<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Gamze Umut on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Gamze Umut on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@umut9gamze?source=rss-539aa7a99163------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*8lxrdp8E-5to7TkorFnVtA.jpeg</url>
            <title>Stories by Gamze Umut on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@umut9gamze?source=rss-539aa7a99163------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 08:17:27 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@umut9gamze/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Düşmüş Dünyada Kurtuluş Arayışı: Offret]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/d%C3%BC%C5%9Fm%C3%BC%C5%9F-d%C3%BCnyada-kurtulu%C5%9F-aray%C4%B1%C5%9F%C4%B1-offret-a024a5004cea?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a024a5004cea</guid>
            <category><![CDATA[augustines]]></category>
            <category><![CDATA[the-sacrifice]]></category>
            <category><![CDATA[movie-review]]></category>
            <category><![CDATA[andrei-tarkovsky]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 17 Apr 2026 23:31:22 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-04-17T23:31:22.756Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu çalışmada Andrei Tarkovski’nin Offret (1986) filmi, Augustinus’un siyaset ve tarih anlayışı çerçevesinde incelenecektir. Film, ilk bakışta nükleer savaş tehdidi karşısında bir ailenin yaşadığı korkuyu ve çözülmeyi anlatıyor gibi görünse de daha derinde insanın hakikatle, sevgiyle, fedakarlıkla ve kurtuluşla kurduğu ilişkinin metafizik bir sorgulamasıdır. Bu nedenle filmdeki felaket, yalnızca dışsal bir olay olarak değil, insanın hangi düzene ait olduğunu açığa çıkaran bir kriz olarak okunmalıdır. Augustinus’un özellikle teleolojik tarih anlayışı, düşüş fikri, Tanrı şehri ile yeryüzü şehri ayrımı ve <strong>amor Dei / amor sui</strong> karşıtlığı bu filmi açıklamak için çok uygundur. Çünkü filmde esas mesele, yalnızca yaklaşan savaş değil, insanın yanlış güvenliklere bağlanmış, iç düzeni bozulmuş ve hakikatten uzaklaşmış bir dünyada yaşamasıdır. Bu bakımdan Offret, Augustinusçu çerçevede hem ruhsal hem siyasal bir kriz filmi olarak değerlendirilebilir.</p><p>Offret, doğum gününü ailesiyle birlikte geçiren Alexander’ın, bir anda ortaya çıkan nükleer savaş tehdidi karşısında yaşadığı ruhsal dönüşümü anlatır. Alexander kültürlü, düşünsel, konuşkan bir karakterdir ancak felaket ihtimaliyle karşı karşıya kaldığında bilgi, estetik ve gündelik düzenin yetersizliğini fark eder. Bu noktada Tanrı’ya dua eder ve dünya kurtulursa sahip olduğu her şeyden vazgeçeceğine, hatta bir daha konuşmayacağına söz verir. Filmin ana temaları fedakarlık, inanç, korku, sevgi, sessizlik ve kurtuluş arayışıdır. Başlıca karakterler Alexander, eşi Adelaide, oğlu Little Man, postacı Otto ve gizemli Maria’dır. Film, sadece kıyamet korkusunu değil, insanın gerçek kriz anında neye tutunduğunu ve dünyevi olanı feda etmeden kurtuluşun mümkün olup olmadığını da sorgular. Bu nedenle olay örgüsü, psikolojik olmaktan çok simgesel ve metafizik bir yoğunluk taşır.</p><p>Tarkovski’nin Offret’i, yüzeyde yaklaşan bir nükleer felaket karşısında bir adamın çaresizliğini anlatır. Fakat derinde film, insanın hakikat, sevgi, düzen ve kurtuluşla kurduğu ilişkinin ne kadar kırılgan olduğunu gösterir. Bu yüzden film yalnızca özel hayatın krizi değildir. Burada çöken şey, aynı zamanda insanın güven duyduğu dünyevi düzendir. Ev, aile, mülkiyet, kültür, gündelik tekrarlar ve “hayatın normal akışı” bir anda anlamını yitirir. Film, tam da bu yüzden siyasetle ilgili sayılmalıdır. Çünkü siyaset yalnızca yönetim teknikleriyle değil, bir topluluğu ayakta tutan barış, düzen, güvenlik ve ortak yaşam biçimleriyle de ilgilidir.</p><p>Augustinus açısından bakıldığında bu daha da açık hale gelir. Onda tarih rastlantısal değildir, teleolojik bir akış taşır. Başlangıçta cennet vardır, sonra düşüş gelir; insanlık tarihinin geri kalanı da kurtuluş imkanı ile günahın mirası arasında ilerler. İsa bu tarihte bir kırılma noktasıdır; insanın amacı ise nihai olarak kurtuluşa ermektir. Bu nedenle insan dünyada yalnızca yaşamak için bulunmaz. Yönelmek, seçmek ve kendini hangi düzene ait kılacağını belirlemek zorundadır. Augustinus’un meşhur ayrımıyla insanlık iki şehir arasında yaşar: Tanrı şehri ve yeryüzü şehri. Bu iki şehri de iki sevgi kurar: Tanrı sevgisi (<strong>amor Dei</strong>) ve benlik sevgisi (<strong>amor sui</strong>) (Augustinus, 2012b, ss. 369–370). Offret filminde nükleer tehdit de tam bu gerilimi görünür hale getirir. Kriz, yalnızca fiziksel yıkım korkusu değil; modern insanın kendine yeterlik, teknik güç, mülkiyet ve güvenlik üzerine kurduğu yeryüzü düzeninin kırılganlığının açığa çıkmasıdır.</p><p>Dolayısıyla filmdeki “mesele” siyasidir. Çünkü burada sorgulanan şey, insanın nasıl yöneteceği ya da hangi rejimin daha iyi olduğu değildir yalnızca. Daha temel olarak, insanın hangi barışı aradığı, hangi sevgi düzeniyle yaşadığı ve hangi hakikate göre varlığını kurduğu tartışılır. Augustinus’un söylediği gibi insanlar barışı arzular, hatta savaşanlar bile sonunda kendi istedikleri barışa ulaşmak için savaşırlar (Augustinus, 2012f, ss. 375–378). Offret de modern dünyanın barışını sorgular. Bu barış gerçek bir huzur mu, yoksa felaket haberiyle çöken geçici bir güvenlik yanılsaması mı? İşte film bu soruyu sorduğu ölçüde siyasetle ilgilidir.</p><p><strong>Sahneler</strong></p><p>Augustinus’un bu filmi açıklamak için en yararlı varsayımları şunlardır: tarih düşüş ve kurtuluş arasında teleolojik bir akış taşır. İnsan toplumsal hayatı arzular ama bu hayat sürekli felaketlerle tedirgin edilir, yeryüzü şehri ile Tanrı şehri farklı sevgi düzenleri üzerine kurulur, herkes barış arar fakat her barış aynı değildir, ayrıca insanın en ağır köleliği, kendi tutkusuna köle olmasıdır (Augustinus, 2012b, s. 369–370; 2012e, ss.373–375; 2012f, ss. 375–378; 2012h, ss. 380–382). Bu çerçeve filmde özellikle beş sahneye çok güçlü biçimde uygulanabilir.</p><p><strong>Sahne 1: Açılış sahnesi: kurumuş ağaç</strong></p><p>Film, Alexander ile oğlunun kurumuş bir ağacın yanında olduğu sahneyle açılır. Alexander, çocuğa her gün kurumuş bir ağacı sulayan keşiş hikayesini anlatır. Bu sahne, filmin bütün metafizik omurgasını daha baştan kurar. Ağaç tamamen yok olmamıştır, ama canlılığını yitirmiştir; hayat sürmektedir fakat bereket ve uyum kaybolmuştur. Bu, Augustinus’un düşüş fikriyle çok iyi örtüşür. İnsanlık bütünüyle yok olmuş değildir; ancak ilk bütünlüğünü, ilk uyumunu ve ilk doğru düzenini kaybetmiştir. Dünya hâlâ vardır, fakat artık eksik, çatlak ve ağırdır.</p><p>Bu sahne Augustinus’un iki şehir ayrımıyla da okunabilir. Yeryüzü şehri, görünürde canlı bir düzen sunsa da kendi içine kapanmış, yanlış sevgilerle bozulmuş bir alandır. Kurumuş ağaç bu bozulmuş düzenin sessiz sembolüdür. Ama ağacı sulama eylemi aynı zamanda umudu ve sadakati de içerir. İnsan cenneti kendi başına geri getiremez; ama yıkımın içinde bile umut etmeyi ve daha yüksek bir düzene yönelmeyi sürdürebilir. Bu yüzden açılış sahnesi, düşüşün inkârı değil, düşmüş dünya içindeki kurtuluş ihtimalinin sessiz bir işaretidir (Augustinus, 2012b, ss. 369–370; Augustinus, 2012j, ss. 388–390).</p><p><strong>Sahne 2: Nükleer savaş haberinin gelişi ve ev içindeki panik</strong></p><p>İkinci temel sahne, savaş haberinin gelişiyle evin içindeki düzenin bir anda dağılmasıdır. Bu sahnede herkesin gündelik hayata, aileye ve maddi dünyaya bağlanma biçimi sarsılır. Film burada çok önemli bir şeyi açığa çıkarır: insan yalnızca ölümden korkmaz, aynı zamanda kendi düzeninin çökmesinden korkar. Ev, masa, konuşmalar, ilişkiler ve alışkanlıklar bir anda güvenli olmaktan çıkar.</p><p>Augustinus’un “toplumsal yaşayış çok istenir bir şey olmakla birlikte, bir sürü felaket onu sık sık tedirgin eder” düşüncesi bu sahneye tam oturur (Augustinus, 2012e, ss. 373–375). İnsan toplumsal ve düzenli bir hayat ister; fakat bu hayat savaş, korku, güvensizlik ve belirsizlikle sürekli sarsılabilir. Filmdeki ev de böyle bir toplumsal mekandır: güvenli bir sığınak gibi görünürken, aslında felaket karşısında ne kadar dayanıksız olduğu hemen anlaşılır. Böylece sahne, yeryüzü barışının ne kadar kırılgan olduğunu gösterir. Modern insanın barışı, çoğu zaman kalıcı bir huzur değil, ertelenmiş bir korkudur.</p><p><strong>Sahne 3: Alexander’ın boş odadaki duası</strong></p><p>Filmin en güçlü dönüşüm anı, Alexander’ın boş odaya çekilip Tanrı’ya yalvardığı sahnedir. Burada o, sahip olduğu her şeyi, ailesini, evini, hatta konuşma yetisini feda etmeye hazır olduğunu söyler. Bu dua sahnesi çok önemlidir çünkü korkunun dilinden konuşsa da, aynı zamanda yanlış bağlılıkların da farkına varıldığı andır. Alexander ilk kez dünyevi olanın mutlak güvenlik alanı olmadığını kabul eder.</p><p>Augustinus açısından burada belirleyici olan, sevginin düzenidir. Sorun evin, ailenin ya da konuşmanın kötü olması değildir; sorun bunların nihai iyi gibi yaşanmasıdır. Yeryüzü şehri benlik sevgisiyle, Tanrı şehri ise daha yüksek bir sevgi düzeniyle kurulur. Alexander’ın duası, işte bu düzen değişiminin başladığı andır. Ayrıca Augustinus’un “adaletsiz krallıklar, haydutluğa ne çok benzer” sözü burada içsel düzene de uygulanabilir (Augustinus, 2012a, s. 369). Çünkü Alexander’ın hayatı dışarıdan düzenli görünse de felaket tehdidi geldiğinde bu düzenin ne kadar kırılgan ve aslında ne kadar yanlış temellere dayalı olduğu ortaya çıkar. Dua, bu yüzden yalnızca yardım çağrısı değil; yersel barışa güvenen benliğin kırılmasıdır.</p><p><strong>Sahne 4: Maria ile karşılaşma ve havalanma</strong></p><p>Dördüncü sahne, Otto’nun yönlendirmesiyle Alexander’ın Maria’ya gittiği ve ikisinin birlikte havalandığı sahnedir. Bu sahne ilk bakışta büyüsel, hatta erotik bir çözüm gibi görünebilir. Oysa duygusal tonuna bakıldığında, sahnenin asıl merkezinde şehvet değil, yardım isteme ve kurtarılma arzusu vardır. Alexander, Maria’nın karşısında güçlü bir erkek ya da egemen bir özne olarak değil; korkmuş, çökmüş ve kendi gücünün yetmediğini kabul etmiş biri olarak durur.</p><p>Augustinus açısından bu sahneyi önemli kılan, insanın kendi başına yeterli olmaması ve gerçek barışa tek başına ulaşamamasıdır. Burada Maria’yı doğrudan teolojik bir simgeye indirgemeden, merhamet ve lütuf ihtimalini taşıyan bir figür olarak okumak daha verimlidir. Havalanma da dünyevi ağırlığın askıya alınmasının görsel karşılığıdır. Alexander burada sahip olmaya değil, taşınmaya ve kurtarılmaya ihtiyaç duyar. Bu da yeryüzü şehrinin egemenlik mantığından Tanrı şehrinin merhamet mantığına doğru kusurlu ama yoğun bir geçiş gibi okunabilir (Augustinus, 2012g, ss. 379–380; Augustinus, 2012i, ss. 382–383).</p><p><strong>Sahne 5: Evin yakılması ve finalde çocuğun ağacı sulaması</strong></p><p>Beşinci sahne, aslında filmin son büyük sahnesidir: Alexander’ın evi yakması ve film sonunda çocuğun yeniden ağacı sulaması. Evin yakılması, yeryüzü düzenine ait güvenliklerin parçalanmasıdır. Ev burada yalnızca bir bina değildir; mülkiyetin, aile düzeninin, alışılmış hayatın ve benliğin kurduğu sahte güvenliğin merkezidir. Alexander bu evi yakarak, dünyevi olanı mutlaklaştıran sevgi düzenini de yakmış olur. Bu eylem dışarıdan delilik gibi görünse de Augustinusçu açıdan yeryüzü şehrine bağlılığın radikal biçimde kırılmasıdır.</p><p>Fakat film burada kalmaz. Son söz çocuk ve ağaç olur. Çocuk yeniden kurumuş ağacı sulamaktadır. Bu görüntü, kurtuluşun kolay, tam ve tamamlanmış bir zafer olarak gelmediğini; ama umudun ve sadakatin yine de sürdüğünü gösterir. Augustinus’un savaşı bile barış arayışına bağlayan düşüncesi burada çok anlamlıdır: herkes bir barış ister, fakat her barış aynı değildir (Augustinus, 2012f, ss. 375–378). Film, yeryüzü şehrinin kırılgan barışı çökerken, başka bir barışın (eksik ama derin, tam değil ama umut taşıyan bir barışın) ihtimalini açık bırakır. Çocuğun ağacı sulaması da tam bu yüzden filmin en Augustinusçu görüntüsüdür: düşmüş dünya son söz değildir.</p><p>Augustinus, Offret’i açıklamak için en uygun teorik çerçevedir çünkü filmdeki asıl mesele, yalnızca felaket korkusu ya da bireysel kriz değildir. Film daha derinde insanın yanlış sevgiler, kırılgan güvenlikler ve eksik barış biçimleri içinde nasıl yaşadığını sorgular. Augustinus’un teleolojik tarih anlayışı bu sorguyu güçlendirir: insanlık düşüşten sonra, kurtuluş imkanını arayarak sonlu ve anlamlı bir tarih içinde yaşar. Bu yüzden filmdeki nükleer tehdit, sadece jeopolitik bir olay değil; düşmüş dünyanın tarihsel ve ruhsal kırılganlığının görünür hale gelmesidir.</p><p>Ayrıca Augustinus’un iki şehir ayrımı filmi açıklamada eşsizdir. Çünkü Offret tam da yeryüzü şehrinin geçici düzeni ile daha yüksek bir barış arayışı arasındaki gerilimi sahneler. Alexander başlangıçta evine, ailesine, kültürüne ve diline güvenen bir figürdür; yani daha çok yersel düzene ait yaşar. Krizle birlikte yaşadığı çözülme ise onu, kusurlu ve sancılı da olsa, daha yüksek bir hakikate yöneltir. Bu dönüşüm Augustinus’un <strong>amor sui</strong>’den <strong>amor Dei</strong>’ye yöneliş fikriyle çok güçlü biçimde okunabilir (Augustinus, 2012b, ss. 369–370).</p><p>Son olarak Augustinus, filmdeki özgürlük ve kölelik sorununu da çok iyi açıklar. Karakterler dışsal olarak özgür görünürler; ama içsel olarak dağılmış, korkuya bağlı ve tutkularına esir haldedirler. Augustinus’un insanın asıl köleliğinin kendi tutkusuna köle olmak olduğunu söylemesi, filmdeki korku, sevgi, fedakarlık ve sessizlik temalarını birleştirir (Augustinus, 2012h, ss. 380–382). Bu nedenle Augustinus, filmi yalnızca dinsel semboller üzerinden değil; tarih, sevgi, düzen, barış, kölelik ve kurtuluş kavramları üzerinden açıklayabildiği için en uygun teorik çerçevedir.</p><p><strong>Kaynakça</strong></p><ul><li>Augustinus. (2012a). Adaletsiz krallıklar, haydutluğa ne çok benzer (s. 369). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012b). Yerdeki ve gökteki iki devletin niteliği üstüne (ss. 369–370). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012c). İnsan ırkını başından sonuna kadar bölen iki soy çizgisi üstüne (ss. 370–371). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012d). Yeryüzü devletinin çatışma ve barışı üstüne (ss. 372–373). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012e). Toplumsal yaşayış çok istenir bir şey olmakla birlikte, bir sürü felaket onu sık sık tedirgin eder (ss. 373–375). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012f). Savaşın vahşiliğinin ve insanların bütün huzursuzluklarının bile, her doğanın dilediği bir tek barış amacına yönelmesi üstüne (ss. 375–378). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012g). Gökte ve yerde hüküm süren düzen ve yasa gereğince, insan toplumuna yöneticilerinin hizmet etmesi üstüne (ss. 379–380). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012h). İnsan doğasına uygun özgürlük ve iradesi bozuk insanın, başkalarına karşı özgür olmakla birlikte, kendi tutkusuna köle olması anlamında günahtan ileri gelen kölelik üstüne (ss. 380–382). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012i). Nasafetli yönetim üstüne (ss. 382–383). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Augustinus. (2012j). Tanrı’ya hizmet edenlerin barışı bu ölümlü yaşamda bütün mükemmelliğiyle kavranamaz (ss. 388–390). İçinde M. Tunçay (Der.), <em>Batı’da siyasal düşünceler tarihi: seçilmiş yazılar, eski ve orta çağlar</em> (3. bs.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</li><li>Şimşekcan, T. (n.d.). <em>THE SACRIFICE (KURBAN) / Andrei Tarkovsky / Film Okuması</em>. <a href="https://youtu.be/Ug6w0jgYZE8?si=4ly1fwb5ZHNT5P3V.">Tıklayınız</a>.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a024a5004cea" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Terörizm ve Siyasal Şiddet-Nihat Erim Kimdir?]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/ter%C3%B6rizm-ve-siyasal-%C5%9Fiddet-nihat-erim-kimdir-25f7031a9969?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/25f7031a9969</guid>
            <category><![CDATA[nihat-erim]]></category>
            <category><![CDATA[terrorism]]></category>
            <category><![CDATA[political-violence]]></category>
            <category><![CDATA[selective-violence]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 17 Apr 2026 23:27:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-04-17T23:27:34.599Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Terörizm ve siyasal şiddet tartışmaları çoğu zaman olayların kendisine fazlasıyla odaklanıp, o olayları mümkün kılan siyasal ve toplumsal yapıyı ikinci plana iter. Oysa terörizm yalnızca bombalama, suikast ya da adam kaçırma gibi görünür eylemlerden ibaret değildir; aynı zamanda meşruiyet krizleri, temsil sorunları, devletin baskı kapasitesi, ideolojik kutuplaşma ve siyasal iletişim biçimleriyle iç içe geçmiş bir olgudur. Bu nedenle bir terör eylemini ya da siyasal suikastı anlamak için sadece failin kim olduğuna bakmak yetmez; hangi dönemde, hangi siyasal atmosferde, hangi sembolik anlamlar içinde ortaya çıktığını da incelemek gerekir. Nihat Erim örneği bu açıdan son derece öğreticidir. Çünkü Erim, bir yandan 12 Mart 1971 sonrasında Türkiye’de güvenlikçi devlet pratiğinin simge isimlerinden biri haline gelmiş, diğer yandan 1980’de Dev-Sol tarafından öldürülerek örgütsel şiddetin hedefi olmuştur. Onun yaşamı ve ölümü, siyasal şiddetin tek yönlü değil, karşılıklı üretilen bir süreç olduğunu göstermesi bakımından son derece önemlidir. Erim,1971–1972 arasında başbakanlık yapmış ve bu görevini ülke sıkıyönetim altındayken yürütmüştür; bu bile tek başına onun sıradan bir parlamenter figür değil, kriz döneminin devlet yüzü olduğunu göstermektedir.</p><p>Terörizmin nedenlerini tek bir başlık altında toplamak mümkün değildir. Martha Crenshaw’ın klasik çalışmasının en önemli katkılarından biri de budur: terörizm ne sadece yoksullukla ne yalnızca fanatizmle ne de tek başına psikolojik bozukluklarla açıklanabilir. Crenshaw, siyasal katılım yollarının tıkanmasının, rejimin muhalefeti dışlamasının, şehirlerin sağladığı anonimlik ve hedef bolluğunun, devletin beklenmedik ya da aşırı güç kullanımının ve belirli “tetikleyici olayların” terörizmi mümkün kılan koşullar yarattığını vurgular. Özellikle hükümetlerin protestolara aşırı şiddetle karşılık vermesi, muhalif grupların gözünde rejimin meşruiyetini aşındırır ve şiddeti “ahlaken kabul edilebilir” bir seçenek gibi gösterebilir. Crenshaw ayrıca terörist örgütlerin çoğu zaman rasyonel hesap yapan siyasal aktörler gibi davrandığını, yani şiddeti anlamsız bir öfke patlaması olarak değil, siyasal olarak işe yarar gördükleri bir araç olarak seçtiklerini savunur. Bu noktada terörizmin nedenlerini “izin verici koşullar”, “güdüleyici koşullar” ve “tetikleyici olaylar” şeklinde düşünmek daha doğrudur. Baskı, dışlanma, temsil krizi ve devletin sert müdahalesi bir araya geldiğinde, bazı gruplar için şiddet siyasetin alternatifi değil, siyasetin kendisi haline gelir.</p><p>Teröristlerin özellikleri konusunda da popüler kültürde çok sayıda yanlış varsayım vardır. En yaygın yanılgı, “terörist kişiliği” diye tek tip, kolay tanımlanabilir, psikolojik olarak anormal bir profil olduğu düşüncesidir. Crenshaw buna açıkça karşı çıkar ve eldeki sınırlı verilerin ortak özelliğin anormallik değil, çoğu durumda “normality”, yani sıradanlık olduğunu gösterdiğini söyler. Başka bir deyişle, teröristleri yalnızca akıl hastası, irrasyonel ya da doğuştan şiddete yatkın kişiler olarak açıklamak akademik olarak yetersizdir. Daha belirleyici olan şey, bireyin hangi grup dinamikleri içinde radikalleştiği, hangi adaletsizlik algılarını benimsediği ve hangi sembolik topluluk adına hareket ettiğine inandığıdır. Crenshaw’a göre bir kişiyi terörizme götüren en güçlü duygulardan biri intikamdır; ama bu intikam çoğu zaman şahsi değil, “arkadaşlar”, “yoldaşlar” ya da temsil edildiği varsayılan topluluk adına hissedilir. Ayrıca terörizme katılım anlık değil, kademeli bir bağlanma sürecidir. İnsanlar bir sabah kalkıp “terörist” olmaz; çoğu zaman önce bir harekete sempati duyar, sonra çevresi üzerinden örgüte yakınlaşır, ardından grubun normlarını içselleştirir ve sonunda şiddet, grup sadakatinin doğal uzantısı gibi görünmeye başlar. Bu nedenle teröristlerin temel özellikleri arasında mutlak kötülükten çok yoğun ideolojik bağlılık, grup içi sadakat, fedakârlık kapasitesi, risk almaya açıklık ve siyasal şiddeti meşru görme eğilimi sayılabilir.</p><p>Terörizmi tarihsel olarak anlamak için David C. Rapoport’un “modern terörün dört dalgası” yaklaşımı hâlâ en kullanışlı şemalardan biridir. UCLA’da yayımlanan özet metne göre Rapoport, 1879’dan itibaren modern terörü dört büyük dalga halinde düşünür: Anarşist dalga, anti-sömürgeci dalga, yeni sol dalga ve dinsel dalga. Her dalga yaklaşık bir kuşak sürer ve farklı amaçlar, taktikler ve siyasal enerjiler üretir. İlk dalga olan anarşist dalga 19. yüzyıl sonlarında başlar ve özellikle hükümdarlara, bakanlara, polis şeflerine yönelik suikastlar ile dikkat çeker; “propaganda by deed” anlayışı burada belirgindir. İkinci dalga olan anti-sömürgeci dalga 1920’lerden itibaren sömürge yönetimlerine karşı ulusal kurtuluş mücadelesi içinde gelişir. Üçüncü dalga olan yeni sol dalga 1960’lardan itibaren yükselir; anti-emperyalizm, Vietnam Savaşı, üçüncü dünyacılık ve devrimci sol siyaset bu dönemin ana tonudur. Dördüncü dalga ise 1979’dan itibaren dinsel dalga olarak tarif edilir ve dinsel referanslar, kutsallık iddiası ve kozmik savaş dili burada daha belirgin hale gelir. Türkiye’nin 1970’lerde yaşadığı örgütsel şiddet, özellikle yeni sol dalganın mantığıyla çok yakından ilişkilidir. Anti-emperyalist söylem, şehir gerillası fikri, banka soygunlarının “kamulaştırma” olarak kodlanması ve devlet elitlerinin devrimci adalet adına hedef alınması, Türkiye’yi bu üçüncü dalganın önemli örnek alanlarından biri yapar.</p><p>Türkiye’de 1960’ların sonu ile 1980 arasındaki siyasal atmosfer, terörizmin nedenleriyle ilgili teorik çerçevenin neredeyse bütün unsurlarını bir arada sunar. 1961 Anayasası geniş özgürlük alanları yaratmış, sendikaları, öğrenci hareketlerini ve farklı ideolojik akımları görünür kılmıştı; fakat bu çoğullaşma zamanla sert bir kutuplaşmaya dönüştü. Britannica, 1970’lerin sonuna gelindiğinde Türkiye’de enflasyonun, işsizliğin, dış ticaret açığının ve siyasal şiddetin hızla arttığını; ordunun 1980 müdahalesini de büyük ölçüde siyaset kurumunun şiddeti kontrol edememesine bağladığını vurguluyor. Akademik bir değerlendirme olan 2023 tarihli makale ise 1970’lerin ikinci yarısında siyasetin merkezinin parlamentodan sokağa kaydığını, öğrenciler ve işçilerin protestoların temel aktörleri haline geldiğini, sağ ve sol örgütlerin çatışmasının özellikle 1977–1980 döneminde ölüm sayılarını dramatik biçimde yükselttiğini belirtiyor. Aynı çalışma, 1977’de 315, 1978’de 1095, 1979’da 1362 ve 1980’de 2206 ölüm kaydedildiğini aktarıyor. Bu veriler, Türkiye’de siyasal şiddetin münferit olmadığını, kitlesel bir toplumsal atmosfer haline geldiğini gösteriyor. Sağ–sol çatışmaları, üniversite kampüsleri, kahvehaneler, mahalleler ve hatta taşra kentleri, ideolojik savaşın alanlarına dönüşmüştü. Böyle bir ortamda terörizm yalnızca yeraltı örgütlerinin tercihi değil, devlet kapasitesinin zayıfladığı, meşruiyetin aşındığı ve siyasetin temsil kanallarının daraldığı bir yapısal krizin ürünüdür.</p><p>12 Mart 1971 muhtırası bu yapısal krizin erken ve belirleyici kırılma noktalarından biridir. Britannica’ya göre ordu, artan toplumsal huzursuzluk ve sol militan şiddet karşısında Süleyman Demirel hükümetini istifaya zorladı ve Nihat Erim’i partiler üstü bir hükümet kurmak üzere destekledi. Erim böylece olağan bir seçim zaferinin değil, askerî baskı altında oluşturulan “düzeni yeniden kurma” projesinin başbakanı oldu. Bu durum Erim’in siyasal önemini belirler: krizin içinde uzlaşma arayan bir parlamenter figürden çok, yukarıdan aşağı otorite tesis etmeyi meşru gören bir devlet aklının temsilcisidir. Erim’in meşhur “hürriyet ilahının üzerine bir şal örtmek” ifadesi de onun için kriz anında özgürlüğün geçici olarak askıya alınmasının kabul edilebilir olduğunu düşündürür. Burada mesele yalnızca kişisel otoriterlik değil, dönemin siyasal zihniyetidir. Devlet, artan şiddete daha fazla özgürlükle değil, daha fazla disiplin ve kontrolle cevap vermiştir. Bu cevap kısa vadede devleti toparlama iddiası taşısa da uzun vadede radikal çevrelerin gözünde rejimi daha baskıcı, daha gayrimeşru ve daha “cezalandırılabilir” hale getirmiştir. Bu yüzden Nihat Erim’i anlamak, sadece bir başbakanı değil, 12 Mart sonrasında devletin güvenlikçi yöneliminin kişiselleşmiş halini anlamak demektir.</p><p>1970’ler Türkiye’sindeki örgütsel şiddetin niteliği de bu bağlamda daha net görünür. Radikal sol örgütler devleti emperyalizmin yerli uzantısı olarak görüyor, silahlı mücadeleyi sadece meşru değil, zorunlu sayıyordu. Yeni sol dalganın mantığıyla uyumlu biçimde şehir gerillası, adam kaçırma, suikast, sabotaj ve banka soygunu repertuarı siyasal mücadele repertuarına dönüşmüştü. Sağ cenahta ise paramiliter biçimler, militan gençlik ağları ve mahalle-temelli savunma/taarruz pratikleri gelişmişti. 2023 tarihli çalışma, 1970’lerde siyasetin asıl merkezinin parlamentodan çok sokak olduğunu ve protesto biçimlerinin giderek fiziksel şiddete evrildiğini söylüyor. Buradaki önemli nokta, şiddetin yalnızca öldürmeye değil, anlam üretmeye de hizmet etmesidir. Bir banka soygunu örgütün finansmanını sağlarken aynı zamanda devlete meydan okuyan bir propaganda gösterisine dönüşebiliyordu; bir suikast ise sadece bir bedeni ortadan kaldırmıyor, aynı zamanda “düşman”ın cezalandırıldığına dair ideolojik bir performans sergiliyordu. Bu nedenle 1970’lerde örgütsel şiddet, araçsal olduğu kadar sembolikti. Kitle desteği sınırlı örgütler, görünürlüklerini büyütmek, kendi radikal tabanlarını motive etmek ve devleti tahrik etmek için sansasyonel eylemlere yöneliyordu. Crenshaw’ın belirttiği gibi, bazı grupların zayıflığı bizzat siyasal sistem tarafından dayatılır, bazılarınki ise toplumsal meşruiyet eksikliğinden doğar; iki durumda da şiddet, zayıflığı telafi eden bir görünürlük tekniğine dönüşebilir.</p><p>Nihat Erim suikastı işte tam bu noktada, Türkiye’de örgütsel şiddetin “seçici siyasal şiddet” niteliğini en iyi gösteren örneklerden biri haline gelir. 19 Temmuz 1980’de İstanbul Dragos’ta, evinin yakınında önünde silahlı saldırıyla öldürülen Erim, rastgele seçilmiş bir kurban değildi. Britannica ve diğer kaynaklar saldırının Dev-Sol tarafından üstlenildiğini, Erim’in eski başbakan ve 12 Mart döneminin sembol isimlerinden biri olması nedeniyle hedef alındığını doğruluyor. Bilkent’teki çalışma da 1970’lerin sonunda sağ ve sol örgütlerin giderek daha “önemli” figürleri hedef aldığını, Nihat Erim’in de bu bağlamda öldürüldüğünü belirtiyor. Olay yerinde bırakılan bildiride Erim’in, “işkenceler” ve “devrimcilerin katli” nedeniyle cezalandırıldığı söylenmiştir. Bu dil son derece önemlidir; çünkü eylemin mantığını çıplak biçimde ortaya koyar. Saldırganlar Erim’i sadece eski bir başbakan olarak değil, baskı döneminin temsilcisi olarak kodlamıştır. Böylece öldürülen kişi ile temsil ettiği siyasal düzen birbirine eklemlenmiştir. Bu yüzden suikast bireysel değil, semboliktir; kişisel değil, siyasaldır; kriminal değil, ideolojik olarak kurgulanmıştır. Tam da bu nedenle “selective political violence” kavramı burada anlam kazanır: hedef, devleti sembolize eden belirli bir elit figürdür ve amaç yalnızca öldürmek değil, siyasal mesaj vermektir.</p><p>Suikastın ayrıntıları kadar zamanlaması da önemlidir. 1980 yazı, Türkiye’de siyasal şiddetin zirve yaptığı ve 12 Eylül darbesine giden sürecin hızlandığı bir dönemdi. Erim’in öldürülmesi kamuoyunda büyük yankı yarattı; cenaze töreni siyasal bir atmosfer içinde geçti ve aynı günlerde başka siyasal cinayetlerin sürmesi, toplumsal korkuyu daha da artırdı. Bilkent çalışması, Nihat Erim’in cenazesi günü Kemal Türkler’in öldürülmesini, iki tarafın da “intikamcı” siyasal atmosferinin bir sembolü olarak yorumluyor. Yani Erim suikastı tek başına değil, ardı ardına gelen elit hedefli saldırılar zinciri içinde okunmalıdır. Bu da 1970’lerin sonundaki şiddetin sadece ideolojik değil, ritmik ve kümülatif bir karakter taşıdığını gösterir: her saldırı bir sonrakine zemin hazırlar, her cenaze yeni bir misilleme beklentisi üretir, her suikast devletin daha sert müdahalesine toplumsal meşruiyet kazandırır. Böylece şiddet sadece fiziksel bir olgu değil, siyasal zamanın kendisini belirleyen bir ritme dönüşür. Nihat Erim’in öldürülmesi bu nedenle sadece bir kişinin ölümü değil, Türkiye’de devlet ile radikal sol arasındaki sembolik savaşın zirve anlarından biridir. Üstelik Erim’in geçmişte güvenlikçi politikaların uygulayıcısı olarak algılanması, onu saldırganların gözünde “meşru hedef”e dönüştürmüştür. Bu nokta terörizmin nedenleri açısından da önemlidir: fail açısından bakıldığında şiddet, ahlaken değilse bile ideolojik olarak gerekçelendirilmiş görünür.</p><p>Burada tekrar teröristlerin özellikleri ve motivasyonları meselesine dönmek gerekir. Nihat Erim suikastı gibi eylemler, faillerin yalnızca “kan dökmeyi seven” insanlar olduğuna dair basit açıklamaları boşa çıkarır. Böyle bir eylem için hedef seçimi, zamanlama, bildiri dili, örgütsel onay ve kamuoyu etkisi hesabı gerekir. Bu da Crenshaw’ın söylediği gibi terörizmin çoğu zaman örgütsel karar alma süreçlerinin ürünü olduğunu destekler. Ayrıca teröristler çoğu zaman kendilerini suçlu değil, adalet dağıtan, tarihin doğru tarafında duran ya da susturulmuş bir topluluğun sesi olan kişiler gibi görürler. Bu algı onları daha tehlikeli yapar; çünkü şiddet sadece araç değil, kimliğin parçasına dönüşür. Grup aidiyeti güçlendikçe, öldürme eylemi kişisel vicdanın değil, kolektif görevin konusu haline gelir. İşte bu yüzden teröristlerin “özelliği” çoğu zaman patolojik olmaktan çok, aşırı derecede siyasileşmiş, grup normlarına teslim olmuş ve şiddeti ahlaken yeniden tanımlamış bireyler olmalarıdır. Türkiye’de 1970’lerde hem sol hem sağ örgütlerin militan kadroları içinde bu tür bir adanmışlık, yoldaşlık ve intikam etiği belirgindi. Nihat Erim’e yönelen şiddet de bu ideolojik evren içinde anlam kazanmıştır.</p><p>Sonuç olarak Nihat Erim örneği, Türkiye’de terörizm ve siyasal şiddet tartışmaları için son derece yoğun bir teorik malzeme sunar. Bu örnek bize, terörizmin yalnızca yeraltı örgütlerinin şiddeti olmadığını; devletin baskı kapasitesi, siyasal katılımın daralması, ideolojik kutuplaşma, şehirleşme, ekonomik kriz ve meşruiyet aşınması gibi etkenlerle birlikte düşünülmesi gerektiğini gösterir. Aynı zamanda Rapoport’un dört dalga yaklaşımı içinde Türkiye’nin 1970’lerde büyük ölçüde üçüncü dalganın, yani yeni sol dalganın repertuarı ve söylemi içinde yer aldığını da görmek mümkündür. Nihat Erim’in hayatı, hukukçu ve akademisyen bir devlet adamının kriz döneminde nasıl güvenlikçi devlet pratiğinin yüzüne dönüşebildiğini; ölümü ise devlet şiddeti ile örgütsel şiddetin nasıl birbirini besleyen bir döngü kurduğunu gösterir. Bu nedenle Erim yalnızca suikaste uğramış bir eski başbakan değildir; o, devlet otoritesi ile devrimci şiddetin kesiştiği sembolik bir eşiktir. Türkiye’nin 1970’lerini anlamak için onun biyografisine değil, onun etrafında toplanan anlamlara bakmak gerekir. Çünkü Erim’in şahsında görülen şey tek bir insanın hikâyesi değil; demokratik kanalların daraldığı, siyasetin sokağa taştığı ve şiddetin bir iletişim biçimine dönüştüğü bir dönemin kristalleşmiş halidir.</p><p><strong>Kaynakça</strong></p><ul><li>Crenshaw, M. (1981). The causes of terrorism. Comparative Politics, 13(4), 379–399.</li><li>Encyclopaedia Britannica. (n.d.-a). Nihat Erim. Retrieved April 3, 2026.</li><li>Encyclopaedia Britannica. (n.d.-b). Turkey: Political developments, 1970s to ’90s. Retrieved April 3, 2026.</li><li>Rader, C., &amp; Brown, L. M. (2024). Fourth-wave terrorists: The religious wave of modern terrorism. In Encyclopedia of religious psychology and behavior. Springer.</li><li>Rapoport, D. C. (2006, June 5). Four waves of modern terrorism. UCLA Asia Pacific Center.</li><li>Şensönmez, G. (2022). Narrating the prison: Master and counternarratives of the 1980 military coup [Doctoral dissertation, İhsan Doğramacı Bilkent University]. Bilkent University Institutional Repository.</li><li>Tekin, E., &amp; Sezer Şanlı, A. (2023). Political violence: An evaluation of Turkey’s 1970s and 1990s. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 15(29), 237–251.</li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=25f7031a9969" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Türkiye’de Toplumsal Kutuplaşma: 2023 İkinci Tur ve 2024 Yerel Seçimleri]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/t%C3%BCrkiyede-toplumsal-kutupla%C5%9Fma-2023-i%CC%87kinci-tur-ve-2024-yerel-se%C3%A7imleri-343c1f58d7c3?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/343c1f58d7c3</guid>
            <category><![CDATA[carl-schmitt]]></category>
            <category><![CDATA[elections]]></category>
            <category><![CDATA[social-polarization]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 14 Apr 2026 17:20:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-04-14T17:20:30.125Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>2023 cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turu ile 2024 yerel seçimleri arasındaki dönem, Türkiye’de toplumsal kutuplaşmanın en görünür hale geldiği yakın örneklerden biridir. Bu süreçte siyasal rekabet yalnızca farklı programların ya da adayların yarışı olarak kalmamış; taraflar birbirlerini ülkenin geleceği, devletin yönü ve toplumsal düzen açısından tehdit gibi sunmuştur. Özellikle ikinci tur kampanyasında “istikrar”, “güvenlik”, “devletin bekası”, “sığınmacılar”, “terörle ilişki” ve “ülkenin yönünü kimin koruyacağı” gibi başlıklar öne çıkmıştır. 2024 yerel seçimlerinden sonra da bu sert karşıtlık dili bütünüyle ortadan kalkmamış, yalnızca yeni bir siyasal dengeye bürünmüştür. Sorun tam da burada başlar: toplumsal kutuplaşma, farklı görüşlerin birlikte var olmasından öte, ortak siyasal zeminin daralması ve vatandaşların birbirini giderek daha fazla karşıt blokların üyeleri olarak görmeye başlamasıdır. Larmore’un söylediği gibi siyaset felsefesi, tam da çatışma, anlaşmazlık, güç ve otorite gibi siyasal hayatın kalıcı sorunlarıyla uğraşır. (Larmore, 2013, ss. 276–279).</p><p>Bu örneği açıklamak için Carl Schmitt’in siyasal olan anlayışından yararlanılabilir. Schmitt’e göre siyasalın özgül ölçütü dost-düşman ayrımıdır. Yani siyaset, yalnızca gündelik idare ya da teknik yönetim değildir. Siyasal olan, bir topluluğun kendisini “biz” olarak kurarken karşısına bir “onlar” yerleştirmesiyle belirginleşir. <em>Siyasal Kavramı</em>nda dost-düşman ayrımının siyasal kavramın asli ölçütü olduğu belirtilir. Bu ayrım ahlaki ya da ekonomik karşıtlıklara indirgenemez, çünkü doğrudan kamusal ve varoluşsal bir karşıtlıktır (Schmitt, 2016, ss. 56–59). 2023 ikinci tur sürecinde görülen sert dil bu çerçevede anlam kazanır. Taraflar, birbirlerini sadece farklı programlara sahip siyasal aktörler olarak görmezler. Ülkenin yönünü, güvenliğini ve kimliğini tehdit eden bloklar olarak duruyorlardır. Böylece Schmitt perspektifinde siyasal olan, gündelik siyaset alanının önüne geçmiştir. Rakip artık sadece rakip değil, “öteki taraf” haline gelmiştir.</p><p>Schmitt’in yaklaşımı kutuplaşmanın mantığını açıklamak için çok güçlü olsa da tek başına yeterli değildir. Çünkü burada sorun yalnızca karşı tarafın düşmanlaştırılması değildir. Aynı zamanda bireylerin kendi siyasal bloklarına neden bu kadar kuvvetli biçimde bağlandıklarıdır. Tam bu noktada La Boétie’nin gönüllü kulluk düşüncesi devreye girer. La Boétie’ye göre insanlar çoğu zaman yalnızca zorlandıkları için değil, alıştıkları, benimsedikleri ve doğal saydıkları için boyun eğerler. <em>Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev</em>in giriş kısmında da kulluk istencinin ve boyun eğme arzusunun doğuştan değil, sonradan oluştuğu; siyaseti anlamanın, bu gönüllü kulluğun nasıl oluşup nasıl sürdüğünü anlamak olduğu vurgulanır (La Boétie, 2015, s. 85). Bu düşünce güncel Türkiye’de kutuplaşmayı anlamak açısından çok önemlidir. Çünkü seçmenler yalnızca karşı tarafa öfke duymamaktadır, aynı zamanda kendi bloklarının dilini, korkularını, önceliklerini ve sadakat ilişkilerini de yeniden üretmektedir. Böylece kutuplaşma sadece korku ya da tehditten beslenmez. Gönüllü bağlılıktan da beslenir. İnsanlar yalnızca karşı tarafı reddederek değil, kendi taraflarına sıkı biçimde tutunarak da kutuplaşmayı derinleştirirler. Bu nedenle güncel Türkiye örneğinde kutuplaşma, hem Schmitt perspektifinde dost-düşman ayrımıdır hem de La Boétie perspektifinde gönüllü sadakatlerle pekişen bir siyasal düzendir.</p><p>Bu süreci daha geniş bir siyasal topluluk çerçevesinde değerlendirmek için Aristoteles destek sunar. Aristoteles’e göre devlet, herhangi bir birlik değildir. En yüksek iyiyi amaçlayan siyasal topluluktur ve insan doğası gereği siyasal bir hayvandır (Aristoteles, 1975, ss. 7–9). Siyasal topluluğu mümkün kılan şey yalnızca birlikte yaşamak değil, ortak iyi üzerine düşünmek ve onu kurabilmektir. Güncel Türkiye’de kutuplaşmanın asıl tehlikesi tam burada belirir. Toplum ortak iyi etrafında düşünmek yerine giderek daha çok karşıt blokların çıkar ve duyguları etrafında konumlandığında, siyasal topluluk Aristotelesçi anlamda amacını kaybetmeye başlar. Kutuplaşma bu yüzden sadece söylemsel bir sertleşme değildir. Siyasal topluluğun telosunun, yani ortak iyiyi hedefleme yönünün zayıflamasıdır.</p><p>Cicero da bu noktada tamamlayıcı bir bakış sunar. Onun düşüncesinde devlet, yalnızca güç ilişkilerinden ibaret değildir; hukuk ve ortak yarar etrafında birbirine bağlanmış bir topluluktur. <em>Devlet Üzerine </em>’de de devletin, yasaların ve vatandaşların iyi yaşam yolundaki işlevleri özellikle tartışılır. Özgürlük, zengin-fakir ayrımı ve kamusal yarar gibi meselelerin devletin merkezinde yer aldığı vurgulanır (Cicero, 2014). Güncel Türkiye’de kutuplaşmanın tehlikesi de buradadır: taraflar, ortak yurttaşlık bağı yerine kendi siyasal kamplarını öncelemeye başladıklarında, hukuk ve ortak yarar zemini aşınır. Rakip artık aynı devletin başka bir yurttaşı değil, meşruiyeti şüpheli bir öteki gibi algılanır. Böylece toplumsal birlik duygusu zayıflar, kurumsal güven aşınır ve kamusal hayat daha kırılgan hale gelir.</p><p>Larmore’un katkısı ise bütün bu tartışmayı daha sistematik biçimde düşünmemizi sağlar. Ona göre siyaset felsefesi ne yalnızca uygulanmış ahlak felsefesidir ne de sırf çıplak güç analizidir. Siyaset felsefesi, meşru zor kullanımının hangi ilkeler altında haklı sayılabileceğini araştırır ve bu nedenle hem çatışma gerçeğini hem de meşruiyet ihtiyacını birlikte düşünmek zorundadır (Larmore, 2013, ss. 292–293). Güncel Türkiye’de kutuplaşma tam da bu açıdan önemlidir. Çünkü burada sorun sadece tarafların birbirini sevmemesi değil, devletin ve kamusal düzenin hangi ilkelerle meşru sayılacağı konusunda da ortak zeminin daralmasıdır. Kutuplaşma derinleştikçe, yalnızca siyasal dil sertleşmez; aynı zamanda ortak kamusal meşruiyet duygusu da zayıflar.</p><p>Sonuç olarak 2023 ikinci turu ile 2024 yerel seçimleri arasındaki Türkiye örneği, toplumsal kutuplaşmanın ne kadar çok katmanlı bir sorun olduğunu göstermektedir. Schmitt, bu sürecin neden dost-düşman ayrımına dönüştüğünü ve siyasal karşıtlığın nasıl yoğunlaştığını açıklar. La Boétie, bu yoğunlaşmanın neden yalnızca zorla değil, gönüllü sadakatler ve alışkanlıklarla da beslendiğini gösterir. Aristoteles, ortak iyi fikrinin zayıflamasını, Cicero, hukuk ve ortak yarar bağının aşınmasını, Larmore ise bütün bunların siyaset felsefesinin asıl sorusuna, yani meşru siyasal düzenin ne olduğuna bağlandığını düşündürür. Bu nedenle güncel Türkiye’de kutuplaşma sadece rakip kampların sertleşmesi değildir. Ortak siyasal yaşamın, vatandaşlık duygusunun ve meşru kamusal zeminin daralması olarak okunmalıdır.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=343c1f58d7c3" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Somali ve Somaliland: Düzen mi, Meşruiyet ve Haklar mı?]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/somali-ve-somaliland-d%C3%BCzen-mi-me%C5%9Fruiyet-ve-haklar-m%C4%B1-b47f95719094?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b47f95719094</guid>
            <category><![CDATA[somalia]]></category>
            <category><![CDATA[thomas-hobbes]]></category>
            <category><![CDATA[somaliland]]></category>
            <category><![CDATA[machiavelli]]></category>
            <category><![CDATA[john-locke]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 14 Apr 2026 17:17:28 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-04-14T17:17:28.544Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Somali-Somaliland meselesi, zannedilenin aksine, yalnızca ayrılıkçı bir bölge sorunu değildir. Aynı zamanda devletin ne olduğu, egemenliğin nasıl kurulduğu ve meşruiyetin hangi temelde oluştuğu gibi temel siyaset felsefesi sorularını açan önemli bir örnektir. Bu örnekte asıl dikkat çekici nokta, bir siyasal yapının fiilen işleyebilmesi ile hukuken tanınması arasındaki gerilimdir. Somaliland uzun süredir kendi kurumlarını, güvenlik yapısını ve siyasal düzenini kurmaya çalışıyor. Somali de uluslararası düzeyde tanınan merkezi devlet olmayı sürdürmektedir. Bu nedenle sorun, yalnızca “Kim devlet?” sorusu değildir. Daha derinde şu soru vardır: Devleti devlet yapan şey, öncelikle düzen ve güvenlik üretme kapasitesi midir? Yoksa rıza, haklar ve hukuki meşruiyet midir? Strauss’un belirttiği gibi siyaset felsefesi, siyasal şeylerin doğasını anlamaya çalışırken aynı zamanda onları iyi-kötü, adil-adaletsiz gibi ölçütlerle değerlendirmek zorundadır. Çünkü siyasal olan zaten kendiliğinden yargı ve tercih talep eder (Strauss, 1957, ss. 343–345). Somali ve Somaliland meselesi de tam olarak bu nedenle siyaset felsefesinin de konusudur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ujY9GhNdmdWiOaOL-MLLtg.avif" /></figure><p>Bu meseleyi açıklamak için ilk teorik çerçeve Thomas Hobbes’un toplum sözleşmesi anlayışıdır. Hobbes’un düşüncesinde başlangıç noktası doğa durumudur, yani ortak bir üstün otoritenin bulunmadığı, insanların birbirleri karşısında güvensizlik içinde yaşadıkları durum. <em>Leviathan</em>’da doğa durumunun ardından doğa yasaları, sözleşmeler ve devletin doğuşu başlıklarının gelmesi, Hobbes’un düzeni tesadüfi değil, siyasal kuruluşun asli amacı olarak gördüğünü gösterir (Hobbes, 1651/2007, Bölüm 13; Bölüm 17). Hobbes’un meşhur ifadesiyle ortak bir güç bulunmadığında insan hayatı “yalnız, fakir, iğrenç, vahşi ve kısa” hale gelir (Hobbes, 1651/2007, Bölüm 13, s. 3). Burada temel varsayım şudur: İnsan önce güvenlik arayan bir varlıktır. Özgürlük, eğer onu koruyacak ortak bir egemen yoksa, barış değil korku üretir. Bu nedenle Hobbes’a göre devletin ortaya çıkışı, bireylerin bazı hak ve yetkilerini güvenlik karşılığında egemene devretmeleriyle mümkün olur. Bu açıdan devletin ilk amacı özgürlüğü genişletmek değildir. Asıl gaye şiddeti denetlemek ve düzen kurmaktır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/980/1*VL9ETQTUqOx1EdzOIm4hJg.jpeg" /></figure><p>Hobbes’un bu yaklaşımı Somali-Somaliland meselesine uygulandığında açıklayıcı hale gelir. Somali’de merkezi devlet kapasitesinin zayıflaması, farklı güç odaklarının ortaya çıkması ve güvenliğin kırılgan hale gelmesi, Hobbes’un doğa durumuna yaklaşan bir tabloyu akla getirir. Güvenliğin garanti altına alınamadığı yerde insanlar yalnızca hukuken tanınan devlete değil, fiilen kendilerini koruyan yapılara yönelirler. Somaliland’ın önem kazandığı nokta da burada başlar. Eğer bir yapı, dışarıdan tam olarak tanınmasa bile kendi içinde düzen üretiyor, şiddeti sınırlandırıyor ve kurumsal süreklilik sağlayabiliyorsa, Hobbes açısından siyasal bakımdan anlamlı bir hale gelir. Spellman’ın erken modern siyasal düşünceyi özetlerken vurguladığı gibi Hobbes’un modern devleti, çatışmayı bastıracak merkezi bir otorite olarak düşünülür. Yani devletin meşruiyeti öncelikle güvenlik ve barış üretme kapasitesinden gelir (Spellman, 2011, 23). Somali ve Somaliland örneğinde de Hobbesçu sorunun özü, “Toplumu dağılmaktan kim/ne alıkoymaktadır?” sorusunun yanıtındadır.</p><p>Ne var ki Hobbes’un açıklaması tek başına yeterli değildir. Çünkü düzen kurmak, otomatik olarak meşruiyet kurmak anlamına gelmez. Bu noktada John Locke farklı bir perspektif sunar. Locke da toplum sözleşmesi düşüncesi içindedir. Fakat Locke’un yaklaşımında siyasal toplumun amacı yalnızca güvenlik değil, bireylerin doğal haklarını ve özellikle mülkiyetlerini korumaktır. <em>Yönetim Üzerine İkinci İnceleme</em> adlı eserinde insanların doğa durumundan çıkıp siyasal topluma girmelerinin temel nedeninin haklarını daha güvenceli biçimde korumak olduğu açıkça görülür (Locke, 2012, ss. 50, 58). Locke’un devleti bir hakem gibi düşünmesi de buradan gelir. Siyasal toplum, keyfi şiddeti engellemek, tarafsız yasa koymak ve bireylerin özgürlüğünü korumak için kurulur. Nitekim Locke’un ifadesiyle yasanın amacı özgürlüğü kaldırmak değil, tam tersine onu korumak ve genişletmektir. Yasanın olmadığı yerde özgürlük de yoktur. (Locke, 2012, s. 38).</p><p>Bu nedenle Somali-Somaliland örneğinde Locke, Hobbes’u hem tamamlar hem de sınırlar. Hobbes bize neden güçlü bir siyasal otoriteye ihtiyaç duyulduğunu açıklar. Locke ise o otoritenin hangi koşullarda meşru olabileceğini düşündürür. Eğer Somaliland fiilen düzen üretiyorsa, bu Hobbes anlamında önemlidir.Fakat Locke’un bakışı, bunun yeterli olmadığını söyler. O düzen, hangi hakları koruyor? Hangi toplumsal kesimlerin onayına dayanıyor? Kurumsal yapısı ne kadar kapsayıc? Keyfi iktidarı ne ölçüde sınırlamakta? Bu sorular olmadan yalnızca fiili egemenliğe bakmak eksik kalır. Burada asıl mesele sadece “kim güçlü?” değil, aynı zamanda “kim meşru?” sorusudur.</p><p>Bu tartışmaya Machiavelli’nin katkısı ise farklı bir düzeydedir. Machiavelli, siyaseti iktidarın elde edilmesi, korunması ve kullanılması sanatı olarak görür. <em>Prens</em>’te görülen bu yaklaşım, siyasal başarının çoğu zaman ideal ilkelerden çok fiili güç ve dayanıklılıkla ölçüldüğünü hatırlatır (Machiavelli, 1999). Somali-Somaliland meselesinde bu katkı özellikle önemlidir; çünkü Somaliland örneği, sadece normatif bir hukuk tartışması değil, aynı zamanda fiili iktidarın ve siyasal sürekliliğin tartışmasıdır. Bir yapının ayakta kalabilmesi, kendi güvenliğini sağlayabilmesi ve kurumsal düzenini sürdürebilmesi, Machiavelli bakış açısında küçümsenemez bir başarıdır. Yine de Machiavelli de Hobbes gibi, düzenin ve devletin korunmasını açıklamada güçlü, fakat haklar ve rıza meselesini açıklamada sınırlıdır. Bu yüzden onun katkısı destekleyicidir. Asıl eleştirel dengeyi yine Locke kurar.</p><p>Sonuç olarak Somali-Somaliland meselesi, devletin yalnızca hukuki tanınmayla değil fiili egemenlik, güvenlik üretme kapasitesi ve toplumsal meşruiyetle birlikte düşünülmesi gerektiğini göstermektedir. Hobbes, bu örnekte düzenin neden vazgeçilmez olduğunu ve güvenlik olmadan siyasal topluluğun neden ayakta kalamayacağını güçlü biçimde açıklar. Spellman, Hobbes’u modern devletin doğuşu bağlamına yerleştirerek bu görüşü derinleştirir. Strauss ise siyaset felsefesinin neden yalnızca olanı değil, iyi ve adil olanı da sorması gerektiğini hatırlatır. Machiavelli, fiili iktidarın ve devletin korunmasının siyasal gerçeklik bakımından önemini gösterir. Locke ise güvenlik ile meşruiyet arasında ayrım yaparak hakları, rızayı ve kurumsal sınırları öne çıkarır. Bu nedenle Somali-Somaliland meselesi yalnızca Hobbesçu bir düzen sorunu değil, aynı zamanda Lockeçu bir meşruiyet ve haklar sorunu olarak ele alınabilmektedir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b47f95719094" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kusursuz Olmayacağı İçin Hiçbir Şey Yapmamak]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/kusursuz-olmayaca%C4%9F%C4%B1-i%CC%87%C3%A7in-hi%C3%A7bir-%C5%9Fey-yapmamak-dea9bf518e20?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/dea9bf518e20</guid>
            <category><![CDATA[screentime]]></category>
            <category><![CDATA[tiktok-app]]></category>
            <category><![CDATA[fear-of-failure]]></category>
            <category><![CDATA[effectsofsocialmedia]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 22 Nov 2025 13:56:42 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-11-22T13:56:42.119Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>İnsanların çok farklı, kişisel ve özel deneyimleri olduğu kadar, şaşırtıcı derecede benzer deneyimleri de olduğuna inanırım. Hatta bazı konularda “benzer” demek bile yetersiz kalır; neredeyse aynı şeyleri yaşarız. Bazen “Acaba aynı hayatları mı yaşıyoruz?” diye düşünürüm. Aynı endişelere, korkulara, mizaha ve özgüvensizliklere sahibiz; hatta belki aynı travmaları bile paylaşıyoruz. Bu paylaşımlardan biri de başlama korkusu.</p><p><a href="http://www.youtube.com/@psikologmervebasibuyuk">Merve Başibüyük</a>’ün “<a href="https://youtu.be/ezvEYSNB5WQ?si=_rZ16v1i2xduRRtt">İlk Pankekler Hep Kötü Olur</a>” isimli videosunun ve <a href="http://www.youtube.com/@Alppacino">Alppaçino’nun </a>“<a href="https://youtu.be/GCdQ4sN2lf0?si=thdOgv3DLt2_CZ-k">Anksiyete Kuşağı ve Sosyal Medya Problemi</a>” isimli videosunun bende ilk ilmeği çekerek yarattığı çorap söküğünü devam ettirmek, aklıma gelenleri döktüğüm bir yazı ortaya koymak istedim.</p><p>Medium hesabımı ilk açtığımda yazmak istediğim bir sürü şeyi biriktirdiğimi fark edip “Bir daha bu kadar beklemeyeceğim” demiştim. Buna rağmen, hem yazılarımı paylaşma hem de hayattaki diğer hedeflerim konusunda sürdürülememiş bir istek yığınıyla karşı karşıya kaldığımı gördüm. Yazdım mı? Evet, kısa ya da uzun, hep yazdım. Yazmak hedefimdi, paylaşmak da öyle. Ama hedefin yalnızca yarısını gerçekleştirdiğim için tam bir tatmin hissetmiyorum. Üstelik yazmak bu listenin iyi durumda olan hedefi; çok daha kötü durumda olanlar da var.</p><p>Yakın zamanda 2024 hedef listemi, 2025 vision board’ımı ve ufak ufak şekillenen 2026 hedeflerimi gözden geçiriyordum. Üçünde de ortak bir madde vardı: yüzme öğrenmek. Aydın’da doğdum, küçüklüğümde İstanbul’a taşındık. Denize ve havuza erişimim yok değildi ama kimi zaman fiziksel, kimi zaman ekonomik, kimi zaman sağlık nedenleriyle hep erteledim. Ankara’ya eğitim için geldiğimde mükemmel bir imkanım vardı: okulun harika havuzu ve istersem alabileceğim özel ders.<br> “Peki, her şey bu kadar müsaitken neden başlamadın?” derseniz, cevabı çok açık: korktum.</p><p>Yüzme öğrenirken zorlanabilirdim. Bedenim alışamayabilirdi. Programım yoğun olabilirdi. Bunların hepsinin normal olduğunu bilmeme rağmen yine de “mükemmel anı” bekledim. “Biraz daha güçlenirsem kolay olur”, “Bu dönem çok yoğunum”, “Ekipmanlarım hazır değil” gibi bahaneler ardı ardına geldi.<br> Yeni bir şeye başlarken başarısızlık ihtimali kadar doğal bir şey yok aslında. Bu düşünmeme rağmen neden böyle davrandığımı sorguladığımda, hayatımda en hızlı değiştirmem gereken özelliğimle karşılaştım: insan memnun etmeye çalışmak.</p><p>Yazının başında söylediğim gibi, birçok konuda aynı deneyimleri yaşıyoruz. Bu düşünce beni yazmaya cesaretlendiriyor; belki okuyan birilerinde karşılık bulur diye.</p><p>Hep “Hayat başkaları için yaşanmaz” deriz ama uygulamada berbatız. Kısa bir süre öncesine kadar, uyumadığım her an ekrana bakan biri olarak söyleyebilirim ki özellikle Instagram ve TikTok algoritmalarının arasına sıkışmış bir nesle dönüştük.<br> “Başkaları için yaşamayalım” derken, en ufak kararlarımızı bile başkalarının paylaşımlarına göre belirliyoruz. Film mi izleyeceğiz? Letterboxd “popular” kısmı karar veriyor. Tatile mi gideceğiz? Instagram’ın kaydedilenler klasörü rota çiziyor. Spotify listemiz bile TikTok trendleriyle şekilleniyor. Algoritmaların içine sıkışmak tam olarak böyle bir şey: Verileni alıp “tercih” yaptığımızı sanıyoruz ama aslında yönlendiriliyoruz.</p><p>Bu yönlendirme o kadar yaygın ki, bir noktadan sonra seçim yapamaz hale geliyoruz. İzlenecek çok film, okunacak çok kitap, gidilecek çok yer, dinlenecek çok müzik varken hiçbirine başlayamıyoruz. “Nasıl olsa mükemmel yapamayacağım” hissi, bizi geride tutuyor.</p><p>Evet; başlayamama korkusu, sosyal medya tarafından tam olarak böyle besleniyor. Peki buradan nasıl çıkılır? Daha bilinçli, daha iradeli bir zihinle yaşamanın yolu ne?</p><p>Birkaç ay önceye kadar ekran süremin çok fazla olduğunu yazmıştım. Ben çözümü burada buldum. Ekranımı bölerek başladım işe. TikTok en fazla vakit alan uygulamaydı, günde ortalama 6 saat veriyordum. Dolayısıyla önce TikTok’u sildim. Instagram’ın reels sekmesi fazlaca vakit alan ve TikTok’tan farkı olmayan bir alan. Dolayısıyla burada da geçirdiğim vakti 30–45dk ile sınırlandırma hedefi koydum ve uyguladım. Asıl bağımlılığım Twitter üzerineydi. Twitter da güncel olarak 1 saat civarında ve hedefim 30 dk ile sınırlandırmak. Telefondan kitap okumak yerine bir e-kitap okuyucu satın aldım. Elimden geldiğince yazılı iletişim değil sözlü iletişim kurma yoluna gittim. Ekran süremi çok hızlı bir şekilde düşürüp bunu sürdürmek için fazlaca çaba harcadım ve zorlandım. Kolay olmadı ama fark ettiğim şey çok net:<br>Odak sürem arttı. Mutluluk seviyem arttı. Ve en önemlisi: düşünecek ve sıkılacak zamanım oldu.</p><p>Düşündükçe neyi nasıl yapabileceğimi daha sağlıklı bir şekilde tarttım ve korkuların ne kadar yersiz olduğunu kendime yeniden gösterebildim. Sosyal medyanın sesini kısmak, gerçekten de başlayamama korkumu azaltmış oldu.</p><p>Belki de mesele, hiçbir şeyin kusursuz olmayacağını kabul etmekten geçiyor. Başlamak, bazen sadece başlamak. Mükemmel bir zaman, daha ideal bir beden, daha boş bir dönem, daha iyi bir ruh hali beklemeden. Kendimize tanıdığımız küçük bir alan, sosyal medyanın gürültüsünü kısmak, “Bu sefer olmayabilir ama deneyeceğim” diyebilmek bile büyük bir adım. Küçük bir başlangıç, uzun zamandır tıkalı duran o kapıyı aralayabiliyor. Ben bunu fark ettikçe, korkunun aslında beni korumaya değil, durdurmaya çalıştığını anladım. Şimdi biliyorum ki en zor an bile “sonrası” kadar korkutucu değil. Denedikten sonra geriye sadece hafiflik kalıyor.</p><p>Bu yüzden kendime, ve belki okuyan birkaç kişiye, küçük bir hatırlatma: Kusursuz olmayacak diye bir şeyden kaçmak, en kusurlu alışkanlığımız olabilir. Ama yine de başlayabiliriz. Hatta belki tam da bu yüzden başlamalıyız.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=dea9bf518e20" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Türkiye’nin %100 Modern Yenilenebilir Enerji Vizyonu]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/t%C3%BCrkiyenin-100-modern-yenilenebilir-enerji-vizyonu-0ce671030c81?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0ce671030c81</guid>
            <category><![CDATA[turkey]]></category>
            <category><![CDATA[solar-energy]]></category>
            <category><![CDATA[coal-industry]]></category>
            <category><![CDATA[energy]]></category>
            <category><![CDATA[renewable-energy]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 25 Jun 2025 09:25:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-25T09:25:03.914Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Türkiye’nin tüm elektrik üretimini %100 modern yenilenebilir kaynaklardan sağlama hedefi; çevresel, ekonomik ve jeopolitik bağımsızlık üçgeninde güçlü bir normatif geçiş (normative transition) vizyonunu yansıtır. Bu hedef, sera gazı emisyonlarını azaltmakla sınırlı olmayıp aynı zamanda dış kaynaklı enerji ithalatını azaltmayı amaçlamaktadır. Ancak bu süreç, teknik altyapıyı, ekonomik kaynakları ve kurumsal yönetim mekanizmaları açısından dikkatlice planlanmış stratejik adımları gerektirir.</p><p>Güncel verilere göre, Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesi giderek artmaktadır. Rüzgâr %11 ve güneş %8’e ulaşırken, toplam yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki payı %42 civarındadır. Bu artış, hidroelektrik gibi daha istikrarlı kaynaklar ile düşünüldüğünde ciddi bir ilerleme sağlar ancak bu üretimin süreksizliği, yani aralıklılık problemi (intermittency problem), kesintisiz enerji üretimini güvence altına almak için sistemdeki dengeyi bozma riski taşır. Örneğin 2024&#39;ün ilk yarısında, yenilenebilir kaynaklar toplam üretimin %53’ünü karşılarken, yaz mevsiminde hidro gücün düşmesi kömür kullanımında zorunlu artışa yol açmıştır. Bu durum, baz yük (base-load) ihtiyacının sürekliliğini hâlâ büyük oranda fosil yakıtlara dayandırdığını göstermektedir (Demir, 2023).</p><p>Bu bağlamda, gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında Türkiye’nin geçiş sürecinde karşılaştığı zorluklar belirginleşmektedir. Avrupa Birliği gibi yapılar, ABD ve Japonya gibi gelişmiş ekonomilerle birlikte normatif dönüşümleri güçlü politika araçlarıyla destekleyerek sıfır emisyon (zero emission) hedeflerini somut plana dönüştürmüş durumdadır. Avrupa Yeşil Mutabakatı (EGD), ABD’nin Enflasyon Azaltma Yasası (IRA) ve Japonya’nın “Green Growth Strategy” belgesi gibi kapsamlı programlar, yalnızca enerji üretimini değil, aynı zamanda tüketim alışkanlıklarını da dönüştürmeyi amaçlayan bütüncül stratejiler sunmaktadır. Bu ülkelerin daha durağan elektrik talebi, teknolojik yetkinliği ve ekonomik gücü, dönüşümün uygulanabilirliğini kolaylaştırmaktadır. Buna karşılık Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde enerji tüketimi sürekli artış göstermektedir ve bu artış doğrudan kalkınma hedefleriyle bağlantılıdır. Bu durum, çevre ile büyüme arasında gerilimli bir ilişki kurmakta, dolayısıyla dönüşüm süreçlerinde adil geçiş (just transition) ilkesinin göz ardı edilmemesini zorunlu kılmaktadır (Demir, 2023).</p><p>Türkiye’nin bu bağlamda hem avantajlı hem de dezavantajlı olduğu alanlar bulunmaktadır. Coğrafi olarak yüksek güneşlenme süresi ve rüzgâr potansiyeli, teorik olarak %100 yenilenebilir üretimi mümkün kılabilecek doğal koşullar sunmaktadır. Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu ve Ege bölgeleri, yıl boyunca güneş ışınımının en yüksek olduğu alanlardır ve rüzgâr türbini kurulumuna uygun açık alanlar da yaygındır. Ayrıca jeotermal kaynakların zenginliği Türkiye’ye yerli ve sürekli enerji üretimi açısından bir rekabet avantajı sağlar. Bunlara ek olarak, YEKA (Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları) ihaleleri ile büyük ölçekli projelerin hayata geçirilmesi, yatırımcı ilgisini artırmakta ve yerli ekipman kullanımını teşvik etmektedir lakin bu potansiyelin hayata geçirilmesi önünde ciddi özgün zorluklar da mevcuttur.</p><p>İlk olarak, Türkiye’nin makro ekonomik istikrarsızlığı ve yüksek enflasyon ortamı, uzun vadeli enerji yatırımları açısından belirsizlik yaratmakta; bu durum yabancı yatırımcının tereddüt etmesine neden olmaktadır. Döviz kuru dalgalanmaları, teknoloji ithalatı üzerine kurulu yenilenebilir enerji projelerini doğrudan etkilemektedir. Ayrıca enerji politikalarında sık sık değişen mevzuat, yatırımcının öngörülebilirliğe dayalı karar alma süreçlerini zorlaştırmaktadır (Demir, 2023).</p><p>Bunun yanı sıra, enerji altyapısının yetersizliği de büyük bir engeldir. Türkiye’nin elektrik iletim hatları hala merkezi sistem mantığına dayalı çalışmakta, dağıtık üretimi destekleyecek akıllı şebeke (smart grid) teknolojilerine yeterince entegre olamamaktadır. Depolama çözümleri (batarya sistemleri, pompalı hidroelektrik, hidrojen teknolojisi) yeterince gelişmediğinden, aralıklılık problemi (intermittency problem) halen çözümsüzlüğünü korumaktadır. Ayrıca, yenilenebilir enerji sistemlerinin tam anlamıyla yerli üretimle desteklenmemesi, sistemin dışa bağımlılığını yeni teknoloji bileşenleri (örneğin inverter, lityum-iyon batarya) üzerinden sürdürmesine yol açmaktadır.</p><p>İşgücü açısından da önemli bir zorluk ortaya çıkmaktadır. Yenilenebilir enerji sektörü, yüksek teknolojili ve bütünleşmiş sistem bilgisine sahip nitelikli işgücü gerektirir. Ancak Türkiye’de teknik eğitimin kalitesi, sektörde ihtiyaç duyulan insan kaynağını yeterince karşılayamamaktadır. Bu durum, enerji geçişinin yalnızca bir mühendislik sorunu değil, aynı zamanda bir insan kaynağı planlaması ve eğitim politikası meselesi olduğunu ortaya koymaktadır (REN21, 2024).</p><p>Bununla birlikte, Türkiye’nin lojistik ve sanayi altyapısındaki gelişmişlik, belirli bölgelerde yerli üretim zincirlerinin kurulmasına olanak sağlayabilir. Örneğin Konya-Karaman bölgesinde güneş paneli üretimi ve Ege Bölgesi’nde rüzgâr türbini parçalarının yerli üretimi giderek gelişmektedir. Türkiye’nin jeopolitik konumu, yenilenebilir enerjinin sadece iç talep için değil, aynı zamanda bölgesel enerji ihracatı için de stratejik bir araç olabileceğini göstermektedir.</p><p>Bütün bu tabloya rağmen, enerji geçişinin kaçınılmaz olduğu açıktır. Bugünkü geçiş süreci aslında tam anlamıyla bir geçiş değil, bir eklemedir. Geçmişte odun, kömür ve petrol kaynaklarının birbirini tamamen ikame etmediği, aksine uzun süre birlikte kullanıldığı gibi, bugün de yenilenebilir enerji sistemleri mevcut fosil yapının yerine geçmekten çok ona entegre olmaktadır. Bu da enerji dönüşümünün doğrusal değil çok boyutlu olduğunu gösterir (Yergin, Orszag &amp; Arya, 2024). Bu noktada Türkiye’nin hedefi yalnızca sıfır emisyon (zero emission) değil, aynı zamanda üretim ve atık süreçlerinde sıfır kirlilik (zero pollution) ilkesine yaklaşmaktır. Zira, düşük karbonlu olması bir teknolojiyi çevresel açıdan tamamen zararsız kılmaz; sıfır emisyon, sıfır kirlilik anlamına gelmez. Örneğin nükleer enerji karbon salımı açısından avantajlı olsa da atık yönetimi, radyasyon riski ve çevresel kalıntıları nedeniyle sıfır kirlilik kriterlerini karşılamaz. Bu nedenle enerji geçişinde kullanılacak teknolojilerin yalnızca iklim üzerindeki etkisi değil, çevresel bütünlüğe etkisi de birlikte değerlendirilmelidir.</p><p>Uzun vadede Türkiye’nin %100 yenilenebilir elektrik hedefi teorik olarak mümkündür. Modellemeler, 2035 ve sonrası için yenilenebilir oranını %55 – 65 bandına taşıyabilirken, 2050 – 2053 hedefleriyle net sıfır senaryoları değerlendirilmektedir. Burada dönüşüm sadece teknik çözüm paketleriyle değil, aynı zamanda sıfır kirlilik (zero pollution) ve enerjiye erişimde eşitlik gibi sosyal ilkelerle de desteklenmelidir. Türkiye’nin bu süreçte kritik minerallere bağımlılığı, enerji depolama çözümleri, aralıklılık problemi (intermittency problem) ve altyapı eksiklikleri gibi unsurların üstesinden gelmesi gerekmektedir. Buna karşılık, akıllı şebekeler, batarya teknolojileri, yeşil hidrojen ve küçük modüler reaktörler gibi teknolojiler bu hedefi mümkün kılabilecek dönüşüm araçları arasında yer almaktadır (IEA, 2023; REN21, 2024).</p><p>Sonuç olarak; Türkiye kısa vadede %100 modern yenilenebilir elektrik hedefine ulaşmakta zorluklarla karşılaşacaktır. Teknik olarak baz yük (base-load) kapasitesini dengeleyici enerji depolama çözümleri ve adil geçiş (just transition) stratejileri ile düşünülmelidir. Ancak orta-uzun vadede —2035 sonrası itibarıyla – güçlü planlama, makroekonomik istikrar, kurumsal şeffaflık ve yerli sanayi desteğiyle bu vizyon gerçekliğe dönüşebilir. Türkiye hem coğrafi hem stratejik hem de politik potansiyeliyle bu dönüşümü sadece bir enerji geçişi değil, dışa bağımlılığı azalan, çevresel bağımsızlığı güçlenen bir kalkınma süreci olarak yazabilir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=0ce671030c81" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Komplo Teorilerine Açık Üç Toplumsal Alan: Postmodern Kırılma Işığında Bir Değerlendirme]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/komplo-teorilerine-a%C3%A7%C4%B1k-%C3%BC%C3%A7-toplumsal-alan-postmodern-k%C4%B1r%C4%B1lma-i%C5%9F%C4%B1%C4%9F%C4%B1nda-bir-de%C4%9Ferlendirme-1dacfe70e47c?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/1dacfe70e47c</guid>
            <category><![CDATA[komplo-teorileri]]></category>
            <category><![CDATA[lgbtq]]></category>
            <category><![CDATA[postmodernism]]></category>
            <category><![CDATA[theories-without-proof]]></category>
            <category><![CDATA[modernism]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 23 Jun 2025 13:46:11 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-23T14:29:51.330Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Komplo teorileri, bireylerin kendilerine karmaşık, belirsiz ve tehdit edici olarak gelen olayları anlamlandırmaya çalışırken geliştirdiği alternatif açıklamalardır. Bu teoriler özellikle postmodern çağın bilgi ortamında daha sık görülmektedir. Postmodernizmin en temel özelliklerinden biri, sabit hakikatlere ve mutlak otoritelere duyulan güvenin zedelenmesi ve bunun yerini çoğul, parçalı, öznel bilgi rejimlerinin almasıdır. Bu durum bireylerde otorite eksikliğinin yarattığı boşluk ve/veya kaybolmuşluk hissini artırıp özellikle de sosyal ve siyasi belirsizlik dönemlerinde insanların çeşitli olayları komplocu bir çerçevede yorumlamasına neden olmaktadır. Ihab Hassan (1981), postmodern dönemde anlamın çözülerek çok sayıda parçacığa bölündüğünü ve bireyin bu parçalar arasında kendi hakikatini kurmakla yükümlü olduğunu ifade eder. Bu bağlamda, bilgiye dair merkezi otoritelerin yıkılması, bireyleri hem özgürleştirir hem de belirsizliğe iter. Van Prooijen ve Douglas (2018, s.4) da insanların güvensizlik, tehdit ve kontrol kaybı hissettiklerinde bu boşluğu komplo teorileriyle doldurmaya daha yatkın hale geldiklerini belirtir. Mancosu, Vassallo ve Vezzoni (2017, s. 335) ise komplo inançlarının sadece bireysel değil, aynı zamanda toplumsal yapıların içindeki krizlerle ilişkili olduğunu göstermektedir. Örneğin, John Perkins’in Confessions of an Economic Hitman adlı çalışması, küresel ekonomik düzene dair şüphelerin nasıl alternatif anlatılara dönüştüğünü gösteren güçlü bir örnektir. Bu bağlamda inceleyeceğim 3 başlık yer almaktadır:</p><p>1. LGBTİ+ Propagandası ve Kültürel Tehdit Algısı</p><p>Özellikle son yıllarda LGBTİ+ bireylerin sosyal, kültürel ve politik görünürlüğünün artmasıyla birlikte, bu gruplara dair çeşitli komplo teorilerinin yaygınlaşması söz konusudur. Yaygın olarak muhafazakâr çevrelerde bu görünürlüğün, aile yapısını bozmak, gençleri etkilemek ve toplumsal bağları zayıflatmak üzere bilinçli olarak teşvik edildiği ve yine bilinçli olarak -ağırlıklı olarak gençleri hedef alacak şekilde- özendirildiği düşünülmektedir. Bu tür komplo teorileri yalnızca cinsel yönelim ve kimlik tartışmalarına ortaya çıkmaz. Aynı zamanda sabit ahlaki normların yerini çoklu kimlik yapılarının aldığı postmodern değer sistemine duyulan tepkiye işaret eder. Çünkü postmodernizmde sabit kimlik yapısı veya yapıları bulunmaz ve bu çeşitlilik ve değişkenlik, muhafazakarlığın “mevcudu muhafaza etmek, sürdürmek” yönündeki temel özelliğine terstir. Nietzsche’nin The Gay Science (1882) eserinde dile getirdiği “Tanrı öldü!” ifadesi, modern anlam üretim merkezlerinin çöküşünü ve bireyin kendi hakikatini yaratma zorunluluğunu simgeler (Nietzsche, 1882, s. 181). Bu anlamda postmodern birey, kendisini aşkın bir otoriteye değil, kendi kurduğu değerlere dayandırır. Ancak bu özgürlük, geleneksel değer sistemlerine bağlı bireylerde bir çözülme ve tehdit algısı doğurur. Mancosu ve arkadaşları (2017, s.336), İtalya örneği üzerinden yürüttükleri çalışmada, kültürel tehdit algısı yaşayan bireylerin komplo teorilerine daha fazla inandığını göstermiştir. Bu bireyler çoğu zaman siyasi sistemlere güvenmemekte, kendilerini temsil edilmemiş hissetmektedir. Türkiye’de de LGBTİ+ görünürlüğü, yalnızca bir hak talebi olarak değil, bir kültürel “saldırı” olarak algılanmakta ve bu da komplocu düşüncenin beslenmesine neden olmaktadır.</p><p>2. Küresel Sermayenin Borçlandırma Yoluyla Kontrolü</p><p>Ekonomik krizler, döviz dalgalanmaları ve dış borçlanmalar gibi meseleler toplumun geniş kesimlerinde güvensizlik yaratmaktadır. Bu bağlamda IMF, Dünya Bankası gibi uluslararası kurumların ülkeleri bilerek borçlandırarak ekonomik bağımlılık yarattığı, böylece bu ülkelerin politik karar alma süreçlerini kontrol ettikleri yönünde yaygın bir inanç vardır. John Perkins’in Confessions of an Economic Hitman (2004) adlı kitabı bu anlatının temel taşlarından biridir. Perkins’e göre, gelişmekte olan ülkeler kredilerle bağımlı hale getirilir, bu borçları ödeyemediklerinde ise siyasi ve ekonomik karar mekanizmaları dış güçlerin etkisi altına girer. Bu tür anlatılar van Prooijen ve Douglas’ın (2018, s.8) tarif ettiği gibi, güçlü ve görünmeyen aktörlerin, geniş toplulukları manipüle ettiğine dair inançlara dayanır. Bu aktörlerin ekonomik kurumlar olması, teoriyi daha inandırıcı kılar çünkü bireylerin doğrudan deneyimleyemediği yapılar (finansal sistemler) soyut ama etkili bir tehdit olarak algılanır. Mancosu (2017, s.338) bu komplo türlerinin özellikle düşük gelirli gruplar, eğitim seviyesi düşük bireyler ve siyasetten dışlanmış hisseden topluluklarda daha yaygın olduğunu vurgular. Postmodern toplumlarda artık merkezî anlam üretici yapılar çöktüğü için bu tür anlatılar, alternatif bir güvenlik ve tutarlılık hissi sunar.</p><p>3. Davranışlarımızı Yönlendiren Bir Güç Olarak Big Data</p><p>Big Data, yapay zekâ ve algoritmaların bireyleri yönlendirdiği, tercihlerini manipüle ettiği ve hatta siyasi görüşlerini şekillendirdiği inancı, günümüzde çok sayıda kişi tarafından benimsenen bir komplo teorisidir. Özellikle sosyal medya algoritmalarının filtre balonları yaratması, insanların yalnızca belirli içeriklerle karşılaşmasına neden olur ve bu da bireylerde özgürlüklerinin kısıtlandığı algısını doğurur. Van Prooijen ve Douglas (2018, s.4), bireylerin kontrol kaybı hissettiklerinde bu tür teorilere daha açık hale geldiğini ifade eder. Yani kişi, düşüncelerinin özgürce oluşmadığını, dış bir güç tarafından şekillendirildiğini düşündüğünde, komplo teorilerine sarılarak bu karmaşık duruma bir anlam vermeye çalışır. Bu durum, Jacques Derrida’nın Of Grammatology (1976/1997) adlı eserindeki “signifier-signified” (gösteren-gösterilen) ayrımıyla açıklanabilir. Derrida’ya göre anlam, hiçbir zaman sabit değildir; göstergeler sürekli başka göstergelere referans verir. Aynı biçimde algoritmalar da sabit değil, bireye göre değişen, kaygan ve çoğalan veri akışları üretir (Derrida, 1997, s. 48–50). Ihab Hassan (1981) ise bu anlam kaymalarının bireyde “epistemolojik istikrarsızlık” yarattığını, bunun da komplo düşüncesini besleyen temel bir zemin olduğunu ifade eder.</p><p>SONUÇ</p><p>Komplo teorileri yalnızca irrasyonel inançlar olarak değil, aynı zamanda bireyin sosyal ve epistemik krizler karşısında geliştirdiği savunma mekanizmaları olarak da anlaşılmalıdır. Postmodern çağın belirleyici unsuru olan çoğulculuk, sabit otoritelerin çöküşü ve bilgi bolluğu, bireyleri hem güçlendirir hem de kafa karışıklığına yol açar. Böyle bir bağlamda, Big Data’nın bireyleri yönlendirdiği, LGBTİ+ kimliklerin toplumu hedef aldığı ve küresel sermayenin ekonomik kontrol sağladığı yönündeki teoriler, birer baş etme anlatısı olarak ortaya çıkar. Bu anlatıların ardında bireyin anlam bulma, tehditlere karşı savunma geliştirme ve sosyal konumunu koruma isteği yatar. Dolayısıyla komplo teorilerini çözümlemek için yalnızca bireysel değil; yapısal, kültürel ve tarihsel katmanları da analiz etmek gerekir.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=1dacfe70e47c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[SUİ466 Dönem Ödevi — Prince of Darkness — İrrasyonalite Yok Sayılabilir Mi?]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/sui%CC%87466-d%C3%B6nem-%C3%B6devi-prince-of-darkness-i%CC%87rrasyonalite-yok-say%C4%B1labilir-mi-2ee12269711d?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/2ee12269711d</guid>
            <category><![CDATA[nietzsche]]></category>
            <category><![CDATA[mithology]]></category>
            <category><![CDATA[irrationality]]></category>
            <category><![CDATA[prince-of-darkness]]></category>
            <category><![CDATA[rationality]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 25 Apr 2025 05:00:58 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-04-25T05:00:58.150Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>SUİ466 Dönem Ödevi — Prince of Darkness — İrrasyonalite Yok Sayılabilir Mi?</strong></p><p>Bu çalışmada John Carpenter’ın 1987 yapımı <em>Prince of Darkness</em> adlı filmi, rasyonel–irrasyonel kavram çifti temelinde analiz edilecektir. Film, bilimsel açıklamaların sınırlarını zorlayan doğaüstü bir tehdidi işlerken, modern insanın akla duyduğu güvenin kırılganlığını ortaya koyar. Bu düşüncenin, filmin ilk sahnelerinde Profesör Birack’ın “<em>Gerçek dediğiniz her şeyi bir kenara bırakın, çünkü mantığımız atomdan daha küçük seviyelerde gizemlerde çöküntüye uğrar.</em>” ifadesi ile son derece net bir biçimde öne sürüldüğünü söylemek mümkündür. “<em>Rasyonel</em>” kavramı akla, mantığa ve bilimsel yönteme dayanırken; “<em>irrasyonel</em>” olan, bilinçdışı, sezgisel ve mantık ötesi süreçleri ifade eder. Filmde bilim, doğaüstü bir kötülüğe karşı koymakta yetersiz kalır; yerine rüyalar, psişik mesajlar ve metafizik çatışmalar geçer. Bu nedenle rasyonel–irrasyonel ikiliği, filmdeki anlatının merkezinde yer almaktadır. Seçilen bu kavram, filmin varoluşsal sancısını açıklamak ve anlatısal bütünlüğünü çözümlemek için uygun bir teorik çerçeve sunmaktadır.</p><p><strong>Filmin Özeti</strong></p><p>John Carpenter’ın <em>Prince of Darkness</em> filmi, bilimsel rasyonalite ile irrasyonel ve bilinçdışı güçler arasındaki gerilimi işleyen bir filmdir. Terk edilmiş bir kilisede geçen olaylar, Katolik Kilisesi’ne bağlı eski bir tarikatın yüzyıllardır sakladığı bir sırrın — şeytanın maddesel formunun — incelenmesiyle başlar. Bilim insanları bu olguyu anlamlandırmak için ölçüm cihazları, çeviriler ve teorilerle çalışırken; film ilerledikçe karşılaştıkları şeyin yalnızca fiziksel değil, zihinsel ve metafiziksel bir tehdit olduğu ortaya çıkar. Bilinçli bir varlık olan yeşil sıvı, karakterlerin rüyalarına girer, zamanın dışından mesajlar iletir ve onları etkiler. Böylece akılcı açıklamaların sınırları kırılır; rüyalar, sezgiler, bedensel dönüşümler ve doğaüstü işgal, irrasyonel olanın yükselişini temsil eder. Başta bilimsel açıklamalarla ilerlemeye çalışan ekip, irrasyonel bir gücün karşısında çözülür. Son sahnede Catherine kendini aynanın ötesine feda ederek geçişi durdurur, ancak kötülüğün gerçekten bitip bitmediği muğlak kalır. Film, aklın ve bilimin karşısındaki bilinmezliğe dair bir varoluşsal sorgulamadır.</p><p><strong>Teorik Bakış</strong></p><p>Rasyonalite klasik anlamda, akıl yürütmeye, mantıksal çıkarımlara ve bilimsel yönteme dayanan davranış biçimidir. Latince <em>ratio</em> (akıl, hesap) sözcüğünden türemiştir ve genellikle mantıksal çıkarımlara, deney ve gözleme dayalı bilgiye ulaşma biçimlerini ifade eder. Aydınlanma düşüncesiyle birlikte rasyonalite, yalnızca doğayı değil, insanı ve toplumu da açıklama iddiası taşıyan merkezî bir kavrama dönüşmüştür. Schopenhauer’a göre ise rasyonalite, gerçekliğin yalnızca görünen yönünü, yani “<em>fenomenleri</em>” anlamamıza yardımcı olur. (Schopenhauer, 1974, ss. 9–10) Ancak akıl, doğrudan gerçekliğe ulaşamaz çünkü fenomenlerin ardında işleyen irade, akıldan bağımsız, kör ve irrasyonel bir güçtür (Schopenhauer, 1974, s. 10). Bu bağlamda Schopenhauer, rasyonelliği insan zihninin sınırlı bir işlevi olarak görür: açıklayıcıdır ama kesin değildir. (Schopenhauer, 1974, s. 19)</p><p>İrrasyonalite ise akıl ve mantıkla açıklanamayan; bilinçdışı, duygusal, sezgisel ya da sezilemeyen süreçleri ifade eder. Psikolojik düzeyde irrasyonel olan, genellikle bilinçdışı dürtüler, arzular, korkular ve fantezilerle ilgilidir. Freud’a göre irrasyonel olan, bireyin bilinçli kontrolünden çıkmış ve bastırılmış içeriklerin, rüyalar, semptomlar ya da nevrotik tekrarlar yoluyla geri dönmesidir (Freud, 2011, s. 71). Bu içerikler, akıl tarafından denetlenemez ve zaman zaman gerçekliğin yerini bile alabilir. (Freud, 2011, ss. 71–72)</p><p>Schopenhauer’da ise irrasyonel olan, gerçekliğin özü olan “<em>irade</em>”dir. Bu irade, tüm canlıların temelini oluşturur; bilinçli kararlarla yönlendirilemez, akılsal bir hedefi yoktur (Schopenhauer, 1974, s. 22). Bu nedenle doğa ve insan davranışı yalnızca akılla değil, sezgi, sanat ve öz-yansıtmayla kavranabilir. Schopenhauer, rasyonaliteye sınırlı bir alan tanır; irrasyonel olan ise evrensel yaşamsal itkinin temelidir. (Schopenhauer, 1974, ss. 64–66) Nietzsche ise irrasyoneli yaşam gücü ve yaratıcı kaosla ilişkilendirir; Diyonizyak olan, aklı alt üst eden ama aynı zamanda estetik ve ruhsal derinliği olan bir güçtür (Nietzsche, 2019, s. 40).</p><p>Bu tanımların ardından rasyonel ve irrasyonelin, düşünürler tarafından nasıl ele alındığına daha detaylı ve bütün baktığımızda Schopenhauer, Nietzsche ve Freud ön plandadır. Arthur Schopenhauer’a göre dünya yalnızca temsil olarak kavranabilir. İnsan zihni fenomenleri, yani görüngüleri akıl yoluyla düzenler. Ancak bu görüngülerin ardında yatan “asıl gerçeklik” akılla kavranamaz. Bu gerçeklik, Schopenhauer’in sisteminde “irade” olarak adlandırılır. İrade, bilinçli bir amaç ya da yön taşımayan, kör, istemsiz ve evrensel bir itkidir. Tüm varlık, bu iradenin nesnelleşmesinden ibarettir (Schopenhauer, 1974, ss. 10–12). Bu durumda rasyonalite, yalnızca temsil dünyasında işlevseldir; hakikate ulaşma yetisi yoktur. İnsan aklı, kendi iradesinin kölesidir; akıl sadece iradeyi araçsallaştıran bir işlev görür. Schopenhauer’e göre bu sebeple akıl sınırlı, yanıltıcı ve çoğu zaman gerçekliği çarpıtan bir kapasitedir. Felsefi anlamda irrasyonel olan ise dünyanın özüdür: yönsüz, akıldışı ve bilinemez iradedir.</p><p>Freud, irrasyonel olanı bireyin iç dünyasında arar. Ona göre insan davranışları yalnızca bilinçli düzeyde açıklanamaz; aksine, bastırılmış dürtüler, arzular ve korkular davranışlarımızın büyük kısmını şekillendirir. Bilinçdışı (<em>unbewusste</em>), bireyin farkında olmadığı düşünce ve dürtülerin yer aldığı bir alandır ve bu içerikler, rüyalarda, dil sürçmelerinde ya da nevrotik belirtilerde kendini dışa vurur (Freud, 2011, s. 56). Freud’a göre modern birey, bilinçdışını bastırarak “uygarlık” kurar; ancak bu bastırma, huzursuzluk ve içsel çatışmalar doğurur (Freud, 2011, s. 71). Böylece irrasyonel olan, bastırılanın dönüşüyle belirir. Freud’un modelinde rasyonalite, sadece egonun zayıf bir savunusudur; id ve süperego arasındaki çatışma, bireyin irrasyonel yönlerinin ne kadar belirleyici olduğunu ortaya koyar.</p><p>Nietzsche ise irrasyoneli yalnızca yıkıcı değil, aynı zamanda yaratıcı bir güç olarak düşünür. Tragedyanın Doğuşu adlı eserinde Apollon (düzen, ölçü, akıl, ışık) ve Dionysos (taşkınlık, sezgi, sarhoşluk, karanlık) figürleri arasında var olan gerilimi insan deneyiminin temel ekseni olarak sunar. Apollon, rasyonel yapıyı temsil ederken; Dionysos, bireysellik vurgusunda, bilinçdışına erişim sağlayan, sezgisel olanla yüzleştiren bir güçtür (Nietzsche, 2019, s. 40). Nietzsche’ye göre büyük sanat eserleri, bu iki gücün çatışmasıyla doğar. Ancak modern toplum, Apollon’un hükmünü mutlaklaştırmış, Dionysos’u bastırmıştır. Bu bastırma, yaşamın yaratıcı, sezgisel ve estetik yönlerini kısıtlayarak bireyi ruhsal bir çöküşe sürüklemiştir. Dionysos, sadece kaos değil; aynı zamanda yaşamın kendisidir (Nietzsche, 2019, s. 40; s. 76).</p><p>Carpenter’ın Prince of Darkness filmi, bu üç filozofun çerçevesinde okunmaya son derece uygundur. Film boyunca rasyonel olanın temsilcisi bilim insanları, bilinemez ve açıklanamaz olan bir varlıkla karşı karşıya gelir. Bu karşılaşma, yalnızca fiziksel değil; epistemolojik, ruhsal ve felsefi düzeyde de bir kırılmayı simgeler. Freud’un bilinçdışı kuramı, filmdeki ortak rüyalar ve psişik imgelerle temsil edilirken; Schopenhauer’ın iradesi, Anti-Tanrı’nın temsiliyle maddesel forma bürünür. Filmde bilimsel açıklama sürekli çözülür; onun yerini psişik sezgiler, duygusal çöküş ve metafizik korkular alır. Dolayısıyla rasyonel–irrasyonel ikiliği, sadece tematik değil, aynı zamanda anlatı yapısını belirleyen temel kurucu eksendir.</p><p><strong>Kavramlara Filmden Örnekler</strong></p><p>1- Kilisedeki Sıvı</p><p>Bilim insanları, yeşil sıvının çevresine ve kilisenin farklı birçok yerine cihazlar kurarak ölçüm yapmaya çalışır. Bu sahnede rasyonel tutum hâkimdir: gözlem, ölçüm, analiz ön plandadır. Bilim ile her şeyin cevaplanabileceğine yönelik bir inanç hakimdir. Öğrencilerin bunu sıkça dile getirdiği görülebilmektedir. Ancak zamanla sıvının uzun yıllardır dönen bir sıvı olmasının yanında, bilinçli bir varlık olduğu fark edilir. Burada Freud’un bilinçdışı kuramından söz edilebilir: bastırılmış olan, semptomlar ve tekrarlar yoluyla geri döner. Kıstırılmış, kapatılmış olan Anti-Tanrı’nın, bastırılmasına rağmen geri gelme gayreti bir örnek teşkil edebilmektedir. Schopenhauer’e göre ise, fenomenin ardındaki “irade”, aklın açıklayamayacağı bir güçtür. Bilim bu sahnede ilk kez ‘anlamlandıramama’ ile yüzleşir — bu, rasyonelin sınıra dayandığı andır. Yeşil sıvı için bir fenomen dersek ne dönmesinin ne de kilisedeki insanlar aracılığı ile dünyaya gelme gayretinin akıl ile açıklanamadığı aşikardır. Ne bilgisayardan akan satırlarca formüller ne çevrilen kitaplardaki söz ve işaretler akıl yolu ile anlamlandırılmıştır. Özellikle bilimin içerisinde araştırmalarını sürdüren fizik öğrencilerinin gözünde, rasyonel olmayanın anlamlandırılması başlangıçta fazlası ile güçtür.</p><p>2- Susan’ın Ele Geçirilmesi</p><p>Yeşil sıvı Susan onu incelerken kafasını kaldırdığında boğazından içeri girer. Suzan önce boğulur, ardından gözleri cam gibi olur, bilinci silinir. Artık konuşmaz, sadece ‘görev’ yapar. Bu, benliğin yok olmasıdır. Freud’a göre süperego ve id arasında ezilen egonun ortadan kalkması, irrasyonel dürtülerin mutlak hâkimiyetidir. Susan’ın bedeni artık kendi rasyonalitesine sahip değildir; iradesiz bir aktarıcıdır. Sıvının tüm vücudunu ele geçirmesi, kontrolü alması söz konusudur. Bu sebeple Suzan -aslında sıvı- kalanları teker teker etkisizleştirip Anti-Tanrı’nın amacına yönelik kullanmaya başlar. Schopenhauer ise burada bedenin ‘kör irade’ye teslim olduğunu söyler: birey artık sadece onun aracı halindedir. Kararlar bireyin kendi iradesi tarafından verilmez; hatta karar verilmez. Kör irade takip edilir.</p><p>3- Father Loomis’in Çaresizliği</p><p>Father Loomis, ele geçirilen kişi sayısının fazlalığını gördüğünde çaresizce elinden en iyi gelen şeyi yapar; dua eder, kutsal suyla müdahale etmeye çalışır ama bunların hiçbiri işe yaramaz. Freud, dini sistemleri bilinçdışının savunma mekanizmaları olarak tanımlar: kaygıyla başa çıkmak için sembolik yapılar üretiriz. Loomis’in inancı irrasyoneli durdurmakta yetersizdir çünkü inanç da rasyonalite gibi açıklama sağlar ama etki gösteremez. Bu sahne hem rasyonel hem inanç temelli açıklamaların irrasyonel gerçeklik karşısındaki kırılganlığını gösterir. Çünkü ne bilim ne de dua yaratığı durduramamıştır.</p><p>4- Kelly’nin Dönüşümü ve Catherine’in Fedakârlığı</p><p>Kelly, konak olarak seçilmiş taşıyıcı bir bedendir. Vurduğu kolu önce morarır, ardından kabarır. Astrologların kitaplarında yer verdiği bir şekil, kabararak ortaya çıkar. Bu şekil, astrologlarca “doğumun habercisi” olarak kaydedilmiştir. Kelly, sıvıyı tamamen bedenine alır. Cildi kabarır, yüzü adeta başka bir şeye, maskeye dönüşür. Bu hem fiziksel hem ontolojik bir parçalan olduğu söylenebilir. Vücudu bir hamile kadın vücudunu alır, sonra da “doğum” gerçekleşir. Kelly artık insan değildir; “Father” olarak seslendiği Anti-Tanrı’nın amacına hizmet eden bir varlıktır. Nietzsche’ye göre maske, Apolloncu kimliğin ardında gizlenen Diyonizyak kaosu örter. Burada maske düşer ve irrasyonel öz, kendini doğrudan gösterir: bastırılmış olan, artık imgelerle değil doğrudan bedenle konuşur ve aksiyon alır. Aynadan “Father”ı çıkarmaya çok yakın iken, Catherine kendini aynanın içine atarak geçişi durdurur. Bu, rasyonelin irrasyoneli yalnızca feda yoluyla durdurabileceği anlamına gelir. Ne bilgi ne silah ne de inanç işe yaramıştır. Burada bilinçli öznenin kendi varlığını feda etmesi, rasyonelin çare olarak kendini ortadan kaldırdığı noktadır çünkü rasyonel, tüm çabalarına rağmen irrasyoneli yenememiştir. Loomis aynayı kırarak geçidi mühürler. Bu, irrasyonel olanla temas kurulan ‘ayna’nın yani bilgiyle temas alanının kapatılmasıdır. Schopenhauer’a göre, irrasyonel iradeyi tanımak mümkündür ama ona hükmetmek değil; yapılabilecek tek şey, ondan uzak durmaktır. Loomis’in de aynayı kırarak ondan uzak durmayı hedeflediğini söyleyebiliriz. Father Loomis’in kırdığı şey ‘gerçeklik’ değil, anlama ihtimalidir.</p><p>5- Final Rüyası ve Aynaya Dokunuş</p><p>Brian, kilisede herkesin ortak olarak gördüğü “rüya”dan kurtulamamıştır ve Catherine’i görmeye devam eder. Catherine’in aynada kurtarılmayı beklediği fikrinden kendisini alıkoyamamaktadır. Uyandıktan sonra karşısındaki aynaya uzattığı eli de ısrarını örnekleyebilir. Freud’un ‘tekrar zorlantısı’ kuramına göre, bastırılan her zaman geri döner. Catherine aynada kalmıştır, geçit tamamen kapanmamıştır. Akıl irrasyoneli geçici olarak bastırabilir; ama onu yok edemez. Brian da Catherine’e ulaşamayacağını bilmesine rağmen kurtarma dürtüsünü yok edememiştir. Film, bu döngüsellik içinde kapanır: bilinçdışı silinemeyen bir izdir.</p><p><strong>KAYNAKÇA</strong></p><p><strong>Nietzsche, F. (2019). Tragedyanın doğuşu (Çev. Mustafa Tüzel). İş Bankası Kültür Yayınları.</strong></p><p><strong>Nietzsche, F. (1988). Dionysos Dithyrambosları. Bilim/Felsefe/Sanat Yayınları.</strong></p><p><strong>Schopenhauer, A. (1851). Parerga and Paralipomena. Oxford Press Yayınları.</strong></p><p><strong>Freud, S. (2011). <em>Uygarlığın huzursuzluğu</em> (Çev. Haluk Barışcan). Metis Yayınları.</strong></p><p><strong>Gamze UMUT</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=2ee12269711d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[SUİ466 MİTOLOJİ, KÜLTÜR VE SİYASET DERSİ FİNAL ÖDEVİ]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/sui%CC%87466-mi%CC%87toloji%CC%87-k%C3%BClt%C3%BCr-ve-si%CC%87yaset-dersi%CC%87-fi%CC%87nal-%C3%B6devi%CC%87-5f6628664ad2?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5f6628664ad2</guid>
            <category><![CDATA[nietzsche]]></category>
            <category><![CDATA[culture]]></category>
            <category><![CDATA[schopenhauer]]></category>
            <category><![CDATA[politics]]></category>
            <category><![CDATA[mithology]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 06 Apr 2025 16:36:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-04-06T16:36:40.269Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Romanının Özeti-Müfide Ferit TEK-Ay Demir</strong></p><p>Müfide Ferit Tek’in 1918&#39;de yayımlanan romanı Aydemir, temelde Türkçülük<strong> </strong>ideolojisini ve bu ideolojiye adanmış bir kahramanın mücadelesini konu alır. Romanın başkahramanı olan Demir Bey, diğer bir deyişle Aydemir, geniş bilgi birikimine sahip, idealist ve milliyetperver bir Türk gencidir. Aydemir, İstanbul’da yaşadığı dönemde Hazin Hanım ile aralarında dile getirilmemiş bir aşk bulunur. Hazin Hanım, dönemin aydın çevresine mensup, Nedim Paşa’nın kızıdır ve Aydemir’in bir süre hocalığını yapmıştır. Ancak Hazin, siyasi bir gerekçe ile subay olan Neyyir ile evlendirilir. Aydemir’in asıl amacı, Rus hakimiyeti altındaki Türkistan coğrafyasında yaşayan Türklerin milli bilincini uyandırmak ve Türk birliğini tesis etmektir. Bu ideal uğruna İstanbul’u terk ederek Türkistan’a gider. Burada köy köy, şehir şehir dolaşarak halkı aydınlatmaya çalışır. İşsizlere iş bulur, okuma yazma bilmeyenlere öğretir, fakirlere yardım eder, okuyacak kitabı olmayanlara kitap temin eder. Halk arasında büyük bir saygı ve sevgi uyandırır. Semerkant’ta medreseleri ıslah eder, gazete çıkarır, işçi sendikası ve Ziraat Bankası gibi kurumların kurulmasına öncülük eder. Ancak Aydemir’in bu idealist çabaları, bazı cahil ve çıkarcı mollaların muhalefetiyle karşılaşır. Romanın ilerleyen bölümlerinde, Rusya’nın içinde bulunduğu savaş durumu da olayları etkiler. Bir isyan çıkar ve Aydemir, halkı bu faydasız hareketten vazgeçirmeye çalışsa da başarılı olamaz. Sonuçta, çıkan karışıklığın sorumluluğunu üstlenerek tutuklanır. Aydemir, kendisiyle birlikte hareket eden on iki öğrencisi ve yakın arkadaşları Hasan ve Şakir ile idam cezasına çarptırılır. İdam edilmeden önce yazdığı mektupta Hazin’i Türkistan’a, kendi yerine bu ideali sürdürmeye davet eder ve ona olan aşkını dile getirir. Aydemir ve arkadaşları, “Yaşasın Türkler!” sloganlarıyla idam edilirler. İstanbul’dan gelen Hazin, sevdiği adamın mezarını ziyaret ederek onun ideallerini yaşatma sözü verir. Aydemir romanı, büyük bir ideal uğruna kendi aşkını ve hayatını feda eden bir kahramanın öyküsü üzerinden dönemin Türkçülük düşüncesini ve Türk dünyasının sorunlarını yansıtır.</p><p><strong>Kavramlar</strong></p><p><strong>Apollonik</strong>: Friedrich Nietzsche, bu kavramı ilk olarak 1872 tarihli eseri “Tragedyanın Doğuşu”nda detaylandırmıştır. Apollon, Yunan mitolojisinde ışığın, kehanetin, düzenin ve güzel sanatların tanrısıdır. Nietzsche’ye göre Apollonik ilke, biçim, güzellik, düzen, bireysellik ve sınırlamayı temsil eder. <em>(Nietzsche, F., 2019, s.26) </em>Apollonik sanat, görünüşün dünyasıdır; düş benzeri imgelerle kendini ifade eder. Bu dünya, bireyselliğin ve seçkinliğin dünyasıdır. <em>(Nietzsche, F., 2019, s. 28)</em> Plastik sanatlar, özellikle heykel ve destan, Apollonik sanatın tipik örnekleridir. Apollonik ruh hali, dinginlik, ölçülülük, kendini tanıma ve sınırlara saygıyı içerir. Apollon, bireyleşme ilkesinin (principium individuationis) tanrısal bir imgesidir ve acılarla dolu bir dünyada bireyin kendini koruma ve güzellik aracılığıyla kurtuluş arayışını simgeler. <em>(Nietzsche, F., 2019, s. 27)</em></p><p><strong>Dionyzyak</strong>: Dionysos, Yunan mitolojisinde şarabın, coşkunun, kendinden geçmenin ve müziğin tanrısıdır. Nietzsche’ye göre Dionyzyak ilke, sınırların yıkılmasını, bireyselliğin kaybolmasını, esrikliği, kaosu ve yaşamın temelindeki birliği temsil eder. <em>(Nietzsche, F., 1988, s.108).</em> Dionyzyak sanat, müziğin ve trajedinin doğduğu alandır. Müzik, doğrudan doğruya istencin bir ifadesi olarak, derin duyguları ve varoluşun temelindeki birliği açığa çıkarır. <em>(Nietzsche, F., 2019, s. 29)</em> Dionysos şenliklerinde söylenen coşkulu şarkılar yani Dithyrambos, Dionyzyak sanatın erken bir biçimidir. Tragedyanın korosu da Dionyzyak coşkunun bir ifadesidir ve bireyselliğin ötesine geçen kolektif bir deneyimi yansıtır. Dionyzyak ruh hali, coşku, esriklik, kendinden geçme, acı ve hazzın birliği gibi yoğun duygusal deneyimleri içerir. Bu durumda birey, doğayla ve diğer insanlarla mistik bir birliğe ulaşır. Dionysos, bireyleşme ilkesinin geçici olarak ortadan kalktığı, varoluşun temelindeki birliğin ve sonsuz yaşamın deneyimlendiği bir durumu simgeler. <em>(Nietzsche, F., 1988, s.109)</em></p><p><strong>Standart/Ölçülü</strong>: Nietzsche, Apollonik olanı standart, ölçülü ve düzenli olanla ilişkilendirir. Apollon figürü aracılığıyla temsil edilen bu dürtü bazı özelliklere sahiptir: Tıpkı Apollonik olanın nitelikleri gibi standart olan da biçimlidir, sınırlandırılmıştır, bilgelik ve dinginliği barındırır ve görsel sanatlarda kendisini gösterir. <em>(Nietzsche, F., 2019, ss. 38–43)</em> Fark şudur ki, Apollonik olan felsefe ve sanat ile ilişkilendirilirken; standart olan, genellikle yaygın olarak kabul gören normlara, ölçülere veya beklentilere uygun olanı ifade eder. Anlam ve kapsayıcılık bakımından standart/ölçülü olan kavramı daha geniş bir çerçevede değerlendirilmelidir.</p><p><strong>Standart Olmayan/Karmaşık</strong>: Nietzsche, standardın dışında ve ölçüsüz olanı Dionyzyak olanla ilişkilendirir. <em>(Nietzsche, F., 2019, s. 30)</em> Standartların dışında olan da tıpkı Dionyzyak olan gibi sınırları yıkan, görselden çok işitsel/müziksel olan, temelinde acı ve çelişkinin yattığı, kahkaha ve dans içerendir. <em>(Nietzsche, F., 1988, s. 102)</em> Dionyzyak ve standart olmayan/karmaşık olanın arasındaki fark, Dionyzyak olan felsefe ve sanat ile ilişkilendirilirken standart dışı/karmaşık olan, genellikle yaygın olarak kabul gören normlara, ölçülere veya beklentilere uygun olanı ifade eder. Anlam ve kapsayıcılık bakımından standart olmayan kavramı daha geniş bir çerçevede değerlendirilmelidir.</p><p><strong>Anarşi/Karnaval</strong>: Anarşi, en temel anlamıyla otorite yokluğu durumunu ifade eder. Siyasi felsefede, devletin veya zorlayıcı bir otoritenin olmadığı, bireylerin özgür ve eşit olduğu bir toplumsal düzen idealini de tanımlayabilir. Mihail Bahtin’in karnaval kavramı, sadece bir şenlik olmanın ötesinde, egemen hiyerarşilere ve resmi kültüre karşı geçici bir meydan okumayı ve özgürleşmeyi temsil eden karmaşık bir kültürel olgudur; yani aslında özü itibarıyla anarşidir. <em>(Bahtin, M., 2005, s. 20) </em>Bahtin’e göre karnaval zamanı, tüm hiyerarşik önceliklerin geçici olarak askıya alınmasının özel bir önemi vardı. Resmi bayramlarda rütbe özellikle vurgulanırken, karnavalda her şey birbirine eşit kabul edilirdi. Normalde insanları ayıran kast, mülkiyet, meslek ve yaş gibi bariyerler, karnaval zamanı kent meydanında özgür ve dostane bir ilişki biçimi ile geçici olarak ortadan kalkardı. <em>(Bahtin, M., 2005, s. 36)</em> Karnaval, gülme ile popüler şenlikli imgeler sistemini kullanarak egemen ideolojiye karşı bir duruş sergiler. Bu gülüş hem müphem hem de şendir. Halkın gülüşünün özgül doğası modern burjuva kültürü tarafından bozulmuştur. <em>(Bahtin, M., 2005, s. 40)</em></p><p><strong>Hiyerarşi/Leviathan</strong>: Hiyerarşi, bir grup veya sistem içindeki bireylerin veya birimlerin güç, statü veya yetki düzeylerine göre sıralanmasıdır. Leviathan ise, Thomas Hobbes’un devleti tanımlamak için kullandığı bir metafordur. Hobbes’un devleti bir Leviathan’dır ancak Hobbes, bu Leviathan’a tapınılmak zorunda olmadığını belirtir. Ona göre, devletin temel işlevi bireysel güvenliği sağlamaktır. Leviathan, kendi başına var olmaktan çıkmış ve yarar fonksiyonuna indirgenmiştir. <em>(Hobbes, L., 2007, s. 229)</em> Leviathan, doğa durumundaki, herkesin herkese düşman olduğu bir savaş zamanının yarattığı olumsuzluklardan kurtuluşu temsil eder. Böyle bir durumda, çalışma, üretim, toplum ve güvenlik olmazken Leviathan’ın kuruluşuyla düzen ve güvenlik sağlanır. <em>(Hobbes, L., 2007, s. 92) </em>Hobbes, egemen gücün haklarının bölünemez olduğunu ve devletin temel amacının bu hakları kullanarak uyruklarını korumak olduğunu vurgular. <em>(Hobbes, L., 2007, s. 244)</em> Leviathan’ın işleyişi için farklı görevliler ve temsilciler atanabilir. Bu durum, egemenin yetkisini kullanan ve devleti yöneten çeşitli hiyerarşik seviyelerin varlığını gösterir. <em>(Hobbes, L., 2007, s. 179) </em>Yani Leviathan, Hobbes’un ideal devlet modelini temsil eden, mutlak egemenliğe dayalı hiyerarşik bir yapıdır. Bu hiyerarşi, doğa durumunun anarşisinden kaçınmak ve bireysel güvenliği sağlamak amacıyla kurulmuştur.</p><p><strong>Kahraman/Protogonist</strong>: Joseph Campbell’in Kahramanın Sonsuz Yolculuğu adlı eseri, dünya üzerindeki tüm kahraman mitlerinin ortak bir temel yapıya, “monomit”e sahip olduğunu ileri süren bir kuramı anlatır. Bu monomit, ayrılma-erginlenme-dönüş aşamalarından oluşan evrensel bir kalıptır. Campbell, mitlerin ve destanların toplumsal, kozmolojik ve ruhsal dünyayı açıklama çabasının kültürel dışavurumları olarak birbirine bağlı olduğunu savunur. <em>(Campbell, J., 2010, s. 23)</em> Kahraman, macerayı yaşayan ve monomitin aşamalarından geçen merkezi figürdür. Kahramanın yolculuğu, zorluklarla yüzleşmeyi, dönüşümler geçirmeyi ve genellikle bir kazanım veya aydınlanma ile geri dönmeyi içerir. Kahraman, hepimizin içinde saklı duran, bilinmeyi ve yaşama katılmayı bekleyen tanrısal yaratıcı ve kurtarıcı imgenin bir simgesidir.<strong> </strong><em>(Campbell, J., 2010, s. 77)</em></p><p><strong>Antagonist: </strong>Kahramanın yolculuğu doğası gereği engelleri ve düşmanları içerir. Bunlar canavarlar, tiranlar, aldatıcı figürler veya içsel psikolojik çatışmalar şeklinde tezahür edebilir. Kahramanın öldürmesi gereken “ejderha”, “statüko canavarı” olarak tanımlanır. İnisiyasyon ritüellerinde kahraman genellikle korkunç bir dev baba figürüyle karşı karşıya gelir. <em>(Campbell, J., 2010, s. 155)</em></p><p><strong>İstenç: </strong>Schopenhauer felsefesinde istenç, tüm varlığın temelinde yatan kör, amaçsız, sonsuz bir dürtüdür. İstenç, bireysel bilinçli iradeden çok daha derin ve metafiziksel bir kavramdır. Schopenhauer’ın, insanların gerçek ve nihai özü olduğunu belirttiği ifadesi, zaman, başlangıç, son veya bireyselliğin sınırlarını bilmeyen bir şey olarak tanımlanır ve her bireyde var olduğu belirtilir. <em>(Schopenhauer, J., 1851, s. 279)</em> Bu ifade, Schopenhauer’ın bireysel iradenin ötesinde, tüm bireyleri ve nesneleri kapsayan temel bir “istenç” anlayışına işaret eder. Dolayısıyla istenç, deneyimin ötesinde yatan ve tüm fenomenlerin kaynağı olan temel güçtür.</p><p><strong>Tasarım</strong>: Schopenhauer’a göre tasarım, bizim deneyimlediğimiz dünya, yani fenomenler dünyasıdır. <em>(Schopenhauer, J., 1851, s. 286)</em> Algılarımız, zihnimizin kategorileri (zaman, mekân, nedensellik vb.) aracılığıyla şekillenir ve bu nedenle istencin doğrudan bilgisine ulaşmamızı engeller. “Immanent bilgi, diğer yandan, deneyim olasılığının sınırları içinde kalır, ancak böylece yalnızca fenomenlerden bahsedebilir” ifadesi, tasarımın deneyime bağlı ve sınırlı doğasını vurgular. <em>(Schopenhauer, J., 1851, s. 434)</em> Bireyler ve onların eylemleri, niyetleri ve planları da bu fenomenal dünyanın bir parçası, yani istencin belirli tezahürleri veya “tasarımları”dır.</p><p><strong>Aydemir Romanı ve Apollonik-Dionyzyak, Standart-Karmaşık, Karnaval-Leviathan, Protogonist-Antagonist, İstenç-Tasarım Kavramlarına Örnekler</strong></p><p><strong>Apollonik Unsurlar</strong>: Aydemir’in idealizmi ve vizyonu, Apollonik unsur olarak gösterilebilir. Aydemir, Türkistan’daki Türklerin milli bilincini uyandırma ve Türk birliğini kurma gibi belirli, düzenli ve idealist bir amaca sahiptir. Bu amaç, geleceğe yönelik formüle edilmiş bir vizyonu temsil eder ve Apollonik ilkenin biçimlendirici yönünü yansıtır.</p><p>Aydemir’in eğitim ve aydınlatma çabalarına bakıldığında da Apollonik unsurlara rastlanmaktadır. Aydemir’in Türkistan’da okullar açması, halkı eğitmesi, onlara iş bulması ve kültürel gelişimi desteklemesi, düzenleyici ve biçimlendirici bir yaklaşımı ifade eder. Bu çabalar, karanlığa karşı ışığı ve cehalete karşı bilgiyi temsil eden Apollon figürüyle paralellikler gösterir.</p><p>Aydemir’in bireysel kahramanlığı ve fedakarlığı noktasında ise idealleri uğruna bireysel hayatını ve aşkını feda eden seçkin bir kahraman figürü olduğu söylenebilir. Bu bireysel kahramanlık, Apollonik ilkenin bireyselliğe ve seçkinliğe verdiği önemi hatırlatır. Onun son sözleri ve kararlılığı, trajik bir güzellik ve düzen içinde kendi yazgısını kabullenişini yansıtır.</p><p>Hazin Hanım ile Aydemir’in ilişki dinamiğine bakıldığında, Hazin Hanım’ın evliliği ve Aydemir’e olan aşkını içselleştirmesi, toplumsal düzen ve sınırlamaların bireysel arzular üzerindeki etkisini gösterir. Bu durum, Apollonik dünyanın sınırlandırıcı yönüyle ilişkilendirilebilir.</p><p><strong>Dionyzyak Unsurlar</strong>: Aydemir’in halkla bütünleşmesi ve coşkusuna bakıldığında Türkistan halkıyla kurduğu derin bağ, onların sevgisini ve saygısını kazanması, bireysel sınırların aşıldığı ve kolektif bir coşkunun ortaya çıktığı anları işaret edebilir. Halkın Aydemir’i bir “mehdi” gibi görmesi, Dionyzyak kendinden geçme ve birliğin bir yansıması olarak yorumlanabilir. İsyan ve Romandaki isyan ve karışıklık ortamı, Dionyzyak ilkenin kontrolsüz ve kaotik yönünü temsil etmektedir. Bu anlar, düzenin bozulduğu, sınırların kalktığı ve ilkel enerjilerin açığa çıktığı durumları yansıtır.</p><p>Aydemir ve Hazin arasındaki derin ve gerçekçi, Dionyzyak ilkenin duygusal yoğunluğunu ve bireysel sınırları aşan bağını yansıtmaktadır. Aydemir’in aşkı uğruna fedakarlığı, mantıksal sınırların ötesine geçen bir duygusal derinliği ifade eder.</p><p>Aydemir ve arkadaşlarının idam edilirken “Yaşasın Türkler!” sloganı atmaları, bireysel ölümlerin ötesinde kolektif bir ruhun ve idealin coşkusunu gösterir. Bu an, Dionyzyak birliğin ve kendinden geçmenin trajik bir ifadesi olarak örneklendirilebilir.</p><p><strong>Standart Unsurlar</strong>: Aydemir romanında dönemin bazı sosyal ve kültürel normları ile karakterlerin bu normlara yaklaşımları, standart kavramı bağlamında ele alınabilir. İstanbul’daki yaşam tarzı, özellikle Nedim Paşa’nın ailesinin Batılılaşmış çevresi, dönemin belirli bir standart yaşam biçimini temsil edebilir. Bu çevredeki süsler, salonlar ve kabuller, belirli bir ölçülü ve düzenli hayatın göstergeleri olarak görülebilir. Bunun yanında, Hazin’in başlangıçta bu standart hayata dahil olması ve ardından bu yaşam tarzından uzaklaşması, standart kavramının romandaki hareketliliğini gösterir. Nişanlısı olan kurmay subayı ile olan ilişkisi, dönemin evlilik ve toplumsal beklentileri açısından bir standart oluşturabilir. Hazin’den beklenenin de bu standartlara uyması, sınırların dışına çıkmamasıdır.</p><p><strong>Karmaşık (Standart Dışı) Unsurlar</strong>: Karmaşıklık bağlamında ise bazı karakterlerin ve ideallerin mevcut normların ötesine geçtiği veya onlara aykırı davrandığı görülebilir. Aydemir’in kendisi, Nietzsche’nin “fevkalbeşer” kavramına yakın bir idealist figür olarak, dönemin standart insan tipinin ötesindedir. Maddi çıkarları reddetmesi, kendini Türkistan’daki Türklerin uyanışına adaması, kapısının herkese açık olması ve affediciliği, onu standart dışı bir karaktere dönüştürür. Onun bu idealist ve fedakâr yaşamı, mevcut toplumsal normlara göre ölçüsüz bir adanmışlığı temsil eder.</p><p>Hazin’in Aydemir’in idealleri uğruna nişanlısını bırakarak onun yolunu takip etmesi, kendi sosyal çevresinin standart beklentilerine ve içinde kalması beklenilen sınırlara aykırı, ölçüsüz bir harekettir. Bu durum, aşkın ve idealizmin bireyi standart dışı davranışlara yöneltebileceğini gösterir.</p><p>Romanın temelindeki Türkçülük ideali de dönemin siyasi ve sosyal standartları içerisinde yeni ve ölçüsüz bir hedef olarak görülebilir. Türk birliğini kurma amacı, mevcut sınırları ve siyasi düzeni aşan bir standart dışılık içerir. Aydemir’in bu ideali yayma çabaları, mevcut düzenin standartlarına karşı bir mücadele olarak yorumlanabilir.</p><p><strong>Karnaval Unsurlar</strong>: Aydemir romanının geçtiği dönemdeki siyasi yapının karmaşıklığı ve kaosu, karnaval örneği olarak nitelendirilebilir. Bunun yanında, Aydemir’in liderlik yapmaya çalıştığı anlarda dahi, halktan farklı görüşlerin, isteklerin ve hareketlerin ortaya çıkması da karnaval yaratmıştır. Ayrıca, halkın bir yandan Aydemir’e duyduğu güven ve bağlılık, Bahtin’in tersine çevrilen düzen fikri ile örtüşmektedir. Her ne kadar normal şartlar altında olunsaydı Aydemir’e karşı çıkacakları bir gerçek de olsa, karnaval anında bu gerçek askıya alınmıştır.</p><p><strong>Leviathanvari Unsurlar</strong>: Osmanlı’nın içerisinde bulunduğu siyasi ortam, Hobbesçu “doğa durumu”nun karşılığıdır, düzenin bozulduğu dönemdir. Aydemir ise bu düzensizliği sona erdirip düzen kurma gayesindedir. Bu doğrultuda aslında merkezi otorite/Leviathan kurmayı hedeflemektedir. Aydemir, Hobbes’un liderliğinin gerektiğini söylediği güçlü karakter olmaya çalışmaktadır. Bu konuda pek de başarılı olmadığını, romanda görmekteyiz. Hobbes’un güçlü bir otorite olmadığında düzenin bozulacağı yönündeki düşüncesi, Aydemir’in yeterince güçlü duramadığı noktalarda kendisine inanan ve kendisini destekleyen insanların sayısındaki azalış ile doğrulanmaktadır.</p><p><strong>Protogonist Unsurlar</strong>: Aydemir karakteri, Campbell’in kahraman arketipi bağlamında değerlendirilebilir. Aydemir bir kahraman olarak, “Türkçülük” idealine kendini tamamen adamasıyla bir çağrıya yanıt verme özelliği gösterebilir. Derin şefkati ve fedakarlığı kahramanca özellikler olarak yorumlanmakla birlikte, “Türkçülük” idealini yayma misyonu onun “yolculuğu” olarak kabul edilebilir. Aydemir, maddi ve manevi varlığını ideali uğruna eritmiş mistik bir kahraman olarak tanımlanır.</p><p><strong>Antagonist</strong> <strong>Unsurlar</strong>: Aydemir, Osmanlı’nın çöküş döneminde yeni bir düzen kurmaya çalışan bir liderdir ancak onun en büyük düşmanı tek bir kişi değil, içinde bulunduğu tarihsel ve siyasal kaos ortamıdır. Osmanlı’nın karmaşık ve sallantılı yönetim yapısı, halkın parçalanmışlığı ve düşman devletlerin baskısı, Campbell’in modelindeki antagonist gücüne denk düşer. Bunun yanı sıra Aydemir’in idealleri ile gerçeklik arasındaki çelişkisi, onun içsel antagonisti olarak görülebilir.</p><p><strong>İstenç Unsurlar</strong>: İstenç bağlamında, Aydemir’in Türk birliğini kurma ve Türkleri uyandırma yönündeki sarsılmaz ve derin arzusu, Schopenhauer’ın metafiziksel istencinin bireysel düzeydeki bir yansıması olarak görülebilir. Aydemir’in bu ideali uğruna kişisel mutluluğunu, aşkını ve hatta hayatını feda etme kararlılığı, istencin fenomenler dünyasında kendini güçlü bir şekilde ifade etme biçimine örnek teşkil etmektedir. Onun bu idealine olan bağlılığı, rasyonel hesapların ötesinde, kör bir dürtü gibi onu yönlendirir. Bu bağlılığa bir örnek olarak, Aydemir’in, düşmanı olan bir vaizin teşvikiyle çıkan “Savaşa gitmeyiz!” isyanı sırasında, vaizin çocuklarının yetim kalmaması için suçu üstlenmesi ve idamı göze alması, olağanüstü bir irade ve fedakârlık örneğidir. Bu eylem, başkalarının iyiliği için kendi hayatını feda etme yönündeki güçlü iradesini gösterir.</p><p><strong>Tasarım Unsurlar</strong>: Aydemir’in halkın gözündeki konumuna baktığımızda tasarım unsurunu baskın biçimde görmekteyiz. Halk, Aydemir’i kendi beklenti ve ihtiyaçlarına göre şekillendirilmiş bir figür olarak görür. Gerçekte kim olduğu ve ne yaptığı değil, halkın onu nasıl tasavvur ettiği önemlidir. Kimileri onu kurtarıcı, kimileri ise tehlikeli bir devrimci olarak algılar. Bu durum, Schopenhauer’ın “gerçeklikten ziyade onun zihindeki temsilinin önemli olduğu” fikriyle örtüşür.</p><p>Bir diğer yandan Aydemir, sadece halk tarafından değil, kendisi tarafından da bir tasarıma dönüştürülmüştür. Kendini bir lider ve kurtarıcı olarak görmek ister ancak bu, Aydemir’in öznel gerçekliğidir. Onun kahramanlık fikri, çevresindeki olaylarla sürekli sınanır ve bazen hayal kırıklığına uğrar. Bu da aslında Aydemir’in kendisinin de tasarım haline geldiğini göstermektedir.</p><p>-6 kaynaktan, 22 farklı yerde alıntı yapılmıştır.-</p><p><em>KAYNAKÇA</em></p><p><em>Nietzsche, F. (2019). Tragedyanın doğuşu (Çev. Mustafa Tüzel). İş Bankası Kültür Yayınları.</em></p><p><em>Nietzsche, F. (1988). Dionysos Dithyrambosları. Bilim/Felsefe/Sanat Yayınları.</em></p><p><em>Bahtin, M. (2005). Rabelais ve dünyası (Çev. Ç. Öztek). Ayrıntı Yayınları.</em></p><p><em>Hobbes, T. (2007). Leviathan (Çev. S. Lim). Yapı Kredi Yayınları.</em></p><p><em>Campbell, J. (2010). Kahramanın sonsuz yolculuğu (Çev. S. Gürses). Kabalcı Yayınevi.</em></p><p><em>Schopenhauer, A. (1851). Parerga and Paralipomena. Oxford Press Yayınları.</em></p><p>Okuduğunuz için teşekkürler.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5f6628664ad2" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[ERKEKLERDEN NEFRET EDİYORUM — NOTLAR]]></title>
            <link>https://umut9gamze.medium.com/erkeklerden-nefret-edi%CC%87yorum-notlar-a2cfe46bafb9?source=rss-539aa7a99163------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/a2cfe46bafb9</guid>
            <category><![CDATA[men]]></category>
            <category><![CDATA[womens-rights]]></category>
            <category><![CDATA[hate]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Gamze Umut]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 19 Mar 2025 13:56:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-03-19T13:56:27.600Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>ERKEKLERDEN NEFRET EDİYORUM — NOTLAR</h3><p>Fransız yazar Pauline Hermage’in yazdığı <strong>Erkeklerden Nefret Ediyorum</strong> isimli kitabı okumuş olduğumu ve aldığım bazı notları unutmamak için mini bir değerlendirme yazmak istedim. <br> Başta Fransa gibi bir ülkenin birçok yönden pazarlanmasının yanıltıcı maskesinden ne kadar rahatsızlık duyduğumu belirtmek istiyorum. Özgürlükler için savaşıldığı, kanların döküldüğü, dünya tarihinde yer etmiş birçok devrime ev sahipliği yapmış olan bu ülkenin karanlığı fazlasıyla boğucu. Aslında en berbat durumlar isyanı doğuruyor; kötü zamanlar güçlü insanlar yaratır sözü de burada karşılık bulmakta lakin karanlık dönemlere yeterince vurgu yapılmadığını düşünüyorum. Evet, kadınlar toplumda dışlanmasın, erkekler ile eşit haklara sahip olsunlar, öldürülmesinler, taciz ve tecavüze uğramasınlar fakat hangi kadınlar? Feminist hareketler, siyah kadınları da -pratikte- kapsamakta mı? Ya da, daha önemlisi, siyah kadınlar ve siyah erkekler beyaz olanlarıyla kıyaslandığında aynı şekilde mi muamele görmekte? Kitabı okurken kafamın içinden bunlar geçmekteydi. Aslında Hermage’in ve değerli çevirmen Neslihan Elagöz’ün kurmuş olduğu uzun cümleler de beni buna itmiş olabilir. <br> Kitap adından da anlaşılacağı üzere yazarımızın neden erkeklerden nefret ettiğini ve bunun neden son derece normal olduğunu anlatmakta. Dürüst olmak gerekirse kitaba kafamdaki bazı kurulmuş yargılarla başladım. Yorucu ve fazla bir gerginlikle karşılaşmayı beklerken aslında hayatın son derece içerisinden alınmış, amacına tamamen uygun okuyucuyu galeyana getirmek üzere değil de derdini anlatmaya yönelik yazılmıştı. Sanırım en sempatik bulduğum yönü ise yazarın evli olması idi. Çok kısa şekilde kendi ilişkisinden söz edip kendisini ve bazı “<em>istisna</em>” erkekleri çemberden çıkarım sistemin kendisine söyleyeceklerini söylemişti. <br>Yerleşmiş kalıplar, erkeklerin feminizme bakışı, erkek kırılganlığı ve dahası üzerine. Az önce kısa bir mola vermiş, bir videoyu izlerken kırılganlığın güzel bir örneğin denk geldim. Hatta sanırım erkeklerin kendi grupları içerisinde sustuğu, dikkatlerini çoğu zaman yanlış şeyin üzerinde tuttuğu noktasındaki eleştirinin de haklılığını ortaya koymaktaydı. Üroloji stajıyla alakalı bir videonun altına, bir doktora sırf kadın olduğu için yapılmış olan iğrenç bir yorum vardı. Başka bir kadın kullanıcı, yorumu anlayamayan video sahibine kısa açıklama yapıp arkasından da “Erkekler ve kirli çalışan düşünceleri..” tarzında yorumunu eklemişti. Tahmin edin ne olmuş? Altında başka bir erkek yanıtı:<strong> genelleme yapma</strong>. <br>Beyefendi, sizce sorun bu mu? Neden yukarıda şimşekler çakarken siz aşağıdaki fırtınadan savrulan ağaca kızıyorsunuz? Kitabın “Kadınlardan hazzetmeyen erkek” adlı başlığını kanıtlar nitelikle olan bu aptallık beni bazen geriyor. Bölümde şöyle bir cümle vardı: <br>“… Birkaç genelleme yapmanız, ‘kimi erkekler’ demek yerine -çoğu durumda size böylesi kesinlikle daha uygun görülse de- “erkekler” demeniz yetecektir. Tebrikler! Artık erkek düşmanısınız. Ve erkek düşmanıysanız, kadın düşmanlarıyla aynı kefeye girersiniz.” <strong><em>Kızlar, genellemeler hayat kurtarır.</em></strong></p><p>Kitabın yine beğendiğim kısımlarından biri, erkeklerin kadınlardan neden nefret ettiğini sorguladığı kısımdı. Hadi kadınların yeterince kuvvetli sebepleri var. Mesela öldürülmek, fiziksel ve psikolojik şiddet görmek, taciz edilmek, hem evde hem işte hem de toplum içerisinde kendisi dışında her bir farklı insanı düşünmesini beklemek, aynı hatta belki de daha fazla çalıştığı işlerde sırf kadın olduğu için erkek iş arkadaşından daha az maaş almak? Adaletsiz denilebilecek çok şey var. Sahi, bu kadar haksızlık yapan, buna ortak olan, veya en masum erkeğin dahi zaman zaman yaptığı gibi sessiz kalan ataerkil sistemden yararlanan maskülenler, neyden şikayetçi? Yazarımızın, benim de hak verdiğim yanıtı şu şekilde: <br>“Erkek düşmanlığımız erkekleri korkutuyor çünkü bu, sempatimizi hak etmeye başlamaları gerektiğinin işareti.” Artık erkeklerle ilişki kurmak, onlara karşı sakin ve kabulcü olmak kadınların için bir zorunluluk değildir. Erkekler, artık yalnızca erkek oldukları için saygıyı hak etmiş değildir; saygı görmek istiyorlarsa saygı duymayı öğrenmeleri gerekmektedir. Onlar bunu öğrenedursun, kadınların artık katlanamadığı ve yine mevcut toplumun hiç hoşuna gitmeyen bir davranış olarak sergilediği tutumu masaya yatırabiliriz: <strong><em>bağırmak</em></strong></p><p>Neden bu kadar bağırmak zorundayız? Kendi adıma konuşacak olursam, küçüklüğümden beri kendi ayaklarım üzerinde durmamın önündeki en muhtemel ve kaçınılması gereken engellerden birinin erkekler olduğu söylendi. Aman ha, bir erkeğin işimi yapmasını istemeyeyim, asla başka birinden gelecek olan yardıma ihtiyaç duymayayım, kendime yeteyim… Aslında annemin öğütlerinin içindeki nedenleri siz de çok rahat görebiliyorsunuz, değil mi? Tüm kadınların bir gün karşılaşmaktan, içinde olmaktan korktuğu o durumlar işte bunlar. Sanırım birçok genç kadının da aslında en büyük canavarı. Bize küçüklüğümüzden beri çizmemizin öğretildiği bu sınırlara uymayan bir davranışla karşılaştığımızda endişeleniyor, öfkeleniyoruz. Bu öfkemizin dışavurum şekillerinden birisi de bağırmak ise ne yapalım? Bence en azından cinayet işlemediğimiz için tebrik edilmeliyiz. “Evet Gamze, tebrik ederim. Bugün sırf kadın olduğun için sana b*k gibi davranan müdürünün suratına kocaman bir yumruk atmadığın için tebrikler!” Bağırma nedenlerime baktığımda -ki bunları aklamak için söylemiyorum- hep anlaşılmamak var. Kabul edelim, kadın zihni ile erkek zihninin farklı çalıştığı -birçok konuda- açık; fakat bu, erkeklerin bahanesi olarak görülmeli mi? Örneğin ev yaşamı içinde anlaşmazlık ortaya çıktığında, stres altında kalıp yerine getirilmeyen bir sorumlulukta en çok hatalı bulunacak olan taraf kadın iken, asıl sebebi yok sayarak biçime takılan erkektir. “Bağırmadan konuş, seni duyabiliyorum. Böyle yaparak haklı olduğuna mı inanıyorsun?” Hayır, zaten haklıyım. Bağırmamın sebebi de tam olarak bu tutumun. İhtiyaçlarıma kulak veremez misin? Ben bu toplum içerisinde sevdiğim filmlerin, kitapların, hobilerimin, yeteneklerimin dahi aşağılandığı ya da değersizleştirildiği o noktadayım. <strong><em>Bağırmak dışında sesimi bugüne kadar duyuramadıysam suç bende mi?</em></strong></p><p>Sanırım bu notlar ve kitap üzerine çizdiklerim bana yeterince güzel hatırlatıcılar olacaktır.<br> Okuyan varsa teşekkürler :)</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=a2cfe46bafb9" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>