In the meantime, I hear them scream nervously:
THE MOORS ARE COMING!

When I, later during the day, step inside a clothing store
I see how a girl I vaguely know is rushing from floor to floor
working like she owns the place and while our women own the space,
they do not own the numbers
she looks different.
by the time I finished my shopping, she is helping at the register
the two white ladies in front of me have no idea about
how conditioned her presence is
how she had to choose between providing
or putting faith in practice like she prefers
how she feels being undressed
with every second spent
here
how she’s less exhausted from the long hours,
more from the conflicts in and about her head.
When it’s my turn, I put two sweaters on the counter
“salaam aleikoum,” I say
“aleikoum salaam”, she answers back , barely holding back a sigh of relief.
She recognizes.

In the meantime, I hear them scream:
THE MOORS ARE COMING!

They are speaking truth. For once. They are so very right.
While trying to ban us from everyday life,
we are coming
we are preparing between cracks unnoticed
they would rather have us be silent or soft spoken
rather see us unwilling to fight or defeated
because they confused a religion of peace with a pacifist religion
when they hear those gentle words, they shouldn’t comfort themselves
they should remind themselves that power lies in our greetings
they should remind themselves until they hear themselves screaming:

THE MOORS ARE COMING!

We are.
With each salaam we exchange
we break every law, word or thought that opposes Us,
our Being
we lock into each other’s arms, we are passing the ammunition
in these streets that they will soon not recognize.

THE MOORS ARE COMING!

They hear us knocking on their doors and they try to ignore the loud noise:
fetal position while anxiously searching for their
comforting blankets of privileges.
as if
this generation will keep asking nicely
will keep knocking softly
will
keep
knocking.

THE MOORS ARE COMING!

And they fail to realize we are already here
putting in weight until we bust down doors,
throw in windows,
break down houses
until we’re face to face
and hear the shaking in their voice
“n…no hea-headscarves all-allowed here
and ca-can you be less black pl-please”
while they hold on to their little minds
and remain blind for the weak position they’re in:
there is no room for demands in between the space
of our faces nearly touching each other
while we can still
hear the shaking in their voice
see the fear in their eyes,
see the sweat rolling down their foreheads.

be fearful, the Moors have arrived.

Salaam aleikoum.

Maar evenmin als poëzie , mogen wij ook onszelf niet onderschatten. Spoken word en de schrijfkunst in het algemeen winnen steeds meer aan bekendheid en het volk grijpt sneller naar de pen. In Vlaanderen, en meer bepaald bij een Antwerps overheidsbeleid dat de stad probeert te verdelen, is dat maar goed ook. Maar grijpen de mensen wel snel genoeg naar woorden? En kan poëzie werkelijk een impact hebben?

Overzeese voorbeelden: Gil Scott-Heron en Ahmed Fouad Negm

In zijn opiniestuk Poetry of the revolution schrijft Sharif S. Elmusa: “The words that revolutionaries make are poetry, even if they are not meant to. Language under authoritarian regimes rusts, turns dull, loses its edge and luster. Revolution restores to words their truthfulness, meaning, even magic. The first word of the revolution was “The people want to bring down the regime.” (…) It is in itself an act, a performance.”

De Amerikaanse poëet en muzikant Gil Scott-Heron (1949 — 2011) wordt standaard vrij snel genoemd als het gaat om poëzie gelinkt aan de sociale strijd. The Black Arts Movement waarvan hij deel uitmaakte, gaf vanaf de jaren ’60 kracht aan een hele generatie die gediscrimineerd werd om haar achtergrond en kleur. Deze beweging zette de mensen aan het schrijven en maakte duidelijk dat zij bestaansrecht hebben, meer nog: dat zij hun achtergrond moeten vieren en dat assimilatie geen optie is. Dat zij van zich moeten laten horen. Zijn bekendste werk The revolution will not be televised blijft relevant en vormt een bron van inspiratie en energie. “The revolution will not be televised (…). The revolution will be no re-run brothers; The revolution will be live.” Verandering gebeurt wanneer je in actie schiet en leert over de maatschappij waarin je leeft. De waarheid zal je niet op televisie te zien krijgen. Die “kracht van verandering” is te vinden op straat, niet op kantoren van ministers of via samenvattingen van het journaal. “The revolution will be live” en laat zich niet op pauze zetten.

In Egypte was (en is) de controversiële dichter Ahmed Fouad Negm (1929 — 2013) geen onbekende.

Zijn gedicht De dappere man is dapper werd tijdens de Egyptische revolutie gescandeerd door betogers op weg naar het Tahrirplein. “De dappere man is dapper. De lafaard, een lafaard. Kom met de dapperen, tezamen naar Het Plein.”

Welke sociale strijd het volk ook voert, poëten maken er deel van uit, al is dat niet altijd meteen duidelijk. Voorbeelden van dichters die schreven en schrijven over onrechtvaardigheden zijn talrijk. Hun impact is minstens het helpen aanwakkeren en aanhouden van de vlam waarvan sociale onrust het lontje is.

Versterk het poëtisch buskruit

De mooiste kunst groeit voor mij vaak uit een lijdend volk, een strijd om rechtvaardigheid en een zoektocht naar waarheid. Wie denkt dat het Antwerpse volk niet lijdt en het Antwerps bestuur zo rechtvaardig en eerlijk mogelijk handelt, slaat de bal mis.

Poëzie versterkt en voedt “de onderlaag”. Zij is geen kunstvorm die zich afspeelt boven de hoofden van de doorsnee burger en voorbehouden is aan een elite (zoals dat vaak ondertussen wél het geval), maar komt terug in alle lagen van de samenleving. Poëzie ontstaat en leeft net dankzij die burger. En als de burger het toelaat, zal poëzie hem of haar ook versterken. Ze is te horen in de leuzen tijdens betogingen, te vinden in historische sociale strijden.

Zij is niet, zoals dit schrijven wel is, enkel gericht naar een wereld die alle macht en waarheid in handen heeft (of denkt te hebben). Een te groot deel van opiniestukken is niets meer dan egoboosting met dure woordjes in de hoop dat beleidsmakers ze te lezen krijgen of gelijkgezinden applaudisseren. Deze stukken bereiken de mensen niet waarvoor ze vaak bedoeld zijn. Die hebben namelijk geen tijd om het internet af te schuimen naar nieuwe analyses van de laatste politieke hetze. Zij willen de dag doorkomen en hun kinderen van eten voorzien of willen hulp krijgen met schoolwerk, liefst van leerkrachten en ouders die hun leefwereld begrijpen.

Net die mensen moeten bereikt worden en die mensen moeten de middelen krijgen om hun stem uit te spreken zodat zij op hun beurt anderen kunnen inspireren. “Die mensen” zijn wij, de mensen. Sterke woorden die nazinderen, bereiken ons uiteindelijk wél. Onoprechte poëzie (in de breedste zin van het woord) in functie van het ego houdt het niet lang vol.

Spoken word als maatschappijkritiek

We schrijven ook al steeds meer, maar een stapje in de socioculturele en artistieke wereld leert dat er heel wat groeiruimte is. Simpele bijeenkomsten tussen individuen waarin ze ideeën uitwisselen en elkaar verbaal versterken, mogen zeker stijgen in aantal om hiertoe bij te dragen. Het succes van projecten als ‘Nuff Said, Mama’s Open Mic, Urban Woorden of Warrior Poets toont een interesse voor poëzie en meer bepaald spoken word die zich perfect leent voor maatschappijkritiek.

Te naïef en idealistisch? Nee, ik zie enkel het potentieel van het woord en benadruk dat graag. Een stem hebben en die laten horen, spreken vanuit waarheidszin en rechtvaardigheidsgevoel, woorden als bindmiddel tussen verschillende groepen. Dat is wat poëzie kan zijn. Dat is wat poëzie explosief maakt.

Hoog tijd dat Antwerpen davert.

Met aanpassingen gepubliceerd door Knack Online op 16 april 2015. | http://www.knack.be/nieuws/belgie/wie-denkt-dat-het-antwerpse-volk-niet-lijdt-slaat-de-bal-mis/article-opinion-562733.html

“Ik geef workshops” klinkt veel fancier dan “Het is toch niet evident, workshops geven”. Maar let’s be real. Meestal heb je maar — in het beste geval — twee uur om een connectie te maken met een groep en om deelnemers genoeg elementen mee te geven zodat ze een zo volledig mogelijk beeld krijgen van wat spoken word is. Wanneer die workshops in scholen doorgaan, wordt dat net iets moeilijker. Je zit dan met een verplichte context, in tegenstelling tot buitenschoolse workshops waarbij deelnemers vrijwillig aanwezig zijn. En leerlingen warm krijgen voor poëzie is vaak de grootste opdracht. Spoken word of slam poetry is dan geen energetische dichtkunst, geen zus of verre nicht van Hip Hop, leerlingen zien het vaak gewoon als doodsaaie poëzie en zo verwelkomen ze dan ook die nieuwe figuur voor de klas die daar iets over komt vertellen. Op een manier waarop je een verplicht moment verwelkomt waar je niet bij wil zijn, met verplichte oefeningen, verplicht schrijven en verplichte, ongemakkelijke voordrachtsopdrachten.

Dat idee doorbreken is het eerste wat ik probeer te doen en gelukkig lukt dat best wel met de speelse oefeningen die ik in een groep doorloop. Maar vaak genoeg zitten er één of twee leerlingen in de groep die absoluut niet mee willen en die ik niet meekrijg. Je hebt maar één persoon nodig om de hele sfeer van een workshop te bepalen. Hoe ga je daar dan mee om? Wat is de truc? Hoe trek je hen dan wel mee? Ik weet het nog niet. Nu beweeg ik me nog erg gevoelsmatig doorheen workshops, maar ik breek mijn hoofd wel over “de juiste en meest efficiënte aanpak”. Dat gevoelsmatig bewegen mag dan wel behoorlijk lukken, ik merk dat ik het zelf niet genoeg vind. Op zulke momenten vraag ik me dan meestal onzeker af hoe verantwoord het is om iemand die absoluut geen pedagogische achtergrond heeft, op die plek te zetten. Een andere grote uitdaging dus naast het meekrijgen van de ongeïnteresseerden: die onzekerheid niet al te groot laten worden doorheen het proces. In het slechtste geval zet ik iemand uit de klas (want er zijn geen verplichtingen bij mij en als jouw hele houding mij zegt dat je hier niet wil zijn, dan moet dat niet), maar ik zou het fijner vinden erin te slagen die iemandjes aan het schrijven te zetten.

Al helemaal als ik voor klassen sta waar de meerderheid of de hele klas bestaat uit studenten van kleur. Mijn mensen. De wil om hen iets anders te tonen dan de witte schoolse materie die zij te zien krijgen, is groot. De motivatie om hen mee te geven dat zij niet alleen een stem hebben, maar dat zij die daarnaast kunnen gebruiken en alle recht daartoe hebben, is groot. De teleurstelling wanneer dat niet lijkt te lukken, is dat ook. Ik ben dankbaar voor de klassen waar ik de voorbije weken voor mocht staan. Vooral een aantal leerlingen blijven me bij omdat ze zo fijn meededen, zelfs als ze even onzeker als de rest waren. Maar ook de leerlingen die ik niet kon helpen om door hun onzekerheid of comfortzone te treden, komen terug naar boven. Hoe je het draait of keert, leerlingen van kleur zijn mijn focus. Want zij zijn mij. Al was mijn leefwereld zoveel jaren geleden heel anders dan die van vele van hen nu (ik had het goed op verschillende vlakken en dat is voor velen simpelweg niet zo), dat wij mensen van kleur zijn, maakt dat we elkaar vroeg of laat ontmoeten op het pijnlijke punt van eenzelfde strijd tegen de onderdrukking en ontmenselijking van ons bestaan. Ik wil vooral hen en hun wereld beter begrijpen want ik wil vooral voor hen iets kunnen betekenen.

Ik moet denken aan ‘Pedagogy of the Oppressed’ van Paulo Freire. In één van de eerste links over dit wijdverspreide boek, lees ik dat Freire een onderwijstheorie ontwikkelde dat focust op de noden van gemarginaliseerde mensen in kapitalistische maatschappijen. [1] Freire biedt daarmee zowel een analyse van onderdrukking als een theorie van bevrijding waarbij één van de wensen is om tot een samenwerking tussen leerkracht en leerling te komen die zou kunnen leiden tot een grotere humanisering van/voor alle leden van de maatschappij.

Ik moet denken aan hoe ik het boek maanden geleden, misschien wel een half jaar ondertussen, gekocht heb. Aan hoe het nog steeds ongelezen op mijn nachttafeltje ligt. Aan hoe het tijd is om dat boek eens deftig vast te nemen.

[1] http://www.supersummary.com/pedagogy-of-the-oppressed/summary/