралтын өдрөөр юу хийхээ төлөвлөдөг. Машиныхаа хянах самбараас шатахууны хэрэглээ, хурдаа хянаж байдаг. Гар утасны оператор таны төрсөн өдрөөр үнэгүй ярих эрх бэлэглэж байна. Хадгаламжаа төгрөгөөр хийх үү, доллараар хийх үү гэдгийг долларын ханшийг харж шийднэ. И-баримтаа бүртгүүлж сар бүр хэрэглээний зардлаа хянах боломжтой болж байна. Өрхийн амьжиргааны түвшний судалгааны өгөгдөлд үндэслэн халамжийн үйлчилгээг хэнд хүртээхийг шийддэг.</p><p>Өгөгдлийн хэрэглээ маш өргөн бөгөөд түүний тусламжтай нийгмийн болон бизнесийн олон асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой.</p><p>Цахим өгөгдөлд суурилсан хэрэглээг хялбарчлах шийдлүүд, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, аюулаас хамгаалах системүүд, эрүүл мэндийн хяналт, урьдчилан сэргийлэлт, төрийн үйлчилгээ, бизнесийн загварууд өгөгдлийн тусламжтай илүү үр ашигтай, хүртээмжтэй болж байна.</p><blockquote>Өгөгдлийн тусламжтай бидний амьдрал илүү таатай болох боломжтой.</blockquote><p><a href="http://www.tungaahui.mn/">www.tungaahui.mn</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5ae9060a5f15" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Статистик мэдээллийг хэрхэн хайж олох вэ?]]></title>
            <link>https://tungaahui.medium.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BC%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%B6-%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85-%D0%B2%D1%8D-57ef22026209?source=rss-a1457708a701------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/57ef22026209</guid>
            <category><![CDATA[мэдээлэл]]></category>
            <category><![CDATA[тунгаахуй]]></category>
            <category><![CDATA[статистик]]></category>
            <category><![CDATA[дата]]></category>
            <category><![CDATA[өгөгдөл]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Tungaahui Data Studio]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 11 Feb 2019 11:43:59 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-02-11T11:53:46.234Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Аливаа асуудлыг тоогоор баталгаажуулах, нөхцөл байдлыг тодруулах, шалтгааныг олох, өөрийн санаагаа бататгах, шинэ шийдэл хайх гэх мэт олон тохиолдолд зайлшгүй статистик тоон мэдээлэл хэрэгтэй болдог. Тэгвэл статистик мэдээллийг хэрхэн хайж олох вэ?</p><p><em>Та яг одоо ямар нэг статистик хайж байгаа бол дараах алхамуудын дагуу хайгаад үзээрэй.</em></p><p><strong><em>Алхам 1.</em></strong></p><p>Ямар ч орны албан ёсны статистик мэдээллийг тухайн улсын статистикийн байгууллага нь гаргадаг. Манай улсын хувьд Үндэсний статистикийн хороо (ҮСХ) юм. Та өөрт хэрэгтэй мэдээллээ хамгийн түрүүнд ҮСХ-ноос хайх хэрэгтэй.</p><p>Эндээс албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн аргачлал, үзүүлэлтийн дагуу гаргасан статистик мэдээллийг олох болно. Сүүлийн жилүүдэд ҮСХ-ны мэдээлэл түгээх хэлбэр, цар хүрээ ихээхэн сайжирч ҮСХ-ноос гарч буй, олон нийтэд нээлттэй бүхий л мэдээлэл цахим орчинд нээлттэй болсон.</p><p>Та ҮСХ-ны статистик мэдээллийг:</p><ul><li>www.1212.mn цахим хуудсаар</li><li>1212.mn нэртэй гар утасны аппликейшн ашиглан</li><li>1900–1212 лавлах утсаар авах боломжтой.</li></ul><p>Статистикийн мэдээлэл нь засаг захиргааны хамгийн бага нэгжээс эхлэн цуглуулагдаж нэгтгэгдэн гардаг. Өөрөөр хэлбэл баг, хорооноос эхлэн сум дүүрэг, аймаг нийслэл, улсын статистик болон бүртгэгдэнэ гэсэн үг. Түүнчлэн яамд, агентлагууд, Монголбанк, аж ахуйн нэгж байгууллагуудаас ҮСХ-нд мэдээлэл ирүүлдэг. ҮСХ нь мөн тогтмол тооллого, судалгаа хийх замаар мэдээллийн сангаа бүрдүүлдэг.</p><p>ҮСХ-ноос дараах төрлийн мэдээллүүдийг гаргадаг.</p><ol><li>Макро эдийн засгийн статистик</li><li>Хүн ам, нийгмийн статистик</li><li>Үйлдвэрлэл, шинжлэх ухаан, технологийн статистик</li><li>Шүүхийн статистик</li><li>Хүрээлэн буй орчны статистик</li></ol><blockquote><strong>Зөвлөмж: </strong><a href="http://www.1212.mn/">www.1212.mn</a> &lt; Дэд мэдээллийн сан &lt; Тооллого судалгааны каталоги гэж орвол ҮСХ-ноос хийсэн бүхий л тоолого, судалгаатай танилцах боломжтой. Хамгийн гол нь та эндээс судалгааны анхдагч мэдээллийг авах боломжтой байдаг. Тухайлбал Ажиллах хүчний судалгааны тайлан, аргачлал, санал асуулгын маягт болон санал асуулгаар цуглуулсан дэлгэрэнгүй тоон мэдээллийг SPSS файл хэлбэрээр татан авах боломжтой.</blockquote><p>ҮСХ-ны аймаг, нийслэл дэх салбаруудаас мөн мэдээлэл авч болно. Нийслэлийн статистик мэдээлэл <a href="http://www.ubstat.mn/">www.ubstat.mn</a> цахим хуудсанд нээлттэй байдаг. Мөн зарим аймгийн статистикийн хэлтсүүд өөрийн цахим хуудсаар дамжуулан мэдээллээ түгээдэг. Аймаг, нийслэлийн статистикийн газраас гардаг мэдээллүүд нь ҮСХ-ны мэдээллийн анхдагч эх үүсвэр болох ба илүү дэлгэрэнгүй мэдээллүүд байдаг. Гэхдээ бүх мэдээллийг цахимаар авах боломжгүй тул та албан бичгээр хандан мэдээлэл хүсэж болно.</p><p><strong><em>Алхам 2.</em></strong></p><p>Хэрэв таны хайж буй мэдээлэл албан ёсны статистик мэдээ болж гардаггүй буюу ҮСХ-ны мэдээллийн санд байдаггүй эсвэл байсан ч танд илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл хэрэгтэй байвал дараагийн алхам руу шилжих хэрэгтэй. Энэ бол төрийн байгууллагуудын статистик мэдээлэл юм. Та ҮСХ-ноос гардаггүй боловч албан ёсны гэж тооцогдох статистик мэдээллүүдийг холбогдох яам, газар, агентлагуудаас олох боломжтой.</p><p>ҮСХ нь салбарын статистик мэдээллүүдийг өөрийн баталсан аргачлалын дагуу захиргааны байгууллагуудаас цуглуулдаг гэдгийг санахад илүүдэхгүй. Тиймээс захиргааны байгууллагуудад илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл байх боломжтой. Та юун түрүүн эдгээр байгууллагын цахим хуудаснаас хайлтаа эхлэх нь зүйтэй. Яамд, агентлагуудын цахим хуудсанд Статистик мэдээлэл гэсэн хэсэг байдаг. Энд таны хүссэн мэдээлэл байвал та өөрийгөө азтайд тооцож болно. Гэвч Статистик мэдээлэл гэсэн хэсэг огт байхгүй, байсан ч мэдээлэл нь хуучирсан, дутуу байх нь элбэг тул та албан бичгээр хүсэлт гаргах, эсвэл холбогдох мэргэжилтэнтэй биечлэн уулзах хэрэгтэй болно.</p><p>Жишээ нь та мөнгө санхүүтэй холбоотой мэдээлэл хайж байгаа бол Монголбанк таны гол эх үүсвэр болно. (www.mongolbank.mn) Мөнгөний нийлүүлэлт, төлбөрийн тэнцэл, валютын ханш, зээл, хадгаламж, гэх мэт мэдээллийн анхдагч эх үүсвэр нь Монголбанк юм. ҮСХ нь Монголбанкнаас эдгээр мэдээллийг авах ба Монголбанк мөн ҮСХ-ноос гардаг зарим мэдээллүүдийг авч түгээдэг.</p><p><strong><em>Алхам 3.</em></strong></p><p>Таны хайж буй мэдээлэл албан ёсны статистик мэдээллээр огт гардаггүй бол яах вэ? Энэ тохиолдолд та судалгааны байгууллага, судлаачдын хийсэн ажлуудтай танилцан тэдний бий болгосон анхдагч мэдээллүүдийг ашиглах боломжтой.</p><p>Тэгвэл Монголд судалгаа хийдэг ямар ямар эх үүсвэрүүд байна вэ?</p><ul><li><em>Судалгааны байгууллагууд</em></li></ul><p>Эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгүүд, судалгааны чиглэлээр дагнан ажилладаг байгууллагуудаас мэдээлэл авч болно. Тухайлбал Нээлттэй нийгэм форумын <a href="http://www.forum.mn/">www.forum.mn</a> цахим хуудас, Эдийн засгийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн <a href="http://www.eri.mn/">www.eri.mn</a> цахим хуудаснаас эдийн засгийн судалгааны сан, <a href="http://www.legaldata.mn/">www.legaldata.mn</a> хуудаснаас хууль зүйн судалгааны сантай танилцаж болно.</p><p>Салбарын судалгаа, бүтээлүүд ихэвчлэн тухайн салбарынхны дунд түгээгддэг, олон нийтэд төдийлөн хүрдэггүй тул тэдгээрийг хайж олох хэрэг гарна.</p><ul><li><em>Монголд үйл ажиллагаа явуулж буй олон улсын байгууллагууд</em></li></ul><p>Монгол үйл ажиллагаа явуулж буй олон улсын байгууллагууд өөрийн хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд янз бүрийн судалгааны ажлууд хийдэг. Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага, Азийн сан гээд олныг дурьдаж болно. Олон улсын байгууллагуудын судалгаа нь гадаадын болон дотоодын судлаачид, зөвлөхүүдийн бүтээлүүд байдаг.</p><ul><li><em>Их, дээд сургуулиудын судалгааны сан</em></li></ul><p>Их, дээд сургуулийн багш нарын бүтээлүүд болон магистр, докторын ажлуудад танд хэрэгтэй статистик мэдээлэл байхыг үгүйсгэхгүй.</p><ul><li><em>Салбарын холбоо, ТББ-ууд</em></li></ul><p>Салбарын холбоод, ТББ-уудад мөн үйл ажиллагааны явцад цугларсан статистик мэдээллийн сан, хийгдсэн судалгаанууд байх боломжтой.</p><p><strong><em>Алхам 4.</em></strong></p><p>Та олсон статистик мэдээллээ олон улсын түвшинтэй харьцуулах, бусад улс орнуудын мэдээллээр баяжуулахыг хүсвэл дараах эх үүсвэрүүдийг ашиглаж болно.</p><ul><li><em>Улс орнуудыг харьцуулсан судалгаанууд</em></li></ul><p>Дэлхийн улс орнуудыг хооронд нь харьцуулан үнэлсэн, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн олон судалгаанууд байдаг. Эдгээр судалгаануудад Монгол Улс ч хамрагдсан байдаг. Та сонирхож буй сэдвээрээ хайгаад үзэх хэрэгтэй. Тухайлбал, Дэлхийн банкны Бизнес эрхлэхүй судалгаа (Doing business index), Дэлхийн эдийн засгийн форумын Дэлхийн өрсөлдөх чадварын тайлан (The Global Competitiveness Report), Transparency International байгууллагын Авлигын индекс (Corruption Perceptions Index), НҮБ-ийн Дэлхийн аз жаргалын индекс (World Happiness Report) гэх мэт судалгаанаас та Монгол Улс бусад улс орнуудтай харьцуулахад хаана явааг мэдэж болно.</p><ul><li><em>Олон улсын байгууллагуудын статистик мэдээллийн сангууд</em></li></ul><p>Дэлхийн улс орнуудыг хамарсан хамгийн том мэдээллийн сантай олон улсын байгууллагуудаас дурдвал Дэлхийн банк (www.data.worldbank.org), Нэгдсэн үндэстний байгууллага <a href="http://www.data.un.org/">www.data.un.org</a> зэргийг дурьдаж болно.</p><ul><li><em>Салбарын олон улсын байгууллагууд</em></li></ul><p>Танд ямар салбарын мэдээлэл хэрэгтэй байгаагаас хамааран тухайн салбарт янз бүрийн олон улсын байгууллага, холбоод ажилладаг байж болно. Тухайлбал та хөдөлмөр эрхлэлтийн талаар сонирхож байвал Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага (ILO), эрүүл мэндийн талаар сонирхож байвал Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (WHO), эрчим хүчний талаар сонирхож байвал Олон улсын эрчим хүчний агентлаг (World Energy Agency) гэх мэтчилэн олон байгууллагууд байдаг.</p><ul><li><em>Улс орнуудын статистикийн байгууллагууд</em></li></ul><p>Мөн бусад улс орнуудын статистикийн байгууллагуудын цахим хуудсаар зочлон хэрэгтэй мэдээллээ авч болно.</p><ul><li><em>Гадаадын судалгааны мэргэшсэн байгууллагууд</em></li></ul><p>Өөрийн сонирхож буй сэдвээр ижил төстэй судалгааны ажлуудыг гадны эх үүсвэрээс хайж олон мэдээлэл авч болно.</p><p><strong><em>Алхам 5.</em></strong></p><p>Таны хайсан мэдээлэл хаана ч байхгүй байна уу, эсвэл та бодит байдлыг өөрөө тодруулахыг хүсэж байна уу? Тэгвэл та статистик мэдээллийг анхдагч байдлаар үүсгэж болно.</p><blockquote>Судалгаа, санал асуулга, тооллого, ажиглалт хийх замаар статистикийг та өөрөө бүтээх боломжтой.</blockquote><p>Эцэст нь хэлэхэд аливаа статистик мэдээллийг албан ёсны эх үүсвэрээс хайж олох хийгээд шинээр бүтээх аль аль нь тодорхой хэмжээний цаг хугацаа, хөдөлмөр шаардсан ажил байдаг. Иймээс та энэ бүх ажлыг мэргэжлийн багт даатгах нь илүү ухаалаг шийдэл ч байж болох юм.</p><p><em>Тунгаахуй өгөгдлийн урлан</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=57ef22026209" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>