<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Ulugbeknegmatov on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Ulugbeknegmatov on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@ulugbeknegmatov7?source=rss-7e8399e3802a------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/0*knE_YuImdk5lIhTc</url>
            <title>Stories by Ulugbeknegmatov on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@ulugbeknegmatov7?source=rss-7e8399e3802a------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 02:38:20 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@ulugbeknegmatov7/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Bebosh bolalik]]></title>
            <link>https://medium.com/@ulugbeknegmatov7/bebosh-bolalik-eb98ed63cf3d?source=rss-7e8399e3802a------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/eb98ed63cf3d</guid>
            <category><![CDATA[tarbiya]]></category>
            <category><![CDATA[bola]]></category>
            <category><![CDATA[baby]]></category>
            <category><![CDATA[ilmiy]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Ulugbeknegmatov]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 20 Oct 2026 11:52:09 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-10-20T11:52:09.721Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Biz yoshlikda qanaqa edik? Hozirgi yoshlar qanaqa? Biz nimada va qayerda xatoga yo’l qo’ydik?</p><p>Biz yoshlikda ko’chada tuproqqa chang bo’lib futbol o’ynar edik. Biz ko’chada va dalada mol boqar edik. Mol boqish davomida qancahdan-qancha tarixiy tajribalarni boshimizdan o’tkazar edik. Ajoyib davrlar edi. Molni qaytarib kelish uchun navbat qilar edik. Bu navbat orqali yosh bo’lsakda hamma teng ekanligini hamma birga xarakat qilishi shart emas navbat bilan ishlasa bolishi bu orqali esa kuchlarni ekonom qilishni anglab yetar edik. Quyida ajoyib jumlani keltirib o’taman. Bu jumlani menga 1932–2012-yillarda yashagan amerikalik yozuvchi, o‘qituvchi va yetakchilik bo‘yicha mutaxassis bo‘lgan Stephen Covey aytgan:</p><blockquote><em>«Avval tushunishga intil, keyin tushunilishga».</em></blockquote><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/650/1*CbCgG1IY0ZhR3HU_uap-sA.jpeg" /><figcaption>Bola ulg’ayishi uchun barcha narsa kerak.</figcaption></figure><p>Bu jumlani manosi anchagina. Bu degani siz avval kimnidir tinglashiz yoki eshitishiz, undan keyin esa albatta o’z nuq’tayi nazaringizni unda to’liq va batafsil yetkazib bera olishingiz kerak bo’ladi. Shu kabi holatni siz mukammal ravishda amalga oshira olsanggiz demak sizda “Odamlar bilan muloqot qilish” xislati anchayin yaxshi rivojlangan deb hisoblash mumkin. Hozirgi bolalik haqida gapirar ekanmiz, beixtiyor xayolimizga telefonlar va gadjetlar keladi. Ulardan foydalanish esa bugungi bolalar hayotining ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Albatta, buning yomon tomoni yo‘q. Texnologiyalar insoniyat erishgan ulkan yutuqlardan biri. Ular orqali dunyoning narigi chekkasidagi inson bilan suhbatlashish, istalgan mavzuda ma’lumot olish, yangi bilimlarni o‘rganish mumkin. Ammo meni o‘ylantiradigan jihat boshqa: biz texnologiyalardan foydalanishni o‘rgandikmi yoki texnologiyalar bizning vaqtimizdan foydalanishni o‘rgandimi?</p><p>Bir paytlar ko‘chaga chiqishimiz bilan vaqt qanday o‘tganini bilmay qolardik. Futbol o‘ynash uchun darvozani ikkita g‘isht bilan belgilashning o‘zi kifoya edi. To‘pimiz eski bo‘lishi mumkin edi, maydonimiz tekis bo‘lmasdi, ba’zan oyoqlarimizni chang bosardi. Lekin bizda bir narsa bor edi: tasavvur. Oddiy ko‘cha biz uchun stadionga, ikkita g‘isht darvozaga, o‘zimiz esa sevimli futbolchilarimizga aylanardik.</p><p>Bugun esa bolaning qo‘lida eng zamonaviy telefon, oldida esa minglab o‘yinlar bo‘lishi mumkin. Biroq savol tug‘iladi: u o‘z o‘yinini yaratyaptimi yoki boshqalar yaratgan o‘yinlar ichida vaqt o‘tkazyaptimi?</p><p>Menimcha, bu yerda gap telefonning borligi yoki yo‘qligida emas. Gap undan qanday foydalanishimizda. Chunki bir telefon kimnidir bilimli qilishi, boshqa birovning esa soatlarini sezilmasdan olib qo‘yishi mumkin. Bir xil vosita, lekin undan foydalanish maqsadi va natijasi mutlaqo boshqacha.</p><h3>Biz nimani yo‘qotdik?</h3><p>Mol boqib yurgan paytlarimizda ba’zan soatlab suhbatlashardik. Kimdir eshitgan tarixiy voqeasini aytib berardi, boshqasi o‘z fikrini bildirardi. Ba’zan tortishardik, ba’zan bir-birimizning fikrimizni inkor etardik. Lekin shu suhbatlarning o‘zida hayot haqida ko‘p narsalarni o‘rganardik. Har birimizning dunyoqarashimiz turlicha bo‘lsa-da, bir-birimizni tinglashga vaqtimiz bor edi.</p><p>Bugun esa bir dastur orqali minglab insonlar bilan aloqa qilish imkoniyatiga egamiz. Lekin qiziq, nega ba’zan yonimizdagi inson bilan gaplashishga vaqt topolmaymiz? Nega bir dasturda yuzlab do‘stlarimiz bo‘la turib, ko‘nglimizdagini aytadigan bir insonni izlaymiz?</p><p>Balki biz muloqot qilish imkoniyatlarini ko‘paytirib, muloqotning o‘ziga ajratadigan vaqtimizni kamaytirib yuborgandirmiz.</p><p>Stephen Coveyning «Avval tushunishga intil, keyin tushunilishga» degan fikriga yana qaytmoqchiman. Insonni tushunish uchun unga vaqt ajratish, gapini bo‘lmasdan tinglash, uning fikrlash tarzini anglashga harakat qilish kerak. Buning uchun esa sabr zarur. Sabr esa bir kunda shakllanmaydi. U hayot davomida, odamlar bilan munosabatlarimizda, xatolarimiz va tajribalarimiz orqali rivojlanadi.</p><p>Agar bola har qanday zerikish paytida darhol telefoniga murojaat qilsa, u o‘z fikrlari bilan yolg‘iz qolish imkoniyatidan mahrum bo‘lishi mumkin. Holbuki, ba’zan aynan zerikish insonni o‘ylashga, yangi mashg‘ulot topishga, o‘z tasavvurini ishga solishga undaydi.</p><p>Albatta, har bir telefon ishlatadigan bola sabrsiz yoki fikrlashga qobiliyatsiz degan xulosa chiqarish noto‘g‘ri. Muammo texnologiyaning o‘zida emas, undan foydalanish odatlarimizda.</p><h3>Xatoni kimdan izlashimiz kerak?</h3><p>Maqolaning boshida uchta savol berdim: biz yoshlikda qanday edik, hozirgi yoshlar qanday va biz nimada xatoga yo‘l qo‘ydik?</p><p>Bu savollarga javob berishdan oldin o‘zimizga yana bir savol berishimiz kerak: bugungi bolalar o‘zlari tanlagan hayot tarzida yashayaptimi yoki biz yaratib bergan muhitda ulg‘ayayaptimi?</p><p>Biz bolalardan kitob o‘qishni talab qilamiz, lekin ular bizning qo‘limizda kitobni qanchalik ko‘radi? Ulardan vaqtini mazmunli o‘tkazishni so‘raymiz, lekin o‘zimiz bo‘sh vaqtimizni qanday sarflaymiz? Bolalarning telefon ishlatishidan shikoyat qilamiz, ammo oilaviy suhbat paytida o‘zimiz telefonimizni chetga qo‘ya olamizmi?</p><p>Bola ko‘pincha biz aytgan gaplardan ko‘ra, qilgan ishlarimizdan ko‘proq o‘rganadi. Biz unga kitobning ahamiyatini yuz marta tushuntirishimiz mumkin, ammo u kitob o‘qiyotgan ota-onani ko‘rmasa, aytganlarimizning ta’siri cheklangan bo‘lishi mumkin.</p><p>Shuning uchun men bugungi bolalikdagi barcha o‘zgarishlarni yoshlarning o‘zidan izlash tarafdori emasman. Chunki ularning dunyosi bizning dunyomizdan farq qiladi. Ular boshqa imkoniyatlar, boshqa axborot oqimi va boshqa talablar ichida ulg‘aymoqda. Biz esa ularni o‘z bolaligimiz mezonlari bilan baholashga moyilmiz.</p><p>Balki bizning eng katta xatomiz bolalarning o‘zgarishida emas, balki o‘zgarayotgan dunyoga munosabatimizni o‘zgartira olmayotganimizdadir.</p><h3>Bebosh bolalikning asl ma’nosi</h3><p>Maqolamga «Bebosh bolalik» deb nom qo‘yganimning sababi bor. Biz bolalikni eslaganimizda, ko‘pincha uning tartibsiz, shovqinli, chang-to‘zonli va nazoratdan biroz yiroq lahzalarini sog‘inamiz. Biroq o‘sha beboshlikning ichida ham o‘ziga xos tartib mavjud edi.</p><p>Futbol paytida kimdir qoida buzsa, bahslashardik. Kimdir yutqazsa, xafa bo‘lardi. Ba’zan janjallashardik, lekin ertasi kuni yana birga o‘ynardik. O‘yin davomida g‘alaba va mag‘lubiyatni, kelishishni, navbat kutishni, boshqalarning fikrini hisobga olishni o‘rganardik.</p><p>Mol boqish jarayonida esa mas’uliyatni his qilardik. Navbatimiz kelganda vazifani bajarishimiz kerak edi. Chunki biz kelmasak, boshqa birovning zimmasiga ortiqcha ish tushardi. Shu tariqa o‘zimiz sezmagan holda jamoa bo‘lib harakat qilishni, bir-birimizga ishonishni va zimmasiga olgan vazifani bajarishni o‘rganardik.</p><p>Bugungi bolalar ham bunday fazilatlarni o‘rganishi mumkin. Faqat buning uchun ularga tegishli sharoit yaratishimiz kerak. Sport, jamoaviy o‘yinlar, oilaviy yumushlar, kitobxonlik, ijodiy mashg‘ulotlar va jonli suhbatlar — bularning barchasi bola kamolotida muhim o‘rin tutadi.</p><p>Biz bolalarni texnologiyalardan butunlay uzoqlashtirishimiz shart emas. Aksincha, ularga texnologiyadan oqilona foydalanishni o‘rgatishimiz, shu bilan birga, haqiqiy hayotdagi tajribalarni ham his qilishlariga imkon berishimiz kerak.</p><p>Chunki bola faqat ma’lumot olish orqali emas, balki tajriba qilish, xato qilish, savol berish, boshqalar bilan kelishish va o‘z xatolaridan xulosa chiqarish orqali ham ulg‘ayadi.</p><h3>Xulosa o‘rnida</h3><p>Ba’zan o‘tmishni eslab, «Bizning bolaligimiz boshqacha edi», deymiz. Haqiqatan ham, boshqacha edi. Bizning maydonimiz chang ko‘chalar, suhbatlarimiz uzoq yaylovlar, o‘yinlarimiz esa ko‘pincha o‘zimiz yaratgan qoidalardan iborat bo‘lgan.</p><p>Bugungi bolalarning bolaligi ham o‘ziga xos. Ularning qo‘lida bizda bo‘lmagan imkoniyatlar bor. Lekin ular ham biz kabi tushunilishni, qadrlanishni, do‘st orttirishni va o‘z o‘rnini topishni istaydi.</p><p>Shunday ekan, ularga o‘z bolaligimizni aynan takrorlashni talab qilishimiz kerakmi? Menimcha, yo‘q. Biz ularga bolaligimizning tashqi ko‘rinishini emas, balki undagi eng yaxshi fazilatlarni yetkazishimiz kerak: mas’uliyat, do‘stlik, sabr, tasavvur, mehnat va bir-birini tushunish.</p><p>Balki kelajakda bugungi bolalar ham o‘z farzandlariga qarab: «Bizning bolaligimiz boshqacha edi», deyishar. Ular ham telefonlar, sun’iy intellekt va bugungi odatlar haqida xotiralarini so‘zlab berishar.</p><p>O‘shanda ulardan ham bir narsani so‘rashlarini istardim: o‘z bolaligingiz qanday bo‘lganidan qat’i nazar, undan nimalarni o‘rgandingiz?</p><p>Zero, bolalikning qadrini faqat unda nimalar bo‘lgani bilan emas, balki u bizni qanday insonga aylantirgani bilan ham o‘lchash mumkin.</p><p>Ehtimol, bizning vazifamiz bolalarga o‘zimiz yashagan bolalikni qaytarish emas, balki ular ertaga sog‘inch bilan eslaydigan mazmunli bolalikni yaratishga yordam berishdir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=eb98ed63cf3d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>