ЕРӨНХИЙ СЭТГЭГДЭЛ:

Сүүлийн арваад жил философи, яруу найраг, уран зохиол сонирхсон нэртэй явсан атлаа өдийг хүртэл энэ номыг уншаагүй явсандаа гэмшиж, гайхширч, унших дундаа гуньж ч амжаад эцэст нь гэгээрээд дуусав шиг. Миний хувийн Топ-5 номын жагсаалтыг олон ч жил тэргүүлсээр ирсэн “Бясалгал” (Маркус Аурелиус), “Сиддхарта” (Хэрманн Хэссэ), мөн алдарт “Алхимич” (Пауло Коэло) гэх мэт сүнслэг бүтээлүүдтэй утга агуулгын хувьд агаар нэг “Зөнч” (Калил Жибран) хэмээх энэхүү бүтээл нь ухаарал сэрлийн минь зааг дахь алтан утсыг дэндүү зөөлөн боловч зоригтойгоор хөндөж, “сүнслэг” жанрын номнууд дундаа миний л хувьд маргаангүй ялагчаар тодорлоо!

НОМЫН ТАНИЛЦУУЛГА:

Америк-Ливан зохиолч, яруу найрагч, зураач Калил Жибраны (1883–1931) prose poetry буюу өгүүллэг-найраглал төрлийн энэхүү бичвэр нь анх 1923 онд англи хэлээр хэвлэгдэн нарыг үзсэнээсээ хойш дэлхийн 100 гаруй хэлээр орчуулагдаж, бүх цаг үеийн хамгийн өндөр борлуулалттай номын жагсаалтад багтсаар байгаа аж. Дөнгөж уншиж дууссан хүний зүгээс хэлэхэд тэгэхгүй ч гээд яах билээ!

БИЧГИЙН ХЭВ МАЯГ:

Өгүүллэг-найраглал гэдэг уран зохиолын төрлийг энэ номыг нээхдээ л олж мэдсэн би ахиад л “Яг миний sh*t байна шүү дээ!” хэмээн дотроо уулга алдав. Энгийн үгээр тайлбарлавал хүүрнэл шиг харагддаг, яруу найраг шиг мэдрэгддэг бичвэрийг л prose-poetry төрөл гэдэг гэх үү дээ. “Зөнч” ном нь эртний англи үг хэллэгийг энгийн дүрэмд сүвлээд утга төгс шүлгэн өгүүллэгийг хэлхжээ. Амьдрал гэгч яруу найраг доторх гуниг ба гэгээрэл, ухаарахуй бөгөөд санамсарлахуйг шүтэгчдийн хувьд энэ насандаа унших хамгийн үнэтэй зуугаад хуудас байх болов уу.

ТРЭЙЛЕР:

Зохиолын гол дүр Алмустафа гэх “зөнч” эр 12 жилийн турш Орфалес хотод амьдрахдаа төрсөн нутагт нь хүргэж өгөх тэр л нэг хөлөг онгоцыг харуулдан хүлээсэн билээ. Нэг л өдөр усны толион үзүүрт дарвуулын бараа үзэгдэхэд хотынх нь ард иргэдээс явахаасаа өмнө ухаарал философиосоо хайрлаач хэмээн асуултууд ар араасаа хөврөн ирнэ. Тэдэнд хариулах замаар зөнч Алмустафа Хөдөлмөр, Хайр, Цаг Хугацаа, Баяр ба Гуниг, Гэр Орон, Нөхөрлөл, Гэрлэлт, Хүүхэд, Гоо Үзэсгэлэн, Шашин, Таашаал, Хууль, Эрх Чөлөө гэх мэт хүний амьдралын нийт 26 “хүндхэн” сэдвийн талаар сүнс сэтгэл хөнгөртөл уянгалан тайлбарлаж, номлон айлдах нь “Зөнч” номын гол хэсэг буюу амин сүнс болох ажээ.

ЭШЛЭЛТ ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ:

Хоосон, харанхуй гэлгүй дэнлүүгээ би өргөвөөс
Хар шөнийн онгод тосоор мялаан гэрэлтүүлнэ.

Эхний бүлэг дэхь энэ л эшлэл тархинд минь “Энэ ном эгэл ном биш бололтой” гэх сэжүүрийн очийг асаасан юм. Хөдөлтлөө ертөнцийг төгс болохыг хүлээх биш, хөдөлж эхэлсэн хүнд л ертөнц өөрөө төгс болж хөдөлдөг гэх “Алхимич” дээр ч гардаг санаа. Харин энэ агуу философи Монгол ардын “Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ” гэсэн дөрөвхөн үгэнд амьд явдаг. Харанхуй дэнлүүгээ ч голохгүй өргөх, харанхуй шөнөөс ч айхгүй түүнд бүр итгэх гэдэг санаа надад нэг л тийм гайхалтай амгалан, энэрэнгүй зоригийг бэлэглэв.

ӨГӨХ ТУХАЙ:

Өдөр, шөнөө хүртэх эрхтэй болоод хүртэж яваа хүн
Өөр бусад бүхнийг танаас хүртэх эрхтэй биз ээ.

Нээрээ л ертөнц энэ хүнд бүхэл бүтэн амьдрал бэлэглэсэн байтал би түүнээс алив юм харамладаг хэн ч билээ? Хүний сайхан сэтгэл нөөх бас нуух гэж биш алив бусдад нээх гэж байдагт би итгэдэг.

АЖИЛ ХӨДӨЛМӨРИЙН ТУХАЙ:

Галав эртний мөрөөдөл мэндэлсэн тэр л мөчид
Ганцхан хэсэг нь чамд даалгагдсаныг чи биелүүлнэ.

Амьдралын гүн дэхь нууцтай дотносъё гэвэл
Ажилдаа дурлах замаар амьдралыг хайрла.

Энэ эшлэлийг яагаад онцолмоор санагдсан гэвэл би хувьдаа ажлыг капиталист нийгмийн “карьер”, “орлого”, “амжилт”, “ашиг”, “нэр хүнд”, “албан тушаал”, “эрх мэдэл” гэх мэт (миний л хувьд) хортой ойлголттой холбож бодохоос илүү хүний хорвоод мэндэлсэн бас хорвоогоос халих шалтгаан, зүрхний дуудлага, сүнсний үүрэг гэх мэт илүү хувь сэтгэлийн нандин мөрөөдлийг биелүүлэх явдал гэж бодох дуртай. Тиймээс ч ажилд 49% рационал оюун ухаанаар, 51% иррационал сэтгэлээсээ хандахыг чухалчилдаг. Үүнтэй олон хүн санал нийлэхгүй байх надад хамаагүй. Мөнгө биш мөрөөдөл хөөх нь миний итгэл үнэмшил. Миний хувь хүний төрөлх чанар ба мөрөөдлийн ажлын минь чиг салбартай ч илүү холбоотой байж мэдэх. Бусад салбарын хүн өөр зарчим мөрдөх нь зүйтэй байхыг үгүйсгэхгүй.

ЯРИХ ТУХАЙ:

Бодол бол үгэн торонд жигүүрээ дэлгэвч нисч үл чадах эрх чөлөөний шувуу.

Миний 2021 онд Медиум дээрээ нийтэлж байсан “Үгнээс залхаж байна, өөр юугаар бодох вэ?” гэсэн бэсрэгдүү бичвэр шууд санаанд оров. Калил Жибран бодлыг үг гэх “шоронд” далавчаа мянга дэвээд ч нисч чаддаггүй, гагцхүү үггүй саруул уудамд л дүүлэх заяатай шувуутай зүйрлэсэн нь хэлний философийн чухал асуудлыг хөндөхийн сацуу бодлын үггүй, хэлбэргүй, өнгөгүй, угтаа байнгын бясалгалт амин чанарыг нь илтгэсэн гэлтэй. Бид бодлоо олон зуун жилийн турш хэт дасаж дадсан “үг” гэх утгын хэрэгслээрээ уяж боолгүй, хааяа ч гэсэн бодол санамсрынхаа “өөрөөрөө” байх, “чөлөөтэй нисэх” орон зайг нь олгож чадваас бурхангүй газар бумба мэт галзуурч асан олон ч дэмий үгэн бодол замхарч, тархины тоосонд дарагдсан харанхуй өнцөг буланд нуугдаж ирсэн олон ч шинэлэг, үнэтэй, үггүй бодлууд санамсрын гэрэлд цохиулан гэгээн дүрээ олох биз ээ. Оюутан байхдаа анх сониучирхан дурласан “ертөнцийн төгс хэл болох хоосон нам гүмийг үнэ цэнээрээ гүйцэхгүй үг бүү хэл” гэх санаатай ч утга дөхөм. Үггүй, тэр дундаа ярианы үггүй ертөнц хэчнээн үлэмж төгөлдөр билээ? Бичгийн үгээ хөөрхий бас өмөөрчих гээд байгаа юм аа, кк. Гэхдээ л үг л бол үг: “үгэн мэдлэг үггүй мэдлэгийн сүүдрээс өөр юу сан билээ?”

Одоо харин миний зэвтэй бодлоос ангид, эрхэм Жибраны тунгалаг бодлуудаас шилж, чадан ядан орчуулсан хэдэн эшлэлээ энд эгнүүлээд залчихъя гэж санав:

Хөдөлмөр бол нүдэнд үзэгдэх хайр.
Салхины чимээг хүртэл аялгуу эгшиг болтол нь хайрладаг хүн л агуу билээ.

ӨӨРИЙГӨӨ ТАНИХ ТУХАЙ:

Өдөр, шөнийн нууцууд аниргүй зүрхэнд чинь бий.

ЗАЛБИРАХ ТУХАЙ:

Сүмд үл үзэгдэгчийн дүрээр л ороход хангалттай.

ТААШААЛ БОЛ:

Өөдөө тэмүүлэх гүн юм, гэвч өөрөө
Өндөрлөг нь ч биш, гүн нь ч биш.

ГОО ҮЗЭСГЭЛЭН БОЛ:

Амьдралын багаа тайлсан ариун дүр.
Амьдрал нь ч чи, баг нь ч чи.

Тусгалаа тольдох цаглашгүй,
Толь нь ч чи, цаглашгүй нь ч чи.

БУСАД ЭШЛЭЛҮҮД:

Аниргүйн голын уснаас хүртсэн цагт л
Амин голоосоо чи дуулна.

Алив хүнд зорилго бүхнийг нь хатсан уруул болгож,
Амьдралыг харин усан оргилуур болгож өгөхөөс илүү үнэтэй бэлэг гэж үгүй.

Ганцаардахад минь дуу аялж өгсөн таны
Гал эрмэлзлээр би тэнгэрт цайз босгов.

Энэ мэтчилэн сэтгэл зөөллөж, бодол хурцалсан эдгээр 26 бүлгийн ариун хүчирхэг чанар өдөр тутмын сэтгэлийн ая занд минь нэвчиж, цээжийг минь нэгэн зэрэг дүүргэж бас хоосолж чадлаа. Ширээний, үгүй бүр насны ном гэгчээ ингэж нэг олох гэж!

Салбар салбарын “50 Сонгодог Бүтээл” (“50 Philosophy Classics” гэх мэт) цувралын зохиогч Том Батлер-Боудон “Зөнч” номын “Capstone Classics” цувралд багтсан хэвлэлд бичсэн өмнөх үгэндээ:

“Зохиолч Калил Жибран 12 насандаа ээж, ах, хоёр охин дүүгийн хамт эцгээсээ амьдралын зам салж, Америк улсыг зорьсон. Номонд гарах Орфалес хот бол түүний он удаан жил суурьшин амьдарсан АНУ бол зүрхэндээ санагалзан тэмүүлэх эх нутаг нь түүний төрсөн Ливан улс гэж зүйрлэн ойлгож болно.

Жибраны оюун сэтгэлд Ислам болон Христийн шашнууд огтлолцсоны үр дүнд ‘Зөнч’ ном нь дэлхийд Өрнө ба Дорнын шашин философийн зөрчлийг арилгахын зэрэгцээ тэдний хооронд сэтгэлгээний гүүрийг босгох тун амжилттай оролдлого болсон юм. Номын гол дүр болох зөнч Алмустафа нь Христ болон Мухаммедын хольц гэхэд ч хилсдэхгүй. Зохиолч Жибран араб соёл нутгаа үгүйлж байсан ч барууны ухамсрын хөгжилд нэмэрлэхийг хувь заяаныхаа дуудлага хэмээн шийдсэн нь гол дүрийн Орфалес хотдоо номлол хайрлах үйлээр ч илэрч буй” хэмээжээ.

Яруу найрагч Жибран өөрийн найз, үнэнч дэмжигч, ивээн тэтгэгч Мэри Хаскеллд нэгэнтээ хэлэхдээ:

“Зөнч, яруу найрагч хоёрын ялгаа: зөнч айлдсан номлолоороо амьдардаг бол яруу найрагч тэгдэггүй.”

ХАТГАМАЛ ДҮГНЭЛТ:

Калил Жибраны энгийн боловч агуу “Зөнч” номноос төрсөн бодол, мэдрэмжүүдээ ийн үдэж хавтаслаад Медиум гэх нууцхан шургуулгандаа хадгалъюу. “Тоож би олон удаа сөхөж байх болтугай, тоос даралгүй сэтгэлд салхи мэт сэвшиж байх болтугай!” гэх захиасыг хавтсан дээр нь хатгаж сийлээд, цаашдын хорвоог туулахдаа гар хоосон ч сэтгэл дүүрэн санаж бясалгаж явах болтугай…

Хэрэв би алив үнэнг айлдсан бол тэр үнэн нь миний биш чиний бодлын хоолойтой илүү төстэй өнгөөр сонстож тодрох авай.

Та бүхнээсээ холдох
Хэчнээн уйтай юм бэ?
Тасарсан гинжийг гагнах
Хэчнээн саадтай юм бэ?

Та бүхэнтэй нэвтрэлцэх нь гэвч угтаа
Өөртэйгөө л ойлголцсоны минь үр жимс байлаа.
Танихгүй зөрөх болсон бидний цаана
Өөртэйгөө л түнжин хагарч хагдарсан би байгаа.

Муу хүнд хайртай болж уу би?
Миний хайрыг хүндлээч дээ та…
Мулгуу хар юмаа өмөөрч үү би?
Миний сонгох эрхийг үлдээгээч дээ та…

Мөнгө, алдар нэр бодох манатай
Мөсөн дээрх мөнгөн аяга шиг охин
Мөрөөдөл, урлаг, эрдэм гурваа өвөртөлчхөөд
Мунгинанхан элгээ тэврээд бээрч суухад минь
Мөр гаргах гэгээн дулаан зүгийн сураг дуулгаж
Мөрөөдлийн ханхүү мэт тэр минь ирж байлаа,
Мөөмнөөсөө гараагүй танхил бэлтрэгхэнийг
Мордож дагуулаад дэлхийтэй танилцуулж байлаа.

Урлаг ухаанаараа уралдаж
Уудамд цуурай татуулан давхихдаа
Ухаанаа ч гээж,
Урлагаа ч бахардуулж, яваандаа
Урингаа ч дэгээдээд хурдалсан юм аа тэр минь чааваас!

Гомдолгүй яах вэ, салал ч үгүй яахав.
Гомдсондоо чоно болж очоод тэр муу морийг хазаж ч үзэлгүй л яахав…

Хөөцөлдөж жил сар улирсаар
Хот хөдөө ээлжилж тэнүүчилсээр
Хөөрхий чоно хээрийн ганцаардал гэх
Хөлдүү эрх чөлөөндөө хэт дурлачихсан юм аа би чинь чааваас!

Гунилгүй яах вэ, гутрал ч үгүй яахав.
Уйлах өвчин сүүлдээ унтахгүйн өвчин болж ч солиорч үзэлгүй л яахав…

Егөөтэй орчлонгийн хараалаар ч тэр үү,
Ер бусын мэргэн ерөөлөөр ч тэр үү, гэнэт
Эргэж бид учрахдаа
Дэлгээтэй хорвоог хөмөртөл уралцаж учирсан.
Эвлэрч бид нийлэхдээ
Дэлгэцний ертөнцийг хагартал түчигнэж нийлсэн.

Харин одоо…

Мөнөөх морь
Мөнөөх л чоно хоёр
Мөнөөх л мөсөн дээрээ урьдынх шигээ
Мөрөөдөл, урлаг, эрдэм гурваа өвөртлөөд
Мунгинанхан сууна аа гэвч

Энэ удаа…

Эндээ сэтгэл доторх галыг асааж сурчээ,
Эрдэм доторх мунхагийг ч бас ухаарчээ,
Мөрөөдөл доторх мөхлийг ч гүн амсчээ,
Урлаг доторх жигшүүрийг ч хорстол мэдэрчээ.

Эхэлсэн цэгтээ эргээд ирэхийн цагт
Энэхэн хайраа л гэр байсныг ойлгожээ…
Эвдэрсэн цэгтээ эдгээд ирэхийн цагт
Эв, цавын оёосонд амьдрал гэгчийг урлажээ…

Та бүхнээсээ холдох
Хэчнээн жаргалтай юм бэ?
Тасрах л учиртай гинжийг гагнах
Хэчнээн хэрэггүй юм бэ?

Та бүхэнтэй нэвтрэлцэх нь угтаа
Өөрөөсөө л хагацсаны минь гай байлаа.
Танихгүй зөрөх болсон бидний цаана
Өөртэйгөө л дотносож тайтгарсан би байгаа…

15:53
Да, 2025.06.09
Улаанбаатар хот

Эмэгтэй. Өвөрмөц. Харанхуй. Солиорол.

Бичгийн хэв маяг:

Орчин, эд зүйлс, хүмүүс, үйл хөдлөл, бодол мэдрэмжийн нарийн содон дүрслэлүүд. Энгийн лав биш. Гэвч хүнд гэж бас хэлэхгүй ээ. “Гажиг” ба “Эгэл” гэсэн хаягтай хоёр уутнаас тунг нь тааруулан чимхэж цацаад хольсон, өвөрмөц үндэстний зоог шиг ном байлаа.

Утга, эргэцүүлэл, гаргалгаа:

Онцгой бүлгийн хүний бүтээл юм чинь өвөрмөц үндэстний зоог шиг амтагдсан нь ч зүй ёсны хэрэг биз ээ.

Сэтгэц мэдрэл, сэтгэл зүй:

Юун түрүүнд “Шилэн Хорго” (гээд л түрдээ орчуулчихъя) хэмээх ном маань 1963 онд анх хэвлэгдэн нийтлэгдэхдээ өнөөдрийн цахим “од” болсон сэтгэл зүйн сэдвийг хөндсөнөөрөө тухайн цаг үеийнхээ л шилэн таазыг цөмлөн цойлж гарч ирсэн гэвэл хилсдэхгүй.

Гол дүрийн арван есөн настай Эстер Грийнвүүд гэгч охин уралдаан тэмцээний ялалт, шагнал урамшуулал, тэтгэлэг, онц сурлага зэргээрээ үеийнхнийгээ оройлон манлайлах боловч Нью Йорк хотод загварын сэтгүүлд дадлага хийх цөөн охидын нэгээр сонгогдон ажиллах хугацаандаа амьдралаас “тасарч” буйгаа мэдэрч эхэлнэ. Надад хамгийн хачин санагдсан зүйл нь, номын туршид Эстер хэрхэн алгуурхан “солиорч” буйгаа тэмдэглэн дүрслээд явах мэт уншигдах боловч, яг хаана нь, хэзээ нь, яаж байгаад “галзуурчихав” гээд эргээд бодохоор энэ гээд цохчихоор мөч санаанд буусангүй. Энэ миний гярхай уншигч бишийн илрэл үү, эсвэл ном маань уншигчдадаа яг л ийм туршлагыг мэдрүүлэх гэсэн үү? Зохиолч, яруу найрагч, сэтгүүлч эсвэл эрдэмтэн багш болох гэх мэт академик ирээдүй болон ажил мэргэжлийн асуудлууд нь тэр чигтээ түүнийг будлиулан цухалдуулж, эцэстээ бүр утгагүй санагдаж, аяндаа хүмүүсийг дотроо шүүмжилж, үе тэнгийн дарамтнаас зугтмаар байвч гарцаагүй өртсөөр нэг л мэдэхэд хэний ч хийж зүрхлэмгүйг үйлдэж, санаанд багтамгүй газар ирнэ. Энэхүү тусгаарлагдсан, бөглөрсөн, давчуу оршихуйгаа Эстер “bell jar” буюу “шилэн хоргонд” гацсан байдалтай зүйрлэжээ.

Сэтгэл зүйч Аарон Бекк хожим гол дүрийг шинжлэхдээ бага насандаа эцгээ алдаж, том болоод “перфекционизм” буюу төгс байх гэсэн туйлширсан хүсэлд ороогдсон гэх хоёр шалтгаанаас үүдсэн депресс буюу сэтгэл гутралаар өвчилсөн гэж дүгнэсэн байдаг.

Уншигч миний сэтгэл ийнхүү сэтгэцийн эмгэгийн харанхуй ертөнцөөр өөрөө бачууран аялж ядаж байтал “Bell Jar” ном нь цэвэр уран сэтгэмжээс бүтсэн хуурамч түүх биш гэдгийг мэдээд өр өвдөж орхилоо. Америкийн хүндэт зохиолч Силвиа Плат нь өөрийн оюутан насны бодит явдлыг арваад жил дотроо бодон шаналсны эцэст уран зохиолын нөмрөгт хучин өөрөөсөө чөлөөлөн хорвоод илгээсэн нь энэ ном аж. Ном нь Англид анх хэвлэгдсэнээс нэг сарын дараа зохиолч эмэгтэй амиа егүйтгэж, харин нөхөр болон ээжийнх нь хүсэлтээр Америкт хэвлэгдэх хугацаа нь зохиолчийг нас барснаас нэлээн хэдэн жилийн дараа хүртэл хойшилж байжээ.

Эцэст нь энэхүү номын мөр бүрээр тархи зүрхээ ээлжлэн гишгэсээр алхсан уншигчийн дүгнэлтийг хүргэе. Хорин нэгдүгээр зууны интернэт-сапиенсууд бид л сэтгэл зүйн эмгэг, эрүүл мэндийн асуудлыг олж нээчхээд өрнө дорнын философи психологийн хооронд алцганан төөрч буй бишээс гадна эмэгтэй хүний хувь шинж ба нийгмийн хүлээлт дарамтын асуудал ч уг сүнсээрээ 60 жилийн өмнөхөөс тэс өөр болж чадсан гэж мөхөс би лав хэлж чадахгүй нь ээ…

Эмэгтэй хүн, феминизм, залуу нас:

Надад нэг өчил байна. Би хэдэн сарын өмнө “Энэ хорвоод эмэгтэй хүн байх” гэдэг асуудалтай нэг мөр нэгийгээ үзэж, нэхий дээлээ уралцъя гэж шийдээд иймэрхүү сэдвээр бичигдсэн шилдэг гэгддэг бөөн ном Амазоноос захиалж хаяад таг мартчихсан байсан юм. Ингээд долоо хоногийн дараа Силвиа Платын “Шилэн Хорго” номтойгоо уулзсан билээ.

Миний номын тэмдэглэл, шүлэг зэрэгтэй хамт байгаад удаж буй уншигчдын ажигч хэд маань миний “эмэгтэй хүний хорвоод эзлэх байр суурь” хэмээх сэдэвтэй үүсгээд амжсан ярвигтай, гүн, нойтон хамуу шиг харилцааг анзаарсан байж мэдэх. Би хариултыг мэдэхгүй, мэддэг хүн ч гэж байхгүй юм шиг санагдах үе ч олон. Гэвч “Сиддхарта”, “Ганцаардлын Өдрүүд”, “Ид, Залбир, Хайрла”, тэгээд одоо “Шилэн Хорго” гэх мэт номууд хариултыг тал талаас нь бүслэн гэрэл тусгаж, эмэгтэй оршихуйн үнэнд арай дөхүүлж өгөх мэт тайтгаруулна.

Утга зохиолын ертөнцөд Sylvia Plath-ын “The Bell Jar” зохиолыг эдүгээ J.D. Salinger-ын алдарт “The Catcher in the Rye” номын эмэгтэй хувилбар гэлцэх нь ч бий гэнэ. Бодоод үзсэн чинь нээрээ л, адилхан л бага залуу насны төөрөгдөлд түнтэгнэх залуу хүү, охин хоёр. Гэвч эмэгтэй хүүхдийн, залуу охины төөрөгдөл эрэгтэй хүүхдийнхээс илүү эмзэг, илүү аюултай, илүү гунигтай санагдсан нь би өөрөө эмэгтэй хүн болохоор өөрийн мэдэлгүй хортой феминист өнцгөөс бодчихсоных уу, эсвэл магадгүй “Хөх Тариан Талбайд” номын Колфийлд хүү “Шилэн Хорго”-ын Эстерээс хоёр насаар дүү учраас оюутан биш ахлах сургуулийн сурагчийн арай хөнгөн, “хүүхдийн” түүх гэж санагдсаных юм болов уу… Ямартай ч л, “онгоноо алдах”, сарын тэмдэг, жирэмслэлт, төрөлт, “хүний овгоор овоглогдох”, мөн гоо сайхан гэх асуудлууд лав эрэгтэй хүүхдэд байхгүйг би мэднэ. Адилхан л хоёр залуу хүүхэд адилхан л Нью Йоркийн гудамж метрлэн дэмий л гунихран алхлана. Гэвч шөнө ганцаараа “эморч” золбирон алхах туршлага л гэхэд эрэгтэй эмэгтэй хүүхдэд лав адил байдаггүйг бид нийгмээрээ мэднэ шүү дээ. Гэхдээ сэтгэл зүрхэнд минь дулаахан байр суурийг эзэлж чадсан хайрт Колфийлд хүүгийн маань асуудал мэдээж хүйсээс байтугай нас, мөнгө, эрх мэдлээс ч хамаардаггүй сэтгэл зүйн эмгэг гэгч мангасын аманд залгиултлаа хүндрээгүйг би мэднэ ээ.

Ай даа…

Эцэст нь Силвиа Плат эгчийгээ ахиад жаахан л тэсчихгүй яав даа гэж битүүхэн дэмжих, ялимгүй зэмлэх мэдрэмж дотор минь буцалсаар энэхүү номын эргэцүүллээ дуусгаж байх шив дээ. “Эхнэр, ээж, эмэгтэй” хүнтэй цуг нэг биед багтаж дийлэхгүй бачимдсаар “зохиолч” хүн өөрөө явъя гэж шийдсэн нь тэр бололтой…

19:35
Лха, 2024.07.24
Гачуурт, УБ

Энэ номон дотроор аялаад би тэс өөр хүн болоод гарч ирлээ.

1. Монгол: Монгол хэлээ, Монгол сүнсээ, Монгол хүний оюун сэтгэлийн мөн чанарыг шинээр, анх удаа ийм гүн дотноор мэдэрлээ.
2. Эмэгтэй: Эмэгтэй сэтгэлээ, бүсгүй хувь заяагаа өмнө нь харж байгаагүй мөртлөө дэндүү танил дулаан өнцгөөс харж ойлгож үзлээ.
3. Орчин цаг: Эртнээс үнэ цэнтэй Монгол соёл сэтгэлгээ, ухаан мэдрэмжийг орчин цагийн залуус бидэнд ойлгогдохоор, хотын амьдралын хэв маяг руу хөрвүүлж өгсөн маш сайн орчуулга байж чадлаа.
4. Зохиолч: Уран бүтээлч хүний дотоод ертөнцийн бүхий л тэмцэл, гэгээрэл, туулдаг сэтгэлийн замынх нь нарийн учир зангилаануудыг хараа муутай надад нүдний шил зүүлгэж байгаад үзүүллээ.
5. Хувь чанар: Нийгэм болон цаг хугацааны шуурганд ийм ховор содон сүнс-цэцэг ийм зөөлөн ялдам чанараа ийм хүчтэй бат хамгаалан цэцэглэж болдгийг баталлаа.

Энэ ном, Урин хоёрыг учруулсан тавилан тохиолдоо талархаж байна!

1. Оршил

Би анх “Клара Нар Хоёр” гэх номын нэр болон хавтасны зургийг хараад амьдралыг уянгалан энхрийлсэн, ягаан шилээр харсан, эмэгтэйлэг зохиол байх болов уу гэх таамаг сэтгэгдэлдээ хөтлөгдөн хором ч эргэлзэлгүй худалдаж авч байлаа. Гэвч… илэн далангүй хэлэхэд, ямар хачин ном байв аа?

2. Бичгийн хэв маяг

Зохиол маань Түмэндэмбэрэл гуайн хөгжимлөг “Усны тунгалаг тамирын гол” лугаа адил урссаар урссаар, эхний хуудас гэгч оройгоос нэг л мэдэхэд эцсийн хуудас гэх бэлд хоржигнонхон ирсэн байлаа. Би хувьдаа үргэлжилсэн үгийн бүтээлийг төвөгтэй үгэн замаггүй, тунгалаг байхад дуртай. Үг энгийн, утга хурц бичжээ. Үг бүрийг уншиж байхдаа л цааш болох үйл явдлыг мэдэх агшин хүртлээ тэвчээр хүрэлцэхгүй, дараагийн үг бүрийг ангаж цанган ховдоглож уншлаа.

3. Эргэцүүлэл

• Хиймэл оюун:

Зохиолын шинэлэг дүр бүхий “AF” (Artificial Friend) буюу “Хиймэл Оюунт Найз”-ын хүний гэр бүлд эзлэх байр суурь, түүнд оноогдож болзошгүй Жоси охиныг “хуулбарлан орлох” даалгавар зэргээс хиймэл оюуны ирээдүй, эрсдэл, давуу болон сул талыг уншигч өөрийн мэдлээр шүүн тунгаах боломж олдоно. Би нэг найзтайгаа өдрийн хоолны үеэр хиймэл оюуны хийж чадахгүй гэж таамаглаж буй зүйлсийнхээ талаар ярилцаж байхдаа “энэрэх ба зорилго сонгох” гэж байсан минь санаанд оров. Харин тус зохиол хиймэл оюун ухаан “хайр ба сүнсийг” орлож чадахгүй гэсэн далд утгыг илэрхийлэв үү гэж гадарлалаа.

“Тийм ээ. Саяхныг хүртэл би хүн гэдэг амьтан ганцаардлыг сонгох чадвартай гэдгийг — заримдаа ганцаардлаас зайлсхийх хүслээс ч агуу хүчтэй эрчим байдаг гэдгийг мэддэггүй байлаа.”

• Хайр:

Хайрыг цаг хугацааны тэнхлэгтэй харьцуулан харуулсан шинэлэг өнцөг байв уу даа гэж харав. Бид хүн хоорондын хайрыг тайлбарлахдаа өөрсдийн өгөх эсвэл авах мэдрэмжийн гүн, үйл явдлын зангилаа болон өрнөл, мөн “нэг бол үүрдийн гэж ундарч, нэг бол хэзээ ч үгүй гэж ширгэдэг” зүйл мэт ярих хандлагатай байдаг. Гэвч энэ зохиолын арын хавтсыг хаахдаа би хайрыг “хүмүүс тодорхой цаг хугацааны мөчлөгт нэг нэгнийхээ сүнс сэтгэлийн хэрэгцээг хангаж өгөх тус юм” хэмээн дураараа томъёолов. Хайр өөрийн зөв зүйтэй хугацаанд ундарч, зөв зүйтэй хугацаанд ширгэж… дахиад л зөв цагтаа ундардаг.

Хүний бүхий л хэрэгцээ хором тутамд туулсан туршлага, орчин тойрны нөлөө, ирээдүйн зорих чиг зэргээс шалтгаалан хувьсаж байдаг. Харин тодорхой хугацааны завсарт бие биенийхээ сүнс сэтгэлийн хэрэгцээнд яг таарсан нөөцүүдийг нэг нэгэндээ санал болгож, тэднийгээ ашигтайгаар, амжилттайгаар солилцох чадвар нь хайрын хугацааг бий болгодог юм болов уу? Хайр хэмээх энэхүү нандин хугацааг “хайр гэдэг амлалтанд итгэж болохгүй, яваад л өгдөг”, “ашиглаад л хаядаг” гэхчлэн нэг үзүүрт харандаагаар харлуулах гэж оролдож болох ч нөгөө үзүүр гэж бий: тэр нь цаасан дээр үл үзэгдэгч, зүрхийг нигүүлсэн ариусгагч, цагаан өнгөтэй үзүүр билээ. Тэр нь “хэрэгтэй цагтаа хамгийн хэрэгтэй сэрэл гэгээрлийг авч ирлээ”, “бардам зүрхийг бөхийлгөж, аймхай зүрхийг хөглөлөө” гэх мэтчилэн хувь тавилангийн нарийн учир зангилааг олон талаас нь тайлах гэсэн зөөлхөн, ариухан оролдлого билээ.

Ээж охин, эцэг хүү, найз нөхөд, амраг хайрт — ямар ч үнэн хайрын харилцаа өөрийн зүй ёсны хугацааг үр ашигтайгаар, бүх оролцогчдод “win-win” буюу ололт авчрахуйц ер бусын онцгой хэлхээгээр сүлжинэ. Эндээс сэтгэлийн ашгаа хүртэж чадаагүй гэж гомдоллогсод өөрт нь өгснийг тосч авах нь бүү хэл, анзаарах ч сөхөөгүй, “гомдоллоод” завгүй байдаг ч гэмээр. Гэвч гэдийхээс залхаж, гудайн тонгойвол хайрын хугацаан дундаас унасан өөдөсхөн очир эрдэнэ мэт сэтгэлийн сургамж сэргээшүүд шороонд хутгалдавч салхинд хийсэлгүй, унасан газартаа л эзнээ хүлээн мяралзана. Тосч авч амжаагүй нь буцаж алхаад түүгээд авч болно. Хайр нь цаг хугацааны хязгаартай байсан ч үнэн байхаа болино гэсэн үг биш гэдгийг эл номын зарим харилцаанаас харж болно. Хайр бол мэдрэмж биш, үйлдэл биш, харин хугацааны хэлтэрхий ч гэх өнцөг байж болох ажээ гэж анзаарав.

Гэвч цаг хугацааны тэнхлэгээр л хэмжвэл ийм. Харьцангуйн онолыг түр эсвэл бүр баллуурдаад, хайрыг дангаар нь, буй байдлаар нь шинжвэл тэр юу вэ? Тэр үүрдийнх. Түүнийг цаг хугацаагаар хэмжихгүй үед тэр цаг хугацаагаар хэмжигдэхгүй: цаг хугацаанаас ангид, чанд, том. Үүнийг харин “робот найз” гол дүрийн Кларагийн хайраас би олж харлаа. Клара, нар хоёрын хайр л үүрдийн, абсолют, үгээр илэрхийлэгдэшгүй, цаг хугацаагаар, бүр юугаар ч хэмжигдэшгүй байв уу? Тэр хоёрын дунд үйл явдал өрнөх байтугай үг ч хэлэгдсэнгүй. Хөндлөнгийн хүнд байхгүй ч гэж андуурагдахуйц, тийм л мөнхийн, аниргүй, цаглашгүй хайр. Гэвч Клара бол робот, харин нар бол нар. Хүний хайр харин яагаад ч юм цаг хугацаагаар хэмжигдээд байна уу даа?

Энэ бүгд ердөө уншиж дөнгөж дууссаны дараах гайхширсан бодлуудын минь замбараагүй тэмдэглэл байлаа. Зөгнөлт боловч зөнтэй түүх, хайрын өвөрмөц өнцөг бид гурвыг гуниг баяслын уулзварт учруулсан Казуо Ишигүрод талархлаа. Харин Хайр танд бүр ч их баярлалаа!

05:09 АМ
Мягмар, 2024.02.20
Улаанбаатар хот

2023 он чиний босгоор болор мэт эмзэгхэн төгс би чинь бүдэрч шалаар нэг хагарч орж ирэхэд дотроос минь хумсын чинээ очир алмаз гялалзахыг үзээд миний ертөнц гялбаанд нь түр сохрох шиг цочиж билээ.

Түүнийгээ биширч, гайхуулж, эдэлж, зээлдүүлж, гээж, халтайлгаж, олж, өнгөлж, эцэст нь харамлаж, нууж, өнөөдөр бид хоёр чинь 2023 он таны босгыг ахин нэг удаа давахаар бөнжигнөнхөн зогсоно, гэхдээ энэ удаа гарч явахаар.

Бүдрээд гээчихвэл яана аа? Хүслээс ангид, аниргүй агаар мэт гэгээрэл дотроос минь уурших болов уу? Замаа гийгүүлэх очир нь би өөрөө болж хувирах юм болов уу? Эсвэл гэрэл ч хэрэггүй, харанхуйгаар туучих хурц хараатай болно байх!

Үгүй, тааж суухаар… мэдэх ганц л арга бий шүү дээ. Явалгүй болохгүй нь. 2023 чи минь, сайн сууж байгаарай!

04:14 AM
Даваа, 2023.12.25
Улаанбаатар хот

“The Catcher in the Rye”… Жинхэнэ солиотой сонгодог. “Хөх тариан талбайн харуул” хавьцаа орчуулаад байх шиг байсан. Би энэ зохиолыг 11 билүү 12-р ангидаа тухайн үеийн найз хөвгүүн маань надад санал болгосон ч гэх үү, унш гэж бараг албадан шахсан ч гэх үү, зээлдүүлэхэд нь анх удаа уншиж байсан юм. Тухайн үед нэг их сайн гүн ойлгож, мэдрээгүй минь миний сэтгэхүй хэт балчир байсанд уу (уг нь яг л өсвөр насны хүүхдийн унших номонд ангилагддаг даа? магадгүй хүн аливаа юмыг туулж байхдаа бус даван гарсныхаа хойно илүү сайн ойлгодог юм болов уу?), эсвэл эх хэл дээр нь бус монгол хэл рүү хөрвүүлсэн орчуулга нь надад сайн наалдсангүй юу… Одоо ч тэрийг яаж мэдэх билээ. Угаасаа ч нэг их хамаагүй.

Бичиглэл, найруулгын хэв маяг:
Анх монгол хэл дээр уншиж байсан бол сая түүнээс бараг 6 жилийн дараа уншихдаа англи хэл дээр нь уншиж үзэв. Ээ тэнгэр минь, энэ номын бараг л хамгийн амттай увдисуудын нэг нь бичгийн хэв маяг нь байх аа! Нэг тийм, юу гэмээр ч юм… Хамаа замбараагүй, дүрсгүй, ёгтой, бараг л ойлгомжгүй мөртлөө дэндүү шулуухан. “Ёстой балай” ч гэж зүрхэлмээр. Ном уншиж байгаа гэдгийг марттал муулж, зүхэж, хошигноно: “цензургүй яриа” гэдэг чинь л бараг энэ үү дээ, кк. Янзын зугаатай уншвар байлаа. Тухайлбал, номын турш “маазран дэггүйтэх” гэдгийг “horsing around” гэж нэрлэх тоолонд би тухайн дүрийг “хөлөө савчигануулан дороо эв хавгүй бүжиглэж” буй дүр зургаар төсөөлөн толгойдоо зохиож, өөрийгөө баясгасаар уншиж дуусгав.

Хоногшсон эшлэлүүд:
“Би тийм ч бичиг үсэг тайлагдсан нөхөр биш л дээ, гэхдээ л би ном их уншдаг.”
“Балчир сэтгэхүйтэй хүн аливаа нэг зүйлийн төлөө нэр төр, сүр жавхлантайгаар үхэхийг хүсдэг бол ухаан сууж төлөвшсөн нэгэн аливаа нэг зорилгын төлөө төлөв даруу зүтгэж амьдрахыг хүсдэг.”

Утга агуулгын тухай эргэцүүлэл:
1. “Шилжилтийн нас”. Энэ их “хөнгөмсөг, хөөрхөн” үгст бүү хууртаарай! Эдгээр цагаан дээрх хар мөртүүдийн хооронд үелзлэгдсэн хүн гэдэг амьтны өсвөр насны тэр их хүнд уй гуниг, төөрөгдөл, юуг ч ойлгохгүйн зовлон, ойлгохыг хүсэх ч үгүй мэт дүр эсгэх зовлон, гэвч дотроо чин үнэнээсээ бүхнийг ойлгохыг оролдохыг хүсч буйгаа бусдад байтугай өөртөө ч хүлээн зөвшөөрөхөөс ичихийн зовлон… гэх мэт нөр их зовлонг олж харваас магадгүй цөөнгүй эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ, ах эгч нар дүүгийнхээ, эсвэл ердөө дурын хэн бэ гуай нь ч гэсэн үеийн нөхрийн эсвэл өөрийн оюун сэтгэлийн “шилжилтийн нас”-ыг олж харж мэдэх юм. Гэвч гол дүр болох ахлах ангийн сурагч Холдэн Колфийлд гэх хүү энэ их зовлонгийн нөмрөг дор одоо ч гэсэн ядаж ганцхан ч болов хүнд чин сэтгэлээсээ хайр мэдэрдэг (4-р ангийн бяцхан охин дүүдээ). Тиймдээ ч гэр бүл, нийгэм, үе тэнгийн далд дарамтын шуурганд тэсч, мөн өөрийн залхуу, шүүмжлэгч, дорой “сэтгэлзүйн халхавчууд”-ыг сөрөн, гаднаа цухалдуу, тогтворгүй жаал хүүгийн доторх амгалан дулаахан шар нархан гэрэлтэх гэж бөхөн ядан ассаар зохиол дуусна. Ай шилжилтийн нас аа гэж! Насандаа ч биш, харин хүний туулж яваа сэтгэлийн аяллын мөчлөгтөө л байдаг бололтой. Тэгээд ч оюун сэтгэлийн шилжилтийн нас гэгч нь хүний амьдралын туршид ганцаас ч олон удаа давтагддаг юм болов уу ч гэж бодлоо. Учир нь “The Catcher in the Rye” зохиолын уснаас сая нэг шумбан гарч ирсэн уншигчийн зүрхээр “шилжилтийн нас” гэгчийг тодорхойлбол: юунд ч хэзээ ч сэтгэл хангалуун бус, юм ба хүн бүхнийг шүүмжилж гоочлох аливаа нэг юмыг заавал олж бодох, сүртэй ууртай ухаантай юм бодож ярих дуртай ч начир дээрээ арчаагүй дорой, үл үйлдэгч байх, гэвч тэр хэрээрээ “үл үйлдэгч” учраас ерөнхийдөө хорхойд хоргүй, эсрэгээрээ өөрөө л хохирч явдаг, эцэст нь эцэг эх, ойрын гэр бүлдээ л төвөг нэмж, тэдний сэтгэлийг зовоох, нэг тиймэрхүү төлөв байдлыг л хэлэх юм уу даа? Гэсэн ч би лав гол дүрийн хайрт Холдэныгоо муулахгүй ээ, буруутгах ч үгүй. Яг л сайхан хөгжилтэй, бүтэлгүй, будилуу өсвөр насыг хөгжилдөж, бүтэлгүйтэж, будилж л туучиж явна гэж харав. Гол нь түүний дотор маш жижигхэн ч гэсэн, нэлээн гүн булагдсан ч гэлээ, жинхэнэ хүн, хайр, хүмүүжил, тэр бүү хэл “бүтэлгүйтэхээ болих хүсэл зориг” байгаа гэж би дураараа дүгнэж орхилоо.

2. “Хүн бүр бүтэлгүй амьтан”. 1945 оноос хойш дэлхий даяарх сая сая уншигчийн зүрх сэтгэлийг татсаны нууц нь магадгүй хүн бүхний дотор Холдэн Колфийлд шиг бяцхан бүтэлгүй, залхуу, арчаагүй шүүмжлэгч байдаг болохоор тэр биз гэж бодлоо. Бүгд л байнга биш гэхэд их бага хэмжээгээр өөрт, бусдад, цаашлаад хорвоо ертөнцөд итгэл алдарч, эргээд л тэр нэгэн “санаа ч үгүй, сачий ч үгүй” өсвөр насны хүүхэд мэт бодол, мэдрэмжүүдэд хүлэгдсэн мэт байдалд гацдаг. “The Catcher in the Rye” бол уншигч бүрийнхээ дотоод бяцхан Колфийлдийг цохон гэрэл тусгаж, төгсгөлд нь түүнийг нь аргадан тэвэрсэн, энгийн юм агуу гэдгийн биелэл болсон ном байлаа.

3. “Найдвар”. Хэдий гутранги хүүгийн гутранги үйл явдлуудын тухай өгүүлэх боловч надад яагаад ч юм дусал ч харанхуй уур амьсгал авч ирсэнгүй. Энэ мэдээж уншигч бүрийн хувь хүний зан, үзэл хандлагын онцлогоос хамаарах байх л даа. Гэхдээ надад Холдэн хүүгийн түүхэнд золгүй зүйлс тохиолдох тусам илүү өхөөрдөм, алдах тусам нь л илүү мундаг залуу болж өсөх мэт энэрэх, дэмжих сэтгэл төрсөөр байв. Магадгүй надад эдгээр “золгүй” явдлууд нь манай муу азгүй ганц Холдэнд л тохиолдоод байдаг зүйлс биш, харин ч гарцаагүй хүн бүхний л түүх мэт уншигдсан байж мэдэх юм. Бид бүгд л золгүй үедээ золгүй, мундаг үедээ мундаг, гэвч энэ бүхний эцэст хамгийн хайртай хүн эсвэл хүмүүсийнхээ төлөө л “мундагтаж” эсвэл “золгүйтэж” явдаг биш гэж үү?

Хмм… гэж мунгинан номоо дуусгалаа. Цагаан дээрх хар үгсийн холбоо найруулгыг уншвал хэтэрхий энгийн, хөнгөн бичвэр. Тэдний утга уялдааг ухвал хязгааргүй хөврөх асуулт, бодлууд. Нөгөөтэйгүүр бүх зүйл ойлгомжтой, хариулт энгийн, цааш үргэлжлэх зовнил үгүй.

John Strelecky зохиолчийн “The Why Café” буюу “Буйд газрын кафе Яагаад” хэмээх номыг би өөрийн замналын энэ цэгт уншсан нь содон, гайхам, талархам. Ер нь тэгээд ямар ч номыг уншиж дуусгачхаад надад тэгж санагддаг: “Амьдралынхаа яг энэ үед уншсан нь ямар завшаантай, ёжтой юм бэ!” гэж. Энэ ном ч энэ бодлыг давтагдууллаа.

Эхэндээ хэтэрхий эгэл, арай л хялбар, ойлгомжтой шүү дээ! гэмээр шүүмж бодлууд минь намайг уйдаахыг оролдовч уншсаар номын сүүлийн хагаст би нэг зүйлийг ухаарав. Амьдралын бараг л инээд хүрэм хамгийн амархан үнэнүүдийг бид мартахдаа яаруу юм.

1. Эл номноос миний зүрхэндээ хамгийн гүн шигтгэн авсан нэгэн хялбар үнэн бол: “Бид яг одоо хүссэн зүйлээ хийж болно.” Үүнийг олон чигт салаалуулан ургуулж болно. Би “одоо” бүртээ дуртай зүйлээ хайрлаж хийж байгаа цагт би үүрд жаргалтай амьдрана. Учир нь “үүрд” гэдэг нь ердөө олон “одоо”-гийн хэлхээ.

2. Дараагийн үлдсэн санаа бол бид яаж ч амьдарч болно. Номын нэг хэсгийг эш татан хуваалцъя. “Нэгэн залуу зүүдэндээ байнга гольфийн бөмбөг цохих гээд цохиураа савласаар яг цохих мөчид түгшиж, бухимдал төрөн амжилттай цохиж чаддаггүй байж. Ядаж байхад бөмбөг нь үргэлж хавцлын ирмэг, уулын орой гэх мэт төвөгтэй газар байрласан байна. Гэвч олон шөнө энэ зүүд давтагдсаны эцэст нэг шөнө тэрээр гэнэт “Ер нь энэ бөмбөг яахаараа заавал энд байрласан байх ёстой билээ? Бөмбөгөө аваад өөр газар тавьж байгаад цохичихъё л доо?” гэж бодов. Өглөө нь сэрээд залуугийн амьдралыг харах өнцөг тэр чигтээ өөрчлөгджээ. Шөнийн ч, өдрийн ч энэ хар дарсан зүүдний ёрын тойрог төгсөв, учир нь тэр аливаа түгшүүртэй, стресстэй мөчид үргэлж “Гольфийн бөмбөгийг хүссэнээрээ хөдөлгө” гэж өөртөө хэлдэг. Энэ бяцхан түүх надад өхөөрдөм мэт боловч агуу сайхан гэж бодогдож сэтгэл цэлмүүлэв. Бид аливааг үнэндээ хүссэнээрээ хийж, дураараа өөрийн амьдралаа удирдан зална. Хэчнээн энгийн, хүчтэй!

3. Эцэст нь номонд олон дурьдагдах “АЗ” буюу “Амьдралын Зорилго”-оо олох нь чухал гэдгийг би ухаарч, өөрөөсөө түүнийгээ асууж, олж ухаарч чадсан, гол нь “АЗ”-оо гүйцэлдүүлэх үйлдлүүдийг хийсэн, мөн үргэлжлүүлэн хийсээр байгаа гэдгээ мэдэх нь гайхалтай даруу бахархал, талархал төрүүлэв.

Философи сонирховч уншихаас зүрхшээх хөгшин залуу хүн бүр энэ номыг тэвчээртэй нь аргагүй уншаасай гэж хүсч байна. Философи сонирхдоггүй ч амьдралдаа төөрсөн, сэтгэл хангалуун бус, асуулт нь ч тодорхойгүй, хариулт нь ч олдохгүй цөхөрсөн хүн бүхний оюун сэтгэлийн золбоог энэ бүтээл асааг! Зуугаадхан хуудастай бяцхан ном ийм их тайтгарал, урам зориг, ухаарал авч ирнэ гэдэг… Номын гайхамшиг л энэ байх даа!

00:34
2023.09.12
Улаанбаатар хот

1. Номтой танилцсан түүх

Олонд хэдий нь тахин шүтэгддэгээ шүтэгдэж, өнөөдөр магадгүй улиг болдгоо болоод амжсан эл номыг унших гээд анх барьж авахдаа хавтсан дээрх Сандэй Таймсын “Eat, Pray, Love номыг эмэгтэйчүүд амьдралын нууц мэт өөр хоорондоо дамжуулсаар ирсэн” гэх үгийг басаж, бараг шоолонгоо алдаж билээ. Гэвч миний дооглон харах энэ үг нэг л “чиний мэдэхгүйг би мэднэ” гэсэн аятай өөдөөс минь эргүүлээд намайг басахад дотор минь чинэрч, өөрийн “уншихгүй” гэх бардам бодлоосоо ичих мэт болов.

Дэлгэцийн уран бүтээл болсныг нь аль дээр, нэг биш ч удаа давтан үзэж, таашааж байсан ч хэзээ ч номыг нь уншихыг зорьж байгаагүй минь хачирхалтай. Гэвч уншсандаа хэзээ ч, хэрхэвч харамсахгүй гэдгээ одоо би итгэлтэй хэлж чадна.

2. Уншсан ерөнхий хувийн түүх

Тус номыг би саяны хавар эмнэлэгт хэвтэхдээ чирээд ирсэн юм. Философи, уран зохиолын сонгодог сүржин номноос бусдыг нь голдог мөнөөх чинь “массын, поп, бестселлер” ном бариад ирсний учир одоо бодоход магадгүй бие сэтгэл минь сульдаж, амихандаа хөнгөн, эмэгтэйлэг уншвар л хүссэнд байх. Би хавар талыг нь уншиж, хэд гурван сар орхичхоод зун үлдсэн хагасыг нь уншиж дуусгав.

3. Бичгийн хэв маяг

Гайхалтай. Мэдэхгүй юм, “эмэгтэй” бичгийн ур чадварын дээд цэг энэ ном байх. Эмэгтэй зохиолч болон зохиогчдын бичгийн найруулга цаанаа л нэг тийм… “эмэгтэй” байдгийг би үргэлж анзаарч, онцолж, шохоорхон уншиж ирсэн. Харин “Ид, Залбир, Хайрла” гэх бүтээлийн бичиглэл дэндүү тайван, шийдэмгий, хөгжөөнтэй, энхрий ялдам гэвч оюунлаг болон сүнслэг хүчтэй байсныг би одоо ч биширч дуусаагүй тэмдэглэл бичин сууна. “Үгүй нээрээ, эмэгтэй хүн ийм л ном бичих ёстой доо!”
(Англи хэл дээрх эх хувилбарыг нь уншсан тул Монгол орчуулгын талаарх сэтгэгдэл биш болно.)

4. Ухаарал, бодрол, сэтгэгдэл

a. Эцэг эрхт ертөнцөд орших үнэмлэхүй эмэгтэй түүх. Яаж? Яаж ингэж бичсэн юм бол оо? Үгүй, яаж ингэж амьдарсан юм бол оо? Өө тийм, энэ нь автобиографи талдаа буюу өөрийн бодит амьдралын нэгэн жижигхэн хэсэг болсон томоохон аяллын тэмдэглэл хэлбэрт ном билээ. Ажил, гэрлэлт, Нью Йорк гээд л “амжилттай” нэгэн гуч гарсан бүсгүй бүхнийг хаян Итали, Энэтхэг, Индонези улсуудаар өөрийгөө, эсвэл амьдралын утга учраа эрэхээр аян замд гарна. Би үнэндээ энэ номноос юу ухаарснаа үгээр ч олигтой оновчтой илэрхийлж чадах эсэхдээ эргэлзээд явчихлаа. Багцлаад хэлбэл ердөө өөрийгөө олж, хайрласан тухай л түүх юм уу даа. Энэ номыг номын дэлгүүрүүдэд тавигдсан мөчөөс эхлэн дэлхий даяар эмэгтэй хүн бүр Элизабет Гилбертийн мөрөөр “ид, залбир, хайрла” уриатай аялалд гарахыг мөрөөдсөн байх. Хэсэг бүлэг нь мөрөөдлөө биелүүлсэн ч байх. Би ч нэг өдөр энэ аялалд гарна. Тийм ээ, Гилберт эгч намайг бараг л өнөөх “шийдчихсэн” хүүхэн нь болгож орхиж.

b. Эмэгтэй хүч эрэгтэй хүчээс ялгаатай, содон, уян, увдислаг. Энийг би Хэрманн Хэссэгийн “Сиддхарта” зохиолоос хүчтэй мэдэрч байсан ч орчин цагийн эмэгтэй хүч өөр хаана ч, хэзээ ч ийм тод томруун, зоригтой, шүүлтүүргүйгээр тунхаглагдаж байсангүй. Жюди Брэйдигийн “Би эхнэртэй болмоор байна” эсээнээс хойш ийм хүчтэй эмэгтэй бичвэр бүтээл нийтлэгдсэн эсэхд миний даруу бие эргэлзнэм. Зохиолч Гилбертын “би хэзээ ч цагаан морьт ханхүүд аврагдаж байгаагүй, үүндээ ч хэт дасчээ” гэх наминчлал нь өнөө үеийн сая сая эмэгтэйн дуу хоолойн найрал болон миний чихэнд, дараа нь зүрхэнд дүнгэнэсэн юм. Гэсэн ч эмэгтэй хүний биологийн, эволюцийн хуулиас халилгүй, хайр дурлалд захирагдах мөн чанараа хадгалахын сацуу 21-р зууны тусгаар эрхт бүсгүйн орон зайг ч хамгаалж чадав болов уу. Энэ ном л бүсгүй заяат бидний мөнхөд хайж эрсэн хариулт бололтой.

c. Капиталист Нью Йоркоос хуучны сонгодог Италийн соёлоор дамжин шашинлаг, сүнслэг Энэтхэг, эцэст нь байгалилаг Индонезиэр биднийг аялуулахдаа Элизабет дотоод сэтгэлийн аяллаа тэмдэглэж, үгээр бясалгаж, үгээр уйлан, үгээр хөхөрсөөр хайрыг олж, бидэнд бэлэглэнэ. Бясалгал, залбирал, гэгээрэл мэтийг үнэндээ Элизабет Гилберт л барууны “хөдөлмөр, хөрөнгийн солиорол” дунд тэсрэх бөмбөг мэт хаяж орхисон юм биш үү дээ! Чингээд л борооны дараах мөөг мэт дорнын философи өрнө тивийн тэнд энд тархах бололтой гэж цээжний пангаа нэг дэлдчүүлчихдэг юм билүү?

5. Эцэст нь

Эмэгтэй байх ийм сайхан билүү? Бүх насаараа хайсан оюун ухаант, уян сэтгэлт бүсгүйтэйгээ учирч, бүр найзлаад ч авах шиг боллоо. Зориг тэнхээ, найдвар мөрөөдөл, зөөлөн гуниг, талархал хайраар миний бяцхан ертөнц дүүрч, тэлж орхилоо! Унших л хэрэгтэй. Өөр юу гэх вэ. Аа тийм: Элизабет Гилберт танд түмэн баярлалаа.

00:36, Мягмар, 2023.07.25
Улаанбаатар хот, Монгол Улс

Энэ ном амьдралын минь яг ийм үед жагсаалтыг борлуулалтаар тэргүүлж нүдэнд тусан нь жигтэй ч гэх үү, хоосон тохиолдол ч гэх үү.

Салалт.
Эмэгтэй хүн.
Ганцаараа.
Амьдрал.

Бүрэн дүүрэн эмэгтэй амьдрал. Хүн амьтанд эр эм гэж хүйс байдаг шиг амьдрал ч бас эмэгтэй эсвэл эрэгтэй амьдрал гэж хоёр хүйст хуваагдах шиг санагдана. Би эмэгтэй амьдралаар амьдраад дөрвөн л сарыг өнгөрүүлэх дөхөж байна. Надад таалагдаж байгаа. Эмэгтэй амьдрал миний төсөөлж байснаас ч бат бөх, дулаан, зөөлөн хэр нь хүчирхэг байдаг юм билээ. Ядаж л миний бүтээсэн эмэгтэй амьдрал тийм л байсан.

Энэ номын товч агуулга эсвэл зохиолчийн талаарх товч намтар зэрэг мэдээлэл надад огт сонин эсвэл чухал гэж бодогдохгүй байх тул бичихгүй мартъя. Харин энэ номноос нэг л зүйл мэдэрлээ:

Эмэгтэй хүн дэлбэрэлтээс айн үүрд түүнээс зайлсхийхийг өрөвдөлтэйгөөр оролдож, нуугдаж, бултаж амьдардаг. Дэлбэрэлт ирэх цагт ч яг л юунаас айгаад байсан нь илт болно. Эмзэг, дорой түүнээс юу ч үлдэхгүй бие сүнс нь тас тас үсэрнэ. Хамгийн төвөгтэй нь энэхүү “тэсрэлт, солиорол” нь нэг хоромын “түс, тас” биш, харин өдөр бүрийн хором бүр үргэлжлэх, нэг тийм сунжирсан тэсрэлт. Ингэж олон өдөр сарын турш тал тал тарсан, тас няс эмтэрсэн бие сэтгэлээрээ амьдралаа “амьдарсан” болж, солиотой хүний өгүүлбэр бичих оролдлого мэт халтуурдсаны эцэст… хэзээ ч юм, яагаад ч юм, нэг л мэдэхэд эмэгтэй хүн намжина, ухаажна. Харин ухаажсан эмэгтэйг хэн ч, юу ч, хэзээ ч өвтгөж чадахгүй.

Дөлгөөн тэвчээр.
Цаг хугацаа.
Өвдөлт шаналал.
Дөлгөөн тэвчээр.

Хувирал.
Амьдрал хөөрсөн, хөөсөрсөн, залуу охиных шиг дурлал, итгэлээр хөдлөхөө больж, илүү тогтсон, дөлгөөн, элгэмсэг, аюулгүй, тухтай, даруу амьдрал болох аргаа өөрөө олно.

Энэ үед амьдралын жинхэнэ хөдөлгүүр дуу хүч, сэтгэл хөдлөл өндөртэй байдаггүйг ойлгоно. Амьдралын хөдөлгүүр ямар тогтуун байдгийг анх удаа мэлмэрэн гайхаж, найдах тайвшрах давхцана.

23:37
2023.03.16
Улаанбаатар хот, Монгол улс