<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Umit Ozlale on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Umit Ozlale on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@umit-ozlale?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*euVu3jAtO4iaEHpnHoEJNw.jpeg</url>
            <title>Stories by Umit Ozlale on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@umit-ozlale?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 13:18:50 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@umit-ozlale/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Türkiye’de İstihdam Açısından Engellilerin Durumu]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/t%C3%BCrkiyede-i%CC%87stihdam-a%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan-engellilerin-durumu-8e33db173715?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8e33db173715</guid>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 14 May 2024 11:23:26 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-05-14T11:23:26.182Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Türkiye’de İstihdam Açısından Engellilerin Durumu</strong></p><p>10–16 Mayıs Engelliler Haftası, kendilerini saygıyla selamlıyorum. Engelli bireylerimiz bizden vicdan ya da şefkat değil, insana yakışan işleri onlara sağlamamızı bekliyor. Bu konuda ülkemizdeki durumu, uygulanabilecek istihdam modellerini ve diğer politika önerilerini yazdım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6888RMeCP3KfCwDUAbe3xw.jpeg" /></figure><p>Türkiye’de İstihdam Açısından Engellilerin Durumu: Türkiye‘de engelli istihdamı için hem sivil toplum alanında hem kamuda çeşitli çalışmalar olsa da engelli istihdamının gelişmiş ülkeler seviyesinin çok gerisinde olduğunu görüyoruz. OECD ülkelerinde engelli nüfusun istihdam oranı %44, işsizlik oranı %14 civarında iken istihdam edilen engellilerin %22’si de yarı zamanlı işlerde çalışıyor. Bu oranların doğal bir sonucu olarak da Avrupa Birliği’nde engelli bireylerin yalnızca %29’u yoksulluk ve sosyal dışlanmışlık riski altında. Türkiye’de ise yoksulluk ve sosyal dışlanmışlık riski oranı maalesef %77. OECD ülkelerinde engelli bireylerin istihdamı için ayrılan kamu yardımları GSYİH’nın ortalama %2’sini oluştururken bu oran Norveç, Hollanda gibi ülkelerde %4–5’lere kadar çıkıyor. Türkiye ise milli gelirinin yalnızca %0,1’ini engelli bireylerin istihdamına ayırmayı uygun görmüş. Avrupa’da engelli bireyler için yapılan harcamaların %95’i doğrudan yardıma giderken birçok ülke bu miktarın en az %10’luk bölümünü istihdama kazandırma programlarına ayırıyor. Türkiye’de kamu harcamalarında son dönemde iyice belirginleşen şeffaflık kaybı bu alanda da kendini gösteriyor: Türkiye’de engelli bireylerin istihdama kazandırılması ile ilgili yapılan harcamalar hakkında net bir veri yok. Doğrudan yardımların ihtiyaç sahiplerine adil bir şekilde dağıtımı konusunda da soru işaretleri fazlasıyla mevcut.</p><p>Şaşırtıcı olmayan bir şekilde Türkiye’de işgücü piyasasında kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik maalesef engelli bireyler için de geçerli. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Aralık 2020 raporuna göre ülkemizde en az bir engeli olan nüfusun iş gücüne katılım oranı erkeklerde %35,4, kadınlarda %12,5 toplamda ise %22,1 olarak belirtilmiş. Engelli bireylerin istihdama kazandırılması konusuna bu kadar az kaynak ayıran bir ülkeden daha fazlasını beklemek de naiflik olur.</p><p>Tabii bir de pandemi döneminden bahsetmek lazım. Uygulanan kötü politikaların da etkisiyle dezavantajlı grupları çok daha olumsuz etkileyen pandeminin engelli bireylerin istihdamı üzerinde de negatif bir etkisi var. Engelli kotası ve açık kontenjanda belirgin bir değişiklik olmamasına rağmen toplam engelli çalışan sayısı 2019 yılında 127.707 iken, 2020 yılında 108.042’ye düşmüş. Yani geçen 12 aylık sürede yaklaşık 20 bin engelli kişi ya işten çıkartılmış ya da ayrılmış. Kamuda çalışan engelli sayısında gözle görülür bir fark olmazken (yalnızca 600 kişilik bir azalma var) özel sektörde 19 bin engelli çalışan işsiz kalmış. 2020 yılında E-KPSS’ye 85 bin engelli kişi girmesine rağmen memuriyete yerleşen kişi sayısı ise 1961 ile sınırlı kalmış. Türkiye’deki engelli sayısının 1,5 milyon civarı olduğu düşünüldüğünde bu oran tabii ki çok düşük.</p><p>Özetle, Türkiye’de engelli vatandaşlarımız, düşük istihdam oranlarının da etkisiyle giderek artan bir dışlanmışlık riskiyle karşı karşıya. Engelli istihdamında son dönemde gördüğümüz düşüşün neredeyse tamamı da özel sektörün engelli bireyleri istihdam etmek istememesinden kaynaklanmakta. Bu iki tespiti yaptıktan sonra çözümü nerede aramamız gerektiği de kendiliğinden ortaya çıkıyor. Türkiye, engelli bireylere kamuda sınırlı istihdam ya da nakdi yardımlar yerine özel sektörde engelli istihdamını arttıracak ve engelli bireylerin dışlanmışlık riskini düşürecek politikalara ağırlık vermek zorunda. Bu açıdan destekli istihdam modeli Türkiye’nin iyi bir şekilde uygulaması gereken alternatif bir model olarak ön plana çıkıyor.</p><p><strong>Korumalı İstihdam — Destekli İstihdam Farkı</strong></p><p>Engelli bireylerin rekabetçi işgücü piyasalarında çalışamayacağı düşüncesi 1990’lı yıllara kadar hâkim olan görüştü. Bunun için ise engellileri rekabetçi işgücünden ayıran “korumalı iş yerleri” projeleri önerilmişti. Bu projelerde engelli kişiler, koruyucu ve ayrılmış ortamlarda istihdam edilerek, öğrenmesi ve yapması kolay işler için istihdam edilirlerdi. Korumalı iş yerlerinin temel felsefesi engelli bireyler için güvenli yerler oluşturmak olduğundan kısa vadede engelli bireyler için uygun, güvenli ve öngörülebilir işler sunmaktaydı. Ancak korumalı iş yerleri ileri düzeyde engeli bulunan kişiler için iyi sonuçlar sunsa da bu iş yerlerinin azlığı, işe kabul için uzun süreler beklenmesi, işgücü piyasasına katılmayı engelleyecek derecede ciddi engeli olmayan kişiler için de tek alternatif olarak sunulması gibi durumlar yüzünden korumalı iş yerlerinin etkisi sınırlı oldu. Ayrıca bu iş yerlerinde engelli bireylerin asgari ücretin altında maaşlarla çalışmak zorunda bırakılması ve korumalı statüleri bu bireylerin toplum ile entegrasyonunu da istenildiği oranda arttırmadı.</p><p>Korumalı iş yerlerini destekleyen ve engelli bireylerin işgücüne katılımını bir adım daha ileri götürecek politika önerisi ise “Destekli İstihdam Modeli” oldu. Destekli istihdam modelinde amaç önceden herhangi bir işte çalışamayacağı düşünülen engelli bireylerin fiziksel ve sosyal açıdan topluma entegrasyonlarını gerçekleştirmek olarak özetlenebilir. Özellikle 1980 sonrasında başat bir politika olarak batı ülkelerinde uygulanmaya başlanan Destekli İstihdam Modelinin arkasındaki rasyonel, engelli bireyin rastgele bir şekilde istihdamı değil, engellilerin ilgi alanları, yetenekleri ve kariyer hedefleriyle ilgili onları yönlendirerek istihdamlarını sağlamaktır.</p><p>Korumalı işyerleri, gönüllü işler ve mesleki eğitim gibi aktiviteler, tanımı gereği Destekli İstihdamın içinde yer almıyor. Destekli İstihdamda sağlanması beklenen kriterleri aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:</p><p><strong>Ücretli Çalışma:</strong> Bireyler çalıştıkları işler için orantılı bir ödeme almalıdır. Eğer asgari ücret varsa bu programdan yararlanan kişiye en az asgari ücret ödenmelidir.</p><p><strong>Açık İşgücü Piyasası:</strong> Engelliler kamu, özel veya STK’larda istihdam edilen diğer çalışanlar ile aynı ücret, şart ve koşullara sahip düzenli çalışanlar olarak kabul edilmelidir.</p><p><strong>Sürekli Destek:</strong> Sürekli destek en geniş anlamıyla ücretli istihdama yapılan desteği ifade etmektedir. Burada destek, kişiselleştirilmiş ve ihtiyaç bazlı olarak hem işçiye hem işverene sunulur.</p><p>Bu şartlarla bağlantılı olarak Destekli İstihdamın dokuz temel değerinden söz etmek mümkün:</p><p><strong>İstihdam Karinesi:</strong> Engellilik türüne ve şiddetine bakılmaksızın herkes bir işe sahip olma hakkına sahiptir,</p><p><strong>Rekabetçi İstihdam:</strong> Dezavantajlı gruplar rekabetçi istihdamın olduğu yerlerde beceri ve yeteneklerini geliştirebilirler,</p><p><strong>Seçim ve Kontrol:</strong> Destekli istihdam hizmeti alan kişiler istedikleri firmaları, iş koçlarını seçme hakkına sahiptirler. Danışanların kariyer memnuniyeti için iş koçları, çözümleri ve alternatifleri tam olarak sunmalıdır.</p><p><strong>Orantılı Ücret ve Haklar:</strong> Ücret adil şekilde belirlenmeli, eşit işe eşit ücret prensibi uygulanmalıdır.</p><p><strong>Engeller yerine kapasiteye odaklanma:</strong> İş koçları engelli danışanların potansiyellerini ortaya çıkarmalı, ilgi alanı, güçlü yönleri ve becerilerini dikkate almalıdır.</p><p><strong>İlişkinin Önemi:</strong> Engelli bireyler iş ve iş dışında diğer insanlarla rahatça entegre olabilmelidir.</p><p><strong>Desteğin Gücü:</strong> Engelliler kendi kişisel ihtiyaçları hakkında karar alabilir ve destek isteyebilirler.</p><p><strong>Sistem değişikliği:</strong> Geleneksel rehabilitasyon sistemleri engellilerin topluma entegrasyonunu sağlamak için değiştirilmelidir.</p><p><strong>Topluluğun önemi:</strong> Engelliler toplumsal kabul, büyüme ve kişisel gelişim için toplumda resmi ve resmi olmayan bağlara sahip olmalı, bunun için ortam sunulmalıdır.</p><p>Destekli İstihdam, sürekli destek sağlayarak istihdama erişmek ve istihdamda kalmak isteyen engelliler ve diğer dezavantajlı gruplarla birlikte çalışmayı önceler. Bu nedenle, hedef grubun işgücü piyasasına katılımını teşvik etmek için “bireysel odaklı” bir yöntemdir. Yukarıdaki değerlere ek olarak “yerleştir-eğit-sürdür” temel ilkesi çevresinde şekillenmektedir.</p><p>Bununla beraber, geçtiğimiz 20 yılda Destekli İstihdam programlarındaki artışa rağmen, çoğu ülkede istenilen seviyeler yakalanamamıştır. Çoğu ülke engelli istihdamında Destekli İstihdam modeli yerine, Korumalı istihdamı ilk seçenek olarak değerlendirmektedir. Engelli bireyler arasında işsizlik oranı halen çok yüksek, gelirler ise çok düşüktür. Bu göstergeler de Destekli İstihdam projelerinin iş arayanlara, işverenlere ve topluma olan faydasına rağmen yeterince sahiplenilmediğini gösterir.</p><p>Engelli bireylerin işgücüne katılma isteği de engelli istihdamı açısından çözüm üretilmesi gereken bir alandır. Sosyal yardımların kaybedilmesi korkusu engellileri ücretli istihdamı uygun bir seçenek olarak görmemeye itebilir. Bu yüzden de engelli bireyleri mali kayıplarla karşılaşma riski ve işgücü piyasasına dahil olma arasında seçim yapmak zorunda bırakmayacak teşvik tasarımları önem taşımaktadır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*yc3aZ6ytfokpI6t5RNIOfg.jpeg" /></figure><p><strong>Engelli Bireylerin İstihdamını Arttırmak için Ne Yapabiliriz?</strong></p><p>Destekli İstihdam modelinde belki de en kritik rol şüphesiz iş koçlarına düşmektedir. İş koçları, engelli bireyin işgücü niteliklerini arttıracak kariyer planlamasını yapmak, bu bireyin özelliklerine göre açık iş fırsatlarını değerlendirmek ve bireyin işyerine uyumunu sağlamak gibi hayati görevleri üstlenmektedir. Bu uzmanlar bireysellik, erişilebilirlik, gizlilik, bilgilendirme, kendi kararlarını kendi verme gibi ilkeler ışığında engelli danışanlara;</p><p>· <strong>Mesleki profilleme,</strong></p><p>· <strong>İş Bulma,</strong></p><p>· <strong>İşveren ile İletişim,</strong></p><p>· <strong>İşte ve İş Dışında Destek sunma gibi hizmetleri üstelenen kişilerdir.</strong></p><p>Dolayısıyla iş koçlarının sayısının ve niteliklerinin iyileştirilmesi destekli istihdam modelinin başarısı için de kilit öneme sahiptir. Peki iş koçlarının sayısının ve niteliklerinin iyileştirilmesi için ne yapabiliriz?</p><p>· Mevcutta Türkiye’de İş Koçluğu sertifikası veya Destekli İstihdam Uzmanı unvanı Mesleki Yeterlik Kurumu yeterliklerinin içinde değildir. Bunun için akreditasyon sürecini başlatabiliriz.</p><p>· İş Koçu Sertifikası bazı sivil toplum kuruluşları tarafından sağlanmaktadır. Sertifika için belirlenen eğitim ücretinin bir kısmının devlet tarafından karşılanmasını sağlayıp sosyal hizmetler/özel eğitim öğretmenliği vb. gibi bölümlerden mezun kişilerin bu alana kaymasını teşvik edebiliriz.</p><p>· İş Koçlarının farklı tür engellere ve kabiliyet kısıtlamalarına yönelik bilgi sahibi olması önem taşıdığı için bu uzmanların çalışmaya başladıktan sonra düzenli olarak engeller ve kısıtlamalarla ilgili eğitimler almasını mecbur tutabiliriz.</p><p>· Destekli İstihdamda amaç engelli bireylerin ilgi alanları, yetenekleri ve istekleri doğrultusunda bir işe yerleştirilmeleridir. İş Koçlarının engelli bireyleri yönlendirebilecekleri eğitimler, beceri farkındalığı gibi alanlarda becerilerini arttıracak sürekli eğitimler tasarlayabiliriz.</p><p>· Engelli bireyler iş hayatlarında erişim zorluklarından zorbalığa kadar birçok sorun ile karşılaşmaktadır. Dolayısıyla iş koçları engellilerin iş yerlerinde yaşayabilecekleri zorluklar konusunda stratejiler belirlemeli, karşılaşılan sorunlara ve çözümlere dair belirli aralıklarla bilgilendirilmelidir. Bu amaçla iş koçlarının bağlı olduğu merkezi otoritenin yayınladığı üç aylık kısa raporlar ile karşılaşılan sorunlar-çözümler ile ilgili bilgi akışını sağlayabiliriz.</p><p>· İş koçlarının sunduğu hizmetlerin ve hizmet kalitesinin engelli danışanlar tarafından değerlendirilmesini sağlayarak karşılıklı geri bildirim mekanizmalarını güçlendirebiliriz.</p><p>· İş koçlarının üzerindeki iş yükünü makul oranda tutabiliriz. Örneğin Norveç bu uzmanların niteliğine ve uzman başına düşen vaka sayısına çok dikkat etmektedir (Norveç’te danışan sayısı 12, İsveç’te ise 10–20 arasında değişmektedir). Dolayısıyla iş koçluğu mesleğini kurumsal hale getirip bir koça 100 danışan yüklemek amaca hizmet etmeyecektir.</p><p>Engelli istihdamını desteklemek için destekli istihdam modeli kapsamında dikkat edilmesi gereken bir başka konu da “Güvenli ve Dışlayıcı Olmayan İş Yerleridir”. Destekli İstihdam programlarıyla desteklenen engelli bireylerin çalıştıkları iş yerleri dışlayıcı olmayan, güvenli, sağlıklı, rahat ve zorbalığa karşı etkin mücadele veren yerler olmalıdır. Bu türden firmaların yaygınlığını artırmak için;</p><p>· Engelli dostu, erişilebilir ortamlar yapan ve destekli istihdamdan yararlanan firmalara vergi indirimleri, prim ödemeleri gibi konularda destek sağlayabiliriz.</p><p>· Firmaların engelli bireylere kurum içi eğitimleri sunmalarını zorunlu hale getirebiliriz.</p><p>· Destekli İstihdamda engellilerin sosyal ve fiziksel entegrasyonu hayati önem taşıdığından firmalardan kurum içi farkındalık yaratma eğitimleri vermelerini isteyebiliriz.</p><p>· Firmaların istihdam ettikleri engellilerin iş koçları ile düzenli aralıklar toplanmasını ve karşılıklı geri bildirimde bulunmalarını sağlayabiliriz.</p><p>Son olarak, destekli istihdam modelinin başarıya ulaşıp engelli istihdamını ve işgücü niteliğini arttırmak için devletin atması gereken diğer adımları aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:</p><p>· Eşit işe eşit ücret yasası kabul edilmelidir,</p><p>· Engelli Hakları Sözleşmesi yapılacak tüm politikalarda taban olarak belirlenmelidir.</p><p>· Destekli İstihdam Modelinin potansiyeli halihazırda hizmet verilen birçok engelliye tanıtılmalı ve tanınmalıdır,</p><p>· Mevcuttaki uzman destekli istihdam sektörünün kapsamını genişletmek ve kalitesini artırmak için yeterli fonlama sağlanmalıdır. Bu fonlamanın içeriği başta bu konuda çalışan sivil toplum kuruluşları, engelli dernekleri ve sosyal hizmetler uzmanları tarafından belirlenmelidir,</p><p>· Mevcut istihdam büroları ile (İŞKUR Hizmet Merkezleri gibi) destekli istihdam modeli arasındaki bağlar güçlendirilmeli, koordinasyon için önlemler alınmalıdır,</p><p>· Engelli kişilere evde olduğu kadar işte de kişisel yardımın sağlandığından (ve tersinden) emin olunmalıdır,</p><p>· İşveren-İş arayan arasındaki bağı kısaltmak için Ortak İş Yönlendirme Mekanizmaları kurulmalıdır,</p><p>· İş Koçu sisteminin belirli bir süre sonraki verilerine dayanarak, engellilerin en çok tercih ettiği/edebileceği konularda mesleki kursların açılması için planlamalar yapılmalıdır,</p><p>· Engellilerin gelir vergisi muafiyeti engelli bireyin avantajına olacak şekilde düzenlenmelidir,</p><p>· Çalışan engellilerin çalışmaları esnasında (başta engelleri ile ilgili olmak üzere) ihtiyaç duydukları ekipman sağlanmalıdır.</p><p>· Engelli vatandaşlara sağlanan sosyal yardım desteği çalışmaya başlandığında da devam ettirilmelidir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8e33db173715" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Hava kurşun gibi ağır]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/hava-kur%C5%9Fun-gibi-a%C4%9F%C4%B1r-ea657935bfde?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ea657935bfde</guid>
            <category><![CDATA[afet]]></category>
            <category><![CDATA[deprem]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 12 Feb 2023 16:37:47 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2023-02-13T09:03:24.815Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1005/1*s81uNZqr9FETZRUEg1ovqQ.jpeg" /></figure><p>Depremden hemen sonraki Salı günü Ankara’dan Antakya’ya geçtiğimizde kurşun gibi ağır bir hava karşıladı bizi. Hiçbir şeyi olmayan bir kent karşıladı bizi. Elektrik yoktu, su yoktu, iletişim olanakları yoktu ama daha önemlisi Antakya’da devlet yoktu.</p><p>Aynı havayı akşam Kırıkhan’da soluduk. Depremin üzerinden 48 saat geçmesine rağmen 3–5 çadır dışında hiçbir yardım gitmemişti. İnsanlar yıkılan evlerden topladıkları tahtaları yakarak ısınmaya çalışıyorlardı. Çocukların karnına henüz bir lokma yemek girmemişti. Bize refakat eden genç karanlık bir sokaktan geçerken bir evi gösterip: “2 saat önceye kadar bu evlerden sesler geliyordu, şimdi sesler kesildi” dedi. İlerleyen günlerde o kadar çok duyacaktım ki bu sözleri: “Bu evden ses geliyordu, artık gelmiyor.” Hayatım boyunca hiç unutmayacağım bu sözleri.</p><p>İlk günler evlerden sesler gelmeye hep devam etti. Seslerin geldiği o evlere yardım için İstanbul’dan Gaziantep Havalimanı’na gönüllüler akıyordu. Bir can kurtarmak için. Oysa çoğu tatsız bir sürprizle karşılaşacaklardı. Hiçbir araç kiralama şirketi arabasını kiralamak istemiyor, taksiler ise Gaziantep merkezine gitmek için 1500 TL istiyorlardı. Bu durumu şikâyet edebileceğimiz bir devlet yetkilisi tabii ki yoktu.</p><p>İçiniz şiştiyse güzel haber vererek devam edeyim: bin bir zorlukla ve kendi imkanlarıyla Kırıkhan’a ulaşan gönüllüler o gün orada pek çok hayat kurtardılar. Ulaşan yardımları dağıtabilecek mekanizmalar kurdular.</p><p>Antakya ve Kırıkhan’daki tablo Adıyaman merkezin iç sokaklarında ve özelikle Gölbaşı’nda aynıydı. Çocuklar depremin üstünden 3–4 gün geçtikten sonra soğuktan ve hiçbir temizlik önleminin alınmayışından dolayı hastalanmaya başlamışlardı. Cuma günü de yüksek ateş ve ishal haberleri gelmeye başlamıştı. Hatay başta olmak üzere birçok ilde yardım getiren tırlar ilgili AFAD yetkilisine ulaşamadığı ve trafik de hiçbir şekilde düzenlenemediği için yardımlar ihtiyaç sahiplerine ulaşamıyordu.</p><p>Her daim siyaset yapmakla, yangından mal kaçırmakla suçlanan (muhalif) siyasi partiler birer sivil toplum kuruluşuna dönüştüler. AFAD ile gelen yardımlar arasındaki bağı sağladılar, zaman zaman ulaşamadıkları AFAD’ı devreden çıkarıp yardımları ihtiyaç sahiplerine ulaştırmaya çalıştılar. Gönüllülere kimi zaman 8–9 yaşlarındaki bir çocuk yol gösterdi, kimi zaman SMS çağrıları. Zaman zaman da hayat kurtardığı bilindiği halde iktidarı kötü gösterdiği için kapatılmasında hiçbir beis görülmeyen twitter. Bir de unutmadan söyleyeyim: 4 sene önce deprem anında drone’larla internet hizmeti vereceğini söyleyen ama istisnasız her yerde hiçbir hizmet sağlayamayan GSM operatörüne herkes bela okudu. Buradan o şirkete de bir çift lafım var: Yalancı ve utanmazsınız!</p><p>Yardımı ulaştırmada neredeyse paralize olan devlet, tahliye olmak isteyen vatandaşa da yardım etme konusunda aynı derecede beceriksizdi. Enkazlardan yakınlarını canlı çıkarma umudu bittikçe vatandaşlar deprem bölgelerini terk etmeye başladılar. Bir süre sonra bize en fazla gelen isteklerden biri başka bir şehre yakınlarının yanına gitmek isteyenlerin ulaşım talebiydi. Tabii bu talebi karşılamaya hazır, örgütlü, koordine bir devlet kurumu da yoktu.</p><p>İmece usulü ile kurumların açığını kapatmaya çalıştık. Ne kadar kapatabilirsek. Hayat kurtarmaya, karın doyurmaya, tahliye etmeye. Ama varlığımız ancak oluk oluk kanayan bir yaraya makyaj pamuğu ile pansuman yapmaktan ibaretti. İhtiyaç duyduğumuz dört koldan deprem bölgelerini sarabilecek, ön hazırlıkları olan, koordinasyonu iyi beceren, örgütsel yetenekleri güçlü kamusal kurumlardı. Evet devlet oradaydı. Bir köşe başında, bir yardım çadırında. Ama bir devlet gibi sarıp sarmalamadan oradaydı. Beceriksizce, bekleyerek, sendeleyerek oradaydı.</p><p>Uzunca bir süredir yaşadığımız bu beceriksizlik hali bu korkunç depremin yol açtığı hasarın da en büyük sorumlusu oldu. Aslında felaket geliyorum demişti. Bu beceriksizliğin nelere yol açabileceğini yakın bir geçmişte orman yangınlarında ve Bozkurt faciasında fazlasıyla tecrübe etmiştik. Ama her seferinde takdiri ve sorumluluğu kendisinde görmeyen (daha doğrusu görmemek işine gelenler) bugün yaşadığımız vahim tabloya da davetiye çıkarıyordu.</p><p>Devletin kurumlarının itibarını ve işlevini kaybetmesi sonucunda neredeyse her alanda devlete alternatif kurumlar ortaya çıkıyordu. Enflasyon rakamlarında TÜİK’e duyulan güvensizlik ENAG’ı ortaya çıkarmıştı. Kimse artık devletin gerçek rakamları verdiğine inanmıyordu. Kim bilir hangi tür alavere dalavereler yapılıyordu. Depremde de devlet kurumlarına duyulan güvensizlik benzerdi. Yurtdışından gelecek olan yardımların bir kısmı için Diyanet Vakfı adres gösterildi. Netice de Ahbap, AFAD’dan daha büyük yardım topladı. İyi ki Ahbap vardı, insanlara güvenebilecekleri bir yardım yolu sağladı. Ama topladığı yardımlar, kendi vatandaşına güvenmeyi de bırakmış devletin gözüne battı. Oysa AFAD da bizimdi, Ahbap da. Bunu devlet bize hatırlatacağına, biz devlete hatırlattık. Bak biz de seniniz ey devlet! Unutma bizi.</p><p>Bu güvensizlik, bu devlet itibarının olağanüstü erozyonu hiç kuşkusuz boş yere olmadı. Karar alma mekanizmalarındaki hantallık ve çoğu zaman yanlış karar verme vatandaşın devletin tarafsızlığını ve kabiliyetini sorgulamasına yol açtı. Bu hatalar depremden önce yapıldığı gibi, deprem sırasında da yapılmaya devam etti. Depremin yıkıcı etkisi ilk anda bilinmesine rağmen ordunun desteğine geç ve sınırlı olarak başvurulması ya da Borsa İstanbul’un hemen kapatılmaması gibi örnekleri çoğaltabiliriz</p><p>İtibar erozyonuna katkı yapan bir başka etken de devletin insan kaynağındaki çürüme oldu. Son dönemlere damgasını vuran iki kelimeden birinin “liyakat” diğerinin de “tensip” olması hiç de boşuna değildi. Bu dönemde en kritik pozisyonlardan birini işgal eden AFAD Afetle Mücadele Genel Müdürü’nün İlahiyat Fakültesi ve Diyanet Vakfı dışında bir tecrübesinin olmaması liyakatsizliğe çok iyi bir örnek olarak hafızalara kazındı.</p><p>Üstelik bu sadece bir istisna değil, yapısal bir sorundu. Depremin başından beri sahada olan biri olarak valisinden tutun AFAD İl Müdürü’ne kadar ne yaptığını bilen kişi sayısının bir elin parmaklarını geçtiğini görmedim. Isınmak için tüp sağlamak isteyen şirketler, ilaç dağıtmak isteyen eczacılar, hayat kurtarmak için yardıma gelen gönüllüler, havaalanlarında bekleyen uluslararası yardım kuruluşları hep devlet dışı aktörlerle çalışmak zorunda kaldı.</p><p>Karar alma sistemindeki boşluklar ve yetersiz insan kaynağı iki problemi daha ortaya çıkardı. İlk olarak, doğru bir kaynak/yardım dağılımı yapılamadı. Örneğin içme suyu bolluğu yaşanırken temizlikte kullanılacak ve çok daha ucuza temin edilebilecek su tankerleri yoktu. Şehrin merkezlerinde giysi çöplükleri oluşurken köylere mont ya da bere gitmedi.</p><p>İkincisi devletin ortaya çıkan sorunları öngörememesi ve neredeyse sadece reaktif davranmasıydı. Deprem bölgesinde öncelikli ihtiyaçlar her gün değişirken, devletin kurumları ortaya çıkacak olan bu ihtiyaçları ancak ortaya çıktıktan sonra tespit edebiliyordu. Bu da sorunlara etkili bir şekilde müdahale etme kapasitesini ciddi bir biçimde sakatladı. İlk dört günün öncelikli problemi arama ve kurtarma, su, gıdaya erişim ve ısınmaydı. Büyük aksaklıklar yaşandı. Bundan sonraki süreçte öne çıkması mümkün olan salgın ve güvenlik risklerinde de ön alıcı bir yaklaşım maalesef hala sahada yok.</p><p>Sonuç olarak, devletin bilinçli olarak ya da beceriksizliği sonucu yarattığı boşluğu kurumlar hızla doldurmaya başladığında beklenildiği gibi çok başlılık ortaya çıktı. Bu çok başlılıktan ise yine en çok sahadaki gönüllüler şikâyet etti. Bulabildikleri her yerde devlet kurumları ile çalıştılar, mevki/makam sahiplerini eyleme geçmeye teşvik ettiler. Koordinasyon sağlamak için ellerinden geleni yaptılar. Zira birebir sahada olanlar olarak onlar bu otorite boşluğunun yaratacağı yıkımın farkındaydılar.</p><p>Oysa bilmiyorlardı ki o sırada ulaşmaya çalıştıkları devlet yetkilileri asrın felaketi videosunu çekiyor, daha insanlar enkaz altındayken sorumluluğun siyasi değil doğal olduğunu ispatlamaya enerjilerini harcıyorlardı.</p><p>Oysa o kurşun gibi ağır havada tek bir nefes içinize çektiğinizde bile hissettiğiniz öfkeydi. Devletin yokluğuna duyduğunuz öfke. Açlık ve acı ile karışarak bedeninin her cüzünü bir diğer cüzüyle bağdaştırıp, yenileştiren o öfke…</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ea657935bfde" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Çok sonraki bir gülüşün başlangıcı]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/%C3%A7ok-sonraki-bir-g%C3%BCl%C3%BC%C5%9F%C3%BCn-ba%C5%9Flang%C4%B1c%C4%B1-cc3382436bba?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cc3382436bba</guid>
            <category><![CDATA[türkiye]]></category>
            <category><![CDATA[siyaset]]></category>
            <category><![CDATA[toplum]]></category>
            <category><![CDATA[i̇nsan]]></category>
            <category><![CDATA[yaşam]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 27 Nov 2022 08:11:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-11-27T08:36:25.992Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*XPdfxcxOqGizfWKKm4RlXw.jpeg" /><figcaption>Çünkü bu ülkede bu yaşananlar karşısında hala suratımız asılıyorsa, isyan ediyorsak, bir dostun omzunda ağlıyorsak, çocuğumuzun yüzüne bakamayacak duruma gelmişsek, vicdanımızı kaybetmemişiz demektir. Utanabiliyoruz demektir. Yani hala insanız ve umut da var demektir!</figcaption></figure><p>Geçtiğimiz Cuma, ünlü bir iş insanı asık suratlı insanların çalışma ortamını bozmaya hakkının olmadığını, gülmeyen insanlarla çalışmak istemediğini söyledi.</p><p>Gelin bakın o Cuma ne oldu. Sabah Konya’daki Ortaçağı aratmayan vahşet görüntüleriyle uyandık. Bu ülke herkes için, ama başta kendini savunamayanlar, suçu bu topraklarda doğmak olan savunmasızlar için bir cehennem olmaya başladı. İnsana yakışır bir çözüm üretmek yerine “Onlar bize zarar vermeden biz onları öldürelim” gibi artık bu ülkede iktidarın bize yaşamın her alanında dayattığı bir anlayış türedi. Sonra o torbadan çıkan, iki gündür gözümüzün önünden gitmeyen o kedinin bakışına şahit olduk. Barınaktaki sahiplenilen hayvanların cinsi üzerinden insanların tartışmalarını izledik. En sonunda da göstermelik olsun diye tutuklanan iki yaratığın serbest bırakıldığını öğrendik.</p><p>Bakın o Cuma başka ne oldu? Toplumun çoğu zalim bir yoksulluk altında ezilirken bir din taciri çıkıp artan enflasyonla beraber içkinin, zinanın daha pahalı olduğunu, bunun da iyi bir şey olduğunu söyledi. Ar damarı çoktan beri çatlamış olduğu için geçmişteki görüntülerinden utanmadan söyledi. Bu ülkede orta büyüklükte bir Avrupa ülkesinin nüfusu kadar yoksul çocuk olduğunu bilmeden, umursamadan söyledi.</p><p>Bakın o Cuma başka ne oldu? Bir gün daha iktidarda kalmak için bu ülkeyi birbirine düşürmekten, felakete sürüklemekten zerre kadar çekinmeyen biri İstiklal Caddesi’ndeki bombalı saldırıda kaybettiğimiz 3 yaşındaki yavrumuz üzerinden siyaset üretecek kadar düştü. Şehit edilen yavrunun kanını sandıkta bırakmayalım diyecek kadar düştü.</p><p>Bakın o Cuma başka ne oldu? 15 yaşında bir çocuğun sanayi sitesinde çalışmaktan nasır tutmuş ellerini gösterirken ağlamasına şahit olduk. Okumak istemiş ama başaramamıştı. Gözlerine yansıyan öfke ve umutsuzluk, sesindeki titreme hala utanma duygusunu kaybetmeyenleri utandırdı.</p><p>Bakın o Cuma başka ne oldu? Bu ülkede her geçen gün artan kadına şiddeti protesto etmek için en doğal hakkını kullanmak isteyen kadınların gösteri yapmaları engellendi. Devletin üst düzey görevlisinden çok iktidar partisinin neferi gibi davranan binlerce emir erinden biri kadınların en doğal hakkını engelledi.</p><p>Bunların hepsi geçen Cuma oldu. Ve maalesef geçen Cuma sıradan bir Cuma’ydı.</p><p>Yani diyeceğim o ki, bu ülkede iş insanları çalışanlarının yüzünü asık görüyorsa üzülmek yerine sevinmelidir. Kendini şanslı hissetmelidir. Çünkü bu ülkede bu yaşananlar karşısında hala suratımız asılıyorsa, isyan ediyorsak, bir dostun omzunda ağlıyorsak, çocuğumuzun yüzüne bakamayacak duruma gelmişsek, vicdanımızı kaybetmemişiz demektir. Utanabiliyoruz demektir. Yani hala insanız ve umut da var demektir! Edip Cansever’in yazdığı gibi bazen nedensiz bir çocuk ağlaması bile çok sonraki bir gülüşün başlangıcıdır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cc3382436bba" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Dağıtım Şirketlerinin Son Marifeti: Nakit Akışı Sıkıntısı ve Üretim Açığı Riski]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/da%C4%9F%C4%B1t%C4%B1m-%C5%9Firketlerinin-son-marifeti-nakit-ak%C4%B1%C5%9F%C4%B1-s%C4%B1k%C4%B1nt%C4%B1s%C4%B1-ve-%C3%BCretim-a%C3%A7%C4%B1%C4%9F%C4%B1-riski-e6edf8538009?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e6edf8538009</guid>
            <category><![CDATA[enerji]]></category>
            <category><![CDATA[şirket]]></category>
            <category><![CDATA[akp]]></category>
            <category><![CDATA[yatırım]]></category>
            <category><![CDATA[elektrik]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 28 Jul 2022 07:28:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-28T07:28:34.165Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/706/1*ldZHHmgELHdBXPI4v_pbRg.png" /></figure><p>Son iki ayda birçoğumuzun karşı karşıya kaldığı elektrik kesintilerinin Ağustos’ta hız kazanacağını bekliyoruz. Yüksek elektrik faturaları ve elektrik kesintilerinin birçok sebebi var kuşkusuz. Kötü para politikası sonucu değersizleşen Türk Lirası, liyakatsiz ve kumar oynamayı seven bir enerji bürokrasisinin enerji arzı güvenliğini arka plana atması <em>(</em><a href="https://daktilo1984.com/forum/iki-skandalin-benzerlikleri-enerji-krizi-ve-128-milyar-dolar/"><em>İki Skandalın Benzerlikleri: Enerji Krizi ve 128 Milyar Dolar</em></a><em>)</em>, küresel gelişmeleri dikkate almayan bir politika anlayışı… Özetle berbat bir enerji politikamız var.</p><p>Bu yazıda benim üzerinde durmak istediğim konu ise biraz farklı. Elektrik sektöründe son dönemde yaşanan nakit akışı kesintisini ve sonucunda oluşması muhtemel üretim açığı riskini yazmak istiyorum. Baştan uyarayım: Sinirleriniz bozulacaksa okumayın çünkü bu krizin de arkasında elektrik dağıtım sektörünü elinde tutan malum şirketler var.</p><p><strong>Kısa bir tarihçe ve borsa anomalisi</strong></p><p>Sizi biraz geriye götürelim: Bildiğiniz gibi 2004–2013 arasında elektrik dağıtım sektörünün özelleştirilmesi tamamlandı ve biz her kamu ihalesinde görmeye alıştığımız şirketleri elektrik dağıtım sektöründe de görmeye başladık. Konuyu çok dağıtmak istemiyorum ama burada ilginç olan bir nokta var: Elektrik dağıtım hizmetinin özelleştirilmesi bir mülkiyet devri içermiyor. Sadece dağıtım hakkı bir süreliğine özelleştirmeyi alan şirkete veriliyor. Yani bu şirketler güçlendirmek için (güya) yatırım yaptıkları bir altyapıyı kullanarak elektrik dağıtıyorlar ama bu altyapıya sahip değiller. Neresi mi ilginç? Üzerlerinde hiçbir mülkiyet hakkı olmayan ve bir süre sonra da dağıtım hakkını pekala kaybedebilecek bu şirketlerin bazılarının hisseleri borsada işlem görüyor. Ya bu halka açık şirketlerden herhangi biri sözleşme sonunda dağıtım hakkını kaybederse… Onu da küçük yatırımcı düşünsün, değil mi?</p><p>Esas konumuza dönmeden bir de AKP’nin elektrik dağıtım özelleştirilmesine getirdiği temel gerekçeleri de yazalım. Bu şirketler elektrik dağıtımını yapacakları altyapıyı yapacakları yatırımlarla güçlendirecek ve elektrik kayıp-kaçak oranlarını düşüreceklerdi. Kayıp-kaçak oranlarının düşmediğini biliyoruz. Yatırımların da ne kadar etkili olduğunu altta anlatıyorum zaten.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6EmVsPBtmKrGSw_po9oLfQ.jpeg" /></figure><p><strong>Yatırım bahane, edilen kâr şahane!</strong></p><p>Peki bu dağıtım şirketleri parayı nasıl kazanıyor? İlk başta bu şirketlerin EPDK tarafından belirlenen ve tarifeler üzerinden tüketiciye yansıtılan maliyet artı sabit bir getiri oranı üzerinden gelir elde etmesi planlanmıştı. Yani bu dağıtım şirketleri verdikleri hizmet karşılığında sadece hizmet bedeli geliri elde edeceklerdi. Ne kadar masumane, değil mi? Zaten beklenen oldu ve ilk önce EPDK’dan bu şirketlere bu şirketlerden de EPDK’ya transferler yaşanarak özel sektör ve onu denetleyip düzenlemekle görevli olan kurum arasında sarsılmaz bir bağ oluştu (bkz. <a href="https://www.sozcu.com.tr/2021/ekonomi/aksener-tepki-gostermisti-iste-epdkdan-ozel-sektore-transfer-olan-burokratlar-6501394/">ilgili haber</a>). Daha sonra da bu dağıtım şirketleri istisnai ve kamu zararı oluşturacak kâr elde etme konusundaki becerilerini hayata geçirdiler ve yeni bir kâr alanı tespit ettiler. Buna göre dağıtım şirketleri EPDK onayına bağlı olarak kendi bölgelerinde kamu adına dağıtım altyapısına dair yatırımlar yapacaklardı. ‘E ne var bunda ne güzel yatırım yapılıyor’ diyeceksiniz. Demeyin çünkü bu şirketler yaptıkları bu yatırım bedelinin üzerinden bir finansman maliyet bedeli ve %12.65 oranında yatırım hizmet bedelini bizlerden tarifeler aracılığıyla ve büyük ölçüde peşin olarak tahsil ediyorlar. Finansman maliyet bedeli olarak da TCMB reeskont kredisi faiz oranı alınıyor. Peki, bunun parası kimden çıkıyor? Tarifelere yansımak suretiyle ve tabii ki de bizden çıkıyor! İşte şirketler, bu süreçte daha da fazla kâr elde etmek için tamamen hakim oldukları EPDK’dan onay almakta zorlanmadan bir sürü ve gereksiz yatırımlar yaptılar. Bu yatırımların ne kadar etkili olduğunu en son Isparta’da gördük. Piyasa faiz oranlarının düşük olduğu dönemde bu dağıtım şirketleri yukarıda bahsettiğim mekanizmayla -Allah gözlerini doyursun- çok ciddi kârlar elde ettiler. Sakın burada kimse altyapı yatırımını üstlenen şirketle dağıtımı yapan şirketin aynı olmasının yasal olarak mümkün olmadığını söylemesin. Kısa ve vahşi Batı ağzıyla cevap verecek olursak: Hey dostum, AKP iktidarındayız!</p><p>Gördüğünüz gibi buraya kadar dağıtım şirketleri için adeta bir Cinderella hikâyesi var. Peki bu hikâyede saatler ne zaman gece yarısını gösteriyor? Piyasa faizleri yükselip MB faizleri düştüğü zaman! Yani Nas döneminde… Bu dağıtım şirketleri öz kaynakları yetersiz olduğu için taahhüt ettikleri yatırımları banka kredisiyle finanse ediyor. Karşılaştıkları kredi maliyeti TCMB reeskont kredisi faiz oranı artı %12.65 yatırım hizmet bedelinin üstüne çıkınca da kâr mekanizması tersine işlemeye başlıyor.</p><p>Peki, o zaman bu dağıtım şirketleri ne yapmaya başlıyor? Hiç üzülmeyin, zarar etmiyorlar. Zaten yazının ana temasını oluşturan konu da bundan sonra başlıyor. Bu dağıtım şirketleri bizden tahsil ettikleri ve günlük olarak EPİAŞ’a aktarmaları gereken parayı aktarmak yerine kullanmaya başlıyorlar. Piyasada takas görevi gören ve dağıtım şirketlerinden alacağı parayı elektriği üreten şirketlere veren EPİAŞ da dağıtım şirketlerinden para tahsil edemeyince sektörde bir nakit akışı kesintisi meydana geliyor.</p><p><strong>Yüzsüzlükte sınır tanımama: Tuhaf bir Resmi Gazete kararı</strong></p><p>Bu durumda ne beklersiniz? Dağıtım şirketlerinin hemen yasal olmayan bu uygulamadan vaz geçmelerini sağlarsınız, değil mi? Ama hey dostum, AKP iktidarındayız! Şimdi sıkı durun: Fiiliyatta oluşan ve yasal olmayan bu durumdan dağıtım şirketlerinin üzülmesini, sıkılmasını, bir yükümlülük altına girmesini istemeyen AKP iktidarı hemen bir hamle yapıyor. 1 Temmuz 2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nde yapılan bir değişiklikle bu dağıtım şirketlerinin avans bedellerini 31 Ağustos 2022 tarihine kadar kısmen veya tamamen <strong>ödemeyebilecekleri</strong> şeklinde -artık tuhaf mı dersiniz yüzsüzce mi dersiniz, onun takdirini size bırakıyorum- bir kararla dağıtım şirketlerini günlük ödeme yükümlülüğünden kurtarıyor. Yani yasal olmayan ve sektörü sıkıntıya sokacak olan bu duruma yasal bir gerekçe getiriyor.</p><p>Sonuç ne mi oluyor? Bize gelen bilgiler elektriği üreten kuruluşların tahsilat oranlarında %65 düzeyinde bir aksama olduğu yönünde. İthal girdi bağımlılığından kaynaklı maliyet artışları ve içinde bulunduğumuz enflasyonist ortam düşünüldüğünde, elektrik üreticileri için üretimi durdurmak da bir süre sonra kaçınılmaz oluyor. Bu da elektrik sektöründe önemli bir arz açığı ve daha çok elektrik kesintisi demek.</p><p><strong>Bundan sonra ne olur?</strong></p><p>Bu durumda yapılması gereken şey belli: Daha önce de söylediğimiz gibi elektrik faturalarını düşürüp arz güvenliğini sağlamak istiyorsak atılması gereken ilk adım bu dağıtım şirketlerinin denetlenmesi, düzenlenmesi ve gerekirse dağıtım haklarının iptal edilmesidir. Seneye bunu yapacağız!</p><p>Peki AKP enerji bürokrasisi bu durumda ne yapar? Dağıtım şirketleriyle <em>tamamen duygusal</em> bir ilişki yaşadıkları için dağıtım şirketlerine dokunacaklarını sanmıyorum. Tahminim AKP bir kamu kurumu olan EÜAŞ’ı devreye sokacak. Elektrik üreten özel şirketler ürettikleri elektriği EÜAŞ’a satıp paralarını da ondan tahsil edecekler. EÜAŞ da parasını EPİAŞ’dan en azından bir süre tahsil edemeyeceği için hatırı sayılır bir zarar edecek. Bu zarar da ödediğimiz vergilerden oluşan bütçeden karşılanacak. Yani AKP BOTAŞ yalnız kalmasın diye yanına bir de EÜAŞ’ı ekleyecek. Günün sonunda bir kez daha karın özelleştiği zararın kamulaştığı bir AKP soygunuyla karşı karşıya kalacağız.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e6edf8538009" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[TPAO Batman Orkestrası]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/tpao-batman-orkestras%C4%B1-c16ab5376a73?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c16ab5376a73</guid>
            <category><![CDATA[müzik]]></category>
            <category><![CDATA[orkestra]]></category>
            <category><![CDATA[batman]]></category>
            <category><![CDATA[kalkınma]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 13 Jul 2022 09:40:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-13T09:46:31.396Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zMvDBpYLt_c3UALKWCa6Ow.jpeg" /></figure><p>Uzunca bir süredir Genel Başkanımızla yaptığımız il gezilerinde o ilin tanınmış iş insanlarıyla akşam yemeğinde buluşuyoruz. Yakın zamanda da sanayisiyle öne çıkan ama mühendisler başta olmak üzere nitelikli işgücünü kaybeden bir şehrimizdeydik.</p><p>Yemekte oldukça varlıklı ve başarılı bir iş insanı şu soruyu sordu: “İlimizde çocuğumu gönderebileceğim bir güzel sanatlar merkezi ya da bale okulu yok maalesef. Sizin iktidarınızda bu şehre güzel sanatlar merkezi açma sözünü veriyor musunuz?”</p><p>Dilim döndüğünce şehrin “okumuş” kesiminin şehirden ayrılmak istemesiyle iş insanımızın dile getirdiği bu problemin kaynağının aynı olduğunu anlatmaya çalıştım. Türkiye’de eskiden beri çok az sayıda sermayedarın bulundukları bölgede güzel sanatları desteklemek için bütçe ayırdığını, böyle olunca da bir şehrin “güzelleşmesinin” iktidardaki partinin insafına kaldığını anlattım. Sonra da nedense aklıma bu yazıya adını veren TPAO Batman Orkestrası geldi.</p><p><strong>İluh’tan Batman’a bir dönüşüm hikayesi</strong></p><p>1958 yılında Türkiye Petrolleri <em>Germik</em> diye bilinen bölgede büyük bir petrol sahası keşfeder. Aslında bölgede petrol çalışmaları 1930’lardan beri yapılmaktadır. Genç Cumhuriyet kalkınmanın gerçek anlamıyla yakıtı gördüğü bu ürüne çok değer vermektedir. Bu yüzden Germik’te bulunan petrol sahası, Türkiye Petrollerinin ilk bölge müdürlüğünü açmasına vesile olur. O zamanlar ismi İluh olan, Siirt’e bağlı ve sadece 13 hanesi olan bu köyde TPAO’nun bölge müdürlüğü kurulur. Bugün 630 bin nüfusu olan Batman şehrinin hikayesi de böyle başlar.</p><p>Genç Cumhuriyetin kalkınma anlayışı tek yönlü değildir. 10 yıl içerisinde 13 haneli bir köyün geniş caddeli, sosyal tesisli, spor salonlu, hastaneli, sinemalı, restoranlı, stadyumlu, müzeli kocaman bir şehre dönüşmesinin arkasında da bu çok yönlü kalkınma anlayışı yatar. 1960’ta kurulan Batman Petrolspor şimdiki belediyelerin yaptığı gibi yalnızca futbolda değil, basketbol, hentbol, voleybol, atletizm gibi alanlarda da Batmanlı çocukları ve gençleri spor ile tanıştırır. 1966 yılında Belgin Doruk ve Fikret Hakan’ın başrollerini paylaştığı “Toprağın Kanı” isimli film Batman’da çekilir ve TPAO tarafından desteklenir. Ama eğer benim gibi müziğe meraklı birisine Batman’ın bu dönüşümünde en heyecan verici şeyin ne olduğunu sorarsanız hiç düşünmeden TPAO Batman Orkestrası der.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/431/1*vZtsHhLcq4vJ_q_z1Hb-uw.png" /></figure><p><strong>Ha Beatles, ha TPAO Batman Orkestrası…</strong></p><p>Petrol sahasının keşfi ve kuyuların açılmasıyla Batman bir anda o yılların çekim noktası olur. Çevre illerden işçiler, mühendisler, esnaflar şehre göç etmeye başlar. Devletin hastane, okul gibi yatırımlarıyla şehre öğretmenler, doktorlar, hemşireler gelmeye başlar. TPAO sitesi diye bilinen bölgede işçilerin, mühendislerin, memurların kalması için bahçeli güzel evler inşa edilir. Yine de Batman’ın ilk gelişim yıllarında sosyal hayat deyim yerindeyse sınırlıdır. Bu yüzden işleri biraz daha çekici hale getirmek için bir müzik grubu kurulmasına karar verilir. Grubun ilk üyeleri TPAO mühendisleridir. Ancak orkestraya talep o kadar büyük olur ki TPAO Batman Bölge Müdürlüğü, orkestrayı kadrolu hale getirir. Diğer illerdeki müzisyenlere teklifler götürülür ve sonuçta TPAO Batman Orkestrası profesyonel müzisyenler ile mühendislerden oluşan karma bir grup halini alır. Orkestranın solistliğini yapan İlhan Telli Batman’a ilk gelişini şöyle anlatır:</p><p>“<em>Beyoğlu’nda piyanomla İngilizce ve İtalyanca şarkılar söylerken Batman’dan gelen teklifi kabul edip hiç tanımadığım bu şehrin yolunu tuttum. Anlatılır gibi değildi Batman, modern bir yerdi. Okulu, yüzme havuzları, tenis kortları olan bir şehirdi. Hatta çocuklarımıza yüzme hocaları, bale hocaları getirdik</em>”.</p><p>TPAO Batman Orkestrasının piyanisti Tomris Özışık ise genç haline rağmen Batman’a büyük bir merakla gittiğini, gittikten sonra da tam 18 yıl Batman’da kaldığını anlatıyor:</p><p>“<em>Orkestraya geldiğimde en geç elemandım. Geldiğimde ortam çok güzeldi, ailelerin olduğu nezih yerler vardı. Geliş de o geliş. 18 yıl kaldım Batman’da</em>”.</p><p>TPAO Batman Orkestrası mühendisler, işçiler, memurlar için kurulan TPAO sitesinde yıllarca konserler verir, TPAO çalışanlarını eğlendirir. Bazı günler üst düzey yöneticilere konser verirken, bazı günler işçilere, bazı günler ise (özellikle yazları) herkese havuz başında eğlenceli vakitler yaşatır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/595/1*lwZC_m3y0emxizm9Byr7ZA.jpeg" /></figure><p>Orkestra sadece TPAO sitesiyle de sınırlı kalmaz. Düğünlerde ve özel etkinliklerde Batmanlılar için müzik yaparlar. İlk başlarda caz gibi “sofistike” müziklere yönelmelerine rağmen, sonrasında Anadolu türkülerini rock ve caz şeklinde yorumlayarak müzik açısından oldukça başarılı bir karma tür geliştirirler.</p><p>1968 yılında orkestrayı tüm Türkiye’ye tanıtan bir olay gerçekleşir. O yıllarda Hürriyet gazetesi müziğin Oscar’ı olarak bilinen “Altın Mikrofon” yarışmasını gerçekleştirmektedir. TPAO Batman Orkestrası bu yarışmaya ilk 1965 yılında katılır ve 1968’e kadar dereceye giremez. Ancak 1968 yılının Altın Mikrofonunu “Meşelidir Engin de Dağlar Meşeli” şarkısıyla kazanırlar. Orkestranın geride bıraktığı isimler arasında Erkin Koray, Moğollar, Cem Karaca, Haramiler gibi isimlerin olduğunu söylersek başarının büyüklüğü daha iyi anlaşılır. İşte bu olay TPAO Batman Orkestrasını başta Batman olmak üzere tüm ülkede bir efsane haline getirir.</p><p>Ödülü düzenleyen Hürriyet gazetesi orkestra üyelerine bir sürpriz yapar ve Türk Hava Yolları’nın küçük uçaklarından bir tanesini İstanbul’dan Batman’a dönüş için kiralar. Grup Batman Havaalanında Beatles’ın ABD’de karşılandığından daha görkemli karşılanır. 25 bin nüfuslu Batman’da 20 bine yakın <em>fan</em> kendi içlerinden çıkan bu grubu karşılamak için havaalanına akın eder!</p><p>Ödül sonrasında TPAO yönetimi ünleri iyice artan gruba Batman’dan gitmek isterlerse gerekli yardımı ve anlayışı göstereceğini söylese de grup üyeleri bu teklifi reddeder. Örneğin solist İlhan Telli ödülü kazandıktan sonra 14 yıl Batman’da kalıp çalışmaya devam eder.</p><p>1950’lerde 13 haneli bir köyden, tüm ülkeyi kasıp kavuracak bir müzik grubu yaratmaya geçen yol kısaca bu şekildedir. Bir bakmışsınız neoliberalizm rüzgarında <em>arpalık</em> denilerek itibarsızlaştırılan kamu iktisadi teşekküllerinden biri Türkiye’nin en az gelişmiş bölgelerinden birinden bir başarı hikayesi çıkarmış!</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sq3Bd9IhFxSK-AmNeFiTaw.png" /><figcaption><em>TPAO Orkestrası eşliğinde eğlenen TPAO Çalışanları “Kara Altından Altın Mikrofona” (2009) belgeselinden</em></figcaption></figure><p><strong>Madalyonun öteki yüzü…</strong></p><p>Bu başarı hikayesinin bir de diğer yüzü var aslında. Evet, TPAO sitesi “Paris” olarak nitelendirilen bir yerdir. Evet, Toprağın Kanı filminin çekimi için Batman’a gelen Belgin Doruk her tarafı ağaçlarla kaplı olan bu sitedeki ışıltıyı İstanbul’da bile göremediğini söyler. O yüzden de yazar Abdullah Kanat TPAO sitesini “cennetten bir ada” olarak tanımlar. Ama gel gör ki bu cennetten adanın haricinde de bir Batman mevcuttur. 1980’lerde Batman’da kaymakamlık yapan Şeyhmus Diken bu iki “farklı” şehri şöyle tanımlar:</p><p><em>“Batman adeta ortadan ikiye bölünmüş haldeydi. Bir yanı bahar bahçe, öbür yanı felaketti. Rafinerinin sitesi ayrı bir dünyaydı. Yeşil alanlar, orkestra marifetiyle özel geceler, bahçeli evler, okullar, geniş asfaltlı caddeler … Adeta ayrı bir dünyaydı. Siteden şehre bir üst geçidin altından gidiliyordu. Ve şehir çamur deryasıydı. İnsan düşünmeden edemiyordu. Nasıl olurdu da bulunmuş bir yer altı kaynağının yarattığı devasa zenginlik bir şehre gündelik hayatta hiçbir değer yaratmaz, katmaz. Şehir ve site böylesine birbirine nasıl yabancılaşır?”</em></p><p><strong>İki temel problemimiz</strong></p><p>Bu kısa hikaye ve yazının başında aktardığım anekdot birbiriyle ilintili iki problemimizi ortaya koyuyor. Birincisi, bu ülkede kültürel ve sanatsal faaliyetler neredeyse sadece devlet tarafından desteklenip yürütülüyor. Sermayedarlar ya estetik kaygıları fazla olmadığından ya da yaptıkları sosyal yardımlar sonucu toplumda daha fazla itibar kazanacaklarını düşündükleri için bu alana pek girmiyorlar. Somutlaştıracak olursak, mühendislerini kaybetmekten yakınan özel sektör faaliyet gösterdikleri şehri beyaz yakalılar ve daha çok da aileleri için yaşanır kılmak konusunda bir irade gösterebilse, o şehirde devlete gerek kalmadan güzel sanatlar merkezi de açılır, bale okulu da. Fazla mı <em>Batılı</em> geldi? O zaman şunu sorayım: mütedeyyin vatandaşlarımızın daha fazla yaşadığı zengin Anadolu şehirlerimizde o şehrin önde gelen iş dünyası tarafından açılan bir “İslam Bilimleri Müzesi” gördünüz mü? Ya da muhafazakar bir iş insanımızın Kuran-ı Kerim koleksiyonunu sergilediğine şahit oldunuz mu? İş dünyamız doğduğu ve para kazandığı şehri güzelleştirmek, sanatını ve kültürünü yaşatmak için ne yapıyor?</p><p>İkincisi, Cumhuriyetimizin ilk döneminden itibaren devlet eliyle desteklenen kültürel ve sanatsal faaliyetler sınırlı bir alanda, sınırlı kişiler arasında kalıp belirli bir zümrenin dışına ulaş(a)mamış. Kalkınmanın, yaratılan zenginliğin refah olarak tüm toplumla paylaşılmadan sağlanamayacağı çoğu zaman es geçilmiş. Çiçeği burnunda bir siyasetçi olarak son bir yılda dolaştığım 40’a yakın şehirde ilk dikkatimi çeken ve Anadolu’da siyasetin bu kadar kutuplaşmış olmasının bir sebebi de bu.</p><p>Gazeteci Arif Arslan’ın sözüyle bitirelim: <em>“TPAO sitesi ne olursa olsun Batman için bir modeldi. Ama geliştiremedik, büyütemedik”.</em></p><p>Bu güzel hikayeyi daha detaylı öğrenmek için 2009 yılında Metin Avdaç’ın yönetmenliğini yaptığı “Kara Altından Altın Mikrofona” belgeselini herkesin izlemesini tavsiye ederim.</p><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FIezRX2f1PRg%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DIezRX2f1PRg&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FIezRX2f1PRg%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f6d63830f03351090a0e5be6c69018f5/href">https://medium.com/media/f6d63830f03351090a0e5be6c69018f5/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c16ab5376a73" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Asgari Ücretliyi Açlıkla Terbiye Etmek…]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/asgari-%C3%BCcretliyi-a%C3%A7l%C4%B1kla-terbiye-etmek-368c21e1779a?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/368c21e1779a</guid>
            <category><![CDATA[emek]]></category>
            <category><![CDATA[çalışan]]></category>
            <category><![CDATA[ekonomi]]></category>
            <category><![CDATA[emekçi]]></category>
            <category><![CDATA[asgari-ücret]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 11 Jul 2022 13:43:24 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-07-11T13:44:18.149Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*gTj77sU2k986uNGV_5Y04g.jpeg" /></figure><p>Bu tatil gününde asgari ücret ve açlık sınırı hakkında alttaki uzun yazıyı okuyup canınızı sıkmak istemiyorsanız özet geçelim. Bu ülkede kayıtlı çalışanların yaklaşık yarısının aldığı asgari ücreti açlık sınırı üzerinden tartışmak, milyonlarca dar gelirliyi açlıkla terbiye etmek, emeğin itibarsızlaşmasında gelinen son noktadır. Bu tartışmanın kendisi bile AKP’nin çalışana kendisini değersiz hissettirip yoksulluğu yönetme stratejisinin önemli bir parçasıdır. Konuk yazar olarak asgari ücret tartışmasını tüm boyutları ile Halk TV’de <a href="https://halktv.com.tr/ekonomi/asgari-ucretliyi-aclikla-terbiye-etmek-683948h">yazdım</a>. Şimdi detaylar…</p><p><strong>Kıraathane masasında asgari ücret açıklaması</strong></p><p>Türkiye geçen hafta kıraathane masasını andıran bir ortamda yeni asgari ücreti öğrendi. Kararın geç ve artış oranının Sayın Erdoğan tarafından yanlış açıklanması, mikrofonu kapatmaya bile gerek görmeden yapılan soğuk espriler iktidar partisinin ve masadaki diğer paydaşların emeğe bakış açısını ve özensizliklerini bir kez daha gözler önüne serdi.</p><p>Peki Türkiye neden asgari ücret artışına bu kadar kilitlendi? Her ne kadar TİSK Başkanı o toplantıda “asgari ücretin başlangıç ücreti olduğunu unutmamak lazım” diyerek doğru bir tespit yapsa da vasatlık tuzağında boğulan ülkemiz için asgari ücret bundan çok daha fazlası… 2020 itibariyle Türkiye’de kayıtlı çalışanların %42,7’si, yani yaklaşık yarısı asgari ücret alıyor. Bu oran yüksek mi? Yüksek değil, çok yüksek! Avrupa Komisyonu verileri ile karşılaştırma yaptığımızda, ücretliler arasında asgari ücretin %105’inin altında geliri olanların payı 2018 yılında Türkiye’de %41,8. Avrupa’da bizden sonraki en yüksek oran ise %15,2. Bu oran, birçok orta teknolojili sektörde rekabet ettiğimiz Doğu Avrupa ülkelerinden Polonya’da %12,1, Macaristan’da %7,7. Yani işgücü piyasamızda bir asgari ücret baskınlığı var ve bu durumu aşamadıkça asgari ücret emekçinin yaşam standardını belirlemeye devam edecek. O yaşam standardını da utanmadan, sıkılmadan açlık sınırı üzerinden tartışmak, çalışana aç kalmamaktan daha fazlasını reva görmemek, insanı değersizleştiren bu ruh halini olağanlaştırmak asgari ücretin miktarından daha fazla düşündürücü.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Sfq7NBWx1VMrvyB-BsFVQA.png" /></figure><p><strong>Sorun sadece asgari ücrette mi?</strong></p><p>Keşke sorun sadece asgari ücrette olsa. Ülkemizde diğer kayıtlı çalışanların ücretleri de asgari ücrete yakın. Şimdi sıkı durun: ülkedeki ücretlerin üçte ikisi asgari ücretin 1,5 katının altında! Aylık net ücreti 2 asgari ücretin üzerinde olanların oranı ise sadece %18. Yani bu ülkede her beş çalışandan sadece biri asgari ücretin iki katından daha fazla para kazanıyor. Tam da bu noktada müjdeler olsun diye açıklanan son konut kampanyasında 1 milyon TL’lik konut kredisi için ayda ödemeniz gereken miktarın 14 bin TL olduğunu hatırlayarak AKP’nin bu kampanyalarla kimi düşünüp kolladığını bir kez daha idrak etmekte fayda var.</p><p><strong>Gençlerde durum nasıl?</strong></p><p>Giderek daha fazla asgari ücrette eşitlenmemizin en üzücü yansımalarından birini gençlerde görüyoruz. 22–24 yaş grubundaki ücretlilerin ortalama ücreti 2014’te asgari ücretin 1,23 katı iken bu oran 2020’de 1,01’e geriledi. Evet yanlış okumadınız, bugün 22–24 yaş grubundaki gençlerin ortalama ücreti asgari ücrete neredeyse eşit.</p><p>22–24 yaş grubundaki üniversite mezunları için de durum çok farklı değil. Eğer üniversite mezunuysanız ve 22–24 yaş grubundaysanız ortalama olarak asgari ücretin sadece 1,14 katını alabiliyorsunuz. O zaman sormak lazım: Üniversiteli gençlerin iş beğenmediği safsatasına nasıl bu ülkede prim yapabiliyor? Yoksa Türkiye giderek gençlerini sevmeyen bir genç ülkeye mi dönüşüyor?</p><p>İşin net olan kısmı şu: yükseköğrenimin getirisinin giderek eridiği bir emek piyasasıyla karşı karşıyayız. Hal böyle olunca da asgaride eşitleniyoruz. Eğitimin kalitesi, işlerin kalitesi ve en nihayetinde ücretler asgari olunca hayaller de asgari hale geliyor. Yoksa KPSS’den 85 üstü alabilecek kabiliyette bir gencin devlet memuru olmayı hayal etmesini başka nasıl açıklayacağız?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*2Aa4JcS5ZXJ6vMISAW6v0Q.png" /></figure><p><strong>Enflasyonla eriyen reel ücretler ve emeğin milli gelir içindeki payı</strong></p><p>Bildiğiniz gibi asgari ücret artışlarını işgücü piyasasının üç tarafı olan işçi, işveren ve hükümet temsilcilerinden oluşan tespit komisyonu belirliyor. Bir sonraki yılın asgari ücretini belirleyecek olan bu komisyon kararı Aralık ayında belirliyor. Komisyonun genel eğilimi de eldeki son enflasyon verisi olan Kasım TÜFE yıllık enflasyonunun üzerine bir prim ekleyerek asgari ücret artışını belirlemek. Gel gör ki fiyat istikrarı ve enflasyon beklentilerinin bozulduğu dönemlerde mevcut enflasyon verisini kullanarak yeterli bir asgari ücret artışı belirleme de imkansızlaşıyor. İşte size en güncel örnek: Hatırlayacağınız gibi 2022’de %50,5 gibi oldukça yüksek bir asgari ücret artışına gidilmişti. Yüksek denmesinin sebebi ise Kasım’daki enflasyonun üzerine 29,2 puanlık bir prim eklenmesiydi. Oysa çok değil bir ay sonra Aralık 2021 yıllık TÜFE enflasyonu %36,08 oldu ve asgari ücretteki enflasyon primi bir anda 29,2’den 14,4’e geriledi. Orada kalsaydı iyiydi ama Haziran 2022’de TÜFE enflasyonu %78,62’ye fırlayınca bekar ve çocuksuz bir asgari ücretlinin reel ücreti %28,1 azalmış oldu.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*-Be4x0u45PQNnL7x8E7SPQ.png" /></figure><p>Üstteki bekar ve çocuksuz vurgusu boşuna değil. Yeni asgari ücret düzenlemesi ile asgari ücret üzerindeki gelir vergisi kaldırıldığından bir vergi iadesi yöntemi olan asgari geçim indirimi de kalkmış oldu. Bu nedenle evli ve çocuklu hanelerdeki reel ücret erimesi daha yüksek oldu. Örneğin eşi çalışmayan ve 2 çocuklu bir asgari ücretlinin 2021’e kıyasla reel ücretindeki azalma %34,9. Yani sonuç olarak enflasyonla mücadele etmeden, fiyat istikrarını sağlamadan asgari ücrette yapacağınız iyileştirmenin çok bir anlamı olmuyor. Tabii burada hemen “asgari ücreti arttırırsak enflasyon artar” diyerek halkımızın sınırlarını ve bizim sinirlerimizi zorlayan kesime de bir cevap vermek gerekiyor. Bu kesim ya çalışanların yaklaşık yarısının ücretini arttırmayıp bütün ülkeyi toplama kampı kıvamına getirmekte bir beis görmüyor, ya da bu yüksek enflasyonun temel sorumlusunun başta para politikası olmak üzere uygulanan ekonomi politikaları olduğunun farkında değil. Ne de olsa yapılan yanlışların bütün maliyetini çalışan kesime ya da vergi mükellefine yükleyerek işin içinden sıyrılma isteğinin bu ülkede yaygın olduğunu biliyoruz.</p><p>Reel ücretlerin erimesi çok önemli bir problemi de beraberinde getiriyor. O da emeğin milli gelir içindeki payının azalması. Türkiye’de işgücü ödemelerinin ilk çeyrek gayri safi katma değeri içindeki payı son 14 yılın en düşük düzeyi olan %31,49’a geriledi. Son 5 yılda çalışılan saat başına verimlilik yüzde 24 artmasına rağmen birim ücret endeksinin yüzde 8 azaldığını görüyoruz. Yani verimlilik artışının ücretlere yansımadığı ve sonuç olarak da emeğin toplam katma değer içindeki payının rekor derecede azaldığı bir durum ortaya çıkıyor. Böyle bir ortamda iş ve toplum huzurunun korunabilmesi mümkün değil.</p><p>Şunu da not etmek gerekir: Emeğin milli gelirden aldığı payın düşmesi ve oluşan kronik talep açığı sadece Türkiye’nin değil bütün dünyanın sorunu. Özellikle kronik talep açığı konusunda ekonomi duayeni Yılmaz Akyüz Hocamızın bu konudaki tespitlerini okumanızı şiddetle öneririm.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5knCeIXIDNYmihkxZ838YA.png" /></figure><p><strong>Asgari ücret artışı nasıl belirlenebilir?</strong></p><p>Peki, asgari ücret nasıl belirlenebilir? İlk akla gelen çözümlerden biri enflasyona endekslemek. Her ne kadar ILO asgari ücretteki artışın enflasyona endekslenmesinde bir atalet riski görse de ücret artışlarının her zaman enflasyona neden olacağı sonucuna kapılmamak lazım. Nitekim üstte de yazdığım gibi Türkiye’de enflasyonun temel sebebi yanlış para politikası sonucu olarak karşılaştığımız kur şoku.</p><p>Peki asgari ücreti enflasyona endekslemekten başka ne yapılabilir? Asgari ücret bir formüle bağlanabilir. Örneğin Malezya’nın karmaşık denebilecek ama ücretlerin ilgili olduğu tüm alanlara dokunan bir formülü var. Ortalama hanedeki çalışan sayısı başına yoksulluk sınırı ile medyan ücretin ortalamasını hesaplayıp bunu bir katsayı ile çarpıyorlar. Katsayı ise verimlilik artışı ile yıllık enflasyon toplamından reel işsizlik oranının çıkarılmasıyla elde ediliyor. Kosta Rika ise kişi başına gelirdeki artışın %20–40 arasındaki bir bölümüyle enflasyon beklentisinin toplamını asgari ücret artış oranı olarak kullanıyor. Ancak bu süreçte büyüme oranının katkısını ve enflasyon beklentisine bir düzeltme faktörü eklenmesini komisyona bırakıyor.</p><p>Bizim de kendi ekonomik yapımıza ve dinamiklerimize göre bir formül üretmemiz mümkün. Aslına bakarsanız bu konuları düşünmesi gereken bir Bakanlığımız da var. Ancak mesele sadece formülün doğru belirlenmesi değil. Enflasyon, büyüme, verimlilik verilerinin de doğru hesaplanması ve güvenilir olması gerekiyor. Örneğin TCMB’nin 28 Ekim 2021 tarihli enflasyon raporunda 2022 yıl sonu enflasyon tahmini %11,8. Daha 9 ay geçti, enflasyon yüzde 78! Dolayısıyla bu oranı kullanacağınız bir formül zaten her koşulda 2022 için yetersiz bir ücret artışı verecekti.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*u8XrPSrMLjxDIdZCej6Wyg.png" /></figure><p><strong>Nedir bu açlık sınırı?</strong></p><p>Çoğu ücret tartışmasında referans kabul edilen açlık ve yoksulluk sınırlarını TÜRK-İŞ 1987’den beri hesaplıyor. TÜRK-İŞ’in hesabının öznesi 4 kişilik temsili bir hane. Açlık sınırı da aslında bu hanenin dengeli beslenmek için bir ayda yapması gereken gıda harcamasını temsil ediyor. Buradaki “dengeli beslenme” ifadesi önemli zira aç kalmamak için sağlıksız ama karbonhidrat yoğun bir beslenme kalıbıyla günlük kalori ihtiyacınızı daha ucuza karşılama imkânınız var. Örneğin Sayın Erdoğan’ın daha o zamanlardan bugünleri öngörerek yaptığı “her öğün bir simit” hesabıyla 4 kişilik hanenin ihtiyaç duyduğu aylık gıda harcaması 1800 TL oluyor. TÜRK-İŞ’in Haziran 2022 için açıkladığı açlık sınırı ise 6391,2 TL. Tabii bir de Sayın Bakan’ın açıklamaları var. O da açlık sınırının 3500–4000 TL arasında bir yerde olduğunu söylüyor ama teknik bir detay yok! Çalışma Bakanlığı’nın web sayfasına gittiğinizde orada da açlık sınırıyla ilgili herhangi bir istatistik görmüyorsunuz. Peki, üzerinde bir uzlaşma dahi oluşmadığı görülen açlık sınırı neden asgari ücret tartışmalarında bu kadar çok kullanılıyor?</p><p>Tüm bu olumsuz görünüm asgari ücret-açlık sınırı karşılaştırmasını haklı çıkarıyor mu? Ben TÜRK-İŞ’in sürekli açlık sınırı üzerinden bir tartışma yürütmesini emekçi sınıfında “aç kalmadık, şükürler olsun!” psikolojisi oluşturacağını düşünüyorum ve bunu tehlikeli buluyorum. Diğer taraftan sendika üyesi ve ücretleri toplu iş sözleşmeleri ile belirlenen işçilerin gelirlerinin asgari ücretin üzerinde olduğunu biliyoruz. O zaman şu soruyu sormak en doğal hakkımız oluyor: Neden kayıtlı işçilerin sadece %14,3’ü sendika üyesi? İşçi sendikalarının açlık sınırını hesaplamaya harcadığı gayreti sendikalaşma oranını artırmada da göstermesi gerekmiyor mu?</p><p><strong>Açlık sınırı doğru hesaplanıyor mu?</strong></p><p>Yazının açlık sınırının hesaplanmasıyla ilgili olan bundan sonraki bölümü biraz teknik.</p><p>Asgari ücretten bağımsız olarak açlık sınırını doğru hesaplıyor muyuz? Aslında bunu TÜRK-İŞ’in hesaplamalarına alternatif olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın hesaplamasını bekleriz. Ancak böyle bir hesapları olmadığını, varsa da kamuyla paylaşmadıklarını biliyoruz. Geçen seneye kadar Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun belirttiği yöntemi kullanarak TÜİK ağır, orta ve hafif iş kollarında çalışan ortalama işçiler için günlük gıda harcaması tutarını ve yaşam maliyetini hesaplardı. Artık bu da hesaplanmıyor. O zaman yaşam maliyeti konusunda referansımız işçi sendikaları oluyor. TÜRK-İŞ’in 1987’den beri hesapladığı açlık sınırını DİSK de hesaplamaya başladı ve ikisi arasında metodolojik farklılıklar var. Bu bölümde hem açlık sınırını ilk hesaplayan kuruluş olması hem de tartışmalarda referans kabul edilmesi nedeniyle TÜRK-İŞ’in açlık ve yoksulluk sınırlarını metodolojik açıdan inceleyelim.</p><p>TÜRK-İŞ’in açlık sınırı Hacettepe Üniversitesi’nin 2000’lerin başında hazırladığı dengeli beslenme kalıbına ve 4 kişilik temsili hanenin günlük enerji ihtiyacına dayanıyor. Bu meşhur 4 kişilik hane yetişkin erkek, yetişkin kadın, 15–19 yaş grubunda genç erkek ve 4–6 yaş grubunda bir çocuktan oluşuyor. TÜRK-İŞ bu hanenin günlük enerji ihtiyacını 10600 Kcal olarak varsayıyor. Bireylerin günlük enerji ihtiyaçlarını hesaplamada Dünya Sağlık Örgütü Schofield Denklemi’ni, ABD Sağlık Bakanlığı ise 2005’ten beri Tıp Enstitüsü Denklemi’ni kullanıyor. Bunların dışında öne çıkan iki denklem ise 1990’da yayımlanan Mifflin-St Jeor Denklemi ile Roza ve Shizgal’ın 1984’te revize ettiği Harris-Benedict Denklemi. Tüm bu denklemler bireyin cinsiyet, yaş, boy, ağırlık ve fiziksel aktivite yoğunluğu gibi özelliklerini dikkate alarak kilosunu koruması için ihtiyaç duyacağı kalori miktarını hesaplıyor. Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun TÜİK’e verdiği yaklaşım sadece fiziksek aktivite yoğunluğunu dikkate alıyordu. TÜRK-İŞ’in yönteminde de hanedeki yetişkin erkek işçi için hareketli bir fiziksel aktivite düzeyi varsayımı yapıldığı görülüyor.</p><p>Diğer yöntemlerle karşılaştırdığımızda hem Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun TÜİK’e verdiği yaklaşımda hem de TÜRK-İŞ’in yaklaşımında yüksek enerji gereksinimi varsayımı yapıldığını söyleyebiliriz. (Tablo 1) Hareketli aktivite düzeyi olan erkek için günlük enerji ihtiyacı 4 yöntemin ortalamasında 3265 Kcal iken TÜRK-İŞ bunu 3500 kabul ediyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*MMcRjKKGBKDfc6I5tTplLA.png" /></figure><p>Diğer taraftan günlük enerji ihtiyacı aslında yaşa, boya ve kiloya göre de farklılaşıyor. Hanehalkı İşgücü Anketi 2019 verilerine göre ülkemizdeki ortalama erkek çalışan yaşı 36,85, kadın çalışan yaşı ise 34,66. Yine TÜİK’in 2019 Sağlık Araştırması’na göre 35–44 yaş grubundaki erkeklerin ortalama boyu 174,4 cm, ağırlığı ise 82,2 kg. Aynı yaş grubundaki kadınlardaki ortalama boy 161,7 cm, ağırlık ise 70,5 kg. Bu değerleri ve Tıp Enstitüsü yaklaşımını kullanarak günlük enerji gereksinimi değerlerini hesapladığımızda TÜRK-İŞ’in temsili hanesi için 1039 Kcal/gün daha fazla enerji gereksinimi hesapladığı sonucuna varıyoruz. (Tablo 2)</p><p>Bir de yine Hacettepe Üniversitesi’nin 2015’te yayımladığı Türkiye’ye Özgü Besin ve Beslenme Rehberi çalışmasında güncellediği günlük enerji alım düzeyleri tablosu var. Bu çalışmaya göre günlük enerji gereksinimi 31–50 yaş grubundaki bir erkekte 2623, 31–50 yaş grubundaki kadında 2065, 14–18 yaş grubundaki erkekte 2860, 4–6 yaş grubundaki çocukta ise 1650 Kcal. Bu çalışmayı referans kabul ettiğimizde ise TÜRK-İŞ’in temsili hanesinin günlük enerji gereksinimi 9198 Kcal ediyor. Diğer bir ifadeyle TÜRK-İŞ’in varsaydığından 1402 Kcal daha az enerji gereksinimi olduğu sonucuna varıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*sVDbmrVGTI4XI7LYkVjKVg.png" /></figure><p>Açlık sınırı hesabındaki ikinci aşama belirlenen enerji gereksinimini karşılayacak besin listesinin fiyatının hesaplanması. Söz konusu besin listesi süt ve süt ürünleri, et-yumurta-bakliyat, sebze ve meyve ile ekmek ve tahıl gruplarından ürünleri ve yağ, şeker, yağlı tohum, bal, şeker, reçel, tuz, baharat, salça, çay, ıhlamur gibi ürünleri kapsıyor. TÜRK-İŞ bu ürünlerin fiyatlarını Ankara’daki marketlerden ve semt pazarlarından derliyor. Yani açlık sınırı aslında Ankara’da yaşayan 4 kişilik temsili hanenin 2000’lerin başında belirlenen dengeli beslenme kalıbını sürdürebilmek için yapması gereken gıda harcaması. Bu aşamada iki soru öne çıkıyor. Birincisi ülkemizdeki hanelerin gerçek gıda tüketim eğilimleri dengeli beslenme kalıbıyla uyumlu mu? İkincisi ise günlük enerji gereksinimini TÜİK’in Nisan 2022’den sonra yayımlamayı bıraktığı ortalama madde fiyatlarıyla hesaplasak sonuç değişiyor mu?</p><p>En güncel Hanehalkı Bütçe Araştırması anket sonuçları 2019’a ait. Bu sonuçları kullanarak hanelerin hangi alanlarda ne kadar tüketim yaptığını inceleyebiliyoruz. Ülkemizde TÜRK-İŞ’in temsili hanesine benzer yapıda yaklaşık 1,3 milyon hane var. Bu haneleri yıllık kullanılabilir gelirlerine göre gruplara ayırıp her gelir grubundaki ortalama gıda harcamasına bakalım. Bu 4 kişilik temsili hanelerin aylık gıda harcaması asgari ücretin 1,05 katının altında geliri olanlarda 689, 1,5–2 asgari ücret arası geliri olanlarda 1000, 2–3 asgari ücret arası geliri olanlarda 1093, 4–5 asgari ücret arası geliri olanlarda 1396, 7 asgari ücretten fazla geliri olanlarda ise 1697 TL. Oysa TÜRK-İŞ’in 2019’da açıkladığı ortalama açlık sınırı 2073 TL idi. Eğer TÜRK-İŞ’in açlık sınırının doğru olduğunu kabul edersek varsaydığı haneye benzer yapıdaki tüm hanelerin %89,6’sının aç olduğu sonucunu da kabul etmemiz gerekiyor. Hatta aylık geliri 7 asgari ücretten fazla olan hanelerin bile %69,8’i aç ya da yetersiz besleniyor gibi bir sonuç çıkıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6rE1iKfqQE6bPW1S5k2wHw.png" /></figure><p>Bu hesaba dışarıda yemeğe harcanan para dahil değil. TÜRK-İŞ’in açlık sınırı hesabında da dışarıda yemek opsiyonu hesaba katılmıyor. Ancak dışarıda yemeği gıda tüketimine dahil etsek de sonuç pek değişmiyor. Dört kişinden oluşan 1,3 milyon hanenin %78,2’sinin dışarıda yemek dahil toplam gıdaya yönelik harcamaları 2019 ortalama açlık sınırının altında kalıyor. O zaman ya bu haneler nasıl besleneceğini bilmiyor ya da açlık sınırı hanelerin gıda ihtiyacının üzerinde bir tüketim kalıbı varsayıyor.</p><p>Peki, açlık sınırı ne olmalı? Dediğimiz gibi bu sorunun cevabını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ya da TÜİK’in vermesi gerekiyor. Ancak eldeki verileri kullanarak alternatif açlık sınırı göstergeleri geliştirmek mümkün. Örneğin 2019 verileriyle yaptığımız analizde 4–5 asgari ücret arası aylık geliri olan 4 kişilik temsili hanelerin 2019’daki aylık ortalama gıda harcaması 1395,6 TL çıktı. Bu hanenin aç kalmayacağını varsayarsak 2019’daki gıda harcamalarını Haziran 2022’de de sürdürmeleri için yapmaları gereken harcamanın 3667 TL olduğu sonucuna varıyoruz. Bu hanelerin 2019’daki dışarıda yemek dahil toplam gıda tüketimi ise ortalama 1881,8 TL. Bunu sabit kabul edip gıdaya yönelik tüketimlerini gıda enflasyonu ile şişirerek Haziran 2022’deki değeri nedir diye baktığımızda ise 4945 TL sonucuna ulaşıyoruz.</p><p>Ancak bu analiz yeterli olmayabilir. Daha detaylı bir analiz yapmak da mümkün. TÜRK-İŞ tüketim kalıbındaki ürün listesini ve bu ürün fiyatlarını kamuyla paylaşmıyor. TÜİK ise Nisan 2022’den sonra TÜFE sepetindeki ortalama ürün fiyatı paylaşımını durdurdu. Dolayısıyla ürün düzeyinde bir analizi en son Nisan 2022 için TÜİK verilerini kullanarak yapabiliriz? Peki, hangi ürünleri kullanabiliriz? Asgari Ücret Tespit Komisyonu için TÜİK’in hazırladığı ağır, orta ve hafif iş kollarına yönelik günlük ve aylık gıda harcama gereksinimi analizine 5 gruptan 73 ürün dahil ediliyordu. Bu ürünlere/ürün gruplarına yönelik tüketim gereksinimini ve TÜFE’deki fiyatları kullanarak alternatif bir açlık sınırı göstergesi deneyebiliriz.</p><p>Dengeli beslenme kalıbındaki ürün grupları birden fazla ürün içeriyor. Birey ürün grubundaki tüm ürünlerden tüketim yapabileceği gibi bir kısmını da tüketebilir. Bu nedenle açlık sınırı senaryoları tasarlarken bu farklılığı dikkate alabiliriz. Birinci senaryoda ürün grubundaki tüm ürünlerin eşit tüketildiğini varsayalım. İkinci senaryoda sadece ürün grubundaki en ucuz ürünün tüketildiğini, üçüncü senaryoda ise gruptaki en ucuz 3 ürünün eşit ağırlıkta tüketildiğini varsayalım. Ağır iş kolunda çalışan ve günlük 3590 Kcal enerji ihtiyacı olan bir işçinin Nisan 2022’de yapması gereken gıda harcaması eşit tüketim senaryosunda 1349 TL, en ucuzdan tüketim senaryosunda 930 TL, en ucuz üç ürünün eşit tüketimi senaryosunda ise 1209 TL çıkıyor. Bu değerlerden elde edilen Kcal başına harcama miktarını ve 4 kişilik temsili hanenin günlük ortalama enerji gereksinimi değerlerini kullanarak açlık sınırı hesaplayabiliriz. Örneğin TÜRK-İŞ’in hane için varsaydığı 10600 Kcal/gün enerji gereksinimini karşılamak için Nisan 2022’de ihtiyaç duyulan harcama miktarı her üründen eşit tüketim senaryosunda 3983 TL çıkıyor. Oysa TÜRK-İŞ’in açıkladığı Nisan 2022 açlık sınırı 5323,6 TL.</p><p>Sonuç olarak, açlık sınırı ülke gündemini bu kadar işgal etmeye devam edecekse resmi bir açlık sınırı hesaplanması gerekiyor. Çünkü açlık sınırı aslında yoksulluk sınırını ya da yaşama maliyetinin de belirleyicisi olarak kabul ediliyor. Bu konudaki temel yaklaşım gıdaya yapılması gereken asgari harcamayı belirledikten sonra, gıdanın toplam harcamalar içindeki payını kullanarak yaşamak için yapılması gereken toplam harcamayı hesaplamak. TÜRK-İŞ bu konuda da tartışmaya açık bir yöntem kullanıyor. TÜRK-İŞ’in belirttiğine göre “TÜİK’in 2003–2004 Hanehalkı Tüketim Harcamaları Anketi’ne göre gıda harcamalarının toplam tüketim harcamaları içindeki payı yüzde 30,70 oranındadır”. Bu oranı yıllardır sabit tutan TÜRK-İŞ, açlık sınırından yoksulluk sınırını türetirken şu formülü kullanıyor: Açlık sınırını 30,7’ye böl 100 ile çarp. Yani yoksulluk sınırı açlık sınırının sürekli 3,26 katı oluyor. Oysa gıda harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı zamanla değişiyor. Örneğin TÜİK verilerine göre 2003’te Türkiye’deki toplam harcamaların %27,5’i gıda ve alkolsüz içeceklere yapılırken bu oran 2012’de %19,6, 2019’da ise %20,8 oldu. Yani açlık sınırında olması gerekenden yüksek varsayımlar kullandığını söyleyebileceğimiz TÜRK-İŞ, açlık sınırından yoksulluk sınırına geçerken düşük bir çarpan kullanıyor gibi bir sonuçla karşı karşıyayız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*HGYVxxdV3cx2w1chKdWsjQ.png" /></figure><p>Açlık sınırını 4 kişilik temsili bir hane için hesaplıyorsak, açlıktan yoksulluğa geçerken yine bu haneye benzer hanelerin tüketimleri içinde gıda harcamasının payını kullanmak daha doğru olabilir. Bu oran 2019 için %20,9. Eğer buna ev dışı gıda harcamasını dahil edersek %27,3’e çıkıyor. Eğer sadece gıda harcamasını kullanırsak yoksulluk sınırı açlık sınırının 4,79, ev dışı gıda tüketimini (lokanta, kafe vb.) dahil edersek de 3,66 katı olmalı. Özetle 4 kişilik temsili hanemizde 9561 Kcal/gün enerji gereksinimi varsayımını ve ürün gruplarındaki en ucuz üç ürünün eşit tüketimi senaryosunu kullandığımızda Nisan 2022’de açlık sınırı 3221 TL, yoksulluk sınırı ise bunun 4,79 katı olan 15432 TL çıkıyor.</p><p><strong>Sonuç</strong></p><p>Bundan 10 sene önce orta gelir tuzağı en çok konuştuğumuz konuların başında gelirdi. Neden bir türlü yüksek gelirli ülke olamadığımızı tartışırdık. Uzun bir süredir orta gelir tuzağını konuşmuyoruz. Konuşmayalım da zaten. Çalışanların yaklaşık yarısının aldığı ücretin açlık sınırı üzerinden tartışıldığı bir ülkede çok daha somut sorunlar ve bunların çözüm önerileri üzerinden konuşmamız gerekiyor. İşte tam da bu yüzden İYİ Parti Kalkınma Kongreleri serisine “Eşitlenen Türkiye” temasıyla başladık ve yoksullukla mücadeleyi, kapsayıcılığı, iyi işleri nasıl sağlayacağımızı konuştuk. Eşitliği asgari ücret ve açlık sınırında değil gelişmiş ülkeler standardında yakalamak için somut çözüm önerilerini anlattık. Hala muhalefetin somut çözüm önerisi yok diyenlere duyurulur!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=368c21e1779a" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Şehir Hastaneleri: Halktan Uzak, Ranta Yakın]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/%C5%9Fehir-hastaneleri-halktan-uzak-ranta-yak%C4%B1n-2e4f8e32bddd?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2e4f8e32bddd</guid>
            <category><![CDATA[hastane]]></category>
            <category><![CDATA[sağlık]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 30 Jun 2022 15:58:07 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-06-30T15:58:07.781Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<blockquote><strong>Şehir Hastaneleri: Halktan Uzak, Ranta Yakın</strong></blockquote><figure><img alt="Sadece 2020’de şehir hastanelerine ödenen kira bedeli ile altı tane Erzurum Şehir Hastanesi yapılabilirdi." src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*EjSfjP2oZt9iQuYmeM6mGQ.jpeg" /><figcaption>Sadece 2020’de şehir hastanelerine ödenen kira bedeli ile altı tane Erzurum Şehir Hastanesi yapılabilirdi.</figcaption></figure><p>Sayın Erdoğan’ın devlet anlayışının özünde sermaye transferi olduğunu hepimiz biliyoruz: Kur korumalı mevduat sisteminden, elektrik dağıtım şirketlerine kadar hemen her alanda temel motivasyonunun devletin imkânlarını ve kaynaklarını kullanarak kendine yakın sermaye gruplarına rant sağlamak olduğu apaçık. Tam da o yüzden halkın sağlığı pahasına birer rant devşirme aracı haline gelen şehir hastanelerine “hayalim” demesine şaşırmamak lazım: Tam da şahsına yakışan bir hayal. İşte Sayın Erdoğan’ın diğer hayalleri gibi (mesela Varlık Fonu) şehir hastaneleri de yurtdışında satılığa çıkartılırken konuyu derinlemesine incelemek istedik.</p><p>İki nedenden dolayı şehir hastaneleri hayati önem taşıyor. Birincisi, konu <em>hayati</em> çünkü insan hayatı söz konusu! İkincisi ise tamamen duygusal. Sadece 2022 bütçesinden 21,5 milyar TL ayrılan (Dikkat: Elinde Dolar tutanın neredeyse hain ilan edildiği bir ortamda bu 21,5 milyar TL’nin 14 milyarı Dolara endeksli) ve bu da yetmezmiş gibi ek bütçe teklifinde 3 milyar 558 milyon TL daha kaynak istenen bir mali yük söz konusu. Şimdi gelelim bu 18.258 yatak kapasiteli 13 hastane ve bu hastaneleri işleten 4 tane şirketin yol açtığı yıkımın detaylarına…</p><p><strong>Sahi bu hastaneler neden yapıldı?</strong></p><p>Bir an için Sayın Erdoğan’ın hayallerine gerekçe bulmak için maaş alan onlarca danışmandan biri olduğunuzu hayal edin. Korkmayın, incinmeyin, sadece hayal! İlk başta şehir hastanelerinin yatak sayısını artırmak için yapılması gerektiğini düşünebilirsiniz. Gelin görün ki şehir hastanesi yapılan illerde yatak sayısı pek de artmadı. Örneğin Denizli’de bin yataklı şehir hastanesi kurulacak diye il merkezinde kapatılacak devlet hastanelerinin yatak sayısı zaten 995 idi! Şehrin dışında kurulan ama adına şehir hastaneleri denilen kampüslere gitmek için çekilen zahmet de cabası…</p><p>Peki şehir hastaneleri ölçek ekonomisinden faydalanmak ve dolayısıyla tasarruf sağlamak amaçlı yapılabilir mi? İtibardan tasarruf olmadığını biliyoruz ama belki sağlık hizmetlerinden tasarruf edilebilir mi? Örneklerle anlatalım. 2021’de devletin kaynaklarıyla ve klasik “ihale yöntemi” ile yapılan 1574 yatak kapasiteli Erzurum Şehir Hastanesi 979 milyon TL bedelle tamamlandı. Oysa 2018’de açılışı yapılan 1607 yatak kapasiteli Kayseri Şehir Hastanesi’nin sabit yatırım tutarı 415 milyon Avro! Bugünkü döviz kuruyla Erzurum’dakinin tam 7,5 katı! Tabii bir de bu KÖİ modeliyle yapılan hastanelerin kira bedelleri var. Örneğin 2020’de şehir hastanelerine 5,82 milyar TL kira bedeli, 3,4 milyar TL de hizmet bedeli ödendi. Basit bir şekilde anlatacak olursak sadece 2020’de şehir hastanelerine ödenen kira bedeli ile altı tane Erzurum Şehir Hastanesi yapılabilirdi. Bir başka çarpıcı örnek de Ankara’dan gelsin: Bilkent Şehir Hastanesi’nin incelendiği TEPAV raporunda hastanenin KÖİ modeliyle yapım maliyetinin 6,8 milyar TL, devletin kendi imkanlarıyla yapım maliyetinin ise sadece 3,9 milyar TL olduğu bulunuyor. Neredeyse yarı yarıya! Bu sadece bize özgü bir durum mu? Hayır, değil. İngiltere için yapılan çalışmalar da bir adet şehir hastanesi için yapılan harcamayla üç adet devlet hastanesi yapılabileceğini ortaya koyuyor.</p><p>Peki bu hastaneler sağlık hizmetlerine erişimi hızlandırmak ve kolaylaştırmak için mi yapıldı? Bakılan hasta sayısının artması mı hedeflendi? Sanmıyoruz çünkü şehirlerin dışında kurulan bu şehir hastanelerine ulaşmak bazen hastalığınızın tedavisinden daha zor olabiliyor. Kaldı ki uzun bir yolculuğa çıkmadan önce randevu da almanız gerekiyor. Oysa vatandaşın hastanelerden randevu alamadığı haberleri giderek artıyor. Peki, neden? Bunun ana sebeplerinden biri hasta yoğunluğunun büyük kısmını çeken, nitelikli doktor ve tıbbi cihaz altyapısına sahip, nitelikli asistan yetiştiren eğitim ve araştırma kurumları olan merkez hastanelerinin kapatılarak şehir hastanelerinin sağlık sisteminin merkezi haline getirilmesi. Peki randevu alıp şehir hastanelerine giderek önemli bir başarı elde eden hastalara doktorların ayırdığı ortalama süre ne kadar? 5 dakika! Otomobilinizin yağını değiştirmeye kalksanız daha uzun sürer.</p><p>Peki o zaman bu hastaneler servet transferi için mi kullanıldı? Evet. Basit bir örnek verelim. Sadece kur artışından kaynaklı şehir hastanelerine ödenecek kira bedeli artışı yaklaşık 20 milyar TL. Oysa Mart ayı verilerine göre Sağlık Bakanlığı’nın 700.114 çalışanının personel gideri 13,15 milyar TL. Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri ise 2,99 milyar TL. Yani şehir hastanelerini işleten 4 şirkete devletin sadece kira bedeli olarak 2022&#39;de ödeyeceği bedel 700 binden fazla sağlık çalışanının 2 aylık ücretine denk geliyor. Bana servet transferinin resmini çizebilir misin Abidin?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*AQuzk0mKlLtwDIj3-_HYiA.jpeg" /><figcaption>Şehir hastanelerini işleten 4 şirkete devletin sadece kira bedeli olarak 2022&#39;de ödeyeceği bedel, 700 binden fazla sağlık çalışanının 2 aylık ücretine denk geliyor.</figcaption></figure><p>Peki bu şirketler bu yüksek getirileri elde etmek için risk alıyorlar mı? Hayır! Neredeyse pamuklara sarılıyorlar. Bu şirketlere ilk önce hazine arazisi bedava veriliyor. Yetmiyor, alacakları krediye de garanti veriliyor, gerekirse borcu üstleniliyor. Yetmiyor, devlet bu şirketlere 25–30 yıl sürekli kira ödemesi yapmayı hazine garantisiyle kabullenip gerekli görürse sözleşme süresini 49 yıla kadar uzatabiliyor. Yetmiyor, hastane çevresindeki tesisleri de bu şirketin işletmesi kararlaştırılıyor. Üstelik hastane ve çevresindeki yapılardaki işletmeler her türlü vergi ve harçtan muaf tutuluyor. Bunlar yetmezmiş gibi yüzde 70 doluluk garantisi veriliyor ki yaklaşık 142 milyar Dolarlık bir hazine garantisinden bahsediyoruz. Bir de tabii şehir hastanesinin çevresindeki devlet hastanelerinin kapatılıp mevcut kadroların da şehir hastanesine devredilmesi var. Yani bu halkın sağlığı için kendini ateşe atan (!) bu müteşebbislerin ayaklarına taş değmesin diye ne gerekirse yapılıyor.</p><p><strong>Şifa yerine dert dağıtan şehir hastaneleri</strong></p><p>İşin akçeli tarafını anlattık sanırım. Şimdi gelelim bu sistemin yol açtığı çarpıklıklara …</p><p>Uzman doktorun asistanı yetiştirmesi tam bir usta çırak ilişkisidir. Asistanların yetişme sürecinde cihazlar bozulabilir, kırılabilir ki bu işin olağan akışıdır. Hiçbir vatan evladı yetiştiği devletin malına bile isteye zarar vermez. Şimdi sıkı durun: Şehir hastanelerinde yüklenici firma tarafından alınan cihazlarda arıza meydana gelmesi halinde, sebebine bakılmaksızın kullanıcı ihmali diyerek zarar hekime, sağlık personeline fatura edilebiliyor.</p><p>Peki şirketlerin aldığı cihazlar hastanenin şanına ve devletten aldığı kaynaklara yakışır nitelikte mi? Maalesef değil. Bakanlık tarafından hazırlanan şartnamelerin yetersizliği sebebiyle cihazlar standart devlet hastanelerinde yapılan işlemleri bile yapamaz nitelikte. Bu da teşhis ve tedavinin eksik veya hatalı yapılmasına ve uzun randevu gün sürelerine sebep oluyor. Üstelik Bakanlık ile yüklenici firma arasında imzalanan sözleşmede yer alan cihazların sigortalanması, tamirin belirlenen sürelerde yaptırılması, tamiri uzun süren cihazlar için yedek cihaz kurulması gibi yükümlülüklere firmalar çoğu zaman uymuyor. Bu duruma itiraz eden hastane idarecileri ise derdini yüklenici firma ile beraber aynı zamanda AKP kadrosuna anlatmak zorunda kalıyor. Sonuç: Tıbbi cihaz yetersizliği sebebi ile verilen randevuların ertelenmesi ve yeni randevuların verilememesi. İşte size birkaç örnek:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*gTM6laSz5wB6DwGhfRfsGQ.jpeg" /><figcaption>Tıbbi cihaz yetersizliği sebebi ile verilen randevular erteleniyor ve yeni randevular verilemiyor.</figcaption></figure><p>- Mide ve bağırsak hastalarında yapılan endoskopi işlemi için şirketin Isparta, Manisa, Adana, Mersin, Elazığ ve Ankara’da tamiratlarının gecikmesi, yedek cihaz verilmemesi;</p><p>- Adana’da ve İstanbul’da şirketin tamiratları yaptırmaması sebebi ile hizmetin durma noktasına gelmesi ve İdare’nin şirket namına bu hizmetleri kamudan alarak kamuya mali yük oluşturması;</p><p>- Ankara’da şirket tarafından verilmesi gereken röntgen çekim hizmetinin şirket tarafından verilmeyerek İdare’nin mali ve personel olarak zorda bırakılması;</p><p>- Bursa’da diyaliz hastalarının tedavi gördüğü cihazların filtrelerinin şirket tarafından alınması gerekirken şirketin almaya imtina etmesi ve İdare’nin şirket namına bu malzemeleri alarak kamuya mali yük oluşturması;</p><p>- Adana’da laparoskopi cihazlarının tamiratlarının gecikmesi, yedek cihaz verilmemesi;</p><p>- Isparta’da, Elazığ’da ve Eskişehir’de şirket tarafından verilen cerrahi aletlerin tamiratlarının gecikmesi, yedek cihaz verilmemesi…</p><p>İşin özeti, teşhis ve tedavide kullanılan cihazların sorunları aylar boyunca çözülmüyor ve bu yüzden vatandaş randevu alamaz hale geliyor. İş tıkanma noktasına gelince kamu önemli bir mali yüke katlanarak sorunu çözmeye çalışıyor.</p><p><strong>Bir utanmazlık örneği olarak cüzi ceza</strong></p><p>Tabii bir de önceliği halk olmayan ve düzgün sözleşme hazırlamaktan bile aciz olanların ülkenin sağlık sistemini düşürdüğü durumu özetleyen cüzi ceza meselesi var. Bunu basit bir örnek üzerinden anlatalım. Herhangi bir hizmet olabilir ama biz hastanelerdeki temizliği örnek olarak kullanalım. Hastanede hiç temizlik yapılmasa bile şirket sözleşme gereği belirlenen garanti tutarının yüzde 80’ni alır ve idare sadece yüzde 20 yaptırım ile ihtar uygulayabilir. Belirli şartlarda şirket üç ay bu şekilde ihtar alır ise sözleşme feshedilir. Şimdi burası çok önemli: Fesih durumunda aylık temizlik işi için yeni bedel belirlenir. Diyelim ki sözleşmede 100.000 TL olan bu temizlik hizmeti için güncel şartlarda bedel 300.000 TL olsun. Önce yüklenici şirkete gidilir ve 100 TL’ye yapmadığı işi 300 TL ya da azına yapmayı kabul edip etmediği sorulur! Gerisi şirketin olan bitenden utanmasına, sıkılmasına kalmış. Yani şirket hiç yapmadığı işten ödül bile alabiliyor. Yaparsa AK Parti yapar!</p><p><strong>Liyakat sorunu her yerde! Malzemeden kısmak da işin bonusu…</strong></p><p>Devletin her aşamasında hissettiğiniz liyakat sorununu şehir hastanelerinde de hissetmeniz şaşırtıcı olmamalı. Birçok şehir hastanesinde tıbbi cihazlar, sterilizasyon, klinik destek ve bilişim gibi kritik hizmetler müteahhit firmanın taşere ettiği, yetkinliği bulunmayan veya işin nasıl yapıldığını şehir hastanesinden üstlendiği iş ile öğrenmeye başlayan firmalara verilmiş durumda. Bunun dışında itibardan kısmayıp malzemeden kısılmasına göz yuman bir iktidar anlayışının yol açtığı hayati sorunlar mevcut. Yine örneklerle anlatalım:</p><p>- Tıbbi cihazların sözleşmede yer alan kullanım süreleri genelde 10 yıldır. Bu 10 yıl süre orijinal yedek parça, düzenli bakım, yetkili insan kaynağı şartıyla belirlenmiştir. Devlet hastanelerinde bir cihaz bu şartlar altında bakıldığında onlarca sene kullanılır. Şehir hastanelerinde ise şirketler maliyeti en aza indirmek için orijinal olmayan yedek parça kullanmakta ya da Bakanlığın mevzuatla belirlediği hizmet yeterliliğine sahip olmayan firmalardan hizmet almakta bir beis görmüyor. Bu nedenle de cihazların arıza sıklığı artıyor ve randevular erteleniyor. On yıllarca kullanılabilecek cihazların daha erken kullanılmaz hale gelmesi de ek bir mali yük yaratıyor.</p><p>- Sözleşme gereğince şirketlerin hastanelerde kurması gereken oksijen üretim tesislerini kurmaması nedeniyle milyonlarca liralık oksijen maliyetine katlanılması da bir başka sorun. Üstelik bu yapısal eksiklik kira bedelinden düşülmeyip şirkete fatura edilmeyebiliyor. Oysa bir gazın lojistik maliyeti, lojistik süreçlerdeki riski, çevresel etkisi, elektrik maliyetlerindeki artıştan kaynaklı alım maliyetinin artması sadece altyapı ve elektrik tüketimi ile karşılaştırılamaz. Bunun riskleri pandemi döneminde tedarik zincirinde tüm hastanelerin yaşadığı aksaklıklar ile zaten fazlasıyla görülmüştü.</p><p>- Isparta’da, Bursa’da, Eskişehir’de ve Ankara’da teknik hizmetlerden sorumlu sözleşmeli yöneticilerin teknik bir eğitimleri olmaması şirketin denetim ve hizmetlerinin aksak işleyişine çanak tutuyor. İşten anlamayan, teknik bir şeyden anlamayan, sözleşmeli sözde teknik yöneticiler işin ehillerine karşı komisyonlarda baskın çıkarak aksaklıkları yok gösteriyorlar.</p><p>- Isparta’da aylık ödeme dosyaları İl Sağlık Müdürlüğü’nde hazırlanarak komisyona imzaya götürülüyor. Uygunsuz işlemler için şerh düşen memurlara da giriş-çıkış saatinden, icap nöbeti zorunluluğuna kadar baskı yapılıyor.</p><p>- Şirket tarafından satın alınan cihazlar içinde Bakanlık mevzuatı ve Avrupa Birliği normlarına uymayan, kanunen sağlık tesisinde kullanımını geçelim ülkede satışı mümkün olmayan cihazlar mevcut. Ancak öyle bir durumdayız ki bu cihazları kullanmamak hastanede kliniği kapatma noktasına getireceği için riskler çoğu zaman görmezden geliniyor.</p><p><strong>Şehir hastaneleri akıllı mı?</strong></p><p>AKP döneminde bir kavram dilden düşmüyorsa bilin ki orada büyük bir sıkıntı vardır. Yerli ve milli kavramının en fazla kullanıldığı dönemde ithalat bağımlılığının ve dış ticaret açığının rekor kırması en güncel örnek. İşte sağlıkta dönüşüm, dijital sağlık hizmeti gibi kavramlar da bu kategoride değerlendirilebilir. Anlı şanlı şehir hastanelerinin bazılarının düzgün çalışan bir bilgi sistemi bile yok. Eğitim ve araştırma niteliğinde yüzlerce yatak kapasitesine sahip devlet hastanelerinde, üniversite hastanelerinde yüz binleri bulmayan aylık ödemelerle sağlanan Hastane Bilgi Yönetim Sistemine 13 şehir hastanesinde aylık milyonlarca lira veriliyor. Buna rağmen şehir hastaneleri ne tam anlamıyla dijital (kağıtsız) hastane unvanına kavuşabilmiş, ne sağlıklı bir satın alma-faturalandırma yönetimi yetkinliğine, ne de envanter yönetimi yetkinliğine sahip. Tıbbi cihazlardan alınan hastalara ait verileri dijital arşivleme yetkinlikleri bile yok. Somut örnekler üzerinden gidecek olursak, Ankara’da hastaların göz muayenesinde telefonla kendi göz resimlerini çekip hekimlere sunması, Bursa’da kalp ritimlerinin usb bellek ile taşınması, Manisa’da hamilelerin kalp ritimlerinin kağıtla raporlanması gibi durumlar sağlıkta teknolojik açıdan ne kadar gelişmiş olduğumuzun göstergeleri…</p><p>Son olarak şehir hastanelerinde vatandaşın hizmet gecikmesi yaşamasının bir diğer sebebi de Cumhurbaşkanlığı himayesinde yürüyen sağlık market uygulaması. “Sağlık market” kavramı her hizmetin satılıp kâr getirmesi gerektiğine inanan Sayın Erdoğan’ın dünya görüşüne uyuyor şüphesiz. Bununla beraber bu uygulama ile implant, stent gibi hasta bazlı malzemeler ile eldiven, batikon, sonda gibi genel kullanılan malzemeler sadece Bakanlığın belirlediği tedarikçilerden, belirli dönemlerde alınabiliyor. Hem yerel tedarikçileri bitiren hem de sipariş gecikmesine neden olan bu uygulamada hastanelerin sadece belirli dönemde sipariş imkânı sunuyor. Örneğin, Ocak ayında dezenfektan talebi toplanıyor. Siparişleri Nisan ayına planlanıyor. Firma tedarikte sorun yaşar veya ihale iptal olursa hastane yoksunluk yaşıyor ve halk sağlığı tehlikeye giriyor. Yeniden başlayan ve yaklaşık 3 ay süren ihale sürecinde hastane dezenfektansız kalabiliyor. Burada yokluğu çekilen ürün dezenfektan değil de batikon ise pansuman yapılamıyor, implant ise ameliyat yapılmaz hale geliyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*tFrN-S26Nz6b4ZlYhW-iYQ.jpeg" /><figcaption>“Sağlık market” kavramı her hizmetin satılıp kâr getirmesi gerektiğine inanan Sayın Erdoğan’ın dünya görüşüne uyuyor şüphesiz.</figcaption></figure><p><strong>Biz burayı 1 yılda yaparız!</strong></p><p>Birkaç yıl önce dünyaca ünlü Koch Institute for Integrative Cancer Research kurumunda kendi soyadını taşıyan bir laboratuvarda araştırmalarını sürdüren bir bilim insanımızla konuşmuştum. Yakın dönemdeki Sağlık Bakanlarından birinin kurumu ziyaret ettiğini, neredeyse tamamen binanın inşaat detaylarıyla ilgilenip giderken de “Biz bu binayı 1 yılda bitiririz” dediğini anlatmıştı. Anlayacağınız, kafa aynı kafa sadece maliyet günden güne artıyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2e4f8e32bddd" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Yeni Ekonomi Modelinin Fotoğrafı]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/yeni-ekonomi-modelinin-foto%C4%9Fraf%C4%B1-5c604393ecfe?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5c604393ecfe</guid>
            <category><![CDATA[ekonomi]]></category>
            <category><![CDATA[akp]]></category>
            <category><![CDATA[merkez-bankası]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 08 Jan 2022 13:10:16 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2022-01-08T13:11:43.199Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/750/1*xra2dg_uG9OmVETcg4eJ2g.jpeg" /><figcaption>Yeni ekonomi modelini en iyi anlatan kare: Desteksiz özgüven, zayıf teknik altyapı, tarifsiz (!) beden dili ve kırmızı topla vuruş yapacak boyutta bir kural tanımazlık.</figcaption></figure><p>Adına yeni ekonomi modeli denen bu <em>şeyi </em>kanımca en iyi anlatan kare Sayın Erdoğan’ın 2002 yılında bilardo oynarken çekilmiş fotoğrafıdır. Desteksiz özgüven, zayıf teknik altyapı, tarifsiz (!) beden dili, olan biteni hayranlıkla seyreden seyirci kitlesi ve tabii ki de kırmızı topla vuruş yapacak boyutta kural tanımazlık. Bu yazıda herkesin üzerinde yorum yaptığı yeni ekonomi modelinin bir kısmını üstteki fotoğrafın hissettirdiği duygular üzerinden değerlendirmeye çalıştım.</p><p><strong>Özgüven: Cehalet genellikle bilgi sahibi olmaktan daha çok özgüvene sebep olur!</strong><a href="#_edn1"><strong>[i]</strong></a></p><p>Uzun bir dönemdir, başta Sayın Erdoğan olmak üzere ekonomiye yön verenlerin davranışlarını iktisadi akıl çerçevesinde yorumlamanın yanlış olduğunu düşünenlerdenim. Ekonomi yönetiminin neredeyse tamamına sirayet etmiş desteksiz özgüveni, psikoloji alanından referans vererek açıklamaya çalışmak daha doğru.</p><p><em>Dunning-Kruger Sendromu</em> kısaca cahil insanların bir konunun uzmanı olmak için ne kadarlık bir bilgiye sahip olmaları gerektiğini bilmedikleri için kendi yeteneklerini abarttığını öne sürer. İşte bu sendromun işaret ettiği cehaletten doğan sarsılmaz özgüveni ekonomi yönetiminin neredeyse tamamında görmek mümkün. İki önceki Hazine ve Maliye Bakanı’nı hatırlayın: Terlemese ve 128 milyar Dolar skandalı kendisini ele vermese, iş dünyamızın da dolduruşuyla bir özgüven abidesiydi. Nüktedan bir Anadolu şivesiyle yaptığı Dolar yorumu da Doların geldiği seviye de hafızalarımızda. Şimdiki TCMB Başkanı’nın CDS primini Brezilya’daki yüksek korunaklı binalarla ilişkilendirirken takındığı rahat tavrı düşünün. Sonra da Nebati’nin açıklamalarını hatırlayın. Bu yeni modele güven duymamız için gözlerine bakmamızın yeterli olacağını düşünecek kadar yüksek bir özgüvenin sizce kaynağı nedir? Tabii ki cehalet. ABD Merkez Bankası’nın beş aile tarafından yönetildiğini söyleyecek bir rahatlığı cehaletten başka ne sağlayabilir ki? Einstein’ın dediği gibi: “Cehalet ne güzel şey, her şeyi biliyorsun!”</p><p>Hal böyle olunca da yukarıda bahsettiğim <em>ekonomi cahilleri </em>büyük bir özgüvenle kırk yıl öncesinin küresel şartlarında, emeğin çok ucuz olduğu ülkelerde <em>diğer birçok politikayla beraber ve uzun dönemli uygulandığında</em> başarılı olan bir modelin işine gelen kısmını alıp kurtuluş reçetesi diye sunabiliyorlar. Kuşkusuz faiz inadı yüzünden Sayın Erdoğan’ın neden olduğu tahribata teorik zemin hazırlama isteği de var. Ne olursa olsun, daha üç ay önce ekonominin “temel strateji belgesi” niteliğindeki orta vadeli programda hiçbir ipucuna rastlamadığınız bu modeli ortaya atan söz konusu ekonomi yönetiminin modeli eleştirenler kadar detaylı düşünmediği açık. Yine aynı ekonomi yönetimi, işler istedikleri gibi gitmeyince 1970’lerde uygulanıp sonra başımıza bela olan <em>dövize çevrilebilir mevduat</em> sisteminin bir benzeri olan kur korumalı mevduat sistemini de Sayın Erdoğan’ın dehası ve şapkadan tavşan çıkarması olarak aynı özgüven ve hevesle önümüze koyabiliyor. 2022 yılı tavşanı şapkanın içine nasıl geri koyacağımızı düşünerek geçecek, orası ayrı…</p><p><strong>Zayıf bir teknik altyapı: Yetersizlik artı yetersizlik, beceriksizliğe eşittir…</strong><a href="#_edn2"><strong>[ii]</strong></a></p><p>Bu modelin de kısa ömürlü olacağı kesin gibi. Nedeni çok basit: Çok zayıf insan kaynağı ve kıt ekonomi bilgisi. Sadece birkaç örnek vererek derdimizi anlatalım.</p><p>Atılan adımlardan ekonomi yönetiminin kafasında faizleri düşürüp döviz kurunda kontrollü bir değer kaybı oluşturmak ve TÜFE bazlı reel kuru 60 civarında bir seviyede tutmak gibi bir hedef olduğu anlaşılıyor. Fakat o da ne? 4 Ocak’ta açıklanan reel kur 47.82 ile 1994’ten beri en dip seviyesine inmiş durumda. Sebebi çok basit: Ekonomiyi yönetenler kur-enflasyon sarmalını ya anlamıyorlar ya da bu sarmalın etkisini küçümsüyorlar. Bunun için de çığ gibi artan enflasyonu ve bozulan beklentileri görmezden gelip politika faizlerini indirdiğinde Doların 18 TL’ye dayanmasına şaşırıyorlar. Tabii biz de hep beraber şaşırmalarına şaşırıyoruz. Döviz kurlarındaki bu -kendi deyimleriyle fiktif- artışın sebebinin sadece kendi kendini besleyen beklentiler olduğunu düşündükleri için de kur korumalı mevduat sistemi gibi saatli bombayı ekonominin orta yerine bırakmakta sakınca görmüyorlar. Enflasyonla mücadeleyi de en iyi bildikleri şekilde, yani polisiye ve palyatif tedbirlerle, götürmeyi düşünüyorlar.</p><p>Çok yazıldı çizildi ama bir kez daha vurgulamakta fayda var. Bu modelin bırakın başarılı olması, 2022’nin ortasını görebilmesi için bile enflasyon beklentilerinin iyi yönetilmesi gerekiyor. Enflasyon-devalüasyon sarmalı göz ardı edilip enflasyon beklentilerini iyileştirmek için akıl yerine Nebati’nin gözleri referans alınırsa, ortaya çok büyük bir fatura çıkar. Ayrıca bu modeli devam ettirmek için döviz kurunu 13–14 arasında tutmaya çalışmak, hızlı bir rezerv kaybına, artan dış finansman maliyetine ve dış borcun çevrilmesiyle ilgili kaygıların artmasına yol açar. En nihayetinde de döviz kurunu tutmak mümkün olmadığında kur korumalı mevduat sisteminin getireceği parasallaşma hepimizi yerden yere vuracak bir “kusursuz fırtınayı” oluşturabilir.</p><p>Üstelik bu zayıf teknik altyapının getirdiği kontrol kaybını sadece enflasyon-devalüasyon ekseninde tanımlamamak lazım. Bu kontrol kaybının özellikle bankacılık sektörü için taşıdığı riskler de büyük. Döviz kurunun artması, kamu ve özel bankaların sermaye yeterlilik rasyolarını olumsuz etkileyeceği gibi bankalara hücumu (bank-run) da tetikleyebilir. Hatırlayanlar olacaktır: Bu tür bir bankaya hücumun kıyısından bir önceki TCMB Başkanı döneminde 13–17 Aralık 2020 tarihlerinde dönmüştük.</p><p><strong>Kural Tanımazlık: Tek bir kural vardı, o da kuralsızlık!</strong><a href="#_edn3"><strong>[iii]</strong></a></p><p>Yazının en kolay yazdığım kısmı burası çünkü ekonomi yönetiminin kural tanımazlığıyla ilgili her daim birçok güncel örnek bulabiliyorsunuz. Prensiplerin, kuralların ve uzun dönemli itibarın kısa dönemli çıkarlara kolayca feda edildiği bir dönemi yaşıyoruz. İşte size 20 Aralık gecesinde Nebati’nin veciz ifadesiyle “Lan ne oluyor?” sorusunun hakkını veren VİOP vurgunu. Duymayanlar için özetleyelim: O gece 1 Dolar karşılığı 10.03 TL ve altından geçen 1505 kontrat, 3.65 TL tabanından geçen 477 kontrat yazıldı. Her bir kontratın değerinin 1000 Dolar olduğunu düşünüp kaldıracın da 10 olduğunu varsayarsak, yapılan piyasa manipülasyonunun ve dolayısıyla suçun boyutunu anlayabiliriz.</p><p>TCMB’nin Hazine’ye temettü geliri aktarmak için 2021’in son günü herhangi bir açıklama yapmaya bile gerek duymadan 70 milyar TL’lik zarardan 60 milyar TL’lik kâra geçmesini de uzun uzun yazabiliriz. Daha sonra da kur korumalı mevduat sisteminde Hazine’nin kur farkından doğan miktarı bankalara nasıl ödeyeceği ile ilgili prosedürün halen netleşmemesinden, Eximbank’ın döviz tevdiat hesabını bozdurmayan ihracatçıları kredi vermemekle tehdit etmesinden, sanayicinin üretim sürecindeki ithalat gereksinimini dikkate almadan ihracat gelirinin yüzde 25’inin TCMB’ye aktarılmasının zorunlu kılınmasından bahsedebiliriz. Nebati’nin kardeşinin TCMB’nin faiz kararını karar açıklanmadan önce canlı yayında eleştirmesini hatırlayabiliriz. TCMB içindeki İPPA (İnsansız Para Politikası Aracı) uygulaması söylentilerine kulak verebiliriz. Son olarak TCMB’de yapılan rezillikleri örtmek için TCMB’nin denetim raporlarına getirilen sansürü ve TCMB müfettişlerinin dokunulmazlığı ve bağımsızlığına yönelik olarak birim yönetmeliğinin değiştirilmesini duyurabiliriz. Dikkatinizi çekerim: Bütün bu kural tanımazlıklar son bir ay içinde ve TCMB etrafında oldu. Gerisini siz düşünün.</p><p><strong>Sonuç: Çuha yırtılsa da yenisi alınır</strong></p><p>Sayın Erdoğan’ın beden dilini ve izleyenlerin de hayranlıkla olan biteni nasıl seyrettiğini yazmaya çok gerek yok. Fotoğraf bu konuda yeterince fikir sunuyor zaten. Demek istediğim kısaca şu: Bilgisizliğin beslediği bir özgüven, denetlenmeyen bir güçle birleştiğinde ortaya bu yaşadıklarımızın dışında bir şey çıkması şaşırtıcı olurdu. Topa nasıl vurulacağı konusunda kimseden ders alma ihtiyacı hissetmezseniz, oyunun kurallarını size hatırlatan birileri yoksa ve her yaptığınızı alkışlamaya hazır bir kitle varsa, işinize geldiği gibi kuralları ihlal edip en yakındaki kırmızı topa vurabilirsiniz. Vuruş tekniğinize aldırmadan imkânsızı denediğinizde çuha yırtılsa bile ne gam! Yan masadaki Amerikan bilardosuna geçip siyah topa vurarak şova kaldığınız yerden devam edebilirsiniz.</p><p>[i] Charles Darwin</p><p>[ii] Laurence J. Peter</p><p>[iii] Khaled Hosseini</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5c604393ecfe" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Esencılıs’tan Maraş’a: Türkiye’de Emeğin Serencamı]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/esenc%C4%B1l%C4%B1stan-mara%C5%9F-a-t%C3%BCrkiye-de-eme%C4%9Fin-serencam%C4%B1-c3931372cdb9?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c3931372cdb9</guid>
            <category><![CDATA[i̇yi-parti]]></category>
            <category><![CDATA[mülteciler]]></category>
            <category><![CDATA[ümit-özlale]]></category>
            <category><![CDATA[göçmen]]></category>
            <category><![CDATA[emek]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 23 Jul 2021 10:16:18 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-07-23T10:16:18.868Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1kX21DPMKZdGKcfrtQtc8A.jpeg" /></figure><p><strong><em>“Bozulduğu zaman insandan daha korkunç bir yaratık yoktur” demiş Tolstoy.</em></strong> Bu içinden geçtiğimiz süreci bundan daha iyi özetleyen bir cümle gelmiyor aklıma.</p><p>Bu senenin başında Ankara’ya taşınmadan önce <em>dört senem Esenyurt’ta geçti.</em> <strong>Nam-ı diğer Esencılıs!</strong> <em>Miss Uganda yarışmasının yapıldığı yere yürüme mesafesinde oturuyordum.</em> Gözümün önünde her milletten sapık erkeklerin yine her milletten küçük kızları taciz ettiğine şahit oldum. <em>Çöpten babasının topladığı yemekleri bekleyen çocukları da gördüm, gece daha pahalı şampanya patlatmak için gündüz çatışan Suriyeli çeteleri de…</em> Ne tesadüftür ki aynı zamanda uluslararası bir organizasyon için Suriyelilerin Türkiye’deki işgücü piyasasına etkilerini araştıran bir rapor hazırlıyorduk. <em>Yani anlayacağınız işin hem pratik hem de akademik tarafında dopdolu geçen bir dört yılım ve bu süre içinde maalesef Suriyelilerden nefret eden bir oğlum oldu.</em> Ben de izlediği berbat ve art niyetli politikalar sonucunda koca bir ülkeyi denetimsiz bir mülteci kampına çevirenlerden ve bu insanları birer “nefret objesi” haline getirenlerden nefret ettim.</p><p>Yazılacak çok şey var ama ben işe daha iyi bildiğimi düşündüğüm ekonomi çerçevesinden yaklaşayım. Bugün yaşadıklarımız ve ortaya çıkan gerginlik ve dram yoksulun yoksula kırdırılmasından başka bir şey değil. Birkaç örnekle açıklamaya çalışayım…</p><p><em>Trakya’da çiftçilik yapan bir dostumdan daha yeni dinledim. Jandarma köylerindeki Afganları almak için geldiğinde çiftçilerle beraber köy muhtarının bir olup jandarmaya “Afganlara dokunma” diyerek karşı çıktığını anlattı. Bu olayı göç çalışan bir akademisyen dostumla paylaştığımda bana Afganların piyasada çok sevildiğini, hayvancılık, tarım, inşaat gibi en ağır işleri gıkları çıkmadan yaptıklarını söyledi. Kırsaldaki saha çalışmaları da bunu gösteriyor: Türkiye’de içi vatan sevgisiyle dolu küçük çiftçimiz de göçmen çalıştırmaya bayılıyor. Yani bir yandan bu insanları toplumsal hayatta görmek istemiyor, diğer yandan da emeğini tepe tepe kullanıyor. Bu ülkede yoksul bile yeri geldiğinde göçmen emeğini sömürmekten geri durmuyor.</em></p><p>Bu durumu en iyi anlatan anekdotlardan birini mobilya sanayisiyle ünlü bir ilçemizde dinledim. <strong>Oradaki büyük bir üretici “Ben Suriyeli çalıştırıyorum çünkü ne dersem yapıyorlar.</strong> <strong><em>Hem verimliliğimiz arttı hem de maliyetlerimiz hamdolsun düştü. </em></strong>Ama onları şehir merkezinde, eşimin kızımın geçtiği yerlerde de görmek istemiyorum. İstiyorum ki bu insanlar kendi mahallelerinde bize karışmadan yaşasınlar. Evden işe, işten eve gitsinler”. Bu sanayicimizin dediklerini yaptığımız akademik çalışmalar da doğruluyor. Suriyelilerin yoğun yaşadıkları yerde küçük ve orta ölçekli işletmelerin verimliliği artarken ücretler de düşüyor. <em>Kayıt dışı istihdam azalıyor çünkü eskiden kötü koşullarda güvencesiz çalışan Türk işçiler işgücünden çıkarken yerini daha kötü koşullarda yaşamayı ve çalışmayı kabul eden Suriyeliler alıyor.</em> Yani yoksul daha yoksulla ikame ediliyor.</p><p>Bu süreçten en çok zarar gören de kadın emeği. Pandemiden önce tarımda çalışan kadın işgücü kaybının yılda 400 bin civarında olması bunun en iyi örneklerinden. Üstelik sadece tarımda çalışan kadın işini kaybetmiyor. Yine yaptığımız çalışmalar imalat sanayinde kalifiye olmayan kadın işgücünün en olumsuz etkilenen çalışan grubu olduğunu söylüyor. Nitelikli kadın çalışanlar da büyük ihtimalle yaşadıkları bölgenin artık güvenli olmamasından dolayı başka bir bölgede iş aramaya başlıyorlar. Bütün bunları anlattığınızda işverenden hep aynı bahaneyi duyuyorsunuz: <strong>“Biz de Türk işçi çalıştırmak istiyoruz ama verdiğimiz ücretleri beğenmiyorlar”. </strong>Yani iş yoksulun daha yoksula kırdırılmasına, çalışanlara daha kötüsünün bile mümkün olduğunu gösterip onları sindirmeye dönüşüyor. Daha sonra da hem devleti yönetenler hem de yoksulun emeğini sömürenler arkasına yaslanıp olan biteni seyrediyorlar.</p><p>Devam edelim. <em>Kahramanmaraş’taki çok başarılı bir tekstilci Suriyelilerin gelmesiyle sanayi sitelerinde çalışan Türklerin işini kaybettiğini, kendilerinin de bu işini kaybeden Türklerden nitelikli olanlarını uygun koşullarda istihdam ettiğini söyledi. </em>Bundan yıllar önce Kahramanmaraş’ın hemen yanı başında Hatay’da bir sanayici de Suriyeli çalıştırmaya bayıldığını söyleyip onlara nasıl davranırsa davransın Suriyelileri ölümden kurtardığımız için bize müteşekkir olmaları gerektiğini anlatmıştı.</p><p>Gelelim işin biraz daha can acıtıcı yanına. <strong>Bu ülkede İstanbul’un orta yerinde çoğunluğu Suriyeli olan kızlar yaşına göre kategorize edilip, her yaş grubuna da bir meyve ismi verildikten sonra satılıyor.</strong> <strong><em>Organ mafyası kol geziyor.</em></strong> Savaştan etkilenen, yani işkenceye ya da tecavüze maruz kalmış bir gruba yapılan eğitimde içimi en çok acıtan şey bu bireylerin bir haftalık tatili ömür boyu kullanabilecekleri bir beceri eğitimine tercih etmeleri olmuştu. Tatili daha çok sevdikleri için değil, bir hafta sonrasını önemsemedikleri ve hayatla bağlarını çoktan kopardıkları için tek istedikleri şey sonuna geldiğini düşündükleri hayatlarında finali bir tatil ile yapmaktı.</p><p>Yaşanan bütün bu rezillik nasıl azalır? Ekonomi politikası açısından işe nasıl başlanması gerektiği belli: Devlet denetim ve yaptırım gücü ile kayıt dışı ve yasa dışı faaliyetlerle mücadele ederek özel sektöre kayıtlı ve güvenceli istihdam dışında bir yol olmadığını anlatacak. <strong>İşte tam da bu noktada aklıma Artagan projemiz ve bu projeye yapılan yorumlar geliyor.</strong> <em>Bu projenin Rothschild ailesinin yeni bir küresel oyunu olduğunu yazanları ya da kölelik sisteminin kamufle edilmiş hali olduğunu beyan eden siyasi paranoyakları kastetmiyorum! </em><strong>Artagan’ın özünde de Türkiye ekonomisinin yüzde otuzunu oluşturan ve Türkiye’yi geriye götüren kayıt dışı ekonomi ile mücadele var. Bunu da yeni dönemin sunduğu teknolojik yenilikleri kullanarak başarmayı hedefliyor. Hiçbir gelişmiş ve kalkınmış ekonomide bu kadar yüksek bir kayıt dışı ve yasa dışı faaliyet göremezsiniz. Biz büyük bir hevesle projemizi anlatırken iş dünyasının azımsanmayacak bir kısmı bu projeye kayıt dışı ekonominin Türkiye’nin bir gerçeği dolduğunu (bizde değiştirilmesini istemediğimiz şeylere gerçek deyip işin içinden çıkma adeti vardır!) ve tampon vazifesi gördüğünü söyleyerek mesafeli duruyor.</strong> Aslında birçoğunun karşı çıktığı, devletin denetim gücünün kayıt dışı yollardan elde edilen iktisadi çıkarları yok edecek olması ve ekonomide hesap verilebilirliğin, şeffaflığın sağlanması. <em>Yani Adorno’yu anarak iş dünyamızda “yanlış bir hayatı doğru yaşama” isteği var desek hata yapmış olmayız.</em></p><p>Özetlemek gerekirse, <em>AKP döneminde bütün şiddetiyle uygulanan neoliberal politikalar ve her türlü kazancın adeta kutsanması bozulan bir toplum yapısını ve ikiyüzlülüğü beraberinde getiriyor.</em> Toplum olarak müteşebbis yanımız en yoksulundan en zenginine kadar göçmen emeğini kullanmakta bir beis görmezken diğer yanımız bu insanları kolayca bir nefret objesi olarak görebiliyor. Bu çelişkili kafa yapısını değiştirmeden ve başıbozukluğu Türkiye’nin bir gerçeği olmaktan çıkarmadan göçmen meselesi başta olmak üzere birçok yapısal soruna sağlıklı yaklaşamayacağımızı düşünüyorum. Sahi biz toplumun bütün kesimleri olarak yapısal sorunlarımızı çözmek istiyor muyuz? Saha tecrübelerime dayanarak bu yapısal sorunlara kalıcı çözümler getirmenin birçoğumuzun işine gelmediği için ertelendiğini ve her seferinde de hedefin saptırıldığını görüyorum. <em>Ortaya da çıka çıka “çok seviyorsan evinde göçmen besle” gibi bir insanı bakıma muhtaç bir hayvana indirgeyen sığ fikirler çıkıyor.</em></p><p>Son olarak, bu kriz emeğinin daha ucuza kullanılacağı yeni yoksullar üretiyor ve iş bir süre sonra yoksulların rekabet ettiği, devleti yönetenlerin salak saçma laflarla bu durumdan hayaller devşirdiği, bu kaostan çıkar sağlayanların da işine geldiği için sustuğu bir drama dönüyor. <strong><em>Yoksulların rekabetinden de nefretten, şeytanlaştırmadan, insanı insan yapan değerlerin bozulmasından başka bir şey çıkmayacağını hem günümüz hem de tarih bize çok iyi gösteriyor.</em></strong></p><p><em>Tolstoy’la başladık, François de la Rochefoucauld ile bitireyim: İkiyüzlülük ahlaksızlığın erdeme duyduğu saygıdır demiş kendileri. Üzerinde düşünmeye değer bence…</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c3931372cdb9" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bitlis: Bir ilin milletvekili sayısı neden düşer?]]></title>
            <link>https://umit-ozlale.medium.com/bitlis-bir-ilin-milletvekili-say%C4%B1s%C4%B1-neden-d%C3%BC%C5%9Fer-fa0c563b1f64?source=rss-dcad6003d72e------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/fa0c563b1f64</guid>
            <category><![CDATA[vangölü]]></category>
            <category><![CDATA[i̇yi-parti]]></category>
            <category><![CDATA[bitlis]]></category>
            <category><![CDATA[ümit-özlale]]></category>
            <category><![CDATA[ekonomi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Umit Ozlale]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 11 Jul 2021 16:39:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-07-11T16:39:42.235Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yz3YzJTYRZ5Dj8d6KIjCyw.jpeg" /><figcaption>Bitlis’te Selçuklu Mezarlığı</figcaption></figure><p>Bitlis’in tarihi çarşısının dere ıslahı bahane edilerek yıkılmasına engel olmak için Bitlis’teyiz. AKP döneminde sıkça rastladığımız bir tablo var karşımızda: <strong>Dere ıslahı bahane, elde edilecek rant şahane.</strong> Bizi alıştırmaya çalıştırdıkları bu durumu yerinde görmeden önce dikkatimi çeken bir ayrıntıdan bahsetmem gerek: İstanbul — Muş uçağındaki demografik profil. Yaptığım yüzlerce uçak seyahatinde hiç bu kadar çok bebek, çocuk ve genç anneyi bir arada görmedim. O yüzden her geçen gün fakirleşen, dışarı göç veren Muş ve Bitlis’in ülkenin en genç nüfuslarına sahip olmasına ve maalesef bebek ölümlerinde en üst sıralarda yer almasına şaşırmamak lazım.</p><p>Uçaktan indikten sonra ilk durağımız Tatvan. Siyasetin olmazsa olmazlarından biri olan taziye ziyaretleriyle başlıyoruz gezimize. Bu taziye ziyaretlerinin Türk siyasetindeki yerini ve Anadolu insanının bu konudaki hassasiyetini başka bir yazıya bırakayım zira işin psikolojik ve sosyolojik tarafı oldukça derin.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*V0fWGV66YfO2Vxv8gdSQHQ.jpeg" /><figcaption>Ahlat’ta Van Gölü manzarası</figcaption></figure><p>Daha sonra hepimizi Selçuklu mezarlığı ve enfes göl manzarasıyla etkileyen Ahlat’a geçiyoruz. (Bu ziyaretimizde görme fırsatı yakalayamadığımız bir yer ise çevrecilerin çabası sayesinde güzelliğini koruduğunu bildiğimiz Nemrut krater gölü. Doğru bir turizm anlayışıyla bölgeyi tek başına kalkındırabilecek güce sahip bu güzellik yalnız bırakılmış, gerçi bu ülkenin dört bir yanına yapılanlar düşünülünce iyi ki bırakılmış demekten alıkoyamıyorsunuz kendinizi.) Ahlat’ta beni şok eden ama yöre halkının artık kanıksadığı başka bir manzarayla karşılaşıyoruz: Binlerce kilometre yürüyerek sınırımızdan ellerini kollarını sallayarak geçen <strong>Afganlar…</strong> Dünya Mülteciler Günü’nde dünyanın en güzel manzaralarından birinin yanından bilinmezlerine yürüyen insanlar. Yaşanan insanlık dramına mı yanarsınız yoksa bu durumun önümüzdeki dönemde en önemli milli güvenlik sorunlarından biri olacağına mı endişe edersiniz, karar sizin…</p><p>En sonunda Bitlis’e geçiyoruz. Diğer Anadolu illerinde gördüğümüz tablo burada da geçerli: AKP politikaları kentin can damarını kesmiş. Kalkınmak ve istihdam sağlamak için neredeyse tek çıkar yolu tarım ve tarıma dayalı bir sanayi modeli olan Bitlis’te lezzetini rahmetli dedemden çokça duyduğum Bitlis tütünü yok olmaya mahkum edilmiş. İktidar partisinin “yerli ve milli” lafını ağzından düşürmeden uluslararası şirketlerin nasıl da suyuna gittiğini, Türkiye’nin tütünden çıkma hikayesini ve boşalan tütün köylerindeki insanların çaresizlikten şehirlere göçünü değerli meslektaşım Faik Gür’den dinlediğinizde AKP’nin bu ülkeye verdiği tahribatı daha iyi görebiliyorsunuz.</p><p>Bütün Anadolu’yu kasıp kavuran özelleştirme furyasından tabii ki Bitlis de nasibini almış. Sonuç olarak da Türkiye’nin zaten en düşük kişi başı gelirlerinden birine sahip bu ilde son beş sene içinde milli gelir daha da azalmış. İşsizliğin ne boyutta olduğunu şehir merkezinde bütün bir günü tek bir bardak çay içerek kahvelerde geçiren insanların sayısından anlayabiliyorsunuz. Az sayıda çalışanın da yarısından fazlası güvencesiz çalışıyor. Yanlış anlamayın: bunları ben demiyorum. Enflasyonu ve işsizliği düşürmek için başkan yardımcılarının muntazaman değiştirildiği TÜİK diyor. Hayat pahalılığı ise Türkiye’nin üzerinde. Neden diye soracak olursanız en önemli sebeplerden biri son 15 sene içinde Bitlis’in tarımsal alanının yüzde 15 oranında azalması. Tarıma dayalı büyümesi gereken bu şehirde neredeyse Bartın’ın tüm tarımsal alanına denk gelen bir tarım alanı kaybedilmiş.</p><p>Gelelim Bitlis’i ziyaret etmemizin asıl amacına. Kısaca özetlersek <strong>burada 500 yıldır bölgenin ticaretine yön vermiş, doğru değerlendirilirse kültürel bir miras olarak ülkeye kazandırılacak tarihi çarşı, dere ıslahı gerekçe gösterilerek yıkılmak isteniyor.</strong> Tarihi çarşının dokusu bozulmadan ve esnaf zarar görmeden dere ıslahı yapılabilir mi? Elbette. Peki yapılması vizyon ve zaman gerektiren bir çözümü AKP’den bekleyebilir miyiz? Bir hayal olduğunu artık hepimiz biliyoruz sanırım. Öte yandan patenti AKP’ye ait <strong>4Y modeli</strong> burada da karşımıza çıkıyor: <strong>Y</strong>IK-<strong>Y</strong>ENİDEN <strong>Y</strong>AP-<strong>Y</strong>IK modeli. Bölgenin kalkınmasına, istihdamına katkı yapması beklenen Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı halihazırda yıkım kararı olan binaları milyonlarca lira harcayarak yıkıp yeniden yapmış. Şimdi PTT binası dahil yeniden yapılan ya da restore edilen bu binalar yeniden yıkılmayı bekliyor. Cümleyi tekrar okumayın, yanlış anlamadınız. Hepimizin kafasında aynı soru değil mi? Madem yıkacaktın neden yeniden yaptın? Madem yeniden yaptın, neden yıkıyorsun?</p><p>Tabii basına da yansıyan Ulu Cami’nin yıkılma tartışmasına da değinmek lazım. Muhalefetin bir kısmı olaya “Ulu Cami’yi yıkıyorlar” penceresinden yaklaşıp AKP’yi dini hassasiyetler üzerinden eleştirince AKP’nin en sevdiği tartışma zemini de oluşuveriyor. Binlerce insanın hayatını ve bölge ticaretini etkileyecek yıkım kararı tartışması yerini Ulu Cami’nin yıkılması tartışmasına bırakıyor. AKP de caminin yıkılmayacağını söyleyerek işin içinden sıyrılıyor.</p><p>Bu noktada dükkanı yıkılacak olan esnafa belediyenin herhangi bir çözüm önerip önermediği sorusu aklınıza gelebilir. Bu esnafı yüzlerce yıldır ticaretin merkezinden koparıp yeni ve uzak bir bölgeye taşımak gibi zihni sinir bir proje var. Zihni sinir diyorum çünkü bu yeni bölge hem herhangi bir yaşam alanına yakın değil hem de bu bölgede daha bir yaşını doldurmayan binaların durumu yüzlerce yıllık dükkanlardan daha kötü. Ne binalarda ne de bölgede hiçbir altyapı çalışması yok. Zaten yıllardır iyice fakirleşen ve şimdi de AKP’nin oluşturduğu rant bölgesine kaydırılmak istenen Bitlis esnafının taşınmaya mecali de yok. Ve maalesef bütün bu olan bitenin belediye ya da AKP milletvekilleri için pek bir önemi de yok. Esnafı dinlerken Erzurum milletvekilimiz Naci Cinisli Bey buna benzer bir durumun neredeyse aynısının Erzurum’da yaşandığını söylüyor. Anlayacağınız sadece Bitlis’e özgü bir durum da yok.</p><p>Gezinin sonunda göz alabildiğine uzanan Muş Ovası’ndan geçip havalimanına gidiyoruz. Bu kadar bereketli topraklar üzerinde yaşayan insanların giderek fakirleşmesine, bölge ekonomisinin neredeyse yok olmasına üzülmemek elde değil. Daha önce de yazmıştım: AKP uzunca bir süredir Anadolu’da siyasetini “öğretilmiş bir çaresizlik” üzerinden kurguluyor. Üretmekten adeta zorla vazgeçirdiği Anadolu insanına kendini değersiz hissettiren, sadece kendisinin dağıtacağına inandırdığı sosyal yardımları kendisine biat edilme şartına bağlayan kötü kalpli bir siyaset anlayışı bu.</p><p>Bütün bunları düşünürken bir saat önce hemşerilerine hitap ederken duygulanıp gözyaşını tutamayacak kadar o topraklara bağlı milletvekilimiz Halil İbrahim Oral Bey’e Bitlis’in milletvekili sayısını soruyorum. “Eskiden dört milletvekilimiz vardı, şimdi üçe düştü. Bu gidişle yakında ikiye düşer” diyor. Sayfalarca anlatılacak bir dramı tek bir cümlede özetliyor.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=fa0c563b1f64" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>