Αδιαμφισβήτητα, η απόφαση του Ελληνικού κράτους να μετακυλήσει το βάρος του προβλήματος που προκύπτει από την διαχείριση του προσφυγικού στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είναι ευθυνόφοβη και αυτοκαταστροφική.

Πιο συγκεκριμένα, τέσσερα χρόνια έπειτα από την Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας (της Συμφωνίας του Αιγαίου, όπως ονομάστηκε στην Τουρκία) είναι αδιανόητο να επικαλείται κανείς ανύπαρκτα σημεία ( γεωγραφικός προσδιορισμός) της Κοινής Δήλωσης Ε.Ε. — Τουρκίας ως δικαιολογία της επαίσχυντης κατάστασης που επικρατεί στα νησιά.

Η Ελλάδα συνεχίζει να εφαρμόζει τον γεωγραφικό περιορισμό αιτούντων διεθνή προστασία στα νησιά (ακόμα κι αν προς στιγμήν ακυρώθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας), ένας όρος ο οποίος δεν υπάρχει πουθενά στη Κοινή Δήλωση αλλά απορρέει από την επιθυμία της Τουρκίας να μην δέχεται επιστροφές προσφύγων στα εδάφη της άπαξ και μετακινηθούν στην ενδοχώρα. Αν δεχτούμε το γεγονός πως οι Τούρκοι επενδύουν στην αποσταθεροποίηση των νησιών του Αιγαίου που εμπεριέχονται στα όρια της “Γαλάζιας Πατρίδας”, αυτομάτως ξεκαθαρίζει το θολό τοπίο μιας δυσερμήνευτης απαίτησης.

Ο γεωγραφικός προσδιορισμός που εγκλωβίζει τους πρόσφυγες στα νησιά του Αιγαίου δ ιευκολύνει φυσικά και τους Ευρωπαίους στο παζάρι τους με την Τουρκία καθώς ικανοποιεί τις απαιτήσεις του συνομιλητή τους μετακυλίοντας εξ ολοκλήρου το (πολιτικό) κόστος της διαπραγμάτευσης στην Ελλάδα. Αν οι πρόσφυγες που καταφθάνουν στα νησιά μεταφερθούν από τις Ελληνικές Αρχές στην ενδοχώρα αυτομάτως εξαιρούνται από την Συμφωνία (διακόπτεται δηλαδή η ροή της χρηματοδότησης) — κάπως έτσι υποθέτουμε πως εξασφαλίζεται η συναίνεση της Ελληνικής πλευράς.

Εν τω μεταξύ, με το σύνολο των επιστροφών στην Τουρκία να μην ξεπερνά τις δύο χιλιάδες από την Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας κι έπειτα (ο αριθμός των εισερχόμενων στην Ελλάδα από τα μέσα του Μάρτη 2016 υπολογίζεται γύρω στις 185.000), γίνεται εύκολα κατανοητό πως η συγκεκριμένη πολιτική δεν παράγει απολύτως κανένα θετικό αποτέλεσμα για την Ελλάδα.

Έχοντας αυτά τα δεδομένα κατά νου, αναρωτιέται κανείς για το βαθμό μυωπίας της κυβέρνησης η οποία φρόντισε νωρίς να σφραγίσει το παραθυράκι (το οποίο βαπτίστηκε “φάμπρικα”) που είχε εφεύρει ο Σύριζα ώστε να μην ξεμείνουν από οξυγόνο οι συμπολίτες μας στα νησιά του Αιγαίου. (Έως και το καλοκαίρι του 2019, μέσω της “ ευαλωτότητας “ μεγάλο ποσοστό εγκλωβισμένων στα νησιά προσφύγων κατάφερνε να μετακινηθεί νόμιμα στην υπόλοιπη Ελλάδα, ακόμα κι αν η παραμονή τους στα νησιά ήταν πολύμηνη.)

Γενικά μιλώντας, η Ελληνική πολιτική τα τελευταία χρόνια όσον αφορά το προσφυγικό δεν ξεφεύγει από τη λογική του” extend and pretend ,” προσέγγιση άλλωστε η οποία σχετίζεται περισσότερο με την απουσία πολιτικής παρά με τη χάραξη της.

Ίχνη της αγιάτρευτης — προς το παρόν — αυτής πάθησης, εμφανίζονται ακόμα και στα χείλη του πλεόν αρμόδιου, του νυν υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια, ο οποίος άλλωστε αναφέρεται στην “Ευρωπα ϊκή ενταξιακή πορεία της Τουρκίας” με πατερναλιστικό ύφος ως προς τους “υπανάπτυκτους”, ή κάτι παρόμοιο, γείτονες εξ Ανατολών, αντιπροσωπευτικό δείγμα και ο ίδιος άλλωστε μιας κοινωνίας εγκλωβισμένης πνευματικά στο πρόσφατο παρελθόν της υλικής ευμάρειας και του εφησυχασμού που ενέπνευσε ο υπαρκτός Φουκουγιαμισμός.

Η συνεχιζόμενη, και εντεινόμενη, αδυναμία διαχείρισης του προσφυγικού αποδεικνύεται έμπρακτα από την κυβερνητική πρόθεση για την κατασκευή mega “Προαναχωρησιακών” Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) σε Λέσβο, Σάμο, Χίο, Λέρο, Κω.

Πιθανολογούμε πως δεν πρόκειται να δούμε κλειστά κέντρα κράτησης ή “δομές”, όπως ευφημιστικά ονομάζονται στα Μ.Μ.Ε., αλλά την αδιακήρυχτη (για λόγους πολιτικού κόστους) ίδρυση γκετοποιημένων κοινοτήτων προσφύγων.

Κατά συνέπεια, κανένας απολύτως σκοπός δεν επιτυγχάνεται :

τα γκέτο θα αποτελούν τόπους ανεξάντλητης παραγωγής ανέχειας και πόνου για τους πρόσφυγες

η ζημιά στο σώμα των νησιωτικών κοινωνιών όχι μονάχα θα εξακολουθεί να υφίσταται αλλά θα επιδεινώνεται καθώς άλλωστε μονιμοποιείται

το πρόβλημα της ασφάλειας δεν απαντάται καθότι άλλωστε η ριζοσπαστικοποίηση (και η πιθανή εργαλειοποίηση της από την Τουρκία) θα βρει πρόσφορο έδαφος στα γκέτο των νησιών.

Originally published at https://thebarefootprince.blogspot.com.

That was back in 1971, a year like any other, let’s say 2009. I wouldn’t include 2020 on the same list; this must be the year of the dragon.

I suppose it must have stroke him; Herzog is really not the type of a man that thinks of “coincidences.” On the contrary, he likes to elevate “coincidences” at the level of a miracle.

What our civilization tediously categorize as “coincidences,” signifiers of nothingness, are actually small miracles of life; they resonate to past experiences and every now and then hint towards the future, if you ‘re willing to tune in that is.

If you do, congratulations, you just fought back against the evil of the banality of everyday life. As evil as it gets; it buries you while still alive!

Every day is for the miracle maker. Or, the thief.

It is March 2020 now and I would have been shamelessly self-destructive if I were to convince myself that coming across the work of Werner Herzog, right before the beginning of “the winter of our disinfectant*” could have been a mere “coincidence.”

I knew the name, I’ve watched some films, what I didn’t know was the soul of the man, his mystic heart, his brilliant mind; a survivalist by principle who lived in the times of the triumph of the leather sofa!

Let me be honest: I need Herzog more than we need Lars von Trier.

Not to be unfair, but the idea of walking for 23 days in order to prevent the death of a friend (a mentor!) is enormously more appealing to me than sitting idle staring melancholic at an extraterrestrial entity that is about to wipe out life on Earth.

Η ζωή μας όλη ένα ανελέητο — άλλοτε κακόκουστο, κι άλλοτε ηρωικό — κυνηγητό της ομορφιάς, κινηματογραφικής εν προκειμένω. Φυσικά, δεν είναι καθόλου ξεκάθαρα τα πράγματα όταν πρόκειται να μιλήσουμε για τέχνη, pop culture, και πάει λέγοντας. Υποκειμενισμοί, timing, ημιμάθεια-αμάθεια-εμπάθεια, γούστα, προκαταλήψεις, προσωπική εμπλοκή — ένα σωρό δυσκολίες συναντάμε στο διάβα μας όταν θελήσουμε να κρίνουμε το έργο ενός δημιουργού.

Αν σκεφτεί κανείς παραδείγματος χάριν το No Budget Story σε συνάρτηση με το Too Much Info Clouding Over My Head δημιουργεί αυτομάτως στο μυαλό του ένα κουβάρι νοημάτων, συγκρίσεων και αντιπαραθέσεων.

No Budget Story

Η ταινία του Ρένου Χαραλαμπίδη είναι στην ουσία ένα ριμέικ του In the Soup, ταινία που προηγήθηκε κατά πέντε χρόνια από το No Budget Story, αντιπροσωπευτικό δείγμα του ακμάζοντα τότε ανεξάρτητου Αμερικάνικου κινηματογράφου με τον Steve Buscemi στον πρώτο του πρωταγωνιστικό ρόλο.

Το No Budget Story, αν και χωρίς μπάτζετ, γυρίστηκε με μεράκι και πάθος για τον κινηματογράφο. Πρόκειται, όντως, για μια απολαυστική ταινία. Ο Χαραλαμπίδης, αναμφισβήτητα χαρισματικός μπροστά στο φακό εκείνη την εποχή, πλαισίωσε το κινηματογραφικό του alter ego από supporting cast που συμπλήρωνε ιδανικά, έως και επισκίαζε, τον πρωταγωνιστικό χαρακτήρα.

Το σημαντικότερο πρόβλημα με τη ταινία του Χαραλαμπίδη όμως ήταν εξαρχής το story. Το In the Soup ή το Barton Fink των αδερφών Κοέν είναι ταινίες που νοηματοδοτούνται εντός της Αμερικάνικης κινηματογραφικής επικράτειας. Απουσία Χόλυγουντ, American Dream, και κινηματογραφικής βιομηχανίας, είναι μάλλον άστοχο να επιχειρήσεις να αφηγηθείς την ιστορία ενός νεαρού φέρελπι Έλληνα σκηνοθέτη ο οποίος μπλέκει με τη μαφία προσπαθώντας να βρει λεφτά για την ταινία του (In the Soup) μεταξύ Αμπελοκήπων και Νέου Κόσμου[1], όπως και θα ήταν αστείο να μιλήσεις για την εσωτερική πάλη ενός Πατρινού σεναριογράφου που αποφασίζει να κυνηγήσει το όνειρο του στη Μέκκα του σινεμά μετακομίζοντας στο κέντρο της Αθήνας (Barton Fink).

Ο Ρένος μετέφρασε, δεν μετέπλασε· έκανε copy paste στην Αθήνα ένα made in Hollywood story.

Λίγα χρόνια προηγουμένως, ένας άλλος Έλληνας σκηνοθέτης θα εμπνεόταν από το Αμερικάνικο ανεξάρτητο σινεμά, και δη έναν από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους του, τον Τζιμ Τζάρμους. Ο Νίκος Γραμματικός δανείστηκε κατά δήλωση του, την αρχική σύλληψη της — κλασικής πλέον — ταινίας του Απόντες από το Coffee and Cigarettes, μικρού μήκους ταινίες του Τζάρμους όπου η δράση εκτυλίσσεται γύρω από ένα φλιτζάνι καφέ και γεμάτα τασάκια πάνω σε κάποιο τραπεζάκι. Ο καφές και το diner θα γίνονταν ταβερνάκι με ούζο και μπύρες, κυρίως όμως ο Γραμματικός θα κατάφερνε να μετουσιώσει μια απλή ιδέα, όπως την συνάντησε στην καρδιά του Ανεξάρτητου Αμερικάνικου σινεμά, σε ένα απολύτως προσωπικό δημιούργημα, παραδίδοντας μια εξαίσια αποτύπωση (με τη βοήθεια του Νίκου Παναγιωτόπουλου στο σενάριο) ενός μικρόκοσμου μιας νησιώτικης επαρχίας (μικρογραφία στην πραγματικότητα της χώρας), τόπο με τον οποίο ο ίδιος είχε βιωματική σχέση.

Οι Απόντες έμελλε να συμβολίσουν μιαν εποχή, το no budget story ομολογουμένως προσέθεσε μια φρεσκάδα στο κινηματογραφικό τοπίο εκείνης της δεκαετίας, πιθανόν της χειρότερης για τον Ελληνικό κινηματογράφο.

Ο Ρένος τα κατάφερε καλύτερα με την επόμενη ταινία του,τα Φτηνά Τσιγάρα, στην οποία κατάφερε να παρουσιάσει με αγαπησιάρικο βλέμμα την καθημερινότητα των αμπελοφιλόσοφων των μικρών καφέ-μπαρ του κέντρου αποτυπώνοντας χιουμοριστικά, με γλυκύτητα και αθωότητα, την ήπια παρακμή μιας εποχής που περνιόταν για ξύπνια από μόνη της, παρά τις ενδείξεις για το ακριβώς αντίθετο για όποιον δεν ορκιζόταν τυφλή πίστη στην κοινωνική χρησιμότητα των διακοποδάνειων — λίγα χρόνια αργότερα η παρακμή θα σάρωνε το κέντρο της Αθήνας και οι θαμώνες μικροσκοπικών νησιών στο κέντρο της πρωτεύουσας θα σκόρπιζαν στις οθόνες και στο Facebook, με τους Έλληνες σκηνοθέτες να δίνουν πλέον βάρος στα ενδοοικογενειακά δράματα δωματίου και την ανάδειξη των εκρηκτικών κοινωνικών προβλημάτων μιας αφιλόξενης πόλης στην εποχή της οικονομικής κατάρρευσης (ενίοτε βέβαια με δυσβάσταχτες δόσεις από crisis porn) — themes που καλοδέχονται στα διεθνή φεστιβάλ ενώ συμβαδίζουν άλλωστε με τις άρρητες επιθυμίες και στοχεύσεις των producers στα διεθνή φόρουμ συμπαραγωγών και των γραφειοκρατών των Ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων όπου προπαρασκευάστηκαν κάποιες από τις Ελληνικές ταινίες των τελευταίων χρόνων.

Too Much Info Clouding Over My Head

Το Too Much Info Clouding Over My Head του Βασίλη Χριστοφιλάκη κυκλοφόρησε 20 χρόνια μετά την ταινία του Χαραλαμπίδη. Είναι μια ταινία που δεν ντρέπεται για τον ερασιτεχνισμό της και αποτίει φόρο τιμής στο ανεξάρτητο Αμερικάνικο σινεμά των ’90s, στον Γούντυ Άλλεν, το No Budget Story φυσικά! στον Κέβιν Σμιθ, ενώ εμπνέεται από το ρεύμα του mumblecore και το διατρέχει η αύρα του standup comedy.

Πράγματι, το φιλμ εγγράφεται στη μακρά λίστα των ταινιών οι οποίες με, ενίοτε συγκινητικό και ειλικρινές τρόπο, όχι μονάχα δεν κρύβουν τις επιρροές τους, αλλά αντίθετα είναι εξαρχής μια αναφορά σ’ αυτές. Πρόκειται για ταινίες που ετεροπροσδιορίζονται δηλαδή, που δεν αποτελούν αυτόνομες καλλιτεχνικές δημιουργίες όσο κομμάτια ενός σύμπαντος, μονίμως under construction, που ονομάζουμε film genre.

Το Too Much Info Clouding Over My Head είναι τεχνικά λιγότερο άρτιο από το No Budget Story. Επιπλέον, το γεγονός πως όλες οι κάμερες και τα (φτωχικά) φώτα εστιάζουν στον πρωταγωνιστικό χαρακτήρα αφαιρεί από τη δυναμική της ταινίας, όπως αυτή δημιουργείται σε ταινίες με πολλούς ενδιαφέροντες συμπρωταγωνιστικούς χαρακτήρες· τι θα ‘ταν τα Φτηνά Τσιγάρα χωρίς τον Τσάκωνα και τον Άλκη Παναγιωτίδη; Ας σημειωθεί ωστόσο πως ο Χριστοφιλάκης αντλεί από τo one man show των stand-up comedians (απ’ όπου ξεκίνησε την καριέρα του και ο ίδιος) και των ταινιών mumblecore (αλά Frances Ha), κάνει δηλαδή μια ταινία που δεν είναι αδιάφορη για την εποχή της.

Όπως και να ΄χει, το Too Much Info Clouding Over My Head προκαλεί το αβίαστο γέλιο μέσα από μια ιστορία η οποία ανακαλεί επιτυχημένα συμπεριφορές, χούγια, έξεις, αδιέξοδα, όνειρα, επιθυμίες, άγχη, νευρώσεις, αστοχίες από μειοψηφούσες κοινωνικές ομάδες των Αθηνών εντός των οποίων ενηλικιώθηκε ο σκηνοθέτης, και μαζί του και ορισμένοι από εμάς.

Κινηματογραφικές αναφορές vs εύστοχη αντανάκλαση μιας κοινωνικής πραγματικότητας σημειώσατε μια δίκαιη ισοπαλία.

Δεν συναντά λοιπόν μαφιόζους στο διάβα του ένας φέρελπις Έλληνας σκηνοθέτης στην Αθήνα του σήμερα, όπως δεν συναντούσε ούτε στα ’90s. Σκοντάφτει πάνω σε τσιτωμένους παραγωγούς ταγμένους στην εμπορική τηλεορασόπληκτη επιτυχία με κάθε κόστος, φαντασμένους θεατράνθρωπους που πήραν μεταγραφή από το χαζοκούτι, αναγνωρίσιμους ηθοποιούς της απογευματινής ζώνης της τηλεόρασης ενώ αναζωογονείται από καμμένους κομιξάδες, αρρωστάκια b-μουβάδες, κομμάτια του χάρτη της εναλλακτικής Αθήνας των τελευταίων δύο τριών δεκαετιών· τέλος, μπλοκάρεται από τη μάνα του.

Σε μια συνέντευξη του ο Χριστοφιλάκης αναφέρει πως θα προτιμούσε η ταινία του να αρέσει κυρίως στο κοινό, και όχι απαραίτητα στα φεστιβάλ. Σ’ αυτό έρχεται σε αντίθεση, όχι μόνο με το τρέχων παράδειγμα που καθορίζει το πλαίσιο δημιουργίας πλείστων Ελληνικών ταινιών, ειδικά εκείνες που τσουβαλιάστηκαν με την ταμπέλα του “weird wave”, αλλά και με το No Budget Story, ταινία που αποτελεί το μακρινό πρόδρομο των Ελληνικών φεστιβαλικών ταινιών. Άλλωστε , η περίφημη κριτική του Variety για την ταινία του Χαραλαμπίδη, οπωσδήποτε θετική, αν και απέχει μακράν του να θεωρηθεί «αποθεωτική», ξεκινούσε ως εξής: “This is the epitome of a niche product, one that will have to struggle valiantly to find the right audience outside festivals.”

Αλλά για τη σχέση Ελληνικού κινηματογράφου, κοινού, Greek weird wave, διεθνών φεστιβάλ, και ενός global/transnational cinema, θα μιλήσουμε πιο αναλυτικά.

[1] Πόσο μάλλον αν πιστέψουμε τον Νίκο Τριανταφυλλίδη πως στην Ελλάδα «οι ταχυδρομικοί υπάλληλοι επικράτησαν παντού», παραφράζοντας μια (υποτιθέμενη;) ρήση του Γκοντάρ πως «την τηλεόραση την εφηύραν ταχυδρομικοί υπάλληλοι ενώ το σινεμά έμποροι ναρκωτικών»!