<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by umut gizlen on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by umut gizlen on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@umutgizlen?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*L1GT5mi0W-nC-YoIzLn_qA.jpeg</url>
            <title>Stories by umut gizlen on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@umutgizlen?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 23:22:26 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@umutgizlen/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Veganlık ve Sosyal Medya]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/veganl%C4%B1k-ve-sosyal-medya-52e9483190ad?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/52e9483190ad</guid>
            <category><![CDATA[sosyal-medya]]></category>
            <category><![CDATA[dijital-aktivizm]]></category>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <category><![CDATA[deneme]]></category>
            <category><![CDATA[vegan]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 28 Jul 2026 08:15:00 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-08-03T15:47:50.032Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Sosyal medya, vegan aktivizm için önemli bir mecra olsa da veganlığa ve veganlara karşı linçler ve saldırılar sebebiyle bu alanın dönüştürücülüğünü sorguluyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*JTNzyOt75ZrC0Igm5yZM7w.png" /><figcaption>Bir 25 Kasım pankartı</figcaption></figure><p>Son zamanlarda veganlığa karşı kılıçlarını kuşandığını görüyorum insanların. Ancak konu, veganlıktan ziyade, kişinin kendisi oluyor. Kişinin kendisi hedef alınıyor. Biz yine hayvanları değil, insanları konuşuyoruz. Siz de fark ettiniz mi bunu? Hayvanlar yaşamımızda nasılsa bu mevzuda da değersiz, sadece nesne olmaya devam ediyor.</p><p>Veganlığın anlatıldığı bir videodan alınan kesitin, bir tweetin ya da yorumun insanların tüm nefretini boşalttığı bir tuvalet hâline gelmesi; söylemi tartışmaya mahal bırakmayacak şekilde kişiselleştirme, niyet okuma ve düşmanlaştırmadan kaynaklanıyor. Söyleme karşı sunacağımız bir argüman ya da antitez olmadığında, meseleyi kişiye döndürmek de bunun yollarından biri oluyor. Böylelikle zaten bir diyalog geliştirmenin, konuşmanın pek mümkün olmadığı alanlarda veganlığı ifade etmeye çalışırken bulabiliyoruz kendimizi.</p><h4>Bunun tespit ettiğim birkaç nedeni var:</h4><p><strong>1.</strong> Veganlık politik ve etik bir mesele değil, yalnızca “kişisel bir tercih” ve kişiye özgü çeşitli sebeplerle sürdürülen bir beslenme biçimi olarak görülür. Veganlık, hayvan haklarını tanımak ve savunmaktan ziyade vegan olarak sadece seni ilgilendiren, sana dair bir kimlik gibi düşünülür. Bazı navegan insanlar buna saygı duymanın azami bir erdemlilik göstergesi olduğu fikrindedir. Vegan olarak sen de naveganlara “hayvan yemeyi ve kullanmayı seçtiklerinden” ötürü saygı duymalısındır. Burada asıl kötü olan, azami erdemliliği bile göstermeyip seninle dalga geçenlerdir.</p><p><strong>2.</strong> Veganlık, bir aktivizm biçimi olarak görülmez. Bu görüşe göre veganlar “hassasiyetleri” ve birtakım ayrıcalıkları kaynaklı bir grup insanla sınırlıdır. Daha fazla insan vegan olamaz; bu mümkün değildir. Bir vegan olarak toplumsal ilişkiler açısından önüne koyulan bir bariyer vardır ve bu bariyeri aşmaya çalıştığında saygısızlığı, trolü, saldırıyı ve linci hak ettiğin düşünülür. Çünkü konu, “vicdan rahatlatma” düzleminde kalmayıp “sorumluluk” düzlemine taşınmıştır.</p><p><strong>3.</strong> İnsan, insan olmayan hayvanlardan üstün görülür. Bu öğrenilmişliğin sorgulanması ve bunda çatlak açılması bir tehdit olarak algılanır. Veganlığın ciddiye alınmayacak bir dalga malzemesi, veganın da linç hedefi hâline gelmesinin asıl nedeninin hayvanlara bakışımız olduğunu düşünüyorum. Aslında hayvanları yaşam hakkı olan varlıklar olarak görmüyoruz. Onları yaşamaya değer bulmuyoruz.</p><blockquote>“Sadece eşya olan şeyler için ne bu tantana?”</blockquote><p>Bize yemek olsun diye her yıl yaklaşık 80 milyar kara hayvanının öldürülmesinde bizim seçimimizin ve talebimizin payı olduğuyla yüzleşmemek, bizi konfor alanımızda tuttuğu için tabii ki çok daha kolay.</p><p><strong>Değişimden korkabiliyor, hakikati duymak ve sorumluluk almamız gerektiğiyle yüzleşmek istemeyebiliyoruz.</strong> Ama kendimizi vicdanlı ve erdemli olarak görmekten de ödün vermek istemiyoruz.</p><p>Keyfimiz, alışkanlıklarımız ve onca yıldır hâkimiyetini sürdüren gelenekler uğruna hayvanların bize yemek, giysi ve bilimum araç olsun diye üretilmesinde, yetiştirilmesinde ve günün sonunda öldürülmesinde seçimimizin ve talebimizin payı olmasın istiyoruz. Bunlar bizden bağımsız gerçekleşen “doğal olaylar” olsun istiyoruz. Bunların “doğal olaylar” olmadığını bir yanımız idrak etmeye başladığı anda da safsatalara ve zorbalığa sığınıyoruz. Çünkü hissettiğimiz utançtan ya da rahatsızlıktan kurtulmak ve kendimizi ahlaki olarak üstün görmeyi sürdürmek için safsatalara ve zorbalığa sığınmayı gerekli görüyoruz.</p><p><strong><em>Oysa gereksiz olan hayvan kullanımı.</em></strong></p><p>Çok daha önemlisi, sırf keyif ve alışkanlık, hayvanların hayatının ziyan edilmesine değer mi? Değmez diyorsak, hayvansal olanları hayatımızdan çıkarıp bitkisel (ve gerektiğinde sentetik) muadilleri çeşitlendirebiliriz. Dengeli ve yeterli bitkisel beslenmeyle sağlıklı bir yaşam sürdürmek de mümkün.</p><p>Veganlığa dair doğru bilgi akışlarının sağlandığı, veganlıkla ilgili sohbetlerin minnoşça aktığı güvenli alanların ve vegan toplulukların oluşturulması çok önemli. Vegan olmayı geciktiren şeylerden biri de kişinin yalnız kalacağını hissetmesi. Çünkü veganlık, hayatın pek çok noktasına etki eden küçümsenmeyecek bir değişim ve yalnızlaşma ihtimali haklı bir endişe. Bu yüzden vegan destek ve dayanışma mekanizmaları oluşturmak önemli.</p><p>Hayvanların bizim için eşya olarak kullanılmasını ve öldürülmesini seçtiğimizde bunun bedelini önce hayvanlar, ardından toplumun geri kalanı ödüyor. Hayvancılık; hayvanların yetiştirilmesi ve yemlerinin üretilmesi için geniş tarım arazilerine ve büyük miktarda su kullanımına ihtiyaç duyarken ormansızlaşmaya da neden oluyor. Bunun ekolojik sonuçları yaşam alanlarımızı ve geleceğimizi de etkiliyor. <strong>Bu yüzden veganlık, kişisel bir tercihten ibaret değil. Önce hayvanlar için üstlenmemiz ve sürdürmemiz gereken bir sorumluluk.</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=52e9483190ad" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/veganl%C4%B1k-ve-sosyal-medya-52e9483190ad">Veganlık ve Sosyal Medya</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Katliam yasası ve İstanbul Valisi Davut Gül’ün “sokakta köpek kalmayacak” beyanatının veganlık…]]></title>
            <description><![CDATA[<div class="medium-feed-item"><p class="medium-feed-image"><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/katliam-yasas%C4%B1-ve-i%CC%87stanbul-valisi-davut-g%C3%BCl%C3%BCn-sokakta-k%C3%B6pek-kalmayacak-beyanat%C4%B1n%C4%B1n-veganl%C4%B1k-0573933d9a94?source=rss-e4861b7bae58------2"><img src="https://cdn-images-1.medium.com/max/976/1*vNA8GGRmDPTetn-6UOUzCw.png" width="976"></a></p><p class="medium-feed-snippet">Katliam Yasas&#x131; &#x2014; Ne oldu?</p><p class="medium-feed-link"><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/katliam-yasas%C4%B1-ve-i%CC%87stanbul-valisi-davut-g%C3%BCl%C3%BCn-sokakta-k%C3%B6pek-kalmayacak-beyanat%C4%B1n%C4%B1n-veganl%C4%B1k-0573933d9a94?source=rss-e4861b7bae58------2">Continue reading on Türkçe Yayın »</a></p></div>]]></description>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/katliam-yasas%C4%B1-ve-i%CC%87stanbul-valisi-davut-g%C3%BCl%C3%BCn-sokakta-k%C3%B6pek-kalmayacak-beyanat%C4%B1n%C4%B1n-veganl%C4%B1k-0573933d9a94?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/0573933d9a94</guid>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <category><![CDATA[gündem]]></category>
            <category><![CDATA[sokak-hayvanları-yasası]]></category>
            <category><![CDATA[hayvan-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 12 Jun 2026 09:58:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-19T04:20:06.857Z</atom:updated>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Türcü Öğretinin Meşruluğunu Kaldırma Edimi Olarak Veganlık]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/t%C3%BCrc%C3%BC-%C3%B6%C4%9Fretinin-me%C5%9Frulu%C4%9Funu-kald%C4%B1rma-edimi-olarak-veganl%C4%B1k-d2e2f34aee69?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d2e2f34aee69</guid>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <category><![CDATA[kesişimsellik]]></category>
            <category><![CDATA[hayvan-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[sara-ahmed]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 03 Feb 2026 10:28:40 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-02-19T21:50:37.683Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Bu yazı ilk başta 2018 yılında Kaos GL Gökkuşağı Forumu’nda yayımlanmıştır. Bu, güncellenmiş halidir.</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*IwboDYOPa3ITtbg4UQUvrw.jpeg" /><figcaption>“Saygı yoksa sevgi, sevgi değildir”, “Bizler eşya değil, kişiyiz”.</figcaption></figure><p>Vegan olmayan insanlar vegan olduğumu ilk duyduklarında, konuya aşina olsalar dahi bu malum soruyu yöneltiyorlar: <strong>“Neden vegansın?”</strong></p><h3>Neden mi veganım?</h3><p>İnsan harici hayvanların da acıyı ve hazzı hissedebildiğini, kendi yaşamlarının farkında olduklarını bildiğim için veganım. Onların hayatlarını, bedenlerini ve beden parçalarını; kendi alışkanlıklarımız ya da çıkarlarımız doğrultusunda kullanmanın bir hak ihlali olduğunu düşündüğüm için veganım. Hissedebilirliklerinden ötürü “kişi olma” ve “yaşama” hakları olduğunu bildiğimden veganım. İnsanların kaçınabilecekleri her yerde hayvanları köle olarak kullanmalarının yanlış olduğunu düşündüğüm için veganım.</p><p>Onları; hissedemeyen, yaşamdan çıkarı olmayan veya sadece bizim değer ölçütlerimize göre anlam kazanan birer “eşya” ile aynı kefede görmediğim için veganım. İnsan harici hayvanların adil yaşamasının; onları mülkleştirmemekten, yaşam pratiğimizde köleleştirmemekten, bu sömürüyü talep etmemekten ve öldürülmelerine seyirci kalmamaktan geçtiğini bildiğim için veganım. Zihniyetimizde onları, adil bir şekilde yaşama hakkı olan birer “kişi” olarak görmemiz gerektiğini düşündüğüm için veganım.</p><p>Bir kedi veya köpeğin; ördüğü yuvasından ve kışlık besininden (bal) edilen <strong>arıdan</strong>, sütü ve yumurtası için beden bütünlüğü ihlal edilen <strong>tavuk, inek ve keçiden</strong> hiçbir farkı olmadığını bildiğim için veganım. Ne endüstride ne de kırsalda özgürce yaşaması mümkün olan bu varlıkların; tüyü ve yünü için sömürülen <strong>koyundan</strong> farksız olduğunu gördüğüm için veganım. Hiçbir hayvanın insan çıkarı için gereksiz yere kullanılmaması gerektiğini, bu konuda her hayvanın birbiriyle eşit olduğunu ve bizlerin “kullanmaktan kaçınma” sorumluluğu taşıdığımızı düşündüğüm için veganım. Vegan olmak gayet mümkün ve gerekli olduğu için veganım.</p><blockquote>(Daha derin bir bakış için: <a href="https://veganoluyorum.com/">veganoluyorum.com</a>)</blockquote><h3>Aynayı Ters Çevirmek: Sizin Gerekçeniz Nedir?</h3><p>Peki, sizin vegan olmamak için gerekçeniz nedir? Eğer bu yazıyı okuyorsanız ve vegan değilseniz, bu sorunun cevabını biraz düşündüğünüzde şunu fark edeceksiniz: Yanıtlarınızın geneli sadece alışkanlıklar ve çıkarlar üzerine kurulu. Yani bu aslında bir <strong>keyfiyet</strong> meselesi ve bunu değiştirebilirsiniz.</p><p>Önünüzde sadece değişimden korkma hakikati duruyor. Ancak şiddetin ve sömürünün faili olarak yaşamanın, her yıl 59 milyardan fazla hayvana yapılan devasa bir haksızlık olduğunu görmelisiniz. Nicelik tek kriter olmasa da, bunun bir katliama eşdeğer olduğunu fark etmek işten bile değil.</p><p><a href="https://teyit.org/analiz/brezilyadan-ithal-edilen-hayvanlarin-turkiyeye-kotu-kosullarda-getirildigi-iddiasi">Brezilya’dan 25 bin hayvanı “sağlıksız” koşullarda Mersin Limanı’na taşıyan o gemiyi</a> hatırlayın. Birçok insan Twitter üzerinden tepki göstermiş, hayvanların akıbetini merak etmişti. Peki, o gemideki koşullar; her gün mezbahalarda, çiftliklerde ve kırsalda bedeni sömürülen hayvanlardan farklı mıydı? Hepsi aynı sistematik ve kurumsallaşmış şiddetin birer parçası değil mi?</p><h3>“Gerekli” Diye Dayatılan Öğretiler ve Toplumsal Kırılma</h3><p>Sosyal medyada; köleleştirilen atların gördüğü şiddetle sakatlanmasının veya ölmesinin insanların canını yaktığını görüyorum. Sakat, bakıma muhtaç olan bazı evcilleştirilmiş hayvanlara yönelik yuvalandırma çağrıları paylaşılıyor. Bunlar, aslında insanların hayvanlara değer verdiğini, onların acı çekmesini istemediğini gösteriyor. Fakat konu; ineğin sütünün kullanımına, tavuğun yumurtasına veya koyunun yününe gelince, bu pratikler aniden “gerekli” görülmeye başlanıyor.</p><p>Oysa bu, bize doğduğumuzdan itibaren “gerekli” diye dayatılan öğretilerden farksız:</p><ul><li><em>“Bu oyun kızlara göre değil, kız çocukları oğlanlar gibi davranmaz.”</em></li><li><em>“Kız mısın oğlum sen, ağlıyorsun!”</em></li></ul><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*osnTng4Nas269IaNjlRnDw.avif" /><figcaption><a href="https://www.etsy.com/shop/VeganVeins">VeganVeins</a></figcaption></figure><p>Bu cinsiyetçi öğretiler hayatlarımızı nasıl mahvetmişse, <strong>“hayvanlar bizim için yaratılmıştır”</strong> öğretisi de hayvanların hayatını mahvediyor. Onları kullanmadan yaşayamayacağımızı sanıyoruz çünkü böyle yetiştirildik. Doğduğumuz andan itibaren hayvan bedeni bir “yemek” olarak önümüze konuldu, üstümüze giydirildi. Toplumsal kurumlar aracılığıyla, hayvanların “dostumuz” değil “eşyamız” olduğu benimsetildi; onlardan üstün olduğumuzu içselleştirdik. Sokakta kedileri yaralamak “hastalıklı” görülürken, akşam yemeğinde balık yemenin “sağlıklı” olduğu düşündürüldü.</p><p>Ama bunlar doğru değil. Bu öğretiyi kırmak ve hayvanları kullanmaktan kaçınarak onlara adil davranma sorumluluğumuzu yerine getirmemiz mümkün ve gerekli. Doğru bilgiye erişim artık oldukça kolay. Ben 12 yıl önce vegan oldum ve şu anki bilgi akışı o zamankinden çok daha hızlı ve erişilebilir.</p><blockquote>(Sağlık boyutuna dair içerikler için:</blockquote><blockquote><a href="https://www.instagram.com/dyt.bilgeseverr/">https://www.instagram.com/dyt.bilgeseverr/</a></blockquote><blockquote><a href="https://www.youtube.com/@VeganSaglikPro/shorts">https://www.youtube.com/@VeganSaglikPro</a>)</blockquote><h3><strong>Veganlık ve Diğer Adalet Eylemleri</strong></h3><p>Vegan bir kişi; feminist veya queer ortamlar gibi muhalif alanlarda dahi genelde o ortamın ‘<em>keyif kaçıranı’ (killjoy)</em>* olarak görülür. Masadaki türcü şakaları hazmetmesi, kendisine ayrılmış vegan köşesiyle yetinmesi ve kimsenin keyfini kaçırmaması beklenir. Çünkü veganlığın bir “etik sorumluluk” değil, basit bir “tercih” olarak kalması istenir.</p><p>Bu tablo size tanıdık geldi mi? Cinsiyetçi, mizojinik veya dışlayıcı (fobik) masalarda “keyif kaçıran” olma halimizi anımsattı mı? Vegan olmayan biri olarak, aynı şiddetin türcülük boyutunda faili olduğumuzu fark ettirdi mi?</p><p>Şiddet ve tahakküm araçlarının mağduru olduğumuz kadar, faili de olabiliyoruz. “İnsan olma” hali; tür ayrıcalığımızı tartışmamıza engel olabiliyor. Oysa queer/feminist politika; iktidar mekanizmalarını deşifre eden bir hat olarak bize yaşam alanlarımızın politik olduğunu gösterir. <strong>Mutfağımızın, gardırobumuzun, seçilmiş ailelerle kurduğumuz queer sofranın, makyaj ve hijyen ürünlerimizin</strong> politik olduğunu fark etmek, bizlere kendimizden başlayarak dönüşme gücü verir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Cdn5gmmlTCHdIV-LGfEShQ.avif" /></figure><p>Hayvan bedenini, çıktısı ya da salgısını kullanmaktan kaçınmak, insanın fail konumunda olduğu iktidarla mücadele etmektir. Hayvan kullanımının sorgulanmadığı her sofra, eşitsiz iktidar kodlarını normalleştirir. Queer/feminist etik ve politika, bu fail olma durumunu ve kesişimsel iktidar alanlarını sorguladığı için veganlıktan tamamen kopuk değildir. Odak noktamız ise; vegan insanlar değil; haklarını savunma sorumluluğu taşıdığımız hayvanlar olmalıdır.</p><p>Feminist Cynthia Enloe, bir İstanbul ziyaretinde şöyle demişti: <strong>“Sohbet aktivizm skalasında bir yerdedir, sohbet aktivizmdir.”</strong> Bu söz, veganlık ve hayvan hakları anlatmak için yaptığımız sohbetlerin ve açtığımız standların ne kadar hayati olduğunu hatırlatıyor.</p><p>Hayvanlara adil olmayı neredeyse hepimiz istiyoruz. Ancak bu, toplumdaki “mutlak üstünlük” algımızı sorgulayıp vegan olmaktan ve veganlık anlatmaktan geçiyor.</p><p><em>* Sara Ahmed’in teorize ettiği “feminist killjoy” kavramına referansla.</em></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d2e2f34aee69" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/t%C3%BCrc%C3%BC-%C3%B6%C4%9Fretinin-me%C5%9Frulu%C4%9Funu-kald%C4%B1rma-edimi-olarak-veganl%C4%B1k-d2e2f34aee69">Türcü Öğretinin Meşruluğunu Kaldırma Edimi Olarak Veganlık</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bizim Alık Fleabag’imiz]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bizim-al%C4%B1k-fleabagimiz-6846641a64c8?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6846641a64c8</guid>
            <category><![CDATA[fleabag]]></category>
            <category><![CDATA[dizi-eleştirisi]]></category>
            <category><![CDATA[queer]]></category>
            <category><![CDATA[dizi]]></category>
            <category><![CDATA[phoebe-waller-bridge]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 26 Sep 2025 10:45:06 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-09-27T05:54:14.064Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/726/1*MwZer5rCJ6JK7-WBn3qxLQ.jpeg" /><figcaption>Fleabag (Phoebe Waller-Bridge)</figcaption></figure><blockquote><em>Fleabag’i sevmemin nedeni, içimdeki Fleabag’le beni yüzleştirmesi.</em></blockquote><p><em>Bu yazı daha önce Kaos GL Dergisi’nin Eşit Haklar dosya konulu 180. sayısında yayımlanmıştır.</em></p><p>Eski flörtüyle bir nevi saklambaç oynayan Lulu karakterine hayat veren Phoebe Waller-Bridge’in aynı zamanda yaratıcısı olduğu Crashing’in ardından Fleabag’i yaratması, Crashing’i izledikten sonra pek tesadüfmüş gibi gelmiyor insana. Eski flörtüne sürpriz yapmak üzere yaşadığı yere gitmek için yola çıktığında ukulele çalarken yan koltuğundaki “çalmasan?” dedikten sonra “birisinin orgazm olmaya ihtiyacı var” diyerek cazgırdamaya devam eden Lulu’nun ardından Waller-Bridge’in kaleminden yolumuzun Fleabag’e çıkması bence çok şaşırtıcı değil.</p><p>Fleabag resmen fenomen bir hikâye ve karakter oldu, Waller-Bridge’e ödül yağdırmakla kalmadı; kendisini kalbimizin bir köşesine adeta işledi. Kaleminden çıkacak bir sonraki projeyi mum ışığıyla bekler olduk, onu beyaz perdede görmeyi iple çekiyoruz. Fleabag’in sevilmesinin pek çok farklı sebebi olabilir, çağının benzer türdeki eserlere göre fark yaratıcı unsurlara sahip Fleabag’i benim sevmemin nedeni, içimdeki Fleabag’le beni yüzleştirmesi.</p><p>Fleabag’in 1. sezonunu kendinden nefret eden bir kadının kayıp, yasla başa çıkma/çıkmakta çuvallama hikâyesi, 2. sezonunu ise en yakın arkadaşını kaybettikten sonra sevebileceğine ve kendini affedebileceğine inanma hikâyesi üzerinden çıktığı bir yolculuk olarak kısaca anlatmak mümkün ama ben biraz daha derinlere kulaç atmak istiyorum.</p><h4><strong>Dördüncü Duvarın Yıkımı</strong></h4><p>Fleabag’e her şeyden önce kendine ve sonrasında çevresine bakışından doğru “tanı koyma” gayesini eleştirerek başlamak istiyorum. Bir keresinde Twitter’da Fleabag’in narsist olduğunu öne süren bir tweet’e rastlamıştım ve internetten biraz araştırma yapınca fark ettim ki; İngilizce kaynaklarda da Fleabag’in zihinsel bir hastalıkla yaşadığı tanısını koyanlar olmuş. Açıkçası TV ya da sinemadaki her “arıza” karaktere bir tanı koyma yaygınlığını ve buna duyulan arzuya yabancı ve mesafeliyim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*XFchhwGdlF5PlanKrHb-sg.png" /></figure><p>Fleabag’de dördüncü duvarın yıkımı, karakterin pedere aşık olması vb. gibi olaylardan dolayı aslında kendisinin borderline, narsist, antisosyal, ilgi çekmesi gerektiğini düşünen histerik biri vs. olduğunu söyleyen yazıların olduğunu duydum, tweet dizilerine rastladım. Bundan rahatsızlık duyuyorum; bunun en önemli sebebi zihinsel hastalıkların fetişleştirildiğini düşünmem. Tuna Erdem <em>Fetiş İkame</em>[1]’deki yazısında “fetiş haline getirme” olgusundan bahseder ve şöyle tanımlar: “Bütünün içinden çekilip çıkartılan tek bir parçaya aşırı önem atfeden ve bu parçaya indirgenen bütünün önemsizleştirildiği bir mekanizmayı tarif ediyor. Yani, parçayı büyütüp bütünü önemsizleştirdiğimiz bir işlem söz konusu. Bu işlemin düşünce alanındaki muadili ise kelimeleri, terimleri, kavramları fetiş haline getirmek demek. Başka bir deyişle, içinde yer aldığı anlamsal bütünü yok sayacak derecede tek bir kelimeye takılmak, kelimeye içinde yer aldığı cümle, paragraf, metin, kitap veya külliyattan daha büyük önem atfetmek, fetişleştirmek demek.” Bunu Fleabag’e tanı koyma meselesi üzerinden düşündüğümde, kişilik bozuklukları olarak tarif edilen zihinsel hastalıkların fetişleştirilmesini, dizinin bütününü anlamadan Fleabag’in belirli davranışlarına ve dizideki bazı sekanslara takılıp tüm hikâyenin içinde bunların bağlamını görmezden gelip, hikâye ile etkileşimini kuramayıp “psikanaliz kasıcam” derken aslında psikiyatristliğe soyunmak olarak nitelendiriyorum.</p><p>Öte yandan yaşanılan olayların ardındaki “gizemi”, zihinsel bir hastalığın olduğunu öne sürerek açıklamak, ufuk açıcı bir buluş gibi duyuluyor; bu da zihinsel hastalıkları öteki kılan bir anlayışın ürünü. Herkesin sağlıklı varsayıldığı, hastalıkla yaşamanın damgalandığı toplumda “egzotik bir nesne” olarak görülüyor zihinsel hastalıklar. Neden “arıza”, “karmaşık” olarak görülen kadınların illaki zihinsel bir hastalıkla yaşaması gerekiyor ve onlara tanı koyma arzumuz bu kadar yüksek? Fleabag’in bir zihinsel hastalıkla yaşaması da muhtemel, herhangi birimizin yaşayabileceği gibi ama dizinin bu konuda açıkça bize sergilediği hiçbir gösterge yok. Gösterge yokken, bir beyan yokken, belirli “semptomlar”la tanı koyma arzusu, argümanı daha “sıradışı” kılma gibi geliyor kulağa. Sıra dışılığın çıkış noktasının zihinsel hastalık tanısı koyma olması, “normal” ile “normal olmayan” sınırını çizmesi anlamında ayrımcı ve ötekileştirici bir yaklaşım.</p><p>Phoebe Waller-Bridge’in yazdığı ve oynadığı tek kişilik oyundan beyaz cama uyarlanan Fleabag’teki dördüncü duvar yıkımının en önemli nedenlerinden biri bence bir tiyatro uyarlaması olması. Yani tek kişilik bir tiyatro oyununun, sahnedeki tekniğin beyaz cama yansıması. Bu tekniği karakteri patolojikleştirmek için bir neden olarak kullanmak, “‘patolojik’ karakter ve sorunsuz biçimde eğlenen, ‘normal’ varsayılan seyirci arasında net bir sınır çizimini ima ediyor”[2]. Benim için Fleabag, çoğumuzun yaşama ihtimali çok yüksek olan bir hikâye ve deneyimi, kaybıyla başa çıkmaya çalışan şehirli genç bir kadın üzerinden anlatıyor. Fleabag’in izleyiciyle konuşurken “kafayı seksle bozmadım, sadece düşünmeden duramıyorum; uygulanış şeklini, o garipliğini, dramatik yanını.” demesi, bize kendini dikizlettiği “tuhaf” seks sahneleri, bir kadın olarak genelde erkekleri “seks objesi” olarak görmesi, “kötü feminist” imajı, çevresiyle derin diyebileceğimiz bir bağ kurmaması, konunun neredeyse hep sekse gelebilmesi, cinsellikle ilintili “nahoş” espriler yapabilmesi, hatta çevresine karşı patavatsız ve nobran olabilmesi, görünürde genel ahlak anlayışından aykırı yaşıyor olmasının yanı sıra kendinden nefret ettiği gerçeği, türdaş diyeceğimiz diğer yapımlarla arasına fark koyuyor. Bu farkı güçlendiren bir diğer etken de<em> </em>buzdağının görünmeyen kısmında derinleştikçe karakterin hem kendisiyle hem çevresiyle ilişkisinin dönüşmesi diyebiliriz. Görünen buzdağının diğer tarafını görmemizi kolaylaştıran ve olayların göründüğünden farklı olduğunu bize etkili biçimde sunan, tekniğin kendisi aslında. “Fleabag sizi iyi olduğuna ikna etmeye çalışıyor ve yaşadıklarına dair tanıklığın aralıksız biçimde sürmesinin nihayetinde sona ermesi gerekiyor. Çünkü bunu devamlı sürdüremez.” Waller-Bridge, projenin başında karakteri ve karakterin her adımını izleyen bir seyircinin olması, o karakter için orada olması, böylece karakterin arkasını döndüğünde, izleyicilerin güleceği ve alkışlayacağı fikrini düşündüğünü ve bu fikrin kulağa son derece eğlenceli geldiğini söylerken (hikâyenin) gerçeğin kendisinin bir kâbus olduğunu dile getiriyor. “Çünkü seyirciye sürekli performans sergilemen gerektiğini hissediyorsun. Gözlerin her zaman senin üzerinde olacağı fikri, karakterin sonrasında kırılması için oluşturulmuş mükemmel bir baskı. Çünkü Fleabag dürüst değildi, doğruları söylemiyordu. Bence onun yolculuğu, en önemli görünen şeyin kaymasıyla bizim onun gerçekte kim olduğunu ve neyi gizlediğini görebilmemizi sağlıyor.”[3]</p><p>Aslı Ildır “ekranın dışı, seyircinin yanı şeklinde bir özgürlük alanı” olarak tanımladığı dördüncü duvarın yıkımını başkası adına utanma estetiği olarak açıklarken[4] bir yandan Fleabag’in kendisiyle, yasıyla ve kayıplarıyla yüzleşemediği için sürekli onu izleyen biri olduğu mizansenini yaratması, ona tek keyif veren olay gibi görünüyor, çünkü onun için bu bir oyun gibi. “Dikkat çekmenin ve dikkat dağıtmanın anlatı yapısının bir parçası olması oyunu.”</p><p>Kaybettiği en yakın arkadaşı Boo’nun onun yerine geçerek, Fleabag’in kendisiyle yüzleşmesine alan açmasından[5] sonra Boo ve Boo gibi birinin hayatındaki yokluğu sebebiyle Fleabag’in artık bunu yapamaması ve sürekli bunun üstünü örtme niyeti, seyirciyle “en mahrem” anlarını paylaştığı, sınır dediğimiz şeyin pek olmadığı bir etkileşime yol açıyor. “Böylece dördüncü duvarın yıkımı, seyircinin dikkatini yönlendirip değiştirmenin güçlü bir yolu halini alıyor.” Dördüncü duvarın yıkımını, kendisiyle aynada karşılaşmamak için örttüğü bir örtü gibi düşünebiliriz, bizi bir engel olarak kullanıyor aslında. Farkındaysak Fleabag, “durmadan ağlamak istiyorum” dediğinde, oturduğu aile masasında Boo’dan bahsedildiğinde, üvey annesi merhum annesini hatırlattığında, bir ebeveyn olarak çocuklarıyla nasıl iletişim kurması gerektiğini bilmeyen babasıyla bunu yapmaya çabaladığı nadir anlarda, seksi pederle işler kızıştığında bize bakmıyor. 1. sezonun son bölümünde, “gerçekler” su yüzüne çıktığında ise, bizimle kurduğu iletişimin ona keyif verdiği değil, onu kapana kısılmış gibi hissettirdiğine şahit oluyoruz[6].</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/710/1*a9SnMkHReiSPJedgX-XELA.jpeg" /></figure><p>Inge Van De Ven, bu yakınlık içeren dikkat dağıtımını ve seyircinin dikkatinin manipüle edilmesini zihinsel hastalığa değil; aksine bu tanıyı eleştirerek biriyle iletişim halindeyken telefona bakma alışkanlığımızla benzer olduğunu öne sürüyor. Son derece gündelik, toplumda hakim bir edim olarak “kontrol etme alışkanlığı”. Dikkat dağıtma-çatışma teorisi (<em>the distraction-conflict theory</em>) olarak tercüme edilebilecek bir teori üzerinden giderek duvarın yıkımını açıklıyor. Bu teoriye göre, başkalarının varlığı bizi yaptığımız işten alıkoyar; bu da dikkat çatışmasına yol açar. Tıpkı sosyal medyada aktif olma hali gibi Fleabag’in hem kendi hem de seyircinin dikkatini dağıtmak için teknoloji ve performansı kullandığını belirtiyor. Sıradan ya da samimi fark etmez, hayatıyla ilgili sürekli notlar ekleyip yorum yapıyor, yayın yapıyormuş gibi gündelik hayatının ve düşüncelerinin kaydını tutuyor Fleabag. Bu bağlantı, yakınlık kurduğu kadar bağlantı kopukluğu da yaratıyor. Fleabag’in “gizli kamera arkadaşı” olan biz seyirciler, muhatap olduğu gerçek insanlarla bağlantısının kopmasına katkı sağlıyoruz. Sahnede bize yüzünü döndüğü her an, hayatındaki insanla bağını, biriyle birlikteyken telefonuna gömülerek onunla ilişkisini o anda bir süreliğine kesen herhangi biri gibi etkin biçimde kesiyor[7]. Çünkü annesini ama özellikle en yakın arkadaşı Boo’yu kaybettikten sonra Fleabag insanlarla nasıl yakınlık, ilişki kuracağını bilemiyor, bu konuda çuvalladığı belli olmasın, -ki çuvallıyor- böylece içindeki acı dışarı çıkmasın diye durumun üzerine gitmektense onu baskılamaya çalışıyor. Ama bölümler ilerledikçe aslında istediği gibi baskılamakta başarılı olamadığını görüyoruz.</p><h4><strong>Fleabag ve büyük çaresizliği: İlişkiler ve arkadaşlık</strong></h4><p>Fleabag ile ilgili ilk dikkatimi çeken, isimdi. Karakterin kendisine seçtiği isim: <em>Fleabag</em>. Fleabag, <em>birinin</em> <em>nefret ettiği kişi ya da şey</em> demek. Kendisine <em>bok çuvalı </em>diyen ve ona o şekilde hitap etmemizi isteyen, “gerçek” adını hiç öğrenmediğimiz gibi dizideki karakterlerden hiçbirinin adıyla hitap etmediği, aslında isimsiz diyebileceğimiz bir karakter, Fleabag.</p><p>İlk sezon boyunca kendinden tam anlamıyla nefret ediyor. Ve bu nefret, büyük ölçüde toplumsal normlarla ilgili. Neredeyse her konuda, özellikle ilişkilerde kişinin kendini suçlama eğiliminde olabilmesi, en yakın arkadaşını kaybetmesi ve bunun kendisi yüzünden olduğunu düşünmesi, yalnız hissetmesi, onu olduğu gibi sevebilecek birinin olmadığını, katlanılmaz olduğunu düşünmesi, başarısız olduğunu düşünmesi, hayatında “düzgün” giden hiçbir şeyin olmadığını düşünmesi, özellikle hayatında bir şeylerin iyi gittiğini gördüğü biri varsa. -Ki onun da aslında iyi gitmiyordur.-</p><p>30’lu yaşlarında olan Fleabag, mükemmeliyetçi, iş hayatında hırslı ve başarılı kardeşi Claire’in aksine kendini bir iş kadını olarak ciddiye almaz ve Boo ile açtığı kafeyi ona karşı kefaretini ödüyormuş gibi işletmeye devam eder ama ödeyemediği faturalar ve para kazanmayı pek de becerememesi sebebiyle kapatmanın eşiğine gelir. Fleabag, toplumun başarı olarak addettiği şeyleri başaramamış bir karakter. Başarılı bir işi ve kariyerinde (?) yükselme gibi bir azmi yok, 30’lu yaşlarında ve para için ailesinin desteğine ihtiyaç duyuyor, evli değil, çocuğu yok ve meşru görülebilecek tek eşli bir birlikteliği de yok. Dizide daha önce bir şirkette çalışırken sonrasında gine domuzu temasına evrilecek bir kafeyi en yakın arkadaşıyla açtığını öğreniyoruz. Başarılı addedilen, rekabet içeren, patronların emek sömürdüğü alanlardan kaçma, kendilerine ait bir alan yaratma arzusu olduğunu fark ediyoruz, Fleabag’in kendisini yıkmaya çalışmasına neden olan o hazin olay gerçekleşmeden önce.</p><p>Boo’nun ölümü, onun için büyük bir kayıptır çünkü Fleabag’in başka bir arkadaşı yoktur, onunla doğru düzgün dayanışan kimse kalmamıştır. Büyük bir boşluk ve yalnızlıktır hissettiği: “Hiç arkadaşı olmayan, kalbi boş bir kız.” Tabii biz seyircileri saymazsak. Fleabag erkekleri, “yetişkinliğinin çoğunda seksi, boş kafasının içindeki çığlığı duymamak için kullanmak” amacına araç olarak kullanır. Kendisinin isteklerini önemsizleştirerek “hayır” diyemediği adamlarla seks yapar. Birisinin onu arzuladığını hissetmesi çok daha belirleyici bir rol oynar. Kendisinde uyandırdığı hisler o kadar önemli değildir, seks partnerleriyle kurduğu ilişkide. Çünkü buna değer birisi olduğunu, bunu hak ettiğini düşünmüyordur. Boo’nun ölümü, en yakın arkadaşını kaybetmesinin yanında yaşadığı suçluluk duygusuyla Fleabag’de travma yaratır ve bu travma “aaa arkadaşın mı öldü?, “sevgilisiyle mi yattın?!” gibi büyük tepkiler veren genel ahlakçı toplumun üzerinde yarattığı baskıdan kaynaklıdır. Boo’nun onun için yaptıklarıyla kendisinin Boo’ya yaptığı şeyi karşılaştırdığında, Boo’nun yaptıkları altında ezildiğini hisseder ve kendini giderek daha fazla suçlar. Fleabag’in bize anlattığı hikâyede Boo ile nasıl tanıştığına ya da Boo için neler yapmış olduğuna tanık olmuyoruz, tek gördüğümüz genelde Boo’nun Fleabag’in yanında olması, ona olan coşkun sevgisi ve anlayışlı tavrı. Kendisini “açgözlü, sapık, bencil, duygusuz, kendine feminist bile diyemeyen, ahlaki yönden çökmüş bir kadın” olarak gösteren Fleabag için Boo muhteşem bir arkadaştır. Oysa Boo’nun dediği gibi “insanlar hata yapar.” Fleabag’in bunu içselleştirdikten sonra yaşadığı dönüşüme 2. sezonda tanıklık ediyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4m0PKnyGPPoUf6B1lsvesQ.png" /><figcaption>Peder (Andrew Scott) ve Fleabag (Phoebe Waller-Bridge)</figcaption></figure><p>Fleabag’in pederle ilişkisini, kendisinin Tanrı ile yarışması olarak yorumlayıp buradan doğru Fleabag’e tanı koyulmasına da şahit olmuştum, ben ise gündelik yaşamda karşılaşabileceğimiz “farklı dünyaların insanları” olan iki kişinin duygusal anlamda hem birbirleriyle hem de kendileriyle çatışması olarak yorumlamayı tercih ederim. Tanrı ve pederin, dizinin kendine has mizah dilinin bir ürünü, bir motif olduğunu düşünüyorum. Hani belki olur ya, birinden hoşlanıyorsundur ama kafan, duyguların karışıktır; karşındakini tatlı buluyorsundur, bir potansiyel vardır ama bir şeyler engel olur, sürmesi mümkün olmaz. Bu noktada travmediden (<em>the traumic</em>) bahsedilebilir. “Travmedi bir tür olarak komedide karanlık, trajedide gülünç durumlardan yararlanır.”[8] Fleabag, kardeşi Claire yüzüne vurana kadar bizden gizlediği olayı seksi pederle de paylaşmak istemez ve pederle ilişkileri derinleştikçe onunlayken etkileşmemeye başladığı bizlerle iletişim halinde olduğunu, pederin fark etmesinden kaçınır. Engellenmesine rağmen bir şekilde sızan “gerçek”, gerilimin kendisini yaratır ve travmedide gerçek kimseyi özgürleştirmez, komediyi bir şekilde zaman zaman ortaya çıkaran işte budur. Fleabag ile seksi peder birbirlerine aşık olurlar ama “aşk asla otoriter değil. Aşk her daim, amaçsızlaşmaksızın kendi amaçlarına olan bağlılığını ihlal etmeye dayanıyor.”[9] Seksi peder Fleabag’e karşı merak ve ilgi duysa da “gerçekten dönüşmek istediğini kabul etmez.”[10] Böylece birbirlerini sevdiklerini söyleyerek otobüs durağında yollarını ayırırlar.</p><p>Fleabag, çuvallamanın hakkını veren bir karakter, yolculuğu boyunca içindeki şapşalla karşılaşıyor, ondan beklenen başarılara imza atmıyor, yetersiz kalıyor, ilgisi kesinlikle dağılıyor, yan yollara sapıyor, sınırlarla karşılaşıyor, yolunu kaybediyor, hem bize hem de karşısında savunmasız kaldığı pedere karşı hakimiyetini yitiriyor[11]. İçindeki acıyı baskılamak için cinsel olarak açıkça konuşuyor, rahatsız bulunabilme pahasına. Yasa, kaybı anmaya dair çuvallamasıyla beraber kendini affedebileceğini düşünmesi, Fleabag’in kendisinden tamamen farklı görünen kardeşi Claire ile teğet geçen deneyimlerini ortaklaştırabilmesini, duygudaşlık kurmasını sağlıyor. Çatışmalarla ilerleyen ilişkileri dayanışmaya evriliyor; “birinin diğerine açıldığı ve diğerini hesaba alan bir yargılama, düşünme ve eyleme kapasitesi”[12] yani bir arkadaşlık ilişkisine… Fleabag, karakterlerini sabit ve keskin iyi-kötü kategorisine sokmayan, “ilişki” dediğimizde de karakterlerin kendileriyle ilişkisini de düşünmemiz gerektiğini bize hatırlatan bir yapım. Dördüncü duvarın yıkımı bu konuda önemli bir hatırlatıcı. Özellikle Fleabag’in ailesi ile ilişkisi dost-düşman[13] ayrımını da keskinleştirmiyor hatta dost-düşman arasında bir bağ olduğunun altını çiziyor.</p><p>Otobüs durağından ayrılırken “gizli kamera arkadaşı” olarak bizi durdurduğunda, belki de kendisiyle dost olmaya[14] yol almak üzere herhangi bir ebedi hoşnutluk[15] vadetmeden, bize Alabama Shakes’in <a href="https://www.youtube.com/watch?v=izEOb32V8Ok&amp;list=RDizEOb32V8Ok&amp;start_radio=1"><em>This Feeling</em></a> isimli şarkısı eşliğinde hoşçakal diyor; bize de çizilen bu kavise[16] “eyvallah” demek düşüyor.</p><h4>Notlar</h4><p>[1] <em>Sinema Kuramının Fetiş Haline Getirdiği Psikanaliz</em>, <em>Fetiş İkame</em>, syf. 92–93, Sel Yayıncılık.</p><p>[2] Inge Van de Ven, <a href="http://cognitionandculture.net/blogs/inge-van-de-ven/its-like-you-disappear/"><em>‘It’s like you disappear’ — Fleabag’s Attentional Conflicts</em></a></p><p>[3] <a href="https://www.npr.org/2019/05/13/722776834/fleabag-and-killing-eve-creator-phoebe-waller-bridge-is-full-of-surprises#:~:text=Terry%20Gross-,&#39;Fleabag&#39;%20And%20&#39;Killing%20Eve&#39;%20Creator%20Phoebe%20Waller%2D,Bridge%20Is%20Full%20Of%20Surprises&amp;text=of%20Amazon%20Prime-,In%20the%20second%20season%20of%20Fleabag%2C%20the%20title%20character%20tries,%22%20Phoebe%20Waller%2DBridge%20says."><em>‘Fleabag’ And ‘Killing Eve’ Creator Phoebe Waller-Bridge Is Full Of Surprises</em></a></p><p>[4] <a href="https://altyazi.net/altyazi/fleabag-cok-uzak-fazla-yakin/"><em>Fleabag: Çok Uzak, Fazla Yakın</em></a><em>, Altyazı, 189. sayı</em></p><p>[5] Boo’nun yerine geçtiği Fleabag, kendisine şunları söyleme imkânı bulur:<em> “Kendini ciddiye almıyorsun. Ailenle iletişim kurman lazım. Ablanı kışkırtmayı bırak ve büyü artık. Bir iş kadını olarak kendini ciddiye almıyorsun. Sıçtığımın faturalarını ödemen gerek. Harry’e karşı daha kibar olmalı ve yeni bir şapka almalısın.”</em></p><p>[6] Bu durumun aynısı olmasa da benzeri 2. sezonda seksi pederin Fleabag’in kafesini ziyaret etmesinden sonra yaşanıyor. Annesinin cenazesine dair anılar hafızasına hücum ederken, Fleabag resmen aramızda kovalamaca varmış gibi bir sekans yaratır ve biz seyircilerden kaçmaya çalışır.</p><p>[7] <em>Intimate distractions: Fleabag’s manipulations of audience attention, </em>Yayımlanma tarihi: 19 Mart 2021.</p><p>[8] <a href="https://post45.org/2020/11/the-traumic-on-bojack-horsemans-good-damage/"><em>The Traumic: On BoJack Horseman’s “Good Damage”</em></a>, Lauren Berlant. Yayımlanma tarihi: 22 Kasım 2020.</p><p>[9] <em>Aşkta Kimse Hükümdar Değil</em>:<em> Lauren Berlant ve Michael Hardt’la Söyleşi</em>, Heather Davis &amp; Paige Sarlin, çev.: Simge Sargın. Amargi Dergisi, 33. sayı. syf. 19.</p><p>[10] Seksi peder Fleabag’in evinde ona karşı duygularını açıkça ifade ettiği bir an şöyle bir cümle kurar: “<em>Bu hayat için çok şeyi feda ettim, çok şeyden vazgeçtim.</em>”</p><p>[11] <em>Çuvallamanın Queer Sanatı</em>, Jack Halberstram, syf. 168., çev.: İpek Tabur, Sel Yayıncılık. (Billy Holzberg ve Auro Lehtonen, yazdıkları <a href="https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14680777.2021.1922485">makalede</a> Fleabag’in seksi peder ve Harry başta olmak üzere hayatına giren erkeklerle ilişkisini heteropesimizm ekseninde değerlendirir. Makalede Fleabag “yeterince” bi+ olarak görülmüyor, pederle ilişkisi direkt cinsiyet üzerinden normatif olarak değerlendiriliyor. Ben ise “başarısızlığı” merkeze alarak Fleabag’in ilişkilerde “çuvallamasına” odaklanmak istedim.)</p><p>[12] <em>Arkadaş Olmak ya da Bir Ortak Dünyaya Sahip Olmak, </em>Nilgün Toker, Amargi Dergi, 33. sayı. syf. 33.</p><p>[13] <em>Dostluk politikalarının imkânı üzerine bir taslak, </em>Ali Orhan Yılmaz, Kaos GL: “<em>Düşman ve dost varoluşsal olarak birbirlerini gerektiren, ayrı düşünülemeyecek iki kavramdır.</em>”</p><p>[14] <em>Kendiyle Dost Olmak, Hayatı Nasıl Kolaylaştırır?, </em>Wilhelm Schmid, İletişim Yayınları. Çev.: Tanıl Bora</p><p>[15] <em>Mutsuz Olmak: Bir Yüreklendirm</em>e, Wilhelm Schmid, İletişim Yayınları, çev.: Tanıl Bora</p><p>[16] Phoebe Waller-Bridge: “<em>Fleabag geçtiğimiz iki sezondur en büyük yolculuğuna çıktı. Kendinden nefret eden biri olarak başladığı yolculuğunu yeniden sevebileceğine ve kendini affedebileceğine inanarak sona erdirdi. Çizdiği bu kavise saygı duymak zorundayım</em>” -<a href="https://www.elle.com/culture/movies-tv/a28790172/everything-phoebe-waller-bridge-has-said-about-fleabag-season-3/">Everything Phoebe Waller-Bridge Has Said About <em>Fleabag</em> Season 3</a>.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6846641a64c8" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bizim-al%C4%B1k-fleabagimiz-6846641a64c8">Bizim Alık Fleabag’imiz</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Bir Şiddetsizlik Pratiği Olarak Veganlık]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bir-%C5%9Fiddetsizlik-prati%C4%9Fi-olarak-veganl%C4%B1k-6067e56d83ea?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6067e56d83ea</guid>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <category><![CDATA[şiddetsizlik]]></category>
            <category><![CDATA[şiddet]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[hayvan-hakları]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 01 Jun 2025 18:47:10 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-07T11:03:02.141Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>“Şiddetsizlik belki de toplumda kemikleşmiş ve öğrenerek büyüdüğümüz bilişsel çelişkimizle yüzleşip insan olarak toplumdaki avantajlı konumumuzun ve kendi failliğimizin ayırdına varmamızla hayata geçirilebilir.”</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*VqCgQnfTogGDsfwAXNlo6A.png" /></figure><p><em>Bu yazı ilk olarak Kaos GL Dergisi’nin Şiddetsizlik dosya konulu 195. sayısında yayınlanmıştır. Burada düzenlenmiş ve güncellenmiş hali paylaşılmıştır.</em></p><p>Şiddetsizlik hakkında konuşmak, şiddeti görünür kılmayı gerektirir. Bunun için de toplumun inşa ettiği hiyerarşi piramidinin en altına bakmak, en altı oluşturan sınıfın toplumdaki konumlarını ve bizim bu sınıfa karşı sorumluluğumuzun farkına varmamız gerek.</p><p>Tabağımızda, dolabımızda hissedebilen, yaşamının farkında olan bir varlığın bedeni ve beden parçaları varsa, sırf biz insanlar için, çıkarımız uğruna adilce yaşamaları hak görülmüyorsa, bu adaletsizliği ve yanlışı damak tadı, zevk, alışkanlık, gelenekle gerekçelendirebiliyorsak nasıl şiddetsiz bir dünya tahayyül edebiliriz ki? Hayvan bedeni, çıktısı, salgısı yerken ya da hayvan tüyü, kılı veya derisi giyerken şiddetsizliği konuşmamız nasıl mümkün olabilir? Sömürüyü ve şiddeti sürdürdüğümüzde, bunlara ortak olduğumuzda şiddetsizlik talebimiz ne kadar samimi ve gerçekleşmesi olağan olabilir?</p><p>Şiddetsizlik belki de toplumda kemikleşmiş ve öğrenerek büyüdüğümüz bilişsel çelişkimizle yüzleşip insan olarak toplumdaki avantajlı konumumuzun ve kendi failliğimizin ayırdına varmamızla hayata geçirilebilir.</p><p>Bilişsel çelişki derken parmak bastığım, kediyi köpeği koruyup kollamamız gereken “dost canlılar” görürken tabağımızda bir hayvan bedeninin ya da çıktısının, bardağımızda salgısının bulunmasını olağan karşılayabilmemiz ve gerekçelendirebilmemiz.</p><p>Veganlık, şiddetsizliğin pratik biçimlerinden biri ve politik bir eylemlilik. İnsan olmayan hayvanların yaşam ve köle olmama gibi temel haklarının olduğunu, toplumda eşya olarak görülmesinin ve kullanılmasının yanlış olduğunu beyan etmek demek. Hissedebilen insan harici varlıklara keyfi olarak acı çektirmenin gerekçelendirilemeyeceğini, onlara şiddet uygulamanın ve bunu talep etmenin yanlışlığını ve haksızlığını ifşa eder. Veganlık; insan olmayan hayvanların insana ait birer eşya olduğunu kabul etmeme, onlara yönelik şiddete karşı olmak ve bunlar için hissedebilirliği esas almaktır.</p><p>Hissedebilirlik, acı hissetmenin, acı çekebilirliğin yanı sıra yaşamın farkında olma, bir şeyi yapmayı tercih etme, arzulama ya da istemek anlamına gelir. Merkezi sinir sistemi ve acı reseptörleri olduğundan neredeyse tüm insan harici hayvanlar hissedebildiğine göre yaşamlarından çıkarı var ve gereksiz yere acı çekmek istemeyecekler. Kendilerine acı çektirecek, tehlikeli bir durum olduğunda acıdan kaçmaya çalışacaklar. Sevgi, neşe, zevk, haz, keyif, şefkat, öfke, üzüntü, keder gibi duygular hissedebilen insan olmayan hayvanlar çevrelerini algılar, kendilerine ve çevresine/ailesine zarar verecek bir durumla baş başa kaldıklarında kendilerini ve çevresini korumak isterler. Bu durumlara karşı davranışlarıyla <em>cevap verirler</em>.</p><p>Hayvanların hissedebiliyor olması, onları temel hak sahibi kılar. Yaşamlarının farkında olmaları onların, biz insanları kendilerine karşı sorumlu kılan etik (ahlaki) toplulukta olmalarını sağlar. Türleri, insan olmamaları sebebiyle hayvanlara zarar vermemiz, onlara şiddet uygulamamız, onlardan tamamen kendi çıkarımız için yararlanmaktan kaçınmamamız, onları öldürmemiz ve öldürülmelerine sebep olmamız, bunları talep etmemiz ayrımcılığın ve hak ihlalinin eyleme dökülmüş hali. Bu ayrımcılığa <em>türcülük</em> denir ve veganlık hayvanların adilce yaşama hakları olduğunun kabul edilmesi gerekliliğini savunarak türcülüğe karşı durur.</p><h3>Türcülük: Hayvanlarla ilişkimizi belirleyen bir ayrımcılık ve şiddet biçimi</h3><p>İnsan olarak insan olmayan hayvanlarla ilişkimiz, türcülük esaslı. Bazı hayvanların yaşaması, bazılarının ise kendimizin hayatta kalması için ölmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bu da insan olmayan hayvanlara tamamen kendi çıkarımızı esas alarak yaklaştığımızı gösteriyor. Veganlık da toplumda ve hayatta sürekli insan ve hayvan çıkarının karşı karşıya kaldığı ilüzyonunu ortadan kaldırmaya çalışarak temel hak anlamında insanla insan olmayan hayvanların eşit gözetilmesi gerekliliğini öne sürer.</p><p>Türcülük, insan harici hayvanları sorumlu olduğumuz ahlaki topluluktan dışlayan bir ayrımcılık biçimi. Onların keyfi olarak canını yakabileceğimizi, onları öldürebileceğimizi gerekçelendirmemize izin verdiği gibi insan olarak bu konuda hesap verebilir, sorumlu bir konumda olmadığımıza bizi inandırır.</p><p>Aslında hayvanların acı çektiğinin ve öleceklerini ya da zarar göreceklerini anlayınca bundan kaçmaya çalıştıklarının çoğu insan farkında ancak toplumda kabul edilen insan üstünlüğü ve hayvanların mal ve kaynak olarak görülüyor oluşu bunu daima gözetmemiz gibi bir sorumluluğumuz olmadığı sanrısını benimsetir bize. Zaten olduğunu kabul etmediğimiz bir şeyi (hak, çıkar) gözetmemiz de gerekmez.</p><p>Hayvanlar bizim için öldürülürken ayrıca bizim için dünyaya getirilir, yetiştirilir ve yaşatılırlar. Bizim için yaşatılmalarının sonu kaçınılmaz olarak ölüm. Bu bitmeyen, kurumsallaşmış ve sistematik bir şiddet döngüsü. Çünkü hayvanlar, “insanlara ait bir şey gibi” kullanılır ve işe yaramadığı, verim alınamadığı durumda artık yaşamasının bir önemi kalmaz. “Daha insani”, “daha adil” olarak sürdürülen hayvancılık sistemi diye bir şeyin imkanı yok çünkü hayvanlar biz insanlar için birer araç. Aracı nasıl kullandığın, ona nasıl muamele ettiğin, üretilen, meydana getirilen “şey”in kalitesi, satılabilirliği ve pazarlanması için önemli olabilir ama araç haline getirilmiş “şey” için bunun hiçbir önemi yok. “Metalaştırma ve sömürüyü sona erdirmek aynı taktikleri kullanmakla” mümkün olmayacağından sorunun kaynağını yani hayvanların mal mülk ve kaynak olarak görülmesini, bunu ortadan kaldırmayı hedef almak gerekir. Bu sömürü dinamiğinin, baskı ve zulme dayalı zarar verici toplumsal ilişkilerin varlığını sürdürmesi, sorunun kaynağına bağlı.</p><p>Veganlık toplumda “şey” haline getirilmiş insan olmayan hayvanları, hayattan ve insanlarla bağının insan tahakkümüyle koparılmasını, onların aslında içkin (ahlaki) değere sahip olduğunu söyleyerek sorunsallaştırır. Hissedebildikleri, yaşamaktan çıkarı olduğu için hayvanların adilce yaşaması, başka birinin keyfine göre verdiği bir değere değil, kendilerinde doğuştan bulunan değere bağlı. İçkin değer, hatıralarımız, zevkimiz, ilgimiz sebebiyle birine ya da bir şeye verdiğimiz göreceli olan ayrı bir değerden bağımsız. İnsan olan ve olmayan hayvanların yaşamaktan çıkarını koruyan temel bir unsur. Toplumda karşılığını doğru bir biçimde bulmayan, türcü esaslı kullanılan “hayvan hakları”nın varlığını gerekçelendiren ve tanınırlığını zorunlu hale getiren içkin değerin kendisi. Veganlık da içkin değeri baz alarak tüm hayvanların hak sahibi olduğunu, insanın bunu keyfine göre ihlal edemeyeceğini beyan eder.</p><p>Şiddetsizlik, türcülüğün tanınmasını ve mücadele edilmesi gereken bir ayrımcılık biçimi olduğunu kabul etmeyi ama en çok da bunun lafta kalmamasını gerektirir. Baktığımızda pek çok örgütlenme türcülüğe karşı olduğunu söylüyor ama türcülükle sözde değil pratik eylemliliğin temel alınmasıyla mücadele edilebilir. Türü, hissedebilir bir varlığa şiddet uygulamak ve/veya bu sömürü ve şiddet döngüsüne ortak olmak için yeterli bir kriter olarak görmeye devam ettiğimiz müddetçe türcülükle mücadele etmemiz mümkün değil.</p><p>Türcülük derken sistematik hale getirilmiş, böylelikle kurumsallaştırılmış ve normalleştirilmiş bir güçten bahsederiz. Bu gücün kökeni, insanla insan olmayan hayvan arasında eşitliğin tahayyül edilemeyeceği hiyerarşik bir ilişki kuran, çeşitlilik ve çoğulculuğun tanınmaması gerektiğini empoze eden, bunları ihtiyaç fazlası gören ve tahakkümü doğallaştıran ikiliğin kendisidir. Tıpkı sırasıyla toplumsal cinsiyet, sınıf, ırk zulümleriyle örtüşen ve bunları doğallaştıran erkek/kadın, zihin/beden, medeni/ilkel ikilikleri<a href="https://kaosgl.org/#_ftn1">[1]</a>gibi.</p><p>Bob Torres, <em>Making A Killing: The Political Economy of Animal Rights </em>kitabında, kapitalist üretim ve güç ilişkilerinde hayvan sömürüsü ile hayvanlar üzerindeki insan tahakkümünün kaçınılmaz yerini ve insan harici hayvanların konumunu tarifleyip hayvan sömürüsü ilişkilerinin kapitalizm dinamikleriyle nasıl genişlediği, derinleştiği ve sürdürüldüğünden bahsederken hayvan sömürüsü ve hayvanlara karşı şiddeti kapitalizmin başlattığını öne sürmez. Aksine, hayvan sömürüsünün kapitalizm olmadan da var olabileceğini söyler<a href="https://kaosgl.org/#_ftn2">[2]</a>. Çünkü aslında mesele; toplumsal sorunları yaratan toplumsal ilişkilerle, hayvanları toplumda mal mülk olarak konumlandıran türcü algıyla, bu adaletsiz sosyal düzene katılmayı reddederek yani vegan olarak mücadele etmek.</p><h3>Veganlığı yaygınlaştırma yöntemi olarak şiddetsizliğin önemi</h3><p>Türkiye’deki hayvan hakları hareketine göz attığımızda veganların sayısını artıran yöntemin şiddetsizliği araç olarak kullanan veganlık odaklı hayvan hakları eylemlilikleri olduğunu söyleyebiliriz.</p><p>Butler’ın şiddetsizliğe dair konuşurken yaşamaya ve yas tutmaya değer görülmeyen hayatlardan bahsettiğini hatırlayalım. İnsan harici hayvanlar toplumda tam da bu konumda. Şiddetsizliği araç olarak kullandığımız hayvan hakları mücadelesinde, bazı hayvanların hayatlarının daha değerli olduğu, bazılarının ise feda edilebilir olduğunu söylemek mümkün mü?</p><p>Buna cevabımız “hayır” olur ancak hayvan hakları hareketine bütünüyle baktığımızda bunun ne yazık ki uygulandığını, bu doktrinin hayvanların toplumdaki konumlarını normalleştiren anlayış ve düzenle paralel olarak egemen olduğunu söylemek maalesef mümkün. Bu bölümde harekette karşılaştığımız, hayvan hakları adına yapıldığı söylenen birtakım eylem ve projeleri veganlık bakış açısıyla değerlendirmeye çalışacağım.</p><p>Şiddet, onu görmememizin gerekmesiyle varlığını sürdürür. Hayvanların sömürülen pozisyonda olduğu toplumsal ve ekonomik ilişkiler üzerine düşünmemek gücü sürdürür. Şiddetin normalleştirilmesinin yolu budur; kanıksamamızın sağlanması.</p><p>Ne yediğimiz, ne giydiğimiz, amacımıza araç olarak ne kullandığımız politik kararlardır. Öğrendiğimiz ve içselleştirdiğimiz türcülükle, hayvanları yemeyi, giymeyi, hijyen/kozmetik malzemesi olarak kullanmayı, hayvanlardan başka çeşitli şekillerde yararlanılmasını, sadece verim alınana kadar yaşatılmasını kanıksamış ve gerekçelendirir durumdayız.</p><p>Hayatımızı çepeçevre saran hayvan kullanımının bir vegan olarak veganlar için nasıl katlanılmaz olduğunu anlıyorum. O kadar acı ve zulüm sırf biz insanlar için hiç gerek yokken hayvanlara karşı gerçekleştiriliyor. Buna hemen son verme isteğini anlıyorum. Yine Butler’ın şiddetsizlikten bahsederken öne sürdüğü birbirimizden sorumlu olma halimizin, konu hayvanlara gelince yok sayılması, hayvanları önemseyen ve onlara karşı sorumluluğunu gerçekleştiren biz veganlar için katlanılmaz durumda. Fakat bu yine de hayvan kullanımını ve hayvanlara karşı şiddeti topyekün sona erdirmeye odaklanmak yerine reaktif davranmanın yeterli ve etkili olduğunu göstermiyor.</p><p>Reaktif davranmak, veganlığı temel almayarak ve sorunun kaynağına inmeyerek o anda ilgi odağı olan tek bir konu üzerine toplumda gündem oluşturmak olabilir. Bunu imza kampanyaları, sosyal medya ya da sokak eylemleri ile yürütülen tek konulu kampanya olarak da kavramlaştırabiliriz. Bununla birlikte son zamanlarda gündem olan iki örnekten yola çıkabiliriz: Sokakta yaşayan köpeklere karşı düşmanlık ve nefret ile Eros isimli bir kedinin İbrahim K. tarafından işkenceyle öldürülmesi.</p><p>Bu iki örnek, toplumsal ajandada son zamanlarda yer alan iki konu olmasıyla birlikte geçmişte buna benzer o kadar çok olay yaşandı ki. Meydana gelen olaylar bütünü ve gösterilen tepkiye bakınca bir şiddet döngüsünün içinde olduğumuzu hissediyorum. Sokakta yaşayan bir hayvan bir insan tarafından öldürülüyor ve tüm enerji hayvana işkence eden “o cani ve canavar” için harcanıyor. Hukuki anlamda yaşam hakları var görülmeyen çünkü yasada kişi değil mal olarak nitelendirilen hayvanları öldürmek hukuksal anlamda suç kabul edilmez. Bir eşyaya zarar vermiş gibi algılanıp para cezasıyla çarpıtılır ya da hiç ceza almaz katiller ve saldırganlar<a href="https://kaosgl.org/#_ftn3">[3]</a>. Bu gerçek yok sayılmaya devam ediliyor, çünkü bu gerçek tanınırsa aslında her gün, her saat hayvansal ürün elde etmek için gerçekleştirilen zulüm, sömürü ve şiddet ile bunları bizatihi talep ettiğimiz üzerine ve bunlara karşı üstümüze düşeni düşünmemiz gerekecek. Konfor alanımızdayken başkalarına sorumluluğunu ve suçunu hatırlatmak daha kolay. Bu sorgulamalara girmemek için en baştan o eylemi gerçekleştiren fail, cani ve canavar olarak etiketlenip ayrıştırılıyor. Böylelikle en baştan “o” ve “biz” arasında bir sınır çiziliyor.</p><p>Yaşanan olaydaki <strong><em>şiddetin büyüklüğüyle</em></strong> paralel olarak kısa bir an için belirli bir sayıdaki insanın gösterdiği reaktif tepkinin, toplumsal dönüşüme neden olabileceğine tanık olmadım şu ana kadar. Tamamen dışarıya dönük bir öfke patlaması yaşıyor ve bir süre sonra unutuyoruz. Bir déjà vu hali gibi. Yaşanan olaylar; kedilerin, köpeklerin maruz kaldığı şiddet ve işkence yaralayıcı ve öfkelendirici. Ancak bu durumlarda düşünmemiz gereken o insan olmayan varlıkların toplumdaki konumu. Bu konumu değiştirmeye odaklanmadıkça aynı olayları yaşayıp duracağız ve olaylar münferitmiş gibi gösterdiğimiz reaktif tepkiler vicdan rahatlatma seanslarından öteye gitmeyecek.</p><p>Bir insan bir kediye keyfi olarak zulüm ve işkence uygulamayı, varlığın insan olmamasıyla, onu kendisinden güçsüz ve aşağı değerde görmesiyle gerekçelendirebildiği için konu veganlıkla ilgili. Her gün milyarlarca kara hayvanı ve çok daha fazla deniz hayvanı hiç gerek yokken bize sadece gıda olsun diye öldürülüyor. Bu yaygın ve hakim düzene karşı katlanarak artan şekilde veganların olması gerekiyor. Hayvanların adilce yaşamalarının temel yolu, aksi durumun sorumlusu olan bizim vegan olmamız.</p><p>Üzerine geçim kaynakları ve endüstrinin inşa edildiği hayvan köleliğinin meşru olduğu bir toplumda sokakta yaşayan bir hayvanın güvende olduğunu söyleyemeyiz. “Hayvanlar mesaisi bittiğinde eve dönmekte serbest çalışanlar değil, tıpkı cansız bir nesne gibi tamamen sahip olunan, birinin malı, tek kullanımlık ve tazmini mümkün ‘şeyler’”<a href="https://kaosgl.org/#_ftn4">[4]</a>. Sadece eti, sütü, yumurtası, balı, yünü, derisi vs. için doğurtulan, yetiştirilen ve öldürülenlerin; hayatı insanların denetimiyle sürdürülenlerin konumu kölelikten başka bir şey değil. Tam da bu yüzden konu veganlıkla ilgili ve mücadelemizin temelini veganlık oluşturmalı.</p><p>Toplumda hayvanların genel geçer konumları kölelik iken yasalarda bu vahşet boyutundaki şiddete karşılık bulmanın mümkünlüğü tartışmalı. Yaptığı türcülük tanımı ve dikkat çektiği acı çekebilirlik mefhumuyla tanınan Richard D. Ryder, ahlaki ve yasal haklar arasında ayrım olduğunu ve ahlaki hakkın yasada tanındığında ve korunduğunda yasal bir hak olacağını öne sürer<a href="https://kaosgl.org/#_ftn5">[5]</a>. İnsan olmayan hayvanların hissedebildiklerinden etik toplulukta yer almaları için gereken temel kriter olan içkin değer ve saygı duyulmayı hak eden çıkarları toplumun çoğunluğunda ya da dikkate değer belirli bir yüzdesinde tanındığında yasal hakkın mümkünlüğünden söz edebiliriz.</p><p>Tek konulu kampanyalar genelde daha hızlı hareket edilebileceğini ve daha fazla insanın içinde yer alabileceğini düşündüğü refahçı çözüm arayışında ve hayvan refahı reformu talep ediyor. Bu talep, hayvanların mal olarak görüldüğü yasalarda, devlette çare ararken hayvan kullanımını sorunsallaştırmadığından çözümü hayvanların mezbaha ve çiftliklerde köleleştirildiği mekanın boyutunu genişletmekte bulabiliyor. Buna örnek olarak Kafessiz Türkiye’yi verebiliriz. Kafessiz Türkiye kazanım olarak markaların tavuk yetiştirirken ve onları öldürürken kafes kullanmamasını görüyor.</p><p>Refahçı diyebileceğimiz buna benzer projelerin stratejisini markalarla anlaşma üzerine kurması, refahçı olmadığını iddia eden ama muhatabını sıradan insan/halk ve insanların taleplerini belirleyici olarak görmeyip markalar, şirketler, endüstri, hükümet, belediyelerle çalışan başka projelerin (örneğin: Plant Based Treaty) de aslında hayvan refahı düzenlemesinden medet umduğunu gösteriyor. Sorunun kaynağına ve toplumsal dönüşüme odaklanmak yerine 3. tüzel kişilerin çıkarlarını dahil etmesi sebebiyle, yöntem olarak ve veganlığı yaygınlaştırdığı tartışmalı.</p><p>Tek konulu kampanyalar ve refah reformlarında hayvanlara karşı şiddetin boyutu önemli ve öncelikli. Şiddetin boyutu vurgulanarak kamuoyuna çağrı yapılması amaçlanır. Refahçılığın bu stratejisi veganlığı yaygınlaştırdığını iddia eden başka eylemlerde (örneğin; gerçeklik küpü) de kullanılabiliyor. Gerçeklik küpünde sokakta eylemcilerin gözlerini bağlayıp ellerinde tuttukları bilgisayarda hayvanların maruz bırakıldıkları fiziksel şiddeti ifşa etme motivasyonunda odağın şiddetin boyutu olduğunu düşünüyor; sorunun kaynağının endüstriyel şiddet boyutuna indirgendiği ve şiddet tekrar tekrar gösterildiği için eylemi hayvan hakları açısından sorunlu buluyorum. Bir hayvanın eşya olmadığının, onun şiddete uğrarkenki apaçık görüntülerinin gösterilerek anlatılamayacağını, böyle olmasını istemesek de günün sonunda hak nosyonundan saparak insanın tercihine bırakılan merhamet duygusuna seslenildiğini düşünüyorum. Şiddetin boyutuna odaklanılmasıyla hem şiddetin yeniden üretildiğini hem de belirli bir şiddet türüne dikkat çekildiğini iddia ediyorum. Bu da pek çok hayvanın yaşamını feda edilebilir kılıyor ve şiddetin normalleştirilme tehlikesini içinde barındırıyor. Sömürünün kabul edilebilir, asimetrik gücün doğurduğu şiddetin tolere edilebilir biçiminin olabileceği gibi tehlikeli bir anlayışı benimsetme riski olabilen bu yönteme karşı kırsal alanlarda ve köylerdeki hayvan kullanımına kamerasını doğrultan <em>Anima</em> filmini önerebilirim. <em>Anima</em>’nın bir sahnesinde yönetmen Yusuf Emre Yalçın keçilerden birinin, diğerlerinden neden ayrı tutulduğunu soruyor bir köylüye. Aldığı cevap hayvanın anasını tanıdığı için ondan süt emmeye çalışması oluyor. Yavru anasının sütünü içerse insanın içebileceği bir şeyin kalmayacağını söylüyor.</p><p>Veganlığın hayvan haklarının toplumda tanınırlığı ve kabulü için politik, mümkün ve sürdürülebilir bir alet edevat olması sebebiyle politika yöntemine ve eylemliliğe “her şekilde mübah” olarak bakmaktan ziyade ince eleyip sık dokumalı. Toplumsal hassasiyetler değil hayvan hakları ile çıkarı gözetilmeli ve türcülük sorgulanarak hareket edilmeli. Sömürü bireysel bir önyargıdan ibaret olmayıp ideolojik ve ekonomik bir sistemin parçası olduğundan antimilitarist feminist Cynthia Enloe’nun “sohbet aktivizm skalasında bir yerdedir, sohbet aktivizmdir.” sözünü hatırlatmayı ve veganlığın yaygınlaşması ile sürdürülebilirliği için bilgi, deneyim paylaşımlarını ve dayanışma ağları kurmayı son derece önemli bulduğumu söyleyerek yazımı noktalıyorum.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref1">[1]</a> <em>Feminism and the Mastery of Nature, </em>Val Plumwood, Routledge, syf. 43.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref2">[2]</a> syf. 16 &amp; 27.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref3">[3]</a> İstanbul’da İbrahim K.’nin tekmeleyerek öldürdüğü Eros isimli kedinin 13 Mart 2024&#39;te görülen davasında İbrahim K.’ye 2 yıl 6 ay hapis cezası ve yurtdışı çıkış yasağı verildi. Beş yıl boyunca herhangi bir ceza işlemezse bu cezayı yatmayacak. Duruşma sonunda sosyal medya hesabından açıklama yapan avukat İlke Acar ise “Arkadaşlar öncelikle tutuklama yok. Bu bizim için büyük bir dezavantaj, ayrıca iyi hal indirimi uygulandı, yani ceza üst sınırdan verilmedi. Eski karardan tek farkı HAGB’nin kalkmış olması, maalesef başka bir kazanım yok. Tek dileğimiz bu kararın üst mahkemeden dönmesi…”: <a href="https://bianet.org/haber/eros-u-olduren-ibrahim-k-2-yil-6-ay-hapis-cezasi-aldi-ama-cezaevine-girmeyecek-293025">https://bianet.org/haber/eros-u-olduren-ibrahim-k-2-yil-6-ay-hapis-cezasi-aldi-ama-cezaevine-girmeyecek-293025</a>.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref4">[4]</a> Bob Torres, <em>Making A Killing: The Political Economy of Animal Rights, </em>AK Press, syf. 39.</p><p><a href="https://kaosgldergi.com/#_ftnref5">[5]</a> <em>Speciesism, Painism and Happiness: A Morality for the 21st Century, Imprint Academic,</em> syf. 91.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6067e56d83ea" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/bir-%C5%9Fiddetsizlik-prati%C4%9Fi-olarak-veganl%C4%B1k-6067e56d83ea">Bir Şiddetsizlik Pratiği Olarak Veganlık</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Filistin için Adalet, Hayvan hakları için Veganlık]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/filistin-i%C3%A7in-adalet-hayvan-haklar%C4%B1-i%C3%A7in-veganl%C4%B1k-f58dd45cb241?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/f58dd45cb241</guid>
            <category><![CDATA[sömürü]]></category>
            <category><![CDATA[hayvan-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[gündem]]></category>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 18 May 2025 15:01:23 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-10-16T13:47:15.658Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1000/1*653dGt1dsazcI5ue5CXYfQ.jpeg" /></figure><p><em>Bu yazı daha önce Kaos GL’nin Gökkuşağı Forumu’nda yayımlanmıştır.</em></p><p>Sa Bahattin’in 16 Kasım’da yayınlanan Kaos GL’nin Gökkuşağı Forumu’nda yayımlanan <a href="https://kaosgl.org/gokkusagi-forumu-kose-yazisi/starbucks-a-gitmek"><em>Starbucks’a Gitmek</em></a> başlıklı yazısında değinmeye çalıştığı depremden hayatta kalmış bir şehirde bir vegan olarak yaşamaya devam etme çabasından hareketle hayvan haklarını gündeme almaya niyetlendiğim bir yazı yazmaya karar verdim.</p><p>Ama öncelikle işgalin ve sömürgeciliğin varlığına işaret etmek, görünmez kalan diğer tahakküm ve sömürü biçimleriyle ilgisini görmek ve göstermek elzem.</p><p>İsrail’in 1940’lardan beri süregelen Filistin’i işgalini, LGBTİ+ ve vegan dostu bir ülke olduğu propagandası aracılığıyla (güya) aklayarak örtbas etmesi, medyayı ve gücü elinde bulunduran “batı uygarlığı neferi” devletlerle kurduğu işbirlikleriyle hakikati çarpıtmakla kalmıyor, bir yüzyılı bir suça ortak ediyor.</p><p>Bu suç, “medeniyetler imparatorluğu” olarak görülen Batı’nın ilk kez yaptığı bir şey değil. 90’larda yaşanan, insanlığın o yüzyılda gördüğü en büyük katliamın yaşandığının günümüzde tarihe not düşüldüğü Sırbistan’ın Bosna’yı kuşatması ve yaptığı etnik temizlik, o zamanlar Batı’nın gözlerini ve kulaklarını kapattığı hatta ortak olduğu başka bir felaketti. Şu an geçmişle yüzleşme adı altında Bosna-Hersek’teki katliam tanınsa ve anılsa da, hakkında “bir daha asla” denilse de medeniyet denilen tarafın (Avrupa) geçmişle aslında hiç de yüzleşmediği, çıkarları doğrultusunda sadece -mış gibi yaptığını İsrail-Filistin meselesinde tanık oluyoruz.</p><p>Almanya dahil olmak üzere birçok ülkede İsrail’in Filistin işgaline karşı yapılan protestoların direkt antisemitist olduğu suçlamasıyla yasaklanması bir yana Bosna Hersek’teki kuşatma ve katliamın başrolündeki “Sırp milliyetçiliğinin ülke/toprak unsurunu ve yurttaşlığı değil etnik, dilsel-kültürel etmenleri esas alan, ideal tipini Almanya milliyetçiliğinin teşkil ettiği modelin ilhamı altında biçimlendiğini”<a href="https://kaosgl.org/#_ftn1">[1]</a> hatırlayınca gücü elinde bulunduran ülke ve devletlerin zamanında işlediği suçlarla yüzleşmeyip bunları tekrarladığını ve sürdürdüğünü görmek zor olmuyor. Sorumluluk almaktan çok kendilerini temize çıkarmaya çalıştığı bir tablo var karşımızda.</p><p>Sorumluluğun alınmadığı, suça sessiz kalıp hatta ona ortak olunduğu mevcut koşulları “değerlendirirken” tahakküm denilen şeye, bunu meşrulaştıran unsur ve zihniyete yakından bakmak faydalı olabilir.</p><h3>İkilik (Düalizm)</h3><p>Val Plumwood, <em>Feminism and the Mastery of Nature </em>isimli kitabında, sistematik güç türlerinde gücün var olan farklılık biçimlerine yapışarak kurumsallaştığı ve doğallaştırıldığından bahseder. Bu farklılıklar, basitçe birbirinden farklı olma halinden çıkarılır, kökten farklı bir düzen ya da türe aitmiş gibi yorumlanır. Bu bölünmeye, var olma halinin bir parçası gibi bakılır. Böylece değişime kapalı hale getirilirler. Kültüre kazınmış ve doğallaştırılmış ayırma ve tahakküm ilişkisi olan ikilik (düalizm), sistematik olarak daha yüksek ve daha alçak, ast ve üst, yöneten ve yönetilen şeklinde inşa edilen düzenler arasındaki radikal dışlama, uzaklaşma ve karşıtlıkla nitelendirilir.</p><p>Plumwood ikiliğin, bu şekilde hiyerarşik ilişkilerin yoğun, kurulu ve geliştirilmiş bir ifadesi olduğunu söyler ve eşitlik ile müşterekliği tam anlamıyla düşünülemez hâle getirmek için merkezi kültürel kavramlar ve kimlikler inşa ettiğini belirtir.</p><p>İkilikler, batı düşüncesi için çok önemli bir konumdadır ve batı kültüründeki büyük baskı, zulüm ve ayrımcılık biçimlerini yansıtır. Özellikle erkek/kadın, zihin/beden, medeni/ilkel, insan/doğa ikilikleri, direkt olarak sırasıyla toplumsal cinsiyet, sınıf, ırk ve doğa zulümleriyle örtüşür ve bunları doğallaştırır<a href="https://kaosgl.org/#_ftn2">[2]</a>.</p><p>Kadınlar, köleler, başka ırk ve kültürden insanlar, bu ikilikte rasyonel olmayan, aşağı tarafta ve daha çok “hayvan olmaya” yakın görülür. Aşağı tarafta olanların içkin değeri yoktur ve kendi için değil sadece üst tarafta bulunanların kullanımı ve kaynağı olmak için vardır. Ahlaki olarak önemli kabul edilmez, aksine efendilerinin ihtiyaçlarını karşılayacak kaynaklardır sadece.<a href="https://kaosgl.org/#_ftn3">[3]</a></p><p>Bu kavramlaştırma ve anlatı, insan harici hayvanların toplumdaki karşılıklarını özetler nitelikte aslında.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/721/1*Q68RaFpmrXnvD7psfeXzZw.jpeg" /></figure><h3>Hayvan hakları (mı?)</h3><p>21. yüzyılda yaşıyoruz ve insan harici hayvanlar toplumda hâlâ mal ve kaynak olarak görülüyor. Yaşamlarının farkında oldukları ve bundan çıkarı olduğu kabul edilmiyor. Biz insanlar için onlar sadece gıda, giyim malzemesi, taşıt vs. gibi araçlar. Bu uğurda her gün milyonlarca hayvan öldürülüyor, çok daha fazlasının yaşamı sadece süt, yumurta, bal vermesine, çeşitli başka şekillerde “sahibinin” işine yaramasına bağlı. Veremediği, yaramadığı, artık verim alınamadığı noktada öldürülüyorlar. Bunun anlamı, kölelikten başka bir şey değil. Toplumun genelinin kullandığı “hayvan hakları” tabiri, insanlardan son derece bağımsız ele alınan ve sadece kedi ile köpeğin refahıyla sınırlı olan ama hayvanlara tesliminden ve faydasından söz edemeyeceğimiz bir kavram. Hayvanların hakları ne yazılı ne de toplumsal ilke olarak söylem düzleminde mevcut aslında. Veganlık, bunun olmasını talep eden bir duruş ve sorumluluk hali. İkiliğin çeşitli şekillerde merkeziyetler için alan sağladığı ve bu alanlardan birinin insan merkeziyetçiliği<a href="https://kaosgl.org/#_ftn4">[4]</a> olduğunu hesaba kattığımızda, hayvan kullanımının ve bunu reddetmenin ne kadar politik “seçimler” olduğunu görmek işten bile değil.</p><p>Mevzu bahis yazının İsrail-Filistin meselesine yaklaşımındaki sorunla birlikte veganlığa ve bunun politikliğine gereğince değinemediğini, bu sebeple kişisel ve bireyci düzlemde değerlendirilemeyecek, hepimizin sorumluluğu olan bir konunun tercihe indirgenmesinin hatta bilakis bunun <em>sadece</em> kişinin kendisiyle ilgili olduğunun anlaşılmasına zemin hazırladığını düşünüyorum. Bu yüzden hayvan haklarını yani veganlığı konuşmak için alan yaratamamış olduk.</p><p>Depremden hayatta kalmış bir şehirde bir veganın yaşamını sürdürebilme ihtiyacını, vegan ürünlere erişebilme talebini anlayabiliyorum. Bu ihtiyaç ve talep, duyduğumuz kadar bireysel ve keyfi bir şey değil; maalesef yaşadıkları aslında hayat bile olmayan, çünkü tamamen insan için dünyaya getirilip hayatları boyunca kullanılan ve verim alınamayınca öldürülen insan harici hayvanların haklarını, insanlar olarak onlara teslim edip gereksiz yere acı çektirmemek ve bu haksızlığı talep etmemekten, had aşmamayı bir duruş olarak benimsemek esaslı. Çünkü “birimiz özgür değilsek, hiçbirimiz özgür değiliz.”</p><p>İnsan harici hayvanların hissediyor; acı, keyif ve haz alıyor olması, toplumdaki ahlaki pozisyonlarının mülk olmadığını, bu vesileyle de onları sorumluluk sahibi olduğumuz etik toplulukta görmemiz için yeterli. Bu yaygın bir bakış olduğunda, hayvan kullanımı bir hak ihlali olarak görülecek. Tıpkı, İsrail’in sistematik bir biçimde Filistin’i işgal edip, orada yayılıp Filistin halkını katletmesinin aslında bir hak ihlali, kırım ve suç olması gibi. Çünkü ancak o zaman “hak” denilen şeyden bahsedebileceğiz. Bu da vegan olmanın belirli insanların tercihleriyle sınırlı kalamayacağını bize gösteriyor.</p><p>Hak; hukukun, adaletin gerektirdiği ve birine ayırdığı kazançlı durum demek ve mal olarak kabul edilen, “şey” olarak görülen bir varlığın hakkından, onun faydasına bir şeyleri gözetmekten bahsedemeyiz. Bu durumda bahsettiğimiz, “sahibinin” hakkı olur. Ancak veganlık, insanla insan harici hayvanların eşit gözetilmesi ile insan harici hayvanların toplumda temel hak sahibi olması gerekliliğini öne sürer ve bunu neredeyse hepsinin hissedebilmesine bağlar. Hissedebilirlik, onların yaşamlarından çıkarı olduğunu bize gösterir. Oysa toplumda hayvanların çıkarı var görülmez, çıkarı tamamen insana bağlıdır ya da çıkarının insanınkiyle tamamen çatıştığı bir düzende yaşadığımız illüzyonu yaratılır. Sürekli insan-hayvan arasında kalıp, insanı seçmemiz gereken bir düzen.</p><p>Sömürgeleştirme ve işgal nasıl keyfi olarak bir kriterin esas alınmasıyla gücü elinde bulunduran tarafından hayata geçiyorsa, hayvan kullanımı ve sömürüsü de tür baz alınarak yüzyıllarca normalleştirildi ve hayatımızda yer eden, gündelik pratiğimizin ayrılmaz bir parçası durumunda.</p><p>İnsan harici hayvanlar, türleri sebebiyle, insan olmadıkları için keyfi nedenlerle insanlardan altta görülür ve hayvan kullanımı kolaylıkla alışkanlık, keyif, gelenek gibi sebeplerle gerekçelendirilir. Sokakta yürürken ayağımıza değen ve vurup bir kenara fırlatabileceğimiz, istersek ona bir değer biçip evimize götürebileceğimiz ve üstünü boyayıp şekil verebileceğimiz bir taştan farksızdır toplum gözünde. Oysa sokaktaki bir kediye bir insan keyfi bir şekilde saldırsa buna öfkeleniriz. Çünkü canı yanacaktır, biliriz. Evde baktığımız bir hayvan mutlu bir hayat sürsün ister, kendisine acı verecek bir şey gelse başına endişeleniriz, zarar görsün, acı çeksin istemeyiz. Hayvanları önemsiyorsak, gereksiz yere acı çekmelerini istemiyorsak, vegan olmamamız için hiçbir bahanemiz yok aslında. Çünkü elimizde hayvan kullanımını gerekçelendiren bir dayanak kalmıyor. Ne yiyecek, ne giyim, ne hijyen ve/veya kozmetik için hayvan kullanımı gerekli. Neredeyse hiçbir hayvan kullanımı gerekli değil ve hepsi yanlış, hayvanlara karşı adaletsiz. Daha çok toprak sahibi ol, daha çok alana hükmet diye bir halkı katletmek nasıl adaletsizse ve suçsa, insan olmayan ve hisseden varlıklara tahakküm uygulamak, onları sömürmek, öldürmek ve bunları talep etmek de bir o kadar adaletsiz ve yanlış.</p><p>Talep ve mücadele sadece belirli hayvanların refahı ve özgürlüğü üzerine değil, hayvan kullanımının topyekün sona ermesine dair. Bunun sonuçlanması için, hayvan haklarını; hayvanların yaşam ile mal ve kaynak olarak kullanılmama yani adilce yaşama haklarını tanımak için önemli ve elzem olan, veganlıktan başka bir şey ya da daha azı değil. Elimizde veganlık gibi mümkün ve sürdürülebilir bir alet edevat var. Veganların sayısının gittikçe artması, 2013’te Gezi Direnişi’yle ivme kazanan, veganlık temelli hayvan hakları hareketi ile oldu. Bilgi akışının, deneyim paylaşımlarının, kuram tartışmalarının ve veganların hem birbirleriyle hem de veganlığı öğrenmek isteyen naveganlarla biraraya geldiği, etkili iletişime geçtiği etkinlikler, veganlığın yaygınlaşmasını ve veganların güçlenmesini sağladı.</p><p>Sara Ahmed Filistin işgaline tepki çekmek için adeta çığlık attığı <a href="https://feministkilljoys.com/2023/10/16/killjoy-truths/"><em>Killjoy Truths</em></a> isimli yazısında, gaip şiddetin basitçe görünmeyen şiddet olmadığı, bir eylem olduğunu söylüyor. Aksine, göründüğü için görmememiz gerekiyor. Şikayet ise, şiddeti görünür kılmak, onu gündeme getirmek için gösterilen bir çaba. Kapalı kapılar ardında ya da uluorta gerçekleşen, aslında insan olmayan hayvanlar mutlularmış, sahipleriyle müşterek bir ilişkileri varmış gibi gösterilerek insanların kanıksamasının sağlandığı hayvan sömürüsü, bizim aslında sonradan gerekçelendirmeyi öğrendiğimiz bir şey. Bir kedinin canını acıttığımızda psikiyatriste götürülürken “sağlıklı” büyümek için balık yememiz ve süt içmemiz gerektiğini büyürken öğrendik. Bu bilişsel çelişkiyle yetiştik. Oysa gündelik hayat pratiğimizde hayvan kullanmadan yaşayabilmemiz mümkün ve hayvan kullanım biçimlerinin hemen hemen hepsi kaçınabileceğimiz türde. Ve ben bir vegan olarak sorumluluk alıyor, bu tartışmada bu gerçeği gündeme getiriyorum. Çünkü bu sistematik ve kurumsallaşmış şiddet, nefes aldığımız her gün yaşanıyor, ben bu yazıyı yazarken de vuku buluyor ve buna sessiz kalmamanın temel yolu, sorumluluğumuzu almamız ve vegan olmamız. Çünkü bu şiddet, bizden bağımsız gerçekleşmiyor.</p><h3>Hakikat için Dayanışma</h3><p>Sömürgeci işgaline dikkat çekmek önemli ve son derece gerekli, bu bir dayanışma talebi. Medya ve tarih, egemenlerin dilinden konuşmaya devam ederken, bu bir sorumluluk. Hal böyleyken başka bir adaletsizliği gerekçelendirmeye ya da onu yok saymaya alan açmamak üzerine düşünmenin tam zamanı bence.</p><p>Bu yazı, “Bir vegan için Filistin’i savunmak ne demektir?” sorusuna cevap aramak üzerine yola çıkmadı. Böyle bir soruyu sorduracak nitelikte veganların yekpare bir grup olduğunu da düşünmüyorum. Veganlar olarak insan harici hayvanlara karşı sorumluluğumuzu yerine getiren insanlarız neticede. Navegan bir dünyada yaşadığımız için veganız ancak veganlıkla diğer hak ve mücadele hatlarının kesişmesinin tesadüf olmaması ya da vegan olmanın yanındaki var olma hallerimiz, heybemizde taşıdıklarımız başka bir yazının konusu olabilir.</p><p>Veganlar olarak yekpare, birbirine benzeyen, kahraman, kurtarıcı, ermiş insanlar olmasak da hem veganlığı yaygınlaştırma yöntemleri, naveganlarla iletişim, veganlık ve veganlıkla kesişen meseleler üzerine fikir teatisinde bulunmak hem de kendi esenliğimiz için vegan piknikler, vegan kamplar, vegan sofralar gibi sosyal alanların bana iyi gelen temas alanları olduğunu deneyimledim. Buna karşı ne yazık ki konu veganlık olunca bazı ortamlarda dayanışma ağlarının önemini unuttuğumuzu hissettim yer yer. Bir veganın sürekli kendini yalnız ve çaresiz hissediyormuş sanrısının hakim olabildiğini gördüm bazen maalesef. Bu ne insan harici hayvanlar için ne de bizim için etkili ve verimli hakim bir düşünce. Aksine; örneğin, bir yanda Kahramanmaraş merkezli depremde hayvan arama kurtarma, bakım ve yuvalandırma çalışmaları yapılırken öte yanda vegan depremzedeler için de destek oluşumunun meydana getirildiğini biliyorum.</p><h3>Şiddete Arkamızı Dönmemek</h3><p>İsrail Savunma Bakanı’nın “İnsansı hayvanlarla savaşıyoruz” diyerek Gazze’yi bombalamayı meşrulaştırması ve gerekçelendirmesinden doğru hayvan hakları konusunda ne bir ülkenin, devletin ya da şehrin “güvenli” olduğunu düşünüyorum. Veganlık konusunda muhatabım ve mesele çözücüsü olarak devleti değil, toplumda aslında bir sınıfı oluşturan hayvanlara yönelik olarak aynı toplumda yaşayan biz insanları görüyorum. Veganlığı yaygınlaştıran, buna talep oluşturan veganlar olarak biziz. Hayvanlara karşı şiddet ve sömürü bir hakikat ve bunu arkamızı dönmemeliyiz.</p><p>Filistin işgali konusunda gerçekleri anlatmak, faile ve yaşananın yıllardır süregelen bir sömürgeleştirme pratiği ve işgal olduğuna, insanların temel haklarından mahrum bırakıldığına, yerlerinden edildiğine, öldürüldüğüne işaret etmek de bizim sorumluluğumuz. Bu şiddete arkamızı dönmemeliyiz. İşgal, Filistin halkının canına ve hayatına çok daha fazla mal oluyor olsa da şu açık ki; aslında halkların hiçbirinin menfaatini sağlamıyor.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref1">[1]</a> <em>Yeni Dünya Düzeni’nin Av Sahası: Bosna Hersek</em>, Tanıl Bora, İletişim Yayınları, syf. 169.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref2">[2]</a> <em>Feminism and the Mastery of Nature, </em>Val Plumwood, Routledge, syf. 43.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref3">[3]</a> syf. 47.</p><p><a href="https://kaosgl.org/#_ftnref4">[4]</a> syf 55.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=f58dd45cb241" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/filistin-i%C3%A7in-adalet-hayvan-haklar%C4%B1-i%C3%A7in-veganl%C4%B1k-f58dd45cb241">Filistin için Adalet, Hayvan hakları için Veganlık</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Kafessiz Türkiye Sorunsalı]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/kafessiz-t%C3%BCrkiye-sorunsal%C4%B1-ee37dd088a30?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ee37dd088a30</guid>
            <category><![CDATA[hayvan-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <category><![CDATA[vegan]]></category>
            <category><![CDATA[vegan-aktivizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 14 Dec 2021 06:59:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-12-15T16:26:50.888Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/880/1*kTj2WbNrhRPX1Xpd-5vBlg.jpeg" /></figure><p>Kafessiz Türkiye, Emre Kaplan’ın kampanya direktörlüğünü üstlendiği bir refah kampanyası. Yani yumurtalarından ve bedeninden insanların faydalanması için üretilen, yetiştirilen, işe yaramadığı, verimi tükendiği zaman da öldürülmekten başka bir son kendisini beklemeyen tavukların kafessiz yani “daha iyi koşullarda” üretilmesi, yetiştirilmesi, kullanılması ve öldürülmesi için sürdürülen bir kampanya.</p><figure><a href="https://bit.ly/turkceyayin-twitter"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Hg6QZeY3WHm6Bt85bIPI4w.jpeg" /></a></figure><p>Kafessiz Türkiye, yurtdışında da örgütlenen ve desteklenen kafessiz tavuk yumurtacılığı kampanyasının Türkiye’deki ayağını oluşturuyor. Yurtdışında başarı olarak lanse edilen bir takım çıktılardan sebep olacak ki birileri bunu Türkiye’ye de taşımaya karar veriyor.</p><p>Kafessiz Türkiye’nin amacı, Emre Kaplan’ın dediği gibi basit. Tavuklar, kafes sistemiyle yumurta üretmeye zorlanmaları ve yumurtalarının alımı sırasında çok acı çekiyor, çok eziyet görüyor. Bu eziyeti ve acıyı, sadece bir yöntem değişikliğiyle azaltmak mümkün: Kafessiz yumurtacılık.</p><p>Kafessiz yumurtacılık insan harici hayvanların tamamen eziyet, sömürü görmesini engelliyor mu? Amacı zaten bu mu? Söylediği gibi tavuklar için “eziyetsiz bir gelecek” vaat ediyor mu? “Binlerce masum hayvanın hayatını değiştirme” hedefi ne kadar gerçekçi? Söyledikleri gibi endüstriyel kafeslerde eziyet çeken tavukları kurtarıyorlar mı?</p><p>Bu sorulara insan harici hayvanların hissettiği için doğuştan gelen yaşam ve köle olmama, eşya olarak görülmeme hakkının tanınması gerektiği anlayışıyla cevap vermeye çalışacağım.</p><p>Eğer siz de sokakta gördüğünüz ya da beraber yaşadığınız herhangi bir insan harici hayvanın gereksiz yere acı çekmesini adil ve doğru bulmuyorsanız, zarar görmesine engel olmak istiyorsanız, aslında aynı fikirde olarak bu yola beraber gireceğiz. Bu yazıyı okuma yolculuğunu da birlikte tamamlamayı diliyorum.</p><h4><strong>Kafessiz Türkiye, hak politikası gütmüyor</strong></h4><p>Kafessiz Türkiye’yi Emre Kaplan “Hayvan hakları mücadelesinde yöntem çeşitlerinden biri” olarak tanıtmaya çalışıyor, oysa bu doğru değil. Çünkü <strong>Kafessiz Türkiye, bir hak mücadelesi vermiyor</strong>. Neden mi?</p><ol><li>Bir yöntemin hak mücadelesi vermesi için o yöntemin, uğruna mücadele verdiği öznelerin doğuştan hak sahibi olduğunu tanıması gerekli. Oysa Kafessiz Türkiye’nin işlevi, “tavukların kafeslerde eziyet çekmesi kabul edilemez” şiarıyla şirketlerin kafes yumurtası kullanmaya son vermesini salık vererek şirketler ve kamu kurumları ile aynı masaya oturmaktır. <strong>Bunun anlamı nedir?</strong> : Hissedebildiği, acı, haz, korku, tehlikeden kaçma gibi duygulara sahip olduğu için yaşamlarının farkında ve yaşamaktan çıkarı olan insan harici hayvanları, yaşam ve köle olmama hakkı tanınması gereken kişiler olarak görmek yerine ekonomik bir değer ve üretim malzemesi yani mal olarak gören şirket ve kamu kurumlarıyla, sahibi olduğu mallara (yani tavuklara) “daha iyi” bakması için el sıkışmak anlamına gelir. Böylece bu şirket ve kurumlar kamuoyunda güven sağlayacak ve belki de daha fazla kâr elde edecektir. <strong>Şirketlerin prestiji için</strong> insan harici hayvanların bedenleri ve yaşamları üzerine pazarlık yapan bir kampanya <strong>hak mücadelesi yürütüyor olamaz. Çünkü hak, ihlali pazarlık konusu edilemeyecek kadar değerli bir kazançtır.</strong></li><li>Kafessiz Türkiye, tavukları önemsiyor gibi görünüyor, yoksa neden tavukların <em>o tesislerde dolaşamamasını</em>, <em>kanatlarını rahatça açamamasını, zeminde oturamamasını, güneş ışığını görmemelerini </em>dert etsin, öyle değil mi? Çünkü Kafessiz Türkiye de tavukların hissettiğinin, yaşamının farkında olduğunu biliyor. Ama bir kişinin hakkını, ancak o kişinin çıkarını koruyarak savunabilirsiniz. Kafessiz Türkiye, tavuğun çıkarını değil, şirketlerin çıkarını koruyor. Karar vericileri ikna ettiklerini belirten Kafessiz Türkiye, o ikna masasından şirketlere kâr sağlamayacak bir kararla kalkabilir mi? İsmine güvenerek kamuoyuna duyurduğu şirketlerin çıkarı mı daha önceliklidir bu müzakerede yoksa kafessiz dışında bir sistemle üretilmeye, yetiştirilmeye, kullanılmaya ve sonunda öldürülmeye devam etmesini sorun görmediği tavukların mı? Tavukların insanlara bir şekilde yemek olsun diye kullanılmasını kabul ederek <strong>“daha az” şiddet</strong>, kafessiz yumurtacılık, kümes yumurtacılığı, “serbest gezen tavuk” yumurtası, organik yumurta <strong>yöntemlerini kabul edilebilir bulan</strong> Kafessiz Türkiye, <strong>hak mücadelesi yürütüyor olamaz</strong>. <strong>Çünkü hak, herhangi bir şiddet pratiğiyle feda edilemeyecek kadar değerli bir kazançtır.</strong></li><li>Emre Kaplan konuyla ilgili Medyascope’a verdiği <a href="https://www.youtube.com/watch?v=eSyuKD8Xm7Y&amp;t=604s">bir röportajda</a> 2018 yılında çıkan yönetmelikten bahsediyor, yumurtaların hangi metotla üretildiğinin sayı olarak gösterildiğini ve yumurta üstüne bu sayının damgalandığını söylüyor. Yumurtalar kodla sınıflandırılıyor. Bu kodları birbiriyle kıyaslıyor. Kafes yumurtacılığından organik yumurta skalasına kadar tavuk kullanım biçimlerini anlatıyor ve “biz şu an Kafessiz Türkiye olarak kafes yumurtasının ortadan kaybolması ve tüm bu hayvanları kafeslerden çıkarmak için -<strong>çok fazla hayvan var böyle, bizim için en öncelikli sorunlardan biri o yüzden</strong>- çalışma yapıyoruz, kademeli bir yol izlediğimiz için.” diyor.</li></ol><p>a) Hem sitesinde belirttiği — “<em>Örneğin yaptığımız görüşmeler sonucunda Metro Marketlerini kafes sistemini bırakmaya ikna ettik. Bu reform yılda </em><strong><em>yüz bin</em></strong><em> tavuğu kafesten kurtaracak.”</em>- hem de röportajda söylediği gibi kampanyanın insan harici hayvanları sayıya indirgeme durumu söz konusu. Şu an ben bu yazıyı yazarken bile binlerce hayvan öldürülüyor. Köleleştirilen ve öldürülen hayvanların sayısı yer yıl milyarlara (sadece insan besini için her yıl 56 milyar kara hayvanı öldürülüyor) ulaşıyor. Ama insan harici hayvanların toplumda norm halini almış mülk statülerini ortadan kaldırmak temel hedefimiz olsa, hayvanları da sayıya indirgemeye gerek görmez, sayı nosyonu bizim için hangi hayvan kullanımının öncelikli olması gerektiğine işaret etmez ve sayıyı bir başarı kriteri olarak almayız.</p><p>b) O hayvanları kafesten çıkarttık diyelim ve bunu bir başarı olarak gördük, ne olacak o hayvanlara, nasıl bir durumla karşı karşıya kalacaklar biliyor muyuz? Bir tık “daha iyi” şartlardaki kümeste sömürülmeleri ve öldürülmeleri mi içimizi rahatlatmalı? “Serbest gezen tavuklar” hâlâ sahibinin insafına bırakılmış halde varlık göstermeyecek mi? Organik yiyeceklerle beslenen tavukların organik yumurtaları mı zaferin üstüne başarı nişanı olacak? Kafessiz Türkiye, kafes yöntemiyle üretilmeyen yumurta kullanımını meşrulaştırıyor. Yumurtanın kendisini tüketilebilir görüyor ama kafessiz olanı çok zulüm içerdiği için şiddetin boyutu ve muameleye odaklanarak uygulanamaz buluyor. Odak, tavuğun biz insanların verdiğinden bağımsız kendinde bulunan değeri değil, gördüğü şiddetin boyutu oluyor. Kampanya, yarattığı şiddet hiyerarşisiyle, tavukların belirli şekilde “daha az zulüm” gördüğü kullanılma pratikleriyle yaşatılmasını (vegan olsun, olmasın) insanların talep etmesini istiyor.</p><p>Kampanya, tavuklar için “eziyetsiz bir gelecek” vaat ediyor mu? Hayır. Yaşatılma amacı verimlilik, sonu kaçınılmaz ölüm olan birinin hayatı, eziyetsiz olamaz. “Binlerce masum hayvanın hayatını değiştirme” hedefi gerçekçi mi? Hayır. Tavuklar hâlâ insanın damak zevki, alışkanlığı için tüketilecek, yararlanılacak bir eşya. Toplumun, tüketicinin, şirketlerin gözünde tavukların konumu değişmedi. Hâlâ aynı. Tavuk hâlâ bir mal. Toplumdaki statüsü hâlâ aynı olan ama sadece gördüğü muamele biçimi değişen birinin hayatı değişmez. Tavuğun hayatı hâlâ hayat olarak görülmüyor. Sadece yumurtasına işlenen kod değişti, hepsi bu kadar. Peki tavuk bunu mu hak ediyor? Toplumda mal statüsünde olan, o yüzden ne hakkını arayabildiğimiz ne de çıkarını gözetebildiğimiz insan harici hayvanların değeri, yumurtalarına işlenen bir kod mu sadece?</p><p>c) Kademeli bir yol izlemek, şiddet hiyerarşisi yaratmak, insanın hangi şiddet biçimini karşısına almayı bir öncelik sırasına koyması demektir. Peki adil yaşama hakkı? Eşya olarak kullanılmama hakkı? Tavukların bizim gibi acı çektiğini, hissettiğini, duyarlı varlıklar olduğunu söylerken onları gördükleri şiddet biçimine göre önem sırasına dizmek, yumurtasını kodlayan zihniyetten ne kadar farklı bir anlayış? Her gün sistematik biçimde süren bir olaydan bahsediyoruz. Bu hayvan kullanım pratikleri, kriz anı durumları değil ki alınan kararları etik süzgecinden geçirmeyi askıya alabileceğimiz çıkar çatışmaları olarak tanımlayalım.</p><p>Emre Kaplan buna karşı, tarımsal üretimin de uçağa binmenin de yüksek miktarda hayvan öldürmek olduğunu bu sebeple bunlardan yararlanıyorsak özellikle kafessiz yumurtayı bıraktırmanın önemli bir adım olduğunu söylüyor. Oysa yumurta kullanımı kaçınabileceğimiz bir hayvan kullanımı pratiğiyken diğerleri kaçınamadığımız, hayvanların ölümüne ve zarar görmesine dolaylı neden olan olaylar. Yumurta kullanmamızı gerektirmeyecek <a href="https://www.youtube.com/watch?v=_aziYoBVlqM&amp;t=123s">pek çok yöntem ve malzeme mevcutken</a>, yumurta tavuğun vücudunun döngüsünün bir parçası ve onun besiniyken, bu yüzden bizim tüketmemiz için var değilken neden belirli yumurta üretim pratikleri kabul edilebilir görünsün, şirketlerin bu yola girmesi için kamuoyundan imza vermesi istenilsin?</p><p>d) İnsan harici hayvanlarla aynı dili konuşamıyoruz, onların gördükleri insan tahakkümüne ve zulme kolektif direnme gibi durumları yok. Onların birbirine karşı sorumlulukları yok çünkü ahlaki fail olma durumları yok. Ama biz insanların var. Bizim aslında insan harici hayvanlara karşı sorumluluğumuz var. Onlara gereksiz yere acı çektirmeme sorumluluğumuz. Türü, hissedebilir bir kişiye şiddet uygulamayı meşrulaştırmak için kriter olarak almama sorumluluğu. Hayvanları hissedebildiği için doğuştan temel hakları bulunması ve korunması gereken kişiler olarak görme sorumluluğu. Bunun pratikteki karşılığı kafessiz yumurta kullanımı değil; vegan olmak. Yani neredeyse tüm hayvan kullanım pratiklerini hayatımızdan çıkarmak. Bu mümkün, sağlıklı ve sürdürülebilirken, Kafessiz Türkiye insanlara bu sorumlulukları olduğunu hatırlatmıyor, bize vicdanımızı rahatlatacak bir çözüm sunuyor: imza atın. Bu yüzden Kafessiz Türkiye de kamuoyundan destek bekliyor, bu konuda vicdanlara sesleniyor, yani merhamet politikası güdüyor. Ama asıl muhatap şirketler.</p><p>“Kimse 5 yıldızlı otele gelip kendisine 3. sınıf yumurta servis edildiğini görmek istemez” diye anlatıyor otel zincirlerinin kafessiz yumurta kullanımına ikna olma süreçlerini Emre Kaplan. Muhatap şirketler. Odak da şirketin prestiji ve müşteri memnuniyeti. İnsan harici hayvanların adı o müzakere masasında yok, çünkü onlar feda edildi. Kafessiz Türkiye, <strong>hak mücadelesi yürütüyor olamaz</strong>. <strong>Çünkü hak, ayrıcalıklı kesime konfor alanını istediği gibi genişletsin diye hediye edilen bir oyuncak değildir.</strong></p><p>4) Emre Kaplan bu kampanyanın politikası olan azaltmacılığı, insan hakları mücadelesinde sürdürülen yöntemlerle kıyaslayıp gerekçelendirme yoluna gidiyor. Oysa kaçırdığı bir nokta var: “Tüm hissedebilen varlıkların en azından bir hakkı olmalı: Mal olarak muamele görmeme hakkı” ve insan harici hayvanların şu an herhangi bir hakkı olmasından bahsedemiyoruz çünkü toplum onları tüketilebilecek, kullanılacak mal ve kaynak olarak görüyor. Bu anlayış üzerine kurulan hayvancılık sektörü ve işinde nice zulme ve şiddete maruz bırakılan hayvanların toplumdaki konumlarını değiştirmek ancak vegan olmamızla, veganlığı yaygınlaştırmakla ve daha çok insanın vegan olmasıyla mümkün. İnsan olmadığı için tahakküme, şiddete ve sömürüye maruz bırakılan hayvanların bu haksızlıkları yaşamasını istemiyorsak, onlara değer veriyorsak, önce biz onlara adil davranmalı yani vegan olmalıyız. Hayvan kullanımını sona erdirme mücadelesinde kullandığımız araç veganlıktan az olursa hayvanlara biçilen kader değişmeyecek. Üstelik veganlık bu kadar yaygınlaşıyor, biliniyor, veganların sayısı artıyor, veganlığa dair bilgi akışı gelişiyorken insanların hemen, şimdi vegan olabileceğini bilmeye haklarının olmadığını düşünmek öncelikle insan harici hayvanlara büyük adaletsizlik. Geçmişteki kölelik karşıtlığı mücadelesi ile bugün sürdürülmeye çalışılan, üstelik veganlığın yaygınlaşması ve veganların sayısının artması (Türkiye’de sadece 7–8 yıl içinde yüz bine yaklaşan vegan sayısının olduğundan bahsedebiliriz) gibi neticelerine şahit olduğumuz veganlık savunusu yani hayvan haklarına kölelik karşıtı yaklaşımla (abolisyonist veganlık) karşılaştırması da mantıklı değil. Teknolojinin son derece geliştiği böylelikle eskiden insan harici hayvanların kullanıldığı pek çok alanda artık hayvanların kullanılmasına gerek kalmadığını da hesaba katmak gerekir.</p><p>Peki Emre Kaplan’ın yün gibi insan harici hayvanların görünürde çok da acı çekmediği kullanım biçimlerine dair neden bu şekilde refahçı kampanyaların örgütlenmediği üzerine de bir fikri var mı? Neden kafessiz yumurta kampanyası yapılıyor da tavukların organik yem yiyerek organik yumurta ürettiği, “köy yumurtası” gibi hayvan kullanımlarına dair refahçı kampanyalar özellikle yapılmıyor? Refahçı kampanyaların beslendiği yer, şiddetin boyutu, acının vahşeti olabilir mi? İşte tam da bu yüzden Kafessiz Türkiye, <strong>hak mücadelesi yürütüyor olamaz</strong>. <strong>Çünkü hak, acı ve haksızlık yarıştırılarak sağlanan bir kazanım olamaz. Acı yarıştırmasında “kazanan” hiçbir zaman hissedebilen tüm insan harici hayvanlar olmayacaktır.</strong></p><p>Emre Kaplan, kafessiz yumurta konusunda şöyle bir sürecin işlediğini belirtiyor: “Tüketicinin bunun farkına varması, sonra firmaların teker teker bu duyarlılığa cevap vermek için kendi tedarik zincirlerinden bu yumurtaları çıkaracağını vaad etmesi ve sonrasında bu konuda yasaların geçmesi.” Üstelik pek çok farklı sektör için bu sürecin işlediğini düşünelim. Tamamen kaldırılma hedefinin ise 2025 olarak belirtildiğini hesaba katalım. Ne kadar uzun bir süreç. Buna bu kadar zaman ve emek harcanacağına, böylece aslında tüm insan harici hayvanların acı çekmemeleri, sömürülmemeleri, öldürülmemeleri için çabalamayı ertelemek yerine insanlara doğrudan, tavizsiz ve tutarlı bir şekilde veganlık anlatmak aslında bundan daha kısa bir yol olabilir. Vegan olan bir insanın çevresini de zincir gibi etkilediğini, ilmek ilmek veganlık savunusu öreceğini düşündüğümüz zaman neden vegan olarak ve veganlık anlatarak tüm insan harici hayvanlara dair toplumda norm haline gelmiş bir düzeni değiştirmek yetersiz ve etkisiz olsun?</p><h3>Tek Sorun Kafessiz Türkiye mi?</h3><p>Bu yazı her ne kadar Kafessiz Türkiye üzerine olsa da Kafessiz Türkiye, hayvan refahı kampanyalarından biri. Bir tek konulu kampanya türü. Kafessiz Türkiye’ye dair eleştirdiğim çoğu şey, Kafessiz Türkiye’ye has bir şey değildi aslında, daha çok refah kampanyalarına, tek konulu kampanya biçimlerine has bir şey.</p><p>Refah kampanyaları, hayvanların “insanca” muamele görmesi, öldürülmemesi hatta özgürce yaşaması gerektiği çağrısıyla tekil hayvan meselelerine dair yapılan kampanyalardır. Ama “hayvanlar başka bir kişinin özel mülkü olarak görüldüğü sürece onlara “insanca” muamele edilmesi söz konusu olamaz.” Bu kampanyaların hayvanların yaşamaları hatta özgürce yaşamalarını sağlama talebi ne yazık ki gerçekçi değil. Hayvanların alınıp satılacak, insan boyunduruğunda istenildiği gibi kullanılacak eşya olarak görüldüğü bir düzeni değiştirmek için herkesi bilişsel çelişkileriyle yüzleştirmek yani veganlık savunusu yapmak elzemdir. Bir yandan veganlık savunusu yapıldığı iddia edilse de bir yandan “kafessiz yumurta”, “av cinayettir”, “faytonlu atlar kaldırılsın”, “balık avcılığına son”, “yunus parkları kaldırılsın” gibi tekil kampanyalar, hayvan kullanımlarının belirli bir çeşidine odaklanır. Mesela faytonlu atların kaldırılmasına yönelik eylem, atların çok iyi bakıldığı at çiftliklerinin varlığını yok sayar aslında. Hatta faytonlu atların iki adım ilerisinde yaşanan başka hayvan kullanımlarını da… At çiftliklerinin varlığı ile faytonlu atlar ya da at arabaları, aslında tüm hayvan kullanımları son derece aynı temelden beslenirken bütün enerji faytonlu atların kaldırılmasına harcanır. Hayvan hakları mücadelesinde muhatap, vegan olma potansiyeli olan herkes iken tek konulu kampanyalarda muhatap belediye, yasa yapıcılar, belirli şirketler gibi 3. kişilerdir. Bu 3. tüzel kişiliklere ulaşmakta da birtakım hashtag’li tweetler atması, imza kampanyasına iştirak etmesi için vegan olmayanlar dahil olmak üzere insanlara çağrı yapılır. Değişmesi gereken insanların insan harici hayvanlara yönelik yaklaşımı iken, bu normatif yaklaşım ve insanlarla diğer hayvanların eşit gözetilmemesi temel alınarak çeşitli eylemliliklerde bulunulur.</p><p>Bu sebeple sorun sadece Kafessiz Türkiye değildir. Kafessiz Türkiye, dünyada yaklaşık 200 yıldır süren ve hayvan hareketinde hakim paradigma halini almış refah kampanyalarından bayrağı devralmıştır. Tüm diğer refah kampanyalarının yaptığı gibi “pek çok insanın sağduyusal bir biçimde farkında olduğu hayvan hissedebilirliğinin ahlaki karşılığının hayvanları kullanmaya devam etmek, ancak bunu yaparken onları maruz bıraktığımız acıyı azaltmak olduğu” paradigmasını temel alır. Sorun bu fikrin kendisidir.</p><p>Veganlar tüm hayvan kullanımlarına zaten karşı çıkarlar, veganlar için tüm hayvan kullanımları yanlış ve neredeyse tüm hayvan kullanımları gereksizdir. Veganların vegan olma amacı hayvanların mal ve kaynak olarak görülmediği bir dünya için mücadeledir. Veganlık bu mücadelede kullanılan bir araçtır. Veganlık savunusu hayatlarımızı çepeçevre saran bu norma karşı verilen bir mücadeledir. Vegan olmak son derece mümkün, düzenli beslendiğiniz sürece sağlıklı ve sürdürülebilirdir. Hayvanlara adil yaklaşmamız gerektiğini düşünüyorsanız vegan olmamanız için hiçbir sebep yok. <a href="http://veganoluyorum.com/">Şu siteyi</a> incelemekle başlayabilirsiniz.</p><h4>Kaynaklar</h4><ul><li><a href="https://abolisyonistveganhareket.org/nedir">Abolisyonist Veganlık Nedir?</a></li><li><a href="https://medium.com/veganabolisyon/ele%C5%9Ftiri-ele%C5%9Ftirisi-tek-konulu-kampanyalar-ve-yeni-refah%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k-373d766b6f7c">Eleştiri Eleştirisi: Tek Konulu Kampanyalar ve Yeni Refahçılık</a></li><li><a href="https://birikimdergisi.com/dergiler/birikim/1/sayi-195-temmuz-2005/2379/sol-neden-hayvan-haklarini-desteklemeli/4798">Sol Neden Hayvan Haklarını Desteklemeli? - Gary L. Francione, Anna E. Charlton, Sue Coe | Birikim Sayı 195 - Temmuz 2005</a></li><li><a href="https://medium.com/@umuterdem/k%C3%BC%C3%A7%C3%BCkken-ya%C5%9Fad%C4%B1%C4%9F%C4%B1m-yerde-atlar%C4%B1n-araba-niyetine-ta%C5%9F%C4%B1t-olarak-kullan%C4%B1ld%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1-s%C4%B1kl%C4%B1kla-g%C3%B6r%C3%BCrd%C3%BCm-7526655290e">Adalete “nostaljik” bakış: Faytonlar ve “ya sonra?”</a></li></ul><iframe src="https://cdn.embedly.com/widgets/media.html?src=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fembed%2FI5F4BSyrrWE%3Ffeature%3Doembed&amp;display_name=YouTube&amp;url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DI5F4BSyrrWE&amp;image=https%3A%2F%2Fi.ytimg.com%2Fvi%2FI5F4BSyrrWE%2Fhqdefault.jpg&amp;key=a19fcc184b9711e1b4764040d3dc5c07&amp;type=text%2Fhtml&amp;schema=youtube" width="854" height="480" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/c52e2a3da675a71905cf057dfbdcb497/href">https://medium.com/media/c52e2a3da675a71905cf057dfbdcb497/href</a></iframe><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ee37dd088a30" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/kafessiz-t%C3%BCrkiye-sorunsal%C4%B1-ee37dd088a30">Kafessiz Türkiye Sorunsalı</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Sevgili Çocukluğum]]></title>
            <link>https://medium.com/t%C3%BCrkiye/sevgili-%C3%A7ocuklu%C4%9Fum-c89bd3e34695?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c89bd3e34695</guid>
            <category><![CDATA[türkçe]]></category>
            <category><![CDATA[çocukluk]]></category>
            <category><![CDATA[şiir]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 25 Apr 2020 18:10:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-04-25T18:10:49.407Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><em>Karantinayı tek başıma evimde geçirdiğim için kendime çok fazla dönüyorum, kendimle baş başa çok fazla kalıyorum. Yazmayı da sevdiğim için Beatles’dan </em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=A_MjCqQoLLA"><em>Hey Jude</em></a><em>’u dinlerken aklımda belirenleri kağıda dökmek istedim ve bir şiir yazdım. Yaşadığımız bu zamanları romantize etmek istemiyorum ama kendime şefkat göstermek istiyorum. O yüzden bu şiir, çocukluğuma…</em></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*yMO1S7DKCl5fe8cM2zWSsg.png" /></figure><p>Yatağa uzandım,</p><p>ellerim arkamda,</p><p>sarılmışlar boynuma,</p><p>yanımda küçüklüğüm,</p><p>capcanlı,</p><p>kim diyebilir kaçırmışsın aklını?</p><p>Kıvır kıvır saçları,</p><p>at kuyruğu toplanmış.</p><p>O da benim gibi uzanıyor yatakta,</p><p>bacak bacak üstüne atmış.</p><p>Çok severmişim küçükken,</p><p>bacak bacak üstüne atarak oturmayı.</p><p>Büyük, yeşil gözleri bakıyor bana merakla.</p><p>Dudaklarında gülümseme,</p><p>yüzüne yansımış tüm heyecanıyla.</p><p>Üstünde kadife salopet,</p><p>ne kadar da yakışmış sana.</p><p>…</p><p>Söyleyeceklerim var sana, sevgili çocukluğum,</p><p>yaş alsam da kaybetmediğim,</p><p>benliğimden koparmadığım sana.</p><p>Bu hayat sana adaletsiz davranacak.</p><p>Hazırlıklı ol buna.</p><p>“Normal” değilsin diye üzecek seni, hırpalayacak.</p><p>Kendini bulmanın önüne taş koyacak.</p><p>Biraz geç fark edeceksin kendini,</p><p>kendin olmayı.</p><p>O kadar zaman, boşa akmış diye geçecek aklından.</p><p>Bu yüzden büyümek, düşündüğünden daha sancılı gelecek sana.</p><p>Ama o akan zaman, sana pek çok şey de öğretecek çocukluğum.</p><p>Kendini geç bulmuş olsan da değişimi çok seveceksin.</p><p>Değişmenin seni özgürleştirdiğini hissedeceksin.</p><p>Ama kimse için değişmemeyi,</p><p>seni değişmeye zorlayanları dinlememeyi öğreneceksin.</p><p>Sevgili çocukluğum,</p><p>birileri kıracak kalbini,</p><p>sevilmediğini hissedeceksin.</p><p>Çok fazla suçlayacaksın kendini.</p><p>“Neden?” sorusu çıkmayacak aklından.</p><p>Ama her şeye rağmen çabalayacaksın sevmeye devam etmek için.</p><p>Seveceksin, seveceksin ve seveceksin!</p><p>Pişman olacağın şeyler olacak yaptıklarından,</p><p>ama iyi bir insan olmaya çalışmaktan asla vazgeçmeyeceksin.</p><p>Hata yaptığın için seni aptal yerine koyanlar olacak.</p><p>Seni kolaylıkla feda edilebilir görecekler,</p><p>bu yüzden gün gelecek korkar olacaksın hata yapmaktan.</p><p>Ama merak etme, hataların mucizesine tanıklık edeceksin.</p><p>Seni birey olarak görmeyenler olacak, değersiz hissedeceksin.</p><p>Ama sonra kendine en büyük değeri verenin,</p><p>kendin olduğunu öğreneceksin.</p><p>Gözlerinden yaşlar akacak başkaları için,</p><p>kendini zayıf hissedeceksin.</p><p>Ama sonra öğreneceksin</p><p>ağlamak zayıflık değildir.</p><p>Ağlamaya çabucak teslim edeceksin kendini</p><p>ama yolun sonu ferahlık, göreceksin.</p><p>Ve yanaklarından o yaşları silenin sadece kendin olacağını fark edeceksin.</p><p>Yalan söyleyecekler sana,</p><p>kandıracaklar seni, aldatacak birileri.</p><p>Yaralanacaksın.</p><p>Ama öğreneceksin yaranı sevmeyi,</p><p>ona bir çiçeği sular gibi bakmayı,</p><p>o yaradan bazı dersler çıkarmayı.</p><p>Anlayacaksın, o yaranın seni sen yapan olacağını.</p><p>Ve yarana merhem yine sen olacaksın.</p><p>Yalnız hissedeceksin bu hayatta,</p><p>ama bulduğun desteğe minnet duyacaksın.</p><p>Hayatına aldığın bazı insanlar seni kötü hissettirip</p><p>sessiz sedasız ayrılacaklar hayatından.</p><p>Bazıları için sen suçluluk hissedeceksin.</p><p>Ama unutmayacaksın avuç içi kadar bile olsa sana iyi gelecek insanların,</p><p>güzel arkadaşların varlığını.</p><p>Arkadaşlık derin bir yaran olacak,</p><p>ama yine de bu yolda çabalayacaksın.</p><p>Aynı yolda yürüdüğün,</p><p>yürürken karşılaştığın,</p><p>birbirinizi kazandığınız</p><p>birçok insan olacak.</p><p>Kendini daha çok tanıyacaksın,</p><p>ve kendine en iyi arkadaş yine sen olacaksın.</p><p>…</p><p>Yataktan kalkıyoruz,</p><p>dans ediyoruz şimdi,</p><p>şarkı söylüyoruz.</p><p>Elini tutmak için izin istedim senden,</p><p>kabul ettin o koca, tatlı gülümsemenle,</p><p>koşmaya başladık birlikte,</p><p>dört duvar içinde,</p><p>bizi bekleyen bu ömre.</p><p>Hep birlikteyiz,</p><p>seni hiç kaybetmemek üzere…</p><p><strong><em>umut erdem</em></strong></p><p><strong><em>16 Nisan 2020</em></strong></p><figure><a href="https://bit.ly/instagram-MediumTurkceYayin"><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*xQsrG_42U_gGqidBC3szeA.png" /></a></figure><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c89bd3e34695" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye/sevgili-%C3%A7ocuklu%C4%9Fum-c89bd3e34695">Sevgili Çocukluğum</a> was originally published in <a href="https://medium.com/t%C3%BCrkiye">Türkçe Yayın</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Adalete “nostaljik” bakış: Faytonlar ve “ya sonra?”]]></title>
            <link>https://umutgizlen.medium.com/k%C3%BC%C3%A7%C3%BCkken-ya%C5%9Fad%C4%B1%C4%9F%C4%B1m-yerde-atlar%C4%B1n-araba-niyetine-ta%C5%9F%C4%B1t-olarak-kullan%C4%B1ld%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1-s%C4%B1kl%C4%B1kla-g%C3%B6r%C3%BCrd%C3%BCm-7526655290e?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7526655290e</guid>
            <category><![CDATA[hayvan-hakları]]></category>
            <category><![CDATA[veganlık]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 24 Dec 2019 13:57:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-12-13T19:07:07.570Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p><strong>Adalete “nostaljik” bakış: Faytonlar ve “ya sonra?”</strong></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*9phRHcfh1Z3MxvvX7P7pTg.jpeg" /></figure><p>Küçükken yaşadığım yerde atların araba niyetine taşıt olarak kullanıldıklarını sıklıkla görürdüm, hatta pazara gitmek için özellikle atları taşıt olarak kullanmak bir geçim meselesiydi, özellikle toplumsal statüsü daha düşük olan belirli bir etnisite için. Benim de çocukken bindirildiğim olmuştu. Atları taşıt olarak kullanmak için atları kırbaçlarsınız ya da ağzından bağlanmış eyerini sertçe çeker ve vücuduna vurursunuz. Onların bedenini kontrolünüz altına alırsınız, nereye gideceğini belirlersiniz. Siz, insan olarak belirlersiniz. Bir atı, benliğini ve bedenini kontrolünüz altına alırsınız, bir taşıt olarak. Arada yem de verirsiniz, güçlensin ki size iyi hizmet etsin diye. O hayvanın güçten düşmemesi gerekir, insana hizmet etsin diye. Yani onun canı, bedeni, hayatı onu taşıt olarak görenin insafındadır tamamen. Bir at, bir arabaya mı benzer? Bunun cevabı çok büyük ihtimalle hayır. Çünkü atın canı yanıyor, hisseden bir varlık. Yine çocukken evimizin oradan geçen ve araba olarak kullanılan atların vücuduna her an vurulan kırbacı, o kırbacın sesini unutamıyorum. Hafızama yer etmiş. Acırdım atlara ve onları kurtarmak isterdim. &quot;Özgürce&quot; deniz kıyısında üstlerine kimsenin binmeden koştuklarını hayal ederdim. Hayaller bazen gerçekten güzel ama yeterli mi?</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/431/1*f90FO-K9iDlQpMq6bRCSIg.jpeg" /></figure><p>Çocukken de gayet iyi bilirdim, çok acı çekiyorlardı ve isterler miydi bedenleriyle onca insanı taşımak? Belki bu anlattığım biraz nostaljik ve romantik oldu ama günümüzde çok eminim, hiçbir hayvana adil yaklaşmıyoruz. Atları taşıt olarak gördüğümüz gibi başka hayvanları da yenilecek, giyilecek ve türlü ihtiyaç, alışkanlık, keyif için kullanılacak &quot;şey&quot;ler olarak görüyoruz. Bu anlattığım nostaljik anıdan sonra yaşım daha ilerlediğinde ama yine çocukken hayvanlı sirke götürüldüm ve bir ata bindirildim. Keyif almış mıydım hatırlamıyorum ama şu an biliyorum ki doğru değildi. Hayvanları bize hizmet eden, üstlerinde istediğimiz gibi hak iddia edebileceğimiz, hissetmeyen &quot;şeyler&quot; olarak öğreniyoruz. Hâlâ hayvanlı sirkler var mı bilmiyorum ama hayvanların insan çıkarı için kullanıldığı hiçbir şey doğru ve adil değil. Atlı fayton da adil değil ama atlı faytonların olduğu adalarda vs. hayvanların başka şekilde kullanıldığı cafeler vs. de adil değil. Hiçbiri hayvanlara zarar ve acıdan başka bir şey vermiyor. Çünkü hayvanlar bir araba kaputu kadar değersiz görülüyor, hatta araba kaputu daha değerli bile olabilir, çünkü para... Oysa hayvanların insanlar gibi kendilerine içkin değeri vardır, çünkü hissetme yetileri vardır ve yaşamlarının farkındadırlar. Ama hayatları tamamen insan boyunduruğunda... Buna kim son verecek? Hayvanları köle olarak kullanan biz insanlardan başka kim? Vereceksek nasıl? Vegan olmak yani hayat pratiğimizde hayvanları eşya olarak kullanmaktan kaçınmak dışında bir başlangıç noktası bilmiyorum. Muhatabım Ekrem İmamoğlu ve türcü yasalar mı olmalı? Hayvanları eşya gören bir düzenden, siyasi aktörlerden medet ummak, onlardan “yasaklama&quot; ve “iyileştirme&quot; beklemek zorunda kalmakla atlı faytonların nostaljisini ve “gerekliliğini&quot; savunma ikiliği arasında kalıyoruz ve bu gerçekten can sıkıcı. Umrumuzdaysa gerçekten hayvanlar için adalet, vegan olmaktan başka bir temel bilmiyorum: veganoluyorum.com</p><p>Hayvanların adil yaşam ve köle olmama hakları aslında vardır. Bu yasalarca korunan bir hâk değil ama ilke olarak biz insanların ve toplumun tanıması gerekiyor. Bunun temeli de veganlıktır. Atların kullanıldığı fayton bir hak değildir, bir tercih de olamaz, nostaljik ya da her neyse sebep; aksine hayvanların yaşam ve köle olarak kullanılmama haklarına yönelik bir ihlâldir. Tıpkı hayvanlar ve onlardan elde edilerek kullanılan her şey gibi… Arada fark yoksa vegan olmazsak, hayvanları mal ve kaynak olarak görmeye devam edersek elimizde başka yapabilecek ne kalıyor hayvanlar için?</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7526655290e" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Görünmezleştirilen Bi+ Meselesi]]></title>
            <link>https://umutgizlen.medium.com/g%C3%B6r%C3%BCnmezle%C5%9Ftirilen-bi-meselesi-c17b33ee9588?source=rss-e4861b7bae58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c17b33ee9588</guid>
            <category><![CDATA[lgbtiq]]></category>
            <category><![CDATA[bi]]></category>
            <category><![CDATA[queer]]></category>
            <category><![CDATA[biseksüel]]></category>
            <category><![CDATA[feminizm]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[umut gizlen]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 29 Sep 2019 06:25:50 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2019-09-29T07:48:24.058Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*IMmGSrLeXVZYzvYbS5MxNg.jpeg" /></figure><p><em>*Bu yazı, Kaos GL Dergisi’nin 167. sayılı “artı” dosyasında yayınlanmıştır.</em></p><p>Yıl 2019, fakat hâlâ biseksüelliğin üzerine görünmezlik pelerini giydirilmiş gibi. Yavaş yavaş politikası yapılmaya başlandığında, hakkında politik söz üretildiğinde, görünür olmaya başladığı anda da biseksüellik ve biseksüeller<br>çeşitli yargılama ve suçlamalara tabi tutuluyor. Zorunlu heteroseksüelliğin herkesi baskıladığı ve sıkıştırdığı su götürmez bir gerçek ama bu baskıdan en çok etkilenen, kendini bulmaya, keşfetmeye, açılmaya en az fırsat tanınan topluluklardan biri bi+’lar. Çünkü heteropatriyarkal toplumun ötekileştirmesi, ayrımcılığı, kalıp yargılarının yanında bir de bu toplumun normlarını karşısına alarak mücadele etmeye çalışan LG(B)Tİ+ topluluğun dışlamasına, gösterdiği “şamar oğlanı” muamelesine maruz kalıyor. Bu sadece Türkiye’ye özgü bir şey değil, aynı deneyimi yaşadığını anlatan dünyanın her yerinden bi+ var ama Türkiye’deki LGBTİ+ hareketi ve<br>topluluklarında bi+fobi, biseksüel görünmezliği, biseksüel olumsuzlamaya ortak olma durumu çok yüksek seviyede. Biseksüel görünürlüğünden fazla, hareket ve topluluktaki görünmezleştirme ve dışlama edimlerine tanık oluyoruz. Bu dışlamalar da aslında belki hareketin kendini silkelemesini sağlayacak bi+ politikanın sağladığı imkân ve tahayyül okyanusuna açılmaktan mahrum kalmasına neden oluyor.</p><p>İlk başta “bi+” derken ‘kimlerden bahsediyoruz’u açıklamak isterim. Her kimlik ve varoluşun yaşadığı dönüşümü, insanların onları algılama, tanıma, deneyimlemelerinde gösterdiği çeşitliliğin biseksüellikte var olmadığına dair<br>yoğun bir algı var Türkiye’deki LGBTİ+ topluluğunda. Neredeyse herkes ya da çoğunluk diyeyim, biseksüellik hakkında zamanında yapılan “kadınlar ve erkeklerden hoşlanmaktır” tanımının kesinliğinden çok emin. Bu yüzden “B”nin ayıp olmasın diye sözde LGBTİ+’nın görünür harflerinden biri olmasını kabul edip pratikte “old-school” bularak “adını bir daha anmayacağız, yüzüne de bakmayacağız” konusunda ağız birliğine varmış gibi. Oysa bu yoğun bilgisizlik ve bunun da pay sahibi olduğu nefretin görmek istemediği, görmeyi reddettiği bir şey var: <em>Biseksüeller çeşit, çeşittir.</em> İşte bu çeşitliliğin ve kapsayıcılığın altını çizmek için, birden fazla cinsiyete<br>romantik/duygusal/cinsel/entelektüel vs. çekim duymanın anlamı, şemsiye kimlik olarak alınan Bi+’dır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/981/1*bqTcwhqC8ujQkn6kyKi6Kg.jpeg" /></figure><p><strong>Biseksüel:</strong> Birinin birden fazla cinsiyetten, kişinin hem kendi cinsiyeti hem de diğer cinsiyetlerden hoşlanıyor olması anlamına gelmektedir ve kapsadığı var oluşlar ile deneyimler çeşitlidir. Biseksüel bir kişinin cinsiyetlerden eşit derecede hoşlanması gerekmez, hoşlanma derecesi de zamanla değişiklik gösterebilir.<br><strong>Panseksüel:</strong> Cinsiyet fark etmeksizin herkese ilgi duyan ve kendisini panseksüel olarak tanımlayan kişidir.<br><strong>Poliseksüel:</strong> Pek çok cinsiyete ilgi duyan ve kendisini poliseksüel olarak tanımlayan kişidir.<br><strong>Bi-curious: </strong>Kendini genelde heteroseksüel, lezbiyen ya da gey (yani monoseksüel) olarak tanımlayan ama başka cinsiyetlerden insanlarla bir şeyler deneyimleme merakı olan insanlardır.<br><strong>Lezbi/Homoflexible: </strong>Genelde hemcinslerine ilgi duyan ama bazen başka cinsiyetlere de ilgi duyabilenlerdir.<br><strong>Heteroflexible: </strong>Genelde sadece bir diğer cinsiyete ilgi duyan ama bazen başka cinsiyetlere de ilgi<br>duyabilenlerdir.<br><strong>Diğer Bi+ Kimlikler:</strong> Queer, akışkan, bi/panromantik, bi/panerotik, bidyke vb.</p><p>Bu kapsayıcılık ve çeşitlilik, aslında durağandan değil, devinimden beslendiğini iddia eden ve politikasını bunun üzerine kurmaya çalışan LGBTİ+ hareketinden ve topluluğundan pek çok insanı rahatsız eden bir durum, çünkü uzun zamandır stigmatize edilen ve dışlanan varoluşlara sahip çıkan bir hareket ve politika bi+ politikası. Zaten 70’lerin sonları ve 80’lerin başlarında Avrupa ve Amerika merkezli LGBTİ+ hareketini queer eyleme noktasına getiren varoluşlardan biri biseksüellik olmuş. Biseksüelliğin, politikanın eşcinsellik-heteroseksüellik ikiliğine hapsolmasını ortadan kaldırma potansiyeli etkili olmuş. Ama ne yazık ki günümüzde hem dünyada hem de şuan Türkiye’deki LGBTİ+ hareketinde bu hapsolmanın egemenliğini, bu ikilik üzerinden politika üretildiğini görmek<br>mümkün. Bi+ politika ise bunu kıracak güce ve potansiyele sahip.</p><p><strong>Bifobi:</strong> Biseksüellere, biseksüel oldukları için nefret ve korku duygularıyla ayrımcılık uygulama, onları dışlama<br>pratiği.<br><strong>Biseksüel olumsuzlama:</strong> Biseksüelliğe ve biseksüellere yönelik korkutucu ve baskı kurucu söylem geliştirme.</p><p>Bi+ politika, herkes nasıl heteroseksüel ve natrans atanıyorsa herkesin aynı zamanda monoseksüel atandığını da söyler. Yani herkesin kendi cinsiyetinden ya da başka bir cinsiyetten olmak üzere sadece tek bir cinsiyetten hoşlandığı önkabulünde olduğunu belirtir. İnsanlar ya heteroseksüel ya da eşcinseldir, genel kanıya göre. Bunun sonucunda da insanlar birden fazla cinsiyetten hoşlananları, onlarla birliktelik yaşayanları “tehdit” olarak görürler. Bi+’lar tam da bu yüzden güvenilmez, “tarafını seçememiş”, açgözlü, kararsız, “sadakatsiz” olarak yaftalanırlar. Çünkü insanlar genel olarak karşısındakilerin hangi cinsiyetten hoşlanmasını bilmek isteme, bir<br>şekilde bunu varsayma eğilimindedir. Bunu varsayamama, bundan emin olamama noktasında suçlu, bir kesinliği, eminliği karşı tarafa aktarmayan kişi olur.</p><p><strong>Monoseksizm ve bi+fobi</strong><br>Aslında bu durum sistematik ve kurumsallaşmış bir şiddet ve tahakküm kurma mekanizmasıdır, ismi de monoseksizmdir. Tüm kamusal alanda ve kamusal alandaki tüm toplumsal yapılarda üretilir. Herkesi monoseksüel varsayan bu sistem aslında patriyarka ve heteroseksizm kaynaklıdır ve bu sistemlerle zincir gibi bağlıdır. Patriyarka ve heteroseksizm kaynaklıdır çünkü zorunlu heteroseksüelliğin hegemonyası altında en çok zararı gören grup, tek bir cinsiyete ilgi duymayanlar olur. Zorunlu heteroseksüellik, insanların arzularının, meraklarının, keşiflerinin, imkânlarının önünü kapar, onları ikili cinsiyetçi monoseksist bir kadere mâhkum eder.</p><p>Biseksüel olduğunu sonradan keşfeden pek çok insan var. Ama genel kanı olarak insanlar her LGBTİ+’nın küçüklükten kendini keşfetmesini bekliyor. Çocukluğa dair bir lubunya hikayesi duymak, 25 yaşlarında ikinci ergenliğini yaşayandan daha “gerçekçi” geliyor insanlara. Oysa pek çok insanın çocukken kendi cinsinden öğretmenine his besleme durumu olmayabilir. Zira kendimizi inşa etmeye fırsat vermeyen toplumsal cinsiyet öğretilerini hayatta kalmak için takip etmekten başka bize çıkar yol sunmayan bu düzende, insanların kendini keşfetmesi, kendisine “yeni” gelen bir şeyleri deneme alanı yaratması, merakının peşinden gitmesi çok önemli bir hadise. Fakat bunun hem sözde hem davranışta direkt özellikle monoseksüeller tarafından yadırganması<br>durumu mevzu bahis. Hareket ve topluluk içinde “deneme”, “keşif” , “merak” asla kullanılmaması gereken anahtar kelimeler olmuş durumda. Tek bir cinsiyete, hemcinse “ezelden” ilgi duyma durumu, “bana öğretilenin<br>dışına taşabilir miyim?”, “ben kimim?” sorgulamasını yaşayan insanları yüreklendirmekten çok, ipin diğer ucundan kişiyi baskılama yoluna girebiliyor. Böylece kişinin kendini keşfetme, nelerden hoşlanıp hoşlanmayacağını öğrenmeye dair deneme süreci–hayat aslında bundan ibaret değil mi?-, merakı kesintiye uğramış oluyor ve bu da aslında kişiye yönelik zararla sonuçlanıyor. Kendimize nasıl bir mercii ataması yapıyoruz<br>da insanları deneyim üzerinden yargılayabiliyoruz? Özellikle tanışma aplikasyonlarında, barlarda, partilerde vs. kişinin kendini keşfetmesine, nelerden hoşlandığını, zevk aldığını anlama yolculuğuna, merakına karşı kalkanlar hazır bir halde durabiliyor, bundan zarar gören de bi+’lar oluyor. Çünkü özellikle monoseksüel insanlar bi+ olan ya da kendini bulmaya çalışan insanlardan hetero olmadığına dair bir kanıt alma peşine düşebiliyor. Görünür, somut bir “delil” ile ancak karşısındaki kişinin lubunya olduğuna kendisini ikna edebiliyor. Bu da topluluk içinde yaratılan bir hiyerarşiyi ortaya koyuyor ve bi+’ların arzularının edilgen kılındığını gösteriyor. Arzu, ‘deneyim’den hiyerarşik anlamda aşağıda kalıyor, ‘deneyim’in belirleyiciliği altında “çocuk oyuncağı” muamelesi görüyor. Bi+ politikası da kapsayıcılığı ve çeşitlilik esasıyla camiada yaratılan arzu-deneyim ikiliğinin önüne geçen bir hat örme amacı taşıyor. Topluluk içinde genelde hemcins görünen ve/ya olan insanlar direkt eşcinsel olarak atanırken farklı cinsiyetli görünen ve/ya olanlar heteroseksüel varsayılıyor ve üstelik kişilerin ilişki tanımları da direkt bu varsayım üzerinden yapılıyor. Ya heteroseksüel ya da eşcinsel ilişki içinde varolabiliyoruz. Yani düşünsenize, ilişki yaşayanlar biseksüelse bile, “biseksüel çift” vs. olarak varsayılmaları çok düşük bir ihtimal. Her zaman diğer insanların onları nasıl gördüğü daha büyük bir önem taşıyor. Topluluk içinde genelde ilişkilerin görünen ve varsayılan belirli bir yönelime göre isimlendirildiğini görüyoruz, yani bu aslında tamamen kişinin partner(ler)i esas alınarak yapılıyor. Bu varsayımlarda insanların monoseksüel olmayabileceği aklımıza asla gelmeyen bir ihtimal. Bu demek oluyor ki, biz herkesi monoseksüel atıyoruz. Lezbiyen ya da gey olmak, “ulaşılması gereken” bir mertebe olarak düşünülüyor ve bunun gullümü çok fazla yapılıyor. Bu yüzden de biseksüellik, başlı başına bir var olma hali, arzu duyma, ilgi duyma durumu değil de bir geçiş süreci olarak tasvir ediliyor. Tasavvur ettiğimiz ve öve öve bitiremediğimiz “lezbiyen ilişki” özellikleri oluyor ama bahsettiğimiz “lezbiyen ilişki” içinde yer alan insanların hepsinin zaten monoseksüel olduğunu varsayıyoruz. Ya da heteropatriyarka eleştirisi yaptığımız ya da yerdiğimiz “hetero ilişki”lerdeki öznelerin monoseksüel olduğuna son derece eminiz. İlişki yaşayan çiftlerden birisi natrans kadın diğeri de natrans erkekse direkt ilişkinin ismi heteroseksüel kabul ediliyor ve bu kabul üzerinden bir patriyarka eleştirisi getiriliyor. Bu noktada karşımıza çıkan birden fazla sorun var.:</p><p>Birincisi, ilişkide ikisi de trans olan kadın ve erkeklerin ya da taraflardan en az birinin trans olduğu ilişkilerin yok sayılma durumu.<br>İkincisi ise, sırf partnerin cinsiyeti sebebiyle kişinin hetero olduğunun direkt kabulü. Bu, her duruma “beyanlarını bilmiyoruz ama” şeklinde müdahale ederek konuyu çıkışsızlığa sürükleme genelleyiciliğine saplanmak değil. Aksine her kadın-erkek ilişkisine “genellemeci” bir noktadan yaklaşıp monoseksizmi sorgulamama tehlikesini içinde barındırıyor. Sonuçta beraberlik sürdüren insanlardan en az birinin monoseksüel olmaması, doğal olarak hetero patriyarkal ve normatif kodların yerle yeksan olacağı anlamına gelmiyor. Fakat her kadın-erkek ilişkisini bir yönelimle tanımlama hali, monoseksizm üretiyor ve bi+ görünmezliğine alan açıyor. İlişkilerin kendisine direkt yönelim atamadan ilişkilerdeki hetero-patriyarkal, normatif hatta monoseksist kodları eleştirmenin mümkün olduğunu düşünüyorum. Bi+ politika, ilişkilerin insanların atanan ve/ya sahip olduğu cinsiyetlerinden hareketle varsayılan, aslında tek meşru kabul edilen bir yönelimle (ya eşcinsel ya da hetero) tanımlanmasını eleştirir. Bunu monoseksizmle açıklar ve bi+ görünmezliğini öne sürer. Özellikle erkek partnerleri olduğu için LGBTİ+ topluluklarından dışlandığını hisseden kadın bi+ çok fazla var. Kendilerinin LGBTİ+ topluluğunda bir yeri olduğunu düşünmüyorlar, çünkü direkt hetero varsayılıyorlar. Heteropatriyarkanın tüm yükü de birden kendilerinin sırtına bindiriliyor. Monoseksüel olmamak başlı başına heteronormatif patriyarkal kodlardan azade olunduğu anlamına asla gelmiyor. Fakat yine de monoseksüel olmayan bi+ kadınların ve erkeklere ilgi duyan, erkeklerle ilişki yaşayan bi+’ların heteropatriyarkanın asıl yürütücüsü hatta yaratıcısı olduğuna dair yorumlamalar, bifobiden ve monoseksizmden başka bir şeye denk düşmüyor. LGBTİ+ topluluğunda asıl yeri olan ve başka kimlerin yeri olduğunu söyleyebilecek biri ya da birileri var mı? Teoride ve politik doğrucu olmak adına herkes tabii “yok” diyecektir. Ama pratikte işler böyle yürümüyor. Ve günün sonunda insanların arzuları, monoseksüel olmamaları hedef gösteriliyor ve sorgulanabilir oluyor. Biseksüel olmaları dolayısıyla insanlar nefret, ayrımcılık ve dışlanmanın hedefi oluyorlar. Birilerinin ise<br>kendi varoluşu “üst mercii” kabul ediliyor. Bunun monoseksüel olması da tesadüf değil.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/384/1*P7fk_g9aV3XAesFowyYTtA.jpeg" /></figure><p>Geçtiğimiz yıllarda evli olan biseksüellerin biseksüelliklerini sorgulayan bir tweet’e rast gelmiştim. Kadın-erkek ilişkisini direkt hetero kodlayan zihniyet, aynı şekilde evli olan çiftleri de direkt monoseksüel atama meyilli olduğu gibi bir biseksüelin evli olmaması gerektiğine hükmediyor. Bunu kendini nasıl bir mercide kılarak yaptığı aslında sorulması gereken bir soru. Ama evliliğe yönelik feminist ve queer bakış açısının kişinin yönelimi, arzusunu görünmez kılma hatta yok sayma halinin feminist ve queer olarak görülme hali başlıca tartışılmalı. Bu evliliğin kendisini tartışmayı, evlilik kurumunu sorunsallaştırmayı anlamsız, gereksiz ve imkansız kılmaz, kılmamalı. Ama evet, evli olan biseksüeller de var ve bi+ politika, evli oldukları için bu insanları yok sayacak, dışlayacak değil. Biseksüellerin çeşit, çeşit olduğu bilgisi bu durumlarda sıklıkla hatırlanması gereken bir gerçek. Tartışma zemini de bu durumlar göz önüne alınarak, monoseksizm meşrulaştırılmadan, bifobi üretilmeden inşa edilmeli.</p><p>“Biseksüel Görünürlük Günü”ne özel olarak zamanında paylaşılan bir postta LGBTİ+ aktivistlerini eleştiren bi+’ların “adam kayırıyor” olduğunu okumuştum. Bi+’lar olarak biseksüel görünmezliğini dert edinmeyen,<br>bifobik söylem ve davranışlarda bulunup bununla yüzleşmeyen, pek çok bi+’nın topluluktan dışlanmasına neden olan LGTİ+’ları bi+’lar neden eleştiremiyor, üstelik eleştirince neden “adam kayırıyor” oluyor, bunu anlamak mümkün değil. Oysa LGBTİ+ hareketi ve topluluktaki kadın düşmanlığı, transfobi, milliyetçilik/ırkçılık ve hatta homo normativite gibi pek çok ayrımcılık biçimini masaya yatırmayı kıymetli buluyoruz. Konu bifobi olduğunda neden oklar yine bi+’lara çevriliyor? Bi+’lar neden kendilerini edilgenleştiren ve sıkıştıran genel ahlakçı heteroseksist ve patriyarkal toplumu eleştirdiği gibi bu normlarla mücadele eden bir topluluğun monoseksist bakış açısını eleştirmesin? İçinde güvende hissettiğimiz, öznesi olduğunu düşündüğümüz topluluk ve hareket, bizleri dışlayıcı kılan bir pozisyondaysa bunu değiştirip dönüştürmek zaten bir sorumluluk. Bu duruma dikkat çekmek, direkt “oyunbozanlık” olarak ifade ediliyorsa, davranışlarını tartması gereken kişi o “oyunbozan” değildir aslında.</p><p><strong>Biseksüelliğin varlığı için değil; gülmek, güldürmek için biseksüellik</strong><br>Sosyal medyada, ilişkilerde, örgüt içinde vs. bizzat lubunyalar (özellikle monoseksüel olanlar) tarafından biseksüellik üzerinden yürüyen önyargı ve mitlerle süslü “mizah” örneklerine ve fobilere bolca tanıklık ediyoruz. Biseksüellik hakkında doğru düzgün konuşulmazken biseksüelliğin daha çok kalıp yargılardan gücünü alan “espri” malzemesi olarak karşımıza çıkması da ayrı bir tartışma konusu. Kimse biseksüelliği doğru düzgün bilmiyor ama herkes biseksüellik üzerinden üretilen “espri”lere gülüyor. Biseksüellik hakkında yapılan tüm “espriler”, biseksüelliğin tek tip yaşandığını varsayan türden. Oysa her biseksüelin arzusu ve deneyimi birbirinden farklıdır. Ama biseksüelliğe çok sığ bir yerden yaklaşıldığı için bi+’ların aslında “belirli bir kalıba sığmayıp taşanlar” olduğu idrak edilemiyor. Mesela, “bir biseksüel atasözü olarak önce Can sonra Canan” “esprisi” her ne kadar çok güldürse de bu espriye gülen insanlar “her biseksüel kadın, erkeklerden hoşlanmaz” önermesini duyduklarında allak bullak oluyor. Biseksüelliğin anlamı, kişinin birden fazla cinsiyete ilgi duyması ve kişinin her cinsiyete aynı derecede ilgi<br>duyması gerekmediği olarak kafalarda henüz yer etmedi çünkü. Hareket ve topluluk içinde hâkim olan “biseksüel kadınların aslında biseksüel olmadığı” yargısı, özellikle sosyal medyada “biseksüel kızların” biseksüel olmadığı, elbet sonunda bir erkekle evlendiği analizli tweet’lerle ortaya çıkıyor. Kişinin arzusunun direkt deneyimle özdeşleştirilmesi, tek bir cinsiyete yönelik olmayan ilgisinin “yanıltıcı” olarak görülmesi, kendisinin tamamen o anki partnerinin cinsiyetine göre “yeterince lubunya” olmadığının düşünülmesi, sosyal medyanın bir gazabı, cahillikten ibaret bir durum değil. Sistematik ve<br>kurumsallaşmış bir şiddet mekanizması olan monoseksizm ve bifobinin ta kendisidir ve LGBTİ+ hareketinin bir gerçeğidir. Lezbiyen, trans feministlerin biseksüel feministlere alan açan, biseksüel kadınları ve feministleri de<br>kapsayan bir noktadan politika yapmaya çalışmaları daha görünür ama bu noktada da biseksüel kadın ve feministlerin biseksüel oldukları için yaşadıkları ayrımcılığı, yok sayılmayı görmeme, biseksüelliğe “kesişim<br>kümesi” olarak bakma durumu ne yazık ki daha yaygın.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*QQVfK0paVdebs6sMHMiEgQ.jpeg" /></figure><p>Komedyen DeAnne Smith bir lezbiyen olarak “hetero kadınlarla nasıl konuşacağımı bilmiyorum” diyip hetero kadınların erkekler yüzünden eşcinsel olmayı düşündüğünü iddia ediyordu bir stand-up şovunda. Şov boyunca bir lezbiyen olarak “hâlâ hetero” olarak atadığı sevgilisi dâhil pek çok kadının arzusunu sürekli partnerlerinin onlara nasıl davrandığı ve davranması gerektiği üzerinden ölçüp kadınların kendisini, arzularını ve merakını edilgen kılıyor. Onları sadece bir “arzu nesnesi” olmaya indirgiyor (1). DeAnne Smith kendi sevgilisinin ona başka bir dünya göstermediğini, direkt kendisinin ona hayatın başka gerçekliğini gösterdiğini iddia ediyor. Bunun gerekçesi olarak da kendisinin lezbiyen, sevgilisinin de daha önce hep erkeklerle birlikte olmuş olmasını gösteriyor. Bunun anlamı, monoseksizmden, bifobiden ve biseksüel görünmezliğinden, lezbiyenliği iktidar olarak kurmaktan başka bir şey değil. Ama bu, De Anne Smith’in nev-i şahsına münhasır görüşü değil; sistematik ve kurumsallaşmış bir ayrımcılık biçiminin öğretisi. Bu bir çalışmaya da konu olmuş bir öğreti. <em>Psychology of Sexual Orientation and Gender Diversity</em> tarafından 2018 yılında yayınlanan bir çalışma, lezbiyen ve geylerin büyük çoğunluğunun biseksüellerin sadece erkeklere yöneldiğini düşündüğünü ortaya çıkarmış. Geyler tarafından biseksüel erkekler, “gey olduğunu inkâr edenler” olarak tanımlanırken, lezbiyenler biseksüel kadınları aslında hetero olup öyle değilmiş gibi davranmaya çalışan insanlar olarak yorumluyorlar. Bunun sonucunda biseksüeller, biseksüel oldukları için partner olarak tercih edilmiyorlar ya da partner şiddetine maruz bırakılıyorlar. Kadın ve erkek ikiliğinin dışındaki insanların biseksüel olabileceği ise asla düşünülmüyor tabii.</p><p><strong>“Bi=İkili cinsiyet” algısı</strong></p><p>Bunun en önemli sebeplerinden biri tabii ki maalesef toplumdaki ikili cinsiyetçi anlayış. Bir diğer önemli sebep ise biseksüelliğin ikili cinsiyetçi olarak konumlandırılması. Biseksüellik, biseksüel olan her bir insan için farklı bir anlam ifade ediyor. Ama genellikle çoğu monoseksüel ve LG(B)Tİ+ hareketi için son derece tek tip ve tüm normatif yapıların temeli gibi. Tabii ki biseksüel olmak kişinin doğal olarak tüm normatif yapılara karşı olması,<br>feminist olması, hayatını queer eyleme üzerine kurması, bunun üzerine düşünen biri olması, herhangi bir ayrımcılık biçimini asla uygulamayan biri olması anlamına gelmiyor ama biseksüelliğin ve biseksüellerin üzerine doğal olarak tüm olumsuzlamalar yükleniyor. Hiçbir monoseksüele atanmayan ikili cinsiyet algısı, isminde “bi” geçtiği için biseksüelliğe reva görülüyor. Birden fazla cinsiyete ilgi duyan biseksüeller “ama sadece iki cinsiyete ilgi duyuyor” yargısıyla direkt ikili cinsiyetçi olarak tanımlanıyor. Bir biseksüel sadece iki cinsiyetten hoşlanıyor olabilir, bu diğer biseksüelin de biseksüelliğini bu şekilde tanımladığı ve yaşadığını göstermiyor. Tek tip olarak bakılmaması gereken bir varoluşa bizzat hareketin ve topluluğun tek tipçi bir anlayışla baktığına şahit oluyoruz. Julia Serano, ‘bi’yi hem hetero ve natrans dünyanın hem de LGBTİ+ topluluğunun kendisini farklı şekillerde tanımlıyor olması olarak ifade ediyor. Trans ve biseksüel aktivist olan Sam Schmitt biseksüelliğini şöyle anlatıyor: “Bi+/biseksüellik toplumsal cinsiyet ve cinsel kimliklerimin karmaşıklığı üzerine esnek bir çerçeve sunuyor. Biseksüellik etrafındaki sınırlar, kendimi tanımladığım/tanımlamış olduğum herhangi kimlikten daha geçirgen olarak anlaşılabilir. Ben “bi”yi “hem/ve” yönelimi şeklinde bir kimlik olarak anlıyorum. Bu da daha fazla kapsayıcılığa, farklı tanımlara, şekillendirilen pratiklere imkân tanıyor.”</p><p>Translar ve biseksüeller -salt Türkiye’den bahsetmiyor olsam da- özellikle Avrupa ve Amerika’da LGBTİ+ tarihi boyunca birbirine çok benzer gerekçelerle dışlanma yaşamış iki grup. Bir yandan da trans olan bir bi+’nın varlığı asla tasavvur edilemiyor. LGBTİ+ hareket ve topluluk içinde de açılan trans kadın ve erkeklerden genelde monoseksüel olmaları beklenir. Üniversite öğrencilerinin biseksüellere ve translara karşı tutumlarıyla ilgili yapılan 2018, Mart tarihli bir araştırma da öğrencilerin belirsizlikten korktukları için bifobik ve transfobik söylem ve eylemde bulunma ihtimallerinin daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Bu bağlamda aslında birbirlerine en çok destek olması ve birbirlerine neredeyse hiç ayrımcılık uygulamaması gereken grubun, biseksüeller ve translar olduğunu söylemek mümkün. Özellikle Avrupa ve Amerika merkezli LGBTİ+ tarihlerinde de bu müttefiklikle karşılaşıyoruz. Türkiye’de de bu müttefikliği görünür kılmak, pek tabii elzem ve bir sorumluluk. Fakat bir yandan dünyada da görülen bir örnek olarak hareket içinde transfobi ve bifobi arasında da yaratılan bir hiyerarşiye tanıklık edebiliyoruz, bu hiyerarşik yapıda transfobi üst sırada yer alıyor. Kişi biseksüel olduğunda kendisinin trans olduğunu asla düşünmeme ya da bu beyanı göz ardı etme durumları yaşanabiliyor. Bifobi ve biseksüel olumsuzlamanın son derece görünmez kılınması karşılaşılan bir hadise olabiliyor. Shiri Eisner bir keresinde trans olan bir blogger’la tartışırken biseksüel olduğu için genderqueer oluşunun tamamen göz ardı<br>edildiğini anlatıyor.</p><p><strong>Son niyetine</strong><br>Biseksüelliğin tarihi, toplumda karşısına konulan monoseksüellik ve monoseksizm kadar eski. Anatomi tanımlamasından cinsel yönelim tanımlamasına uzanan ve birbirinin varlığıyla şekillenen biseksüellik ve<br>monoseksüellik, tarih boyunca erkek-kadın, beyaz-renkli, kültür-doğa, heteroseksüellik-eşcinsellik, insan-hayvan, şehir-taşra gibi ikili ve birbiri arasında hiyerarşinin hüküm sürdüğü bir sınıflandırmayla var olurlar. Monoseksüellik de bu sınıflandırmada hiyerarşik olarak üstün pozisyonda yer alır. Monoseksüelliğin karşıtı olarak yerleştirilen biseksüellik, olgunlaşmamış, ilkel olanla, beyaz/Batı Avrupalı olmayan, bu kültürden gelmeyenle, “hayvani” olanla özdeşleştirilir. Monoseksüellik ise tam tersi bir biçimde olgunluk, gelişim, kültür, insanlık ve beyaz olmakla özdeşleştirilir. Ardından 70’lerin sonlarında biseksüelliğin heteroseksüel-eşcinsel ikiliğinden sıyrılma potansiyeli olarak görülmesi ve Kinsey skalasının geliştirilmiş hali olan <em>Klein Cinsel Yönelim Skalası</em>’nın öne sürülmesi, 90’larda Bay Area Bisexual Network tarafından kaleme alınan ilk biseksüel manifestosu (2) ile beraber feminist/queer politikayla etkileşim içindeki bi+ politika, biseksüel görünmezliği ve biseksüel olumsuzlamanın karşısında durarak kapsayıcılık ve kesişimsellik esasıyla kendini var etmeye çalışır. Biseksüellik ve bi+ politika insanların diğer ayrıcalıklarıyla beraber monoseksüel olmalarından kaynaklı<br>ayrıcalıklarını da sorgulaması gerekliliğini öne sürer. Kate Bornstein’ın da dediği gibi “biseksüel hareket ‘ya … ya da …’ cinsel yönelimini kırma konusunda ektiği başarıyı yeterince biçemedi.” Aksine heteropartiyarkanın da<br>heteronormativitenin de ikili cinsiyetçiliğin de neredeyse birinci sorumlusu ilan edildi ama bu suçlamalara göğüs gerebildiği de aşikar. Aksi takdirde şu an bu yazıyı yazıyor olmazdım.</p><p><strong>Notlar:</strong><br>1) Yazıda biseksüellikten direkt şemsiye bir kimlik olarak bahsettiğim için bazen sadece “biseksüel” olarak<br>belirtirken bazen “bi+” olarak ifade ettim.<br>2) Natrans kelimesi, trans, genderqueer, nonbinary, interseks olmayan insanlardan bahsetmektedir.<br>3) Yazı, her biseksüelin tamamen bifobiden ve monoseksizmden azade olduğunu da öne sürmemektir.</p><p><strong>Kaynaklar:</strong><br><a href="https://medium.com/@umuterdem/biseks%C3%BCelli%C4%9Fi-nas%C4%B1l-bilirsiniz-8074e5b28f79">https://medium.com/@umuterdem/biseks%C3%BCelli%C4%9Fi-nas%C4%B1l-bilirsiniz-8074e5b28f79</a><br> <a href="https://www.kaosgl.org/gokkusagi-forumu-kose-yazisi/shiri-eisner-ile-bi-onur-kutlamasi">https://www.kaosgl.org/gokkusagi-forumu-kose-yazisi/shiri-eisner-ile-bi-onur-kutlamasi</a><br><a href="https://www.them.us/story/study-explains-lesbian-bias-against-bisexual-women">https://www.them.us/story/study-explains-lesbian-bias-against-bisexual-women</a><br><a href="https://www.youtube.com/watch?time_continue=20&amp;amp;v=MXGRiHsvRz4">https://www.youtube.com/watch?time_continue=20&amp;amp;v=MXGRiHsvRz4</a></p><p>1 Biseksüel kadınların* cinselliklerinin ve arzularının tamamen natrans hetero erkek zevkine göre olduğu anaakımda inanılan<br>bir durumdur. Biseksüel kadınların* biseksüel olduğu için direkt aşırı cinsel istekleri olduğu varsayılmakta ve<br>deneyimledikleri cinsel şiddet vakalarında biseksüel olmaları kendilerine, failler tarafından inşa edilen rıza inşasıyla<br>dönmektedir.</p><p>2 “Kendimiz haricinde başkaları tarafından analiz edilmekten, tanımlanmaktan ve temsil edilmekten; daha kötüsü hiç<br>düşünülmemekten yorulduk. Ya eşcinsel ya heteroseksüel kimliğini seçmemizin beklenilmesinden ve söylenmesinden<br>kaynaklı görünmezlik ve dayatılan tecritin hayal kırıklığını yaşıyoruz. Monoseksüellik, eşcinselleri baskı altına almak ve<br>biseksüellerin geçerliliğini çürütmek için kullanılan heteroseksist bir diktadır. Biseksüellik bütün ve akışkan bir kimliktir.<br>Biseksüelliğin doğalında ikili ya da iki eşlilik olduğunu sanmayın.“İki” tarafı olan ya da tam insan olmak için her iki cinsiyetle<br>aynı anda beraber olması gereken insanlar olduğumuzu varsaymayın. Aslında sanmayın ki; sadece iki cinsiyet vardır…”<br>manifestonun tamamı için: <a href="https://www.kaosgl.org/haber/biseksuel-tarihi-ilk-biseksuel-manifestosu">https://www.kaosgl.org/haber/biseksuel-tarihi-ilk-biseksuel-manifestosu</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c17b33ee9588" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>