<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Veli Uysal on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Veli Uysal on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@veliuysal?source=rss-77b02730dc58------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*q1L_TRt3KrjnIZfM3P90ng.jpeg</url>
            <title>Stories by Veli Uysal on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@veliuysal?source=rss-77b02730dc58------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 07:11:04 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@veliuysal/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Arc Network Üzerindeki Akıllı Sözleşmelerle Etkileşim]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/arc-network-%C3%BCzerindeki-ak%C4%B1ll%C4%B1-s%C3%B6zle%C5%9Fmelerle-etkile%C5%9Fim-8513f476731d?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8513f476731d</guid>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[circle]]></category>
            <category><![CDATA[cars]]></category>
            <category><![CDATA[arc-network]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 22 Jun 2026 15:25:06 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-22T15:25:06.967Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bir önceki yazımda(<a href="https://medium.com/@veliuysal/arc-network-%C3%BCzerinde-ak%C4%B1ll%C4%B1-s%C3%B6zle%C5%9Fme-geli%C5%9Ftirme-ortam%C4%B1-346da40f8616?sk=2fd7bb02025b5d3548e73d842c0ffc5c">Link</a>) geliştirme ortamının kurulması ve kendi kontratımızı foundry ile nasıl yükleyebileceğimizden bahsetmiştim. Şimdi de yüklediğimiz ilk akıllı sözleşmemizi görebilmeyi ve onunla etkileşime geçecek olan ilk uygulamamızdan bahsedeceğim. Haydi başlayalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*x32Lbu5wwb5NaTx2eP4KCw.png" /></figure><p>Yükleme yaptığımız akıllı sözleşmemizi kontrol ederek testnet te görünteleyeceğiz. Bunun için kullandığımız:</p><pre>forge script script/YourContract.s.sol:YourContractScript \<br>  --rpc-url arc_testnet \<br>  --private-key $PRIVATE_KEY \<br>  --broadcast</pre><p>komutu çalıştırınca aşağıdaki çıktıya benzer bir çıktıyla karşılaşmamız gerekmektedir. Ama öncesinde bizim geliştirme için kullanacağımız hesabımızda yeterli miktarda bakiyenin olması gerekmektedir. Gelin birlikte adım adım faucet üzerinden bizim hesabımıza 20 USDC ekleyelim. İlk öncelikle <a href="https://docs.arc.io/">https://docs.arc.io/</a> adresinde sağ üstte bulunan faucet butonunu tıklıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/588/1*uoerNdCgH-dN5-X9wtHtLQ.png" /></figure><p>Ardından da çıkan popup üzerinde sırasıyla aşağıdaki işlemleri yapalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/830/1*OPtGoIW54coI35qCtBIEdg.png" /></figure><p>Yukarıda bizim istek atabilmemiz için Cüzdan bağlamamız istenmektedir ve “Connect Wallet” butonunu tıklayarak işlemleri başlatalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/812/1*rTwkssdmNdwkLfOaB6OdVg.png" /></figure><p>Buton bize internet tarayıcımız üzerinde yüklü olan cüzdanları listelemektedir. Orada MetaMask cüzdanını seçiyoruz ve sonrasında aşağıdakine benzer bir ekran ile karşılacağız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/796/1*SeXp5pqmwMCbSnjPHswyeg.png" /></figure><p>Çıkan Ekranda “Get 20 USDC” butonuna tıklayarak işlemi başlatıyoruz ve işlem gerçekleşince yukarıdaki gibi bir ekran gözükecektir. Bunlar olduğunda artık hesabımızda 20 USDC olacak(Bunlar testnet te kullanılabilir durumda sadece). Ardından da gidip ArcFirstContract kontratımızı yükleyelim ve yüklememizin olup olmadığını tek tek kontrol edelim.</p><p>Şimdi MetaMask üzerinden hesabımının private key’ini almamız gerekmektedir. Gelin adım adım bakalım. İlk önce cüzdanımızı açtığımızda sol taraftaki hesabımızın adını tıklıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/440/1*egXu0TG4JCMHvGuFLB5oaQ.png" /></figure><p>Açılan ekranda Account details veya Hesap detaylarını seçiyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/792/1*_M72IgHyAzFi_lIbyp4V5A.png" /></figure><p>Daha sonrasında açılacak olan ekranda Private keys kısmını tıklayarak çıkacak ekrana geçiyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/762/1*Sw2oc54qYxNbfp7QwSTP6A.png" /></figure><p>Şifremizi girmemizi istiyor ki bizim bu cüzdanı kullanan kişi olduğumuzu teyit ediyor böylece.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/766/1*mn5kkGYUF5h6R_StxoY0mA.png" /></figure><p>Confirm tıkladıktan sonrasında bizim hesabımıza ait olan private key bilgisi gösterilecektir. Daha sonra kullanabileceğimiz ihtimaline karşılık o anahtarı bir yere kopyalayalım ama kimseyle paylaşmayalım.</p><pre>forge script script/ArcFirstContract.s.sol:ArcFirstContractScript \<br>  --rpc-url arc_testnet \<br>  --private-key $PRIVATE_KEY \<br>  --broadcast</pre><p>Komutu çalıştırmadan önce $PRIVATE_KEY kısmını MetaMask üzerinden aldığımız anahtarımızla değiştirmemiz gerekmektedir. Daha sonra bu komutu çalıştıracağız ve çıktımızı alacağız. Sizlerde benzer çıktıyla karşılaşmanız gerekmektedir. Aksi takdirde işlem gerçekleşmemiş demektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*DTvoaQsj_dja4d_nVVtDoQ.png" /></figure><p>Yukarıdaki çıktımızda yüklediğimiz sözleşmemizin adresi verilmektedir. 0xB994b0F2579587f5E6b2ea5972D3398f04c00628 benim işlemim neticesinde Arc testnetine yüklenen akıllı sözleşmenin adresidir. Yüklendiğini kontrol için <a href="https://testnet.arcscan.app/">https://testnet.arcscan.app/</a> adresine gidip bu adresi aratacağım ve onaylanmamış akıllı sözleşmemi görmüş olmam gerekecek. Arattığımda arama sonucu olarak verilen ekran aşağıdaki gibi olmalıdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*NyEjjgQ3shvxGRSykB0a5w.png" /></figure><p>Şimdi de bu akıllı sözleşmemizi onaylamamız gerekecek. Onun için yine projemize dönüyoruz ve bazı komutları çalıştıracağız. Bu onaylama süreci Blocksout firmasının hizmetinden yapılacağı için gerekli bir ayar yapmamız gerekecek. Öncesinde çalıştıracağımız komuta bakalım. Orada istenilen ayarları daha net görebilirsiniz.</p><pre>forge verify-contract 0xb994b0f2579587f5e6b2ea5972d3398f04c00628 \<br>src/ArcFirstContract.sol:ArcFirstContract \<br>--chain-id 5042002 \ <br>--verifier blockscout \<br>--verifier-url https://testnet.arcscan.app/api \ <br>--watch</pre><p>Bu komutu çalıştırınca aşağıdakine benzer bir çıktı almanız gerekmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*mXuQ6bVMUMbmoPWaGGvrNg.png" /></figure><p>Ardından da gidip explorera bakıyoruz ve aşağıdaki gibi bir görüntümüzün olması gerekmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*D9J1H5CYueKrlDO291RUuw.png" /></figure><p>Şimdi de kontrat ile ilk etkileşimimizi explorer üzerinden yapalım. Ardından da lokalimizde bir proje ile etkileşime geçeceğiz. Ekranda gördüğümüz 3 adet butondan “Read/Write contract” butonuna tıklayınca çıkan ekrandaki butonlardan da “Read” ile devam edeceğiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ozlk1krnXMzoQ9F6kmBYWg.png" /></figure><p>Bunları kullanarak yazdığımız sözleşmedeki owner ve metodumuza erişim sağlayabiliriz. contract_deployer çıktı olarak kötü bir çıktı veriyor sebebi kontratımızda encode etmemizden dolayı, onu şimdi kendi projemizde decode ettireceğiz. Haydi şimdi Arc Networkün çıkardığı App Kit ile bir proje başlatalım.</p><h4>Arc App Kit</h4><p>Lokalimizde bir proje açıyoruz ve standart bir vite projesi olarak başlattıktan sonra aşağıdaki komut ile bağımlılıkları ekliyoruz.</p><pre>npm install @circle-fin/app-kit @circle-fin/adapter-viem-v2 viem</pre><p>Bu eklemelerden sonra projemiz app kit kullanmaya hazır hale geliyor. Kullanıma bakmak isterseniz aşağıya repoyu bırakıyorum. Detaylarına daha sonraki yazımda değineceğim.</p><p><a href="https://github.com/veliuysal/ArcFirstContract">GitHub - veliuysal/ArcFirstContract</a></p><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://x.com/_VeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8513f476731d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Arc Network Üzerinde Akıllı Sözleşme Geliştirme Ortamı]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/arc-network-%C3%BCzerinde-ak%C4%B1ll%C4%B1-s%C3%B6zle%C5%9Fme-geli%C5%9Ftirme-ortam%C4%B1-346da40f8616?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/346da40f8616</guid>
            <category><![CDATA[cars]]></category>
            <category><![CDATA[foundry]]></category>
            <category><![CDATA[arc-network]]></category>
            <category><![CDATA[smart-contracts]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 20 Jun 2026 09:21:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2026-06-20T09:21:29.994Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Daha önceki yazılarımda EVM dünyasında bir geliştirici olabilmeniz için gerekli olan teknik konulardaki yazılarıma ilave olarak bu yazımla birlikte daha spesifik bir ağ içerisinde geliştirme yapabilmek için gerekli olan ortamları ve ağı tanıtacağım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*kxfZTc26hzMLhKimJwHhVQ.jpeg" /></figure><h3>Arc Network ve Geliştirme Ortamı</h3><p>Circle firması tarafından geliştirilen bir ağdır ve daha önce geliştirilmiş olan ürünlerininde kullanım alanı olabileceği bir ekosistem sunulmaktadır. Bu ağ içerisinde geliştirme yapabilmek için EVM standartlarını bilmek gerekmektedir. Bu standartlardan kastım, geliştirici olarak ilk başta bilgisayarımızda kurulu olması gerekenlerden bahsedeceğim.</p><h4>Foundry</h4><p>Daha önce Solidity akıllı sözleşme dilinde geliştirme yapanların tanıdığı bir araçtır. Bu aracı Paradigm firması geliştirmekte ve arkada Rust dili kullanılmaktadır. Foundry kurulumunda bahsedeyim, ardından da diğer bileşenlere geçelim.</p><p>İlk önce bilgisayarımızda terminali açıyoruz ve <strong><em>foundryup</em></strong>’ı kuruyoruz. Foundryup bizim paket yöneticimiz ve yeni güncelleme geldiğinde veya istenilen başka bir versiyonun kurulmasında bizlere yardımcı olmaktadır.</p><pre>curl -L https://foundry.paradigm.xyz | bash</pre><p>Daha sonra terminalimizde işlem sonunda bize aşağıdaki gibi bir çıktı verecek ve bizde kullanım için o direktiflerden birisini uygulamamız gerekecek.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*XvV1_ensRkYGTGVcpIxr5w.png" /></figure><p>Ya yeni bir terminal açacağız veya source ile olan bize önerilen kısmı uygulayacağız. Bunları yaptıktan sonra kurulumu başlatmak için foundryup kullanmamız gerekmekte. Onun içinde tekrar terminalden aşağıdaki komutu yazmamız gerekmektedir.</p><pre>foundryup</pre><p>Bu komutu çalıştırdığımızda aşağıdaki gibi bir çıktı alıyorsak foundry bizim bilgisayarımızda zaten daha önce kurulmuş demektir. İlk kurulumda indirip kurma işlemleri gerçekleşecektir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Qby98rM_zmVSkc1e883i9g.png" /></figure><p>Yukarıdaki resimde son satırlarda bizim foundry paket yöneticimizin güncel olup olmadığı bilgisi de verilmektedir. Güncel olmadığı durumda bu komut zaten güncelleme kısmını gerçekleştirmeye başlayacaktır. Şimdi de bu kurulumdan sonra bilgisayarımda kullanabileceğim komut ve yapılara bakalım.</p><ul><li><strong>Forge: </strong>Solidity ile yazılmış olan akıllı sözleşmeleri derlemek, test etmek ve ağa yüklenmesi kısımlarda kullanılmaktadır.</li><li><strong>Cast:</strong> RPC çağrıları, işlemleri gönderme, terminalden girilen dataların çözümlenmesinde kullanılmaktadır.</li><li><strong>Anvil:</strong> Lokal geliştirmeleri yapabilmemizi sağlamaktadır. Bunun için lokalde bir ethereum node’u çalıştırma işlemini yapmaktadır.</li><li><strong>Chisel:</strong> Hızlı prototipleme için kullanılan bir araçtır.</li></ul><p>Şimdi foundry kurulduğuna göre kullanacağımız geliştirme ortamına geçelim. ZED IDE ile tanışmadan önce VS Code kullanıyordum, sizlere de tavsiyem VS COde olur. VS Code ile ilgili internette video ve yazılı kaynaklar bolca bulunmaktadır. Bilgisayarınızda IDE’miz kurulu hale geldiğinde ilk önce proje başlatmamız gerekmektedir. Proje başlatmak için aşağıdaki adımları takip etmemiz gerekiyor.</p><pre>forge init arc_project<br>cd arc_project</pre><p>Foundry yardımıyla projemizi oluşturduk ve proje dizinine geçtik. Ardından da projemizi IDE’mizde açıyoruz ve aşağıdaki gibi bir dosya dizisi olması gerekmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/456/1*fFxazVHdQxYqetZeQlF2lA.png" /></figure><p>Projemizde .env dosyası oluşturuyoruz. Bu dosyaya bizim geliştirdiğimiz akıllı sözleşme kodlarını testnet ortamına bizim yönettiğimiz Arc adresiyle işlem yapabilmemizi sağlıyor. Dosyamızın içerisi aşağıdaki gibi olmalıdır.</p><pre>ARC_TESTNET_RPC_URL=&quot;https://rpc.testnet.arc.network&quot;<br>PRIVATE_KEY=&quot;your_wallet_private_key&quot;</pre><p>Yukarıda Arc’in kendi public testnet RPC url’i ve bizim cüzdanımızın private key’i koyuluyor. Bunları yaptıktan sonra projemizde bulunan foundry.toml dosyamıza aşağıdakini ekliyoruz.</p><pre>[rpc_endpoints]<br>arc_testnet = &quot;${ARC_TESTNET_RPC_URL}&quot;</pre><p>Eğer ki bizler akıllı sözleşmelerimizi yüklemek istersek bu seferde aşağıdaki komutu projedeki terminal veya proje dizininde olan bir terminal oturumunda yapmamız gerekmektedir.</p><pre>forge script script/YourContract.s.sol:YourContractScript \<br>  --rpc-url arc_testnet \<br>  --private-key $PRIVATE_KEY \<br>  --broadcast</pre><p>Bunları yaparak varsayılan akıllı sözleşmeyi yükleyebiliriz ve testnetteki ilk kontratımızı görebiliriz.</p><p>Detaylı bakmak isterseniz github’a yüklediğim repository’e bakabilirsiniz.</p><p><a href="https://github.com/veliuysal/ArcFirstContract">GitHub - veliuysal/ArcFirstContract</a></p><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://x.com/_VeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=346da40f8616" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Move Dili Serisi]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/move-dili-serisi-715ec44546a1?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/715ec44546a1</guid>
            <category><![CDATA[sui]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[movelang]]></category>
            <category><![CDATA[aptos]]></category>
            <category><![CDATA[move]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 28 May 2025 09:37:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-05-28T09:37:32.842Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Daha önce yazmış olduğum Move diliyle alakalı yazılarıma daha kolay erişebilmeniz için bu yazıyı yazıyorum.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/384/1*mvLtXSDDcQS4ocTVxR8O_g.jpeg" /></figure><ul><li><a href="https://veliuysal.dev/move-nedir-dbfb5b807de3">Move Nedir?</a></li><li><a href="https://veliuysal.dev/move-dilinde-tipler-i-cc315cee9898">Move Dilinde Tipler - I</a></li><li><a href="https://veliuysal.dev/move-dilinde-tipler-ii-95070c4287da">Move Dilinde Tipler - II</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=715ec44546a1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Move Dilinde Tipler - II]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/move-dilinde-tipler-ii-95070c4287da?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/95070c4287da</guid>
            <category><![CDATA[moved]]></category>
            <category><![CDATA[movement]]></category>
            <category><![CDATA[sui]]></category>
            <category><![CDATA[move]]></category>
            <category><![CDATA[aptos]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 04 Mar 2025 21:06:20 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-03-04T21:06:20.514Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bir önceki yazımda Move dilinde bulunan Integer, Boolean, Address ve Vector tiplerinden bahsetmiştim. Bu yazımda ise Option ve String gibi tiplerden bahsedeceğim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/525/1*_v_c9GvxZ9m5cB1uLzPM3w.jpeg" /></figure><h4>Struct</h4><p>Neredeyse tüm dillerde bulunan ve içerisinde çeşitli tipleri barındıran ve sarmalayan yapılara struct diyebiliriz. Move dilinde tanımlı olan veri tipleri ile biz gerçek hayatta kullandığımız çeşitli objeleri tanımlama ihtiyacımızda kullanabildiğimiz bir yapıdır. Tanımlaması ise aşağıdaki gibidir.</p><pre>struct Definition {<br>  var1: u8,<br>  var2: bool,<br>  var3: address<br>}</pre><p>Yukarıdaki tanımlamada aslında biz birden farklı tipi de barındıran bir tanımlama gerçekleştirebilmekteyiz.</p><h4>Option</h4><p>Bu tip ile biz aslında bir şeyin olup veya olmadığı bilgisine erişim imkanı sağlarız. Rust dilinde içerisinde None ve Some barındıran bir enumdan esinlenmişlerdir. Move dilinde ise enumdan ziyade bir struct gibi değerlendirebiliriz. Bu vec ile 0 ve 1 elemana sahip olabilmesinin önü açılmış olmaktadır. Tanımlaması aşağıdadır:</p><pre>// File: move-stdlib/source/option.move<br>/// Abstraction of a value that may or may not be present.<br>struct Option&lt;Element&gt; has copy, drop, store {<br>    vec: vector&lt;Element&gt;<br>}</pre><p>Yukarıdaki tanımlamada Element dediğimiz yapı aslında bir generic’tir. Generic konusuna daha sonra değineceğim ama öncesinde bunun bir yer tutucu görevi gördüğü bilgisi şimdilik bizim için yeterli olacaktır. Bu yer tutucudan kastım ise Element ifadesinin yerine biz eğer String veya Integer yazdığımız durumda struct içerisinde bulunan vec değişkeninin vectoründe yine aynı türden değişkenler tutacağı anlamına gelmektedir.</p><p>Option ile varsayılan olarak gelen bazı metodları inceleyelim.</p><ul><li><strong>some():</strong> İçerisinde Element yer tutucusu yerine gelecek olan tipe sahip veri ile yeni bir option nesnesi oluşturulur.</li><li><strong>extract():</strong> Bu metod ile bizim Option içerisindeki veriyi dışarı çıkarıp kullanabilmemizin önü açılmaktadır.</li><li><strong>is_none(): </strong>Bizim Option tipine sahip değişkenimizin 0 elemana sahip olduğunda true, dolu olduğunda ise false değerini döndüren metodumuzdur.</li></ul><h4>String</h4><p>String tipi aslında bizim 8 bitlik ASCII veya UTF(yani UTF-8) karakterlerinin dizisini tutan özelleştirilmiş struct yapısıdır. Tanımlaması aşağıdaki gibidir.</p><pre>public struct String {<br>    bytes: vector&lt;u8&gt;,<br>}</pre><p>Yukarıda bizim kullanımımıza açılmış olan String tipini nasıl çağırabildiğimize ve kullanabildiğimize bakalım.</p><pre>use std::string::String;<br><br>let hello = b&quot;Hello&quot;.to_string();</pre><p>Yukarıdaki gibi use ile <em>Move</em> dilinde bulunan standart kütüphanesinin <em>string</em> modülündeki <em>String</em> tipi bilgisine erişimimiz olmaktadır. Ayrıca <em>to_string()</em> metodu ile de byte dizisini <em>String</em> tipine otomatik dönüştürülmesini görmektesiniz.</p><blockquote>Not: Bu yazı serisinde anlattıklarım temel seviyede olacak fakat daha özelleşmiş kısımda ise daha derinlemesine gireceğiz.</blockquote><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=95070c4287da" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Move Dilinde Tipler - I]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/move-dilinde-tipler-i-cc315cee9898?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/cc315cee9898</guid>
            <category><![CDATA[moved]]></category>
            <category><![CDATA[sui]]></category>
            <category><![CDATA[move]]></category>
            <category><![CDATA[movement]]></category>
            <category><![CDATA[aptos]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 10 Jan 2025 21:54:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-10T21:54:03.916Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Daha önceki yazımda Move hakkında giriş yapmıştık. bu yazımla birlikte Move dilinin ve diğer yazılım dillerinin temellerinden olan tipler konusuna gireceğim. Diğer yazılım dilleriyle uğraşanlar bilirler tip üzerine inşa edilerek şu an yazdığımız yazıları ekranımızda görebilmekteyiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*iaHwhQ9sPYb6y26QgNOJ8g.jpeg" /></figure><h4>1 ) Integers</h4><p>Bu tip bizim Move dilini kullanırken sayısal işlemleri yapmamıza yardımcı olacak tiptir. Bu tipin sabit bir aralığı veya hafızada yer tutması alt tipleriyle orantılı olarak değişmektedir. Şimdi de Move dilinde kullanacağımız Integer alt tiplerine bakalım.</p><ul><li><strong><em>u8 Integer tipi:</em></strong> Bu tip ile biz 0 sayısından başlayarak 8 bitlik bir binary sayısının sahip olacağı maksimum değere kadar olan sayısal değerleri kullanabiliriz.</li><li><strong><em>u16 Integer tipi:</em></strong> Bu tip u8 gibi 0 sayısından başlamakta ve 16 bitlik bir binary sayısının sahip olabileceği maksimum değere kadar değer tutabilmektedir.</li><li><strong><em>u32 Integer tipi:</em></strong> Bu tiple biz 0 sayısından başlayıp 2**32 -1 kadarlık bir sayı kümesini kullanabiliriz.</li><li><strong><em>u64 Integer tipi:</em></strong> Bu integer veri tipiyle birlikte biz maksimum 64 bitlik bir binary sayısını kullanabilmekteyiz.</li><li><strong><em>u128 Integer tipi:</em></strong> Bu integer tipinde ise maksimum alabileceği değer 2**128 -1 olacaktır.</li><li><strong><em>u256 Integer tipi:</em></strong> Bu tip ile biz 0 sayısından başlayarak maksimum 2 üzeri 256 sayısından bir eksik olan sayıya kadar değerli kullanabilmekteyiz.</li></ul><blockquote><strong>Not: </strong>Dikkat ettiyseniz Integer tipinde işaretli sayılar bulunmamaktadır. Sebebi de bizim akıllı sözleşmeler içerisinde yaptığımız işlemlerin aslında negatif değerler olmadığı ve yapılan işlemin en küçük değerinin 0 olacağı konusu vardır.</blockquote><blockquote><strong>Not 2:</strong> Rust dilinin yavrusu olarak bahsettiğim Move dilinde Integer tipi eğer Rust dili gibi olsaydı en fazla 128 bitlik sayıyı tutan tipi tanımlamamıza olanak sağlardı. Move dilini geliştirirken bizim yaptığımız işlemlerin çok fazla değer alacağı göz önünde bulundurulduğu için 258 bitlik değeri barındıran bir tip daha tanımlanmıştır.</blockquote><h4>2) Bool</h4><p>Diğer programlama dilleri gibi Move dili de yapılan işlemleri kontrol etmek veya bir durumun olumlu veya olumsuz olduğunu tutabilmek için boolean tipini kullanmaktadır. Bu tip <strong><em>true</em></strong> veya <strong><em>false</em></strong> değerleri alabilmektedir.</p><h4>3) Address</h4><p>Bu veri tipi, bizim akıllı sözleşmelerimizin veya objelerimizin bulunduğu konumları gösterebilmek için kullanılmaktadır. Move dilinde address tipi 128 bitlik bir integer değeri barındırmaktadır. Named ve normal adress olarak 2 türü vardır. Adres tipinin tanımlaması aşağıdaki gibidir.</p><pre>let a1: address = @0x1; // 0x00000000000000000000000000000001 <br>let a7: address = @0x42;</pre><h4>4) Vector</h4><p>Rust dilinde bulunan ve Move dilinde kullanılan bir tip olan vector tipi ise içerisinde tanımlamadaki diğer tipleri barındırmaktadır. Bu tip ile aslında bizim birden fazla olan aynı tipteki verileri bir arada tutmamıza ve daha kolay ulaşmamıza yardımcı olan bir tiptir. Dizi olarakta düşünebiliriz. Aşağıda tanımlaması yer almaktadır.</p><pre>vector&lt;T&gt;[]: vector&lt;T&gt;<br>vector&lt;T&gt;[e1, ..., en]: vector&lt;T&gt;</pre><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=cc315cee9898" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Move Nedir?]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/move-nedir-dbfb5b807de3?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/dbfb5b807de3</guid>
            <category><![CDATA[moved]]></category>
            <category><![CDATA[movement]]></category>
            <category><![CDATA[aptos]]></category>
            <category><![CDATA[sui]]></category>
            <category><![CDATA[move]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 06 Jan 2025 20:08:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-08T07:51:06.143Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Belirli bir süre Blockchain dünyasında geliştirme yapanların radarına girmiş bir dil olan Move dilini inceleyeceğimiz bir yazı olacaktır. Bu yazı ile Smart Contract geliştirme konusunda EVM için kullanacağımız diller dışında ve Rust dilinden miras aldığı özelliklere yeni bir bakış açısı getiren ve yavaş yavaş parlayan bir dil olan Move diline giriş yapacağız. Rust dilinin yavrularından bir dil olması da benim için ayrıca önemlidir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*_khikH5k6Y2dZICJ.jpg" /></figure><p>Move dili geliştirmeye başlandığı yer eski ismiyle Facebook, şimdi ki ismiyle de Meta olan büyük firmalardan birisinde başlanılmıştır. Temelinde Libra/Diem isimli bir blockchain projesi için Smart Contract geliştirmeyi hedeflemekteydi. Bu proje ile facebook blockchain’de yer almak istediğini açık bir şekilde dile getirmiş oldu. Bu blockchain araştırmaları yaptıkları ekiple birlikte Move ismindeki dili ortaya çıkardılar. Bu dildeki amaçları blockchain üzerinde geliştirme yaparken Solidity gibi bazı Smart Contract geliştirme dillerinde yaşanan güvenlik zafiyetleri ve yazılımcının kontrat yazarken bir sürü konuyu da dikkate alması gerekmesinin önüne geçmek içindi. Solidity öğrenmesinin kolay olması nedeniyle çokça rağbet görmekte fakat kontrat geliştiricilerinin ihtiyaç duydukları şeylerin başında gelen konforlu hissetme olgusu bir miktar eksik kalabilmektedir. Bu yüzden meta ekibinin laboratuvarında üretilen bu dil için referans alınan dillerden birisi de Rust olması ve geliştiricilerin bir dili öğrenerek şu an 3 adet mainnette olan blockchain projesine uygulama geliştirebilmektedirler. Bir tanesi de bu zamanlarda devnet duyurusu geçecektir.</p><p>Move dilinin geliştirilmesindeki ana amaçlara bakalım:</p><ul><li><strong>Kaynak Odaklılık</strong>: Move, kaynakların (kripto paraların, assetlerin vb.) güvenli bir şekilde yönetilmesine odaklanmaktadır.</li><li><strong>Güvenlik</strong>: Akıllı sözleşme hatalarını ve kötüye kullanımları önlemeyi amaçlamaktadır.</li><li><strong>Esneklik</strong>: Çeşitli finansal varlık türlerini ve akıllı sözleşme mantıklarını kolayca tanımlayabilmemiz için bize esneklik sunmaktadır.</li></ul><p>Bu yazıyla sadece bir giriş yaptık. Sonraki yazılarda Move dilinin kendisiyle alakalı bilgiler vereceğim. Önden göz atmak isterseniz, sizlere kaynaklar paylaşıyorum.</p><p>Kaynaklar:</p><p>Move kitabı: <a href="https://move-language.github.io/move/introduction.html">https://move-language.github.io/move/introduction.html</a></p><p>Aptos: <a href="https://aptos.dev/en">https://aptos.dev/en</a></p><p>Sui: <a href="https://sui.io/developers#dev-tools">https://sui.io/developers</a></p><p>Movement: <a href="https://docs.movementnetwork.xyz/">https://docs.movementnetwork.xyz/</a></p><p>Soon…</p><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=dbfb5b807de3" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Zed Editör Nedir?]]></title>
            <link>https://medium.com/turkiye-rust-community/zed-edit%C3%B6r-nedir-8168fe46b11c?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8168fe46b11c</guid>
            <category><![CDATA[zed]]></category>
            <category><![CDATA[productivity]]></category>
            <category><![CDATA[rust]]></category>
            <category><![CDATA[programming]]></category>
            <category><![CDATA[rust-programming-language]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 29 Aug 2024 07:10:08 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-08-29T07:10:08.773Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Yazılıma ilk başladığım zamanlarda Notepad ve Sublime gibi editörlerle ardından Java IDE’leriyle başlamış birisi olarak UI geliştirmeye başladığımda hayatıma VS Code giriş yaptı. Daha sonra dApp(Decentralized App yani Blockchain ile etkileşimdeki uygulama) ve Akıllı sözleşmeler geliştirmek için VS Code kullanmaya devam ettim. Tabi ki VS Code’un ilave extensionları hayat kurtarmaya devam ederken Rust dünyasına adım atmamla birlikte farklı düşüncelerde beynimde yer almaya başladı.</p><p>İlk başta Java, daha sonra Blockchain dünyasının aslında FOSS(Free OpenSource Software) dünyasından olması ve Rust ile de daha fazla FOSS konularını görmeme neden oldu. Daha fazla bu konulara kafa yormama neden oldu, yani kafamda bir aydınlanma oldu :) Bu aydınlanmayla birlikte VS Code yerine farklı bir IDE veya Editör kullanmak istemeye başladım. Atom, Sublime gibi editörleri deneyimledim. O esnada da Jetbrains firması RustRover IDE’sini duyurdu ve ben aslında Java uygulamalarında bolca kullandığım bir IDE olan IntelliJ’ninde geliştirici firması olması nedeniyle bu IDE’yi deneyimlemeye başladım. Gel gelelim bu IDE daha çok kurumsal düzeyde olması benim onu ikinci plana atmama neden oldu.</p><p>Daha sonra Reddit’te gezinirken bir Editör ile karşılaştım ve kullanmaya başladım. Zed’de full OpenSource diyemem ama en azından içine kattıklarını biliyoruz :) Tabi ki Rust ile kodlanıyor ;) Şimdi gelelim bu Zed denen editör nedir, neler vaat ediyor bakalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/300/1*y_WKitZJbY6ZQKT_EuV2Lg.jpeg" /></figure><h4>Zed</h4><p><strong><em>Zed editör:</em></strong> geliştiriciler ve programcılar için modern bir metin editörü olarak geliştirilmektedir. Özellikle hızlı, hafif ve kullanıcı dostu olması amacıyla tasarlanmıştır. Bu amaçla da geliştirilmesinde Rust dili kullanılmaktadır. Kod yazmayı ve düzenlemeyi kolaylaştırmak için çeşitli özellikler sunar. Bu özellikleri şunlardır;</p><ul><li><strong>Çoklu Platform Desteği:</strong> macOS ve Linux gibi farklı işletim sistemlerinde çalışabilir. Şu an için Windows işletim sistemi desteği bulunmamaktadır. Linux desteği ise yakın zamanda başlamıştır.</li><li><strong>Performans:</strong> Büyük projelerde bile yüksek performans sunmak üzere optimize edilmiştir. Tabi ki Rust dilinin gücünü de kullanmaktadır.</li><li><strong>Eklenti Desteği:</strong> Kullanıcılar, Zed’i ihtiyaçlarına göre özelleştirebilirler. Eklentilerle ek işlevsellikler eklenebilir. Bir çok konuda günden güne eklentilerle destekler artmaktadır ve bu eklentileri Zed değil kullananlar geliştirmektedir. Yani topluluk olarakta belli bir kabule erişmiştir.</li><li><strong>Karanlık Mod:</strong> Göz yorgunluğunu azaltmak için karanlık tema desteği sağlar. Akşam veya gözlerimizin yorulduğu zamanlarda çok faydalı bir moddur.</li><li><strong>Çoklu Sekme Desteği:</strong> Aynı anda birden fazla dosya üzerinde çalışmayı kolaylaştırır.</li><li><strong>Geri Al/Yeniden Yap:</strong> Kullanıcıların yaptıkları değişiklikleri geri almalarını veya tekrar uygulamalarını sağlar.</li><li><strong>Minimalist Arayüz:</strong> Karmaşık menülerden ve gereksiz araç çubuklarından arındırılmış bir arayüze sahiptir. Bu, kullanıcıların dikkatlerini dağıtmadan kodlarına odaklanmalarını sağlar.</li><li><strong>Gerçek Zamanlı İşbirliği:</strong> Zed, birden fazla kullanıcının aynı dosya üzerinde gerçek zamanlı olarak çalışmasına izin verir. Bu, özellikle uzak ekipler için oldukça yararlı bir özelliktir.</li><li><strong>Hızlı ve Hafif:</strong> Zed, hızlı başlatma süresi ve düşük bellek kullanımı ile bilinir. Büyük projelerde bile sorunsuz çalışır, bu da onu özellikle kaynakları kısıtlı sistemlerde cazip hale getirir.</li></ul><blockquote>Peki bu editörü kimler kullanabilir gelin onlara da bakalım.</blockquote><ul><li><strong>Yazılım Geliştiriciler:</strong> Her türden yazılım geliştirici, Zed’i kod yazma, hata ayıklama ve projeleri yönetme gibi temel görevler için kullanır.</li><li><strong>Web Geliştiriciler:</strong> HTML, CSS, JavaScript gibi web teknolojileri ile çalışan geliştiriciler, Zed’in hafifliği ve hızından faydalanır.</li><li><strong>Veri Bilimciler:</strong> Python ve R gibi dillerde veri analizi ve modelleme yapan veri bilimciler, Zed’i kodları yazmak ve düzenlemek için kullanır.</li><li><strong>Sistem Yöneticileri:</strong> Sistem betikleri (shell scriptleri) ve otomasyon görevleri için Zed kullanılır. Ayrıca, yapılandırma dosyalarını düzenlemek için de tercih edilir.</li><li><strong>Açık Kaynak Katılımcıları:</strong> Açık kaynak projelerde çalışanlar, Zed’in Git entegrasyonu ve işbirliği özelliklerinden faydalanır.</li></ul><p>Tüm özellikler ve kullanıcı yelpazesiyle birlikte her geçen gün daha da popüler olmaya başlamaktadır. Peki bize vaat ettiklerini özetlemek istersek aşağıdaki gibi yapabiliriz.</p><ul><li><strong>Yüksek Performans:</strong> Büyük kod tabanlarında bile hızlı ve kararlı çalışır.</li><li><strong>Kullanım Kolaylığı:</strong> Basit, sezgisel arayüzü ve güçlü klavye kısayolları, onu hem yeni başlayanlar hem de deneyimli geliştiriciler için çekici kılar.</li><li><strong>Esneklik:</strong> Eklentiler ve özelleştirme seçenekleri ile Zed, kullanıcının ihtiyaçlarına göre şekillendirilebilir.</li><li><strong>Gerçek Zamanlı İşbirliği:</strong> Aynı proje üzerinde birlikte çalışan ekipler için büyük avantaj sağlar.</li></ul><p><strong><em>Websitesi: </em></strong><a href="https://zed.dev/">https://zed.dev/</a></p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4xKZ5pPT6ScfNqNKJvplyA.png" /></figure><blockquote>Hep gelişelim ve hep çizginin dışını hedefleyelim.</blockquote><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8168fe46b11c" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/turkiye-rust-community/zed-edit%C3%B6r-nedir-8168fe46b11c">Zed Editör Nedir?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/turkiye-rust-community">Turkiye Rust Community</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Rust ile CLI işlemleri]]></title>
            <link>https://medium.com/turkiye-rust-community/rust-ile-cli-i%C5%9Flemleri-b06f3500c056?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b06f3500c056</guid>
            <category><![CDATA[cli]]></category>
            <category><![CDATA[command-line-interface]]></category>
            <category><![CDATA[rust]]></category>
            <category><![CDATA[rust-programming-language]]></category>
            <category><![CDATA[clap]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 25 Jun 2024 07:09:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-06-25T07:09:55.018Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Daha önceki yazılarımda temel düzeyde Rust diline giriş yapmıştım. Bu yazımla birlikte bir CLI dediğimiz komut satırından verileri alıp gerekli aksiyonları nasıl yapabildiğimize bakacağız. Öncelikle CLI nedir ile başlayıp devamında Rust dilinde kullanabileceğimiz bazı CLI crate’lerinden bahsedip onlarla yapabileceklerimizi inceleyeceğiz. Haydi CLI’lanalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/318/0*VHWiwldKoaxDXyAl" /></figure><h4>CLI Nedir?</h4><p>“<strong><em>CLI</em></strong>” kısaltması “<strong><em>Command-Line Interface</em></strong>” ifadesinin baş harflerinden oluşur. <strong><em>CLI</em></strong>, bilgisayar yazılımlarının veya işletim sistemlerinin komut satırı arayüzü anlamına gelir. Kullanıcıların metin tabanlı komutlar girerek bilgisayar kaynaklarını yönetmelerine veya programları çalıştırmalarına olanak tanır. <strong><em>CLI</em></strong>, genellikle teknik kullanıcılar veya geliştiriciler tarafından tercih edilir, çünkü doğrudan ve detaylı kontrol sağlar. Örneğin, <em>Windows</em>’da <em>Command Prompt</em> veya <em>PowerShell</em>, <em>Linux</em> ve <em>Unix</em> sistemlerinde <em>Terminal</em> gibi uygulamalar birer <strong><em>CLI</em></strong> örnekleridir. <strong><em>CLI</em></strong>’nin temel özellikleri ve kullanım alanları:</p><ul><li><strong><em>Komutlar ve Parametreler:</em></strong> CLI kullanıcıları, komutları girerek ve isteğe bağlı parametreler ekleyerek sistemde belirli işlemleri gerçekleştirebilirler. Örneğin, dosya yönetimi için ls (list), cd (change directory), mkdir (make directory) gibi komutlar kullanılabilir. Her komut genellikle belirli bir sözdizimine ve seçeneklere sahiptir.</li><li><strong><em>Yönlendirme ve Boru Hattı İşlemleri: </em></strong>CLI’de, komut çıktıları başka komutlara göre veya “boru hattı” (|) işaretiyle (pipe) birleştirilebilir. Bu sayede, bir komutun çıktısını doğrudan başka bir komutun girişi olarak kullanabilirsiniz. Örneğin, Linux veya Unix sistemlerinde grep komutu ile bir dosyanın içinde belirli bir metni arayabilir ve bu arama sonucunu sort komutuyla sıralayabilirsiniz.</li><li><strong><em>Scripting ve Otomasyon:</em></strong> CLI, otomasyon için çok güçlü bir araçtır. Komutlar ve komut dosyaları (script) aracılığıyla, tekrarlayan işlemleri veya karmaşık iş akışlarını otomatikleştirebilirsiniz. Bu, özellikle sistem yöneticileri ve geliştiriciler için büyük bir avantaj sağlar.</li><li><strong><em>Hız ve Verimlilik: </em></strong>CLI’nin en önemli avantajlarından biri hız ve verimliliktir. Grafik arayüzlere kıyasla daha hızlı çalışabilir ve daha az sistem kaynağı tüketir. Ayrıca, uzman kullanıcılar için direkt ve detaylı kontrol sağladığından tercih edilir.</li><li><strong><em>Çapraz Platform Destek:</em></strong> CLI, genellikle işletim sistemlerinden bağımsızdır ve çoğu modern işletim sisteminde kullanılabilir. Örneğin, Windows, macOS ve çeşitli Linux dağıtımlarında CLI kullanımı mümkündür.</li></ul><h4>Rust Dilinde CLI İşlemleri</h4><p>Rust dili genel amaçlı bir programlama dilidir ve güçlü bir sistem programlama dilidir. CLI uygulamaları ile Rust dilinde genellikle kullanıcıların terminal üzerinden komutlar verip işlemler yapmasına olanak tanınmaktadır. Rust dilinde CLI geliştirme için yaygın olarak kullanılan bazı kütüphaneler ve araçlar şunlardır:</p><p><strong>i)<em> std::env</em> modülü: </strong>Rust’ın standart kütüphanesinde bulunan std::env modülü, ortam değişkenlerini yönetmek ve programınızın çalıştığı ortamı kontrol etmek için kullanılır. Bu da CLI uygulamalarında kullanışlıdır. Bu modülün temel işlevleri aşağıdaki gibidir:</p><ul><li><strong><em>Başlatılma esnasında parametre almak: </em></strong>args() fonksiyonu, Rust programının komut satırı argümanlarını almak için kullanılır. Bu fonksiyon bize programın başlatılması sırasında verilen argümanları bir vektör halinde döndürür.</li></ul><pre>use std::env;<br><br>fn main() {<br>    let args: Vec&lt;String&gt; = env::args().collect();<br>    println!(&quot;{:?}&quot;, args);<br>}</pre><ul><li><strong><em>Çalışma Ortamı Değişkenleri:</em></strong> var() ve var_os() fonksiyonları, programın çalıştığı işletim sistemi ortam değişkenlerine erişim sağlar. var() fonksiyonu, bir ortam değişkeninin değerini String olarak döndürürken, var_os() fonksiyonu ise OsString türünde döndürür.</li></ul><pre>use std::env;<br><br>fn main() {<br>    let path = env::var(&quot;PATH&quot;).unwrap_or_else(|_| &quot;/usr/bin&quot;.to_string());<br>    println!(&quot;PATH: {}&quot;, path);<br>}</pre><ul><li><strong><em>Geçici Ortam Değişkenleri: </em></strong>set_var() fonksiyonu, geçici olarak bir ortam değişkeni ayarlamak için kullanılır.</li></ul><pre>use std::env;<br><br>fn main() {<br>    env::set_var(&quot;MY_VAR&quot;, &quot;value&quot;);<br>    println!(&quot;MY_VAR: {}&quot;, env::var(&quot;MY_VAR&quot;).unwrap());<br>}</pre><ul><li><strong><em>Çalışma Dizinini Alma:</em></strong> current_dir() fonksiyonu, programın çalıştığı mevcut çalışma dizinini döndürür.</li></ul><pre>use std::env;<br><br>fn main() {<br>    let current_dir = env::current_dir().unwrap();<br>    println!(&quot;Current directory: {}&quot;, current_dir.display());<br>}</pre><p>Bu temel fonksiyonlar sayesinde std::env modülü, Rust programlarının çalıştığı ortamı kontrol etmek, ortam değişkenleriyle etkileşim sağlamak ve komut satırı argümanlarını işlemek için gereken araçları sağlar.</p><p><strong><em>ii) std::process modülü:</em></strong> std::process Rust&#39;ın standart kütüphanesinde bulunan ve harici programları çalıştırmak, işletim sistemi süreçlerini yönetmek ve bu süreçlerle etkileşim sağlamak için kullanılan fonksiyonları içermektedir. Rust dilinde kodlama yapanlara güçlü ve taşınabilir bir şekilde işletim sistemi düzeyinde işlemler yapma imkanını sağlar. Bu modülün temel işlevleri aşağıdaki gibidir:</p><ul><li><strong><em>Harici Program Çalıştırma: </em></strong>Bir komut çalıştırabilmek için Command struct&#39;ı ve onun yöntemleri (spawn(), output(), status()) aracılığıyla harici programları çalıştırabilmenizi sağlar. Aşağıdaki örnekteki gibi bir kullanıma sahiptir.</li></ul><pre>use std::process::Command;<br><br>fn main() {<br>    let output = Command::new(&quot;ls&quot;)<br>        .arg(&quot;-l&quot;)<br>        .output()<br>        .expect(&quot;Failed to execute command&quot;);<br><br>    println!(&quot;Output:\n{}&quot;, String::from_utf8_lossy(&amp;output.stdout));<br>}</pre><ul><li><strong><em>Harici Program Çalıştırma ve Bekleme İşlemleri: </em></strong>Bir çok programlama dilinde de aynı isimlendirmeye sahip spawn() fonksiyonu, bir süreci başlatır ve bu sürecin kontrolünü sağlar. wait() veya wait_with_output() fonksiyonları, sürecin tamamlanmasını bekler ve sonucunu döndürür. Aşağıdaki örnekteki gibi bir kullanıma sahiptir.</li></ul><pre>use std::process::{Command, Stdio};<br><br>fn main() {<br>    let mut child = Command::new(&quot;echo&quot;)<br>        .arg(&quot;Hello, Rust!&quot;)<br>        .stdout(Stdio::piped())<br>        .spawn()<br>        .expect(&quot;Failed to start command&quot;);<br><br>    let output = child.wait_with_output().expect(&quot;Failed to wait on child&quot;);<br><br>    println!(&quot;Output: {}&quot;, String::from_utf8_lossy(&amp;output.stdout));<br>}</pre><ul><li><strong><em>Süreç Durumu Kontrolünün Yapılması:</em></strong> Child struct&#39;ı, bir sürecin kontrolünü sağlar ve wait(), kill() gibi yöntemler aracılığıyla süreçle etkileşim sağlar. Aşağıdaki örnekteki gibi bir kullanıma sahiptir.</li></ul><pre>use std::process::{Command, Child};<br><br>fn main() {<br>    let mut child: Child = Command::new(&quot;sleep&quot;)<br>        .arg(&quot;3&quot;)<br>        .spawn()<br>        .expect(&quot;Failed to start command&quot;);<br><br>    match child.wait() {<br>        Ok(status) =&gt; println!(&quot;Child process exited with status: {}&quot;, status),<br>        Err(e) =&gt; eprintln!(&quot;Error waiting for child process: {}&quot;, e),<br>    }<br>}</pre><ul><li><strong><em>Girdi ve Çıktı Yönlendirme Fonksiyonları:</em></strong> stdin(), stdout(), stderr() yöntemleri aracılığıyla süreçlerin standart giriş, çıkış ve hata akımlarını yönlendirebilirsiniz. Aşağıdaki örnekteki gibi kullanları bulunmaktadır.</li></ul><pre>use std::process::{Command, Stdio};<br><br>fn main() {<br>    let mut child = Command::new(&quot;cat&quot;)<br>        .stdin(Stdio::piped())<br>        .stdout(Stdio::piped())<br>        .spawn()<br>        .expect(&quot;Failed to start command&quot;);<br><br>    child.stdin<br>        .as_mut()<br>        .expect(&quot;Failed to open stdin&quot;)<br>        .write_all(b&quot;Hello, Rust!\n&quot;)<br>        .expect(&quot;Failed to write to stdin&quot;);<br><br>    let output = child.wait_with_output().expect(&quot;Failed to wait on child&quot;);<br><br>    println!(&quot;Output: {}&quot;, String::from_utf8_lossy(&amp;output.stdout));<br>}</pre><p><strong><em>iii) </em>clap<em> crate’i: </em></strong>Rust dilinde clap (Command Line Argument Parser) crate’i komut satırı argümanlarını ayrıştırmak için kullanılan popüler ve güçlü bir kütüphanedir. clap crate’i kullanıcı dostu arayüzler oluşturmayı, hata mesajlarını yönetmeyi ve argümanları doğrulamayı kolaylaştıran bir yapıya sahiptir. clap ile yazılan CLI uygulamaları, kullanıcılara net ve anlaşılır yardım mesajları sunmaktadır. Benimde yazdığım CLI uygulamalarında kullandığım bir crate’dir. Bu crate’in temel işlevleri aşağıdaki gibidir:</p><ul><li><strong><em>command fonksiyonları:</em></strong> Command modülü yardımıyla CLI uygulamamızı tanımlamak için kullanmaktayız. Bu fonksiyonlar yardımıyla komutların ve argümanların nasıl yapılandırılacağını belirleyebiliriz. Bu fonksiyonların isimleri ve kullanım amaçları aşağıdaki gibidir.</li></ul><pre>new: Yeni bir Command oluşturur.<br>version: Uygulamanın versiyon bilgisini belirtir.<br>author: Uygulamanın yazar bilgisini belirtir.<br>about: Uygulamanın kısa açıklamasını belirtir.<br>arg: Komuta bir argüman ekler.<br>subcommand: Komuta bir alt komut ekler.<br>get_matches: Komut satırı argümanlarını ayrıştırır ve eşleştirir.</pre><ul><li><strong><em>Arg fonksiyonları:</em></strong> Arg modülü içerisinde bulunan fonskiyonlar komut satırı argümanlarını tanımlamak için kullanılmaktadır. Bu fonksiyonların isimleri ve kullanım amaçları aşağıdaki gibidir.</li></ul><pre>new: Yeni bir Arg oluşturur.<br>short: Kısa bayrak tanımlar.<br>long: Uzun bayrak tanımlar.<br>value_name: Argümanın değer adını belirtir.<br>help: Argümanın yardım mesajını belirtir.<br>takes_value: Argümanın bir değer alacağını belirtir.<br>multiple_occurrences: Argümanın birden fazla kez kullanılabileceğini belirtir.<br>required: Argümanın zorunlu olduğunu belirtir.</pre><ul><li><strong><em>ArgMatches fonksiyonları:</em></strong> ArgMatches fonksiyonları ayrıştırılmış ve eşleştirilmiş komut satırı argümanlarını barındırmaktadır. Bu fonksiyonların isimleri ve kullanım amaçları aşağıdaki gibidir.</li></ul><pre>value_of: Belirtilen argümanın değerini döner.<br>is_present: Belirtilen argümanın bulunup bulunmadığını kontrol eder.<br>occurrences_of: Belirtilen argümanın tekrar sayısını döner.<br>subcommand_matches: Belirtilen alt komutun eşleşmesini döner.</pre><p>Clap crate’iyle yapabileceklerimize bir kod örneği vermek istersek aşağıdaki gibi bir örnek verilebilir.</p><pre>use clap::{Arg, Command};<br><br>fn main() {<br>    let matches = Command::new(&quot;RustClap&quot;)<br>        .version(&quot;1.0&quot;)<br>        .author(&quot;Veli Uysal &lt;veli@turkiyerust.org&gt;&quot;)<br>        .about(&quot;Türkiye Rust Community&quot;)<br>        .arg(<br>            Arg::new(&quot;config&quot;)<br>                .short(&#39;c&#39;)<br>                .long(&quot;config&quot;)<br>                .value_name(&quot;FILE&quot;)<br>                .help(&quot;Sets a custom config file&quot;)<br>                .takes_value(true),<br>        )<br>        .arg(<br>            Arg::new(&quot;verbose&quot;)<br>                .short(&#39;v&#39;)<br>                .multiple_occurrences(true)<br>                .help(&quot;Sets the level of verbosity&quot;),<br>        )<br>        .get_matches();<br><br>    if let Some(config) = matches.value_of(&quot;config&quot;) {<br>        println!(&quot;Using config file: {}&quot;, config);<br>    }<br><br>    match matches.occurrences_of(&quot;verbose&quot;) {<br>        0 =&gt; println!(&quot;No verbose info&quot;),<br>        1 =&gt; println!(&quot;Some verbose info&quot;),<br>        2 =&gt; println!(&quot;Tons of verbose info&quot;),<br>        _ =&gt; println!(&quot;Don&#39;t be crazy&quot;),<br>    }<br>}</pre><p><strong><em>iv) structopt crate’i: </em></strong>structopt crate&#39;i, Rust dilinde komut satırı argümanlarını ayrıştırmayı ve yönetmeyi kolaylaştırmayı amaçlayan bir crate’dir. structopt crate’i clap crate&#39;i üzerine inşa edilmiştir ve komut satırı argümanlarını Rust yapılarına (struct) otomatik olarak dönüştürmeyi sağlamaktadır. Bu otomatik dönüştürme sayesinde kodun daha okunabilir ve yönetilebilir olması sağlanmaktadır. structopt crate’i ile komut satırı arayüzlerini oluştururken Rust&#39;ın güçlü tip sistemini ve makro yetenekleri kullanılmaktadır. Bu crate’in temel özellikleri ise şöyledir:</p><ul><li><strong><em>Basit ve Okunaklı:</em></strong> structopt, komut satırı argümanlarını ayrıştırmak için yapı tanımları kullanır. Bu, kodun okunabilirliğini artırır ve argümanların yönetimini kolaylaştırır.</li><li><strong><em>Güçlü Tip Sistemi:</em></strong> Rust’ın tip sistemini kullanarak, argümanların türlerini otomatik olarak denetler ve dönüştürür.</li><li><strong><em>Derive Makroları:</em></strong> #[derive(StructOpt)] makrosu ile yapıların argümanları nasıl ayrıştıracağını ve doğrulayacağını otomatik olarak belirler.</li><li><strong><em>Kompleks Yapı Desteği:</em></strong> Alt komutlar, opsiyonel argümanlar ve bayraklar gibi kompleks komut satırı arayüzlerini destekler.</li></ul><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b06f3500c056" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/turkiye-rust-community/rust-ile-cli-i%C5%9Flemleri-b06f3500c056">Rust ile CLI işlemleri</a> was originally published in <a href="https://medium.com/turkiye-rust-community">Turkiye Rust Community</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[OSI Katmanları ve Siber Saldırı Çeşitleri]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/osi-katman%C4%B1-ve-siber-sald%C4%B1r%C4%B1-%C3%A7e%C5%9Fitleri-e3d8731cd7a1?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/e3d8731cd7a1</guid>
            <category><![CDATA[network-security]]></category>
            <category><![CDATA[cybersecurity]]></category>
            <category><![CDATA[osi-model]]></category>
            <category><![CDATA[osi]]></category>
            <category><![CDATA[cyber-attack-prevention]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Mon, 24 Jun 2024 14:11:49 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-06-24T14:15:22.306Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Network ile ilgilenenlerin veya bilgisayar disiplininden gelenlerin aşina olduğu terim olan OSI hakkında bir yazı yazma kararı aldım. Bu yazı ile bizim günlük hayatta interneti kullanırken yararlandığımız bir yapıyı inceleyeceğiz. OSI katmanlarından hangi seviyelerinde hangi tip güvenlik açıkları olabileceğine birlikte bakacağız. Hazırsanız başlayalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*uXu9mYwrvlJCAStC1IIJRg.jpeg" /></figure><h4>OSI(Open Systems Intercommunication) Modeli</h4><p>Bilgisayarın ilk zamanlarında internet özelinde haberleşmelerin, protokollerin hangi katmanlarda ve hangi özelliklere sahip olması gibi çeşitli bilgilerin ortaklaştırılması için bir ISO standartı oluşturulmuştur. Bu standartla birlikte bizim networklerimiz bu standartın barındırdığı yapıya uygun biçimde işlemlerini gerçekleştirmektedirler. Bu standart içerisinde 7 katman bulunmaktadır. Bu katmanların neleri barındırdığı ve hangi özellikleri barındırdığına gelin birlikte bakalım.</p><ul><li><strong><em>Fiziksel Katman:</em></strong> Bu katman bizim internete çıkan ya da network iletişimi yapan elektronik sistemlerin neleri barındırması gerektiğini tanımlamaktadır. Bu özelliklere örnek olarak DOCSIS, DSL, Ethernet physical layer, ISDN, RS-232 verilebilir.</li><li><strong><em>Veri Katmanı:</em></strong> Fiziksel katman vasıtasıyla bağlı elektronik sistemlerin birbirleriyle veri anlamında iletişimlerinin nasıl oalcağının tanımlandığı katmandır. Buna örnek olarak IEEE 802.2, L2TP, MAC, PPP, ATM verilebilir.</li><li><strong><em>Network Katmanı:</em></strong> Network olarak birden fazla düğümün nasıl haberleşeceği bilgisinin olduğu katmandır. Bu katman içerisinde bizim sunucularımızın bulunduğu sunucuların internet içerisinde ID değeri olan IPv4 ve IPv6 gibi bilgilerini barındırmaktadır.</li><li><strong><em>Taşıma Katmanı:</em></strong> veri iletiminin güvenli ve hatasız bir şekilde uçtan uca sağlanmasından sorumludur. Bu katman, uygulamalar arasındaki veri alışverişini düzenler ve çeşitli hizmetler sunar. Taşıma katmanında bu yazıya konu olan üç ana protokol bulunur ve bunlar TCP (Transmission Control Protocol), UDP (User Datagram Protocol) ve QUIC(Quick UDP Internet Connections).</li><li><strong><em>Oturum Katmanı:</em></strong> OSI modelinin beşinci katmanıdır ve iki iletişim cihazı arasında oturumların kurulması, yönetilmesi ve sonlandırılmasını sağlamaktadır. Bu katmanda iletişimi senkronize edilir ve oturumlar düzenlenerek veri alışverişinin düzenli ve kesintisiz olmasını sağlanır.</li><li><strong><em>Sunum Katmanı: </em></strong>OSI modelinin altıncı katmanıdır ve verilerin uygun bir formatta iletilmesini sağlar. Bu katmanda veri dönüşümleri, şifreleme, sıkıştırma gibi işlemleri gerçekleştirilir.</li><li><strong><em>Uygulama Katmanı:</em></strong> OSI modelinin yedinci ve en üst katmanıdır. Bu katmanda kullanıcıların network hizmetlerine doğrudan erişim sağlandığı ve uygulama yazılımlarının network iletişimini başlatıldığı katmandır. Uygulama katmanı ise kullanıcının doğrudan etkileşimde bulunduğu katmandır.</li></ul><h4>Siber Saldırı Açısından OSI Katmanları</h4><p>Bu kısımda da her bir katman için gerçekleşebilecek olan siber saldırılara bakacağız. Öncelikle bir siber saldırı nedir inceleyelim daha sonra ise OSI katmanları düzeyinde gerçekleşebilecek siber saldırılara bakalım.</p><ol><li><strong><em>Siber Saldırı Nedir?</em></strong></li></ol><p><strong><em>Siber saldırı</em></strong>, bir bilgisayar sistemi, bir network veya bir cihaz üzerine yapılan kötü niyetli eylemleri ifade etmek için kullandığımız bir terimdir. Bu siber saldırılarda amaç bilgileri çalmak, sistemlere zarar vermek, veri bütünlüğünü bozmak veya hizmetleri aksatmak olabilmektedir. Siber saldırılar çeşitli yöntemlerle gerçekleştirilmekte ve farklı hedefleri olabilmektedir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/0*-gXUeG5DmrlXsNmG.jpg" /></figure><p>Gelin bu yöntemlerden bilinenlerden bazılarına bakalım.</p><ul><li><strong><em>Malware (Kötü Amaçlı Yazılım):</em></strong> Virüsler, solucanlar, trojanlar gibi zararlı yazılımlar kullanılarak sistemlere zarar verme veya bilgi çalmak amacıyla yapılan siber saldırı yöntemlerinden birisidir.</li><li><strong><em>Phishing (Kimlik Avı): </em></strong>Sahte e-postalar veya web siteleri kullanarak kullanıcı bilgilerini çalmak için kullanılan bir yöntemdir.</li><li><strong><em>DoS ve DDoS Saldırıları (Hizmet Engelleme):</em></strong> Sistemi aşırı taleple meşgul ederek hizmetleri kesintiye uğratma saldırısıdır.</li><li><strong>Man-in-the-Middle (Ortadaki Adam) Saldırıları</strong>: İki taraf arasındaki iletişimi gizlice dinleme veya değiştirmek için yapılan bir saldırı yöntemidir.</li><li><strong>Zero-Day Saldırıları</strong>: Henüz bilinmeyen veya yaması yapılmamış güvenlik açıklarını kullanarak saldırma yöntemidir.</li><li><strong>Brute Force Saldırıları</strong>: Şifreleri deneme yanılma yöntemiyle kırmak için kullanılan bir siber saldırı yöntemidir.</li></ul><p>2. <strong><em>OSI Katmanlarındaki Siber Saldırı Çeşitleri:</em></strong></p><p><strong><em>i) Fiziksel Katman Saldırıları:</em></strong> OSI modelindeki ilk katmandır ve veri iletiminin fiziksel ortam üzerinden gerçekleştirilmesinden sorumludur. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong><em>Kablo Kesme veya Sabotaj:</em></strong> Fiziksel bağlantı kablolarının kesilmesi veya zarar verilmesi yöntemidir. Bu yöntemle yapılan saldırı iletişim kesintisine neden olur ve network hizmetlerinin durmasına neden olur.</li><li><strong><em>Elektromanyetik Parazit (EMI):</em> </strong>Elektromanyetik parazitler kullanılarak iletişim kablolarına zarar verme veya sinyallerin bozulmasına yönelik yapılan bir saldırıdır. Bu yöntemle veri iletiminde hatalara ve kesintilere neden olunmaktadır.</li><li><strong><em>Kablo Dinleme (Wiretapping): </em></strong>Fiziksel kablolara erişim sağlanarak veri trafiğinin dinlenmesi yöntemidir. Bu saldırı ile gizli bilgilerin çalınması ve veri gizliliğinin ihlali gerçekleştirilir.</li><li><strong><em>Donanım Manipülasyonu: </em></strong>Network cihazlarının (örneğin, yönlendirici, switch) fiziksel olarak değiştirilmesi veya manipüle edilmesi yöntemidir.Bu saldırı ile cihazların işlevselliği bozulabilir veya kötü amaçlı yazılım yerleştirilebilir.</li><li><strong><em>Fiziksel Girişim (Physical Tampering): </em></strong>Fiziksel olarak cihazlara erişim sağlanarak izinsiz değişiklikler yapılmasına yönelik kullanılan bir saldırı çeşitidir.Bu yöntemle birlikte sistemlerin güvenliği tehlikeye girebilir ve veri sızıntısı yaşanabilir.</li><li><strong><em>Kablo Yolu Müdahalesi (Cable Route Interference):</em></strong> Bir diğer fiziksel katman saldırı yöntemi de kabloların güzergahına yapılan fiziksel müdahalelerdir. Bu saldırıyla birlikte iletişim gecikmeleri ve kesintiler oluşabilmektedir.</li><li><strong><em>Kesinti Saldırıları (Denial of Service, DoS): </em></strong>Fiziksel katmanda cihazlara veya bağlantılara doğrudan müdahale edilerek hizmetlerin durdurulmasını amaçlayan bir saldırı türüdür. Bu yöntemi uygulayarak hizmetlerinin geçici olarak veya sürekli olarak kesintiye uğraması amaçlanmaktadır.</li></ul><p><strong><em>ii) Veri Katmanı Saldırıları:</em></strong> Bu katman doğrudan bağlantılı iki node arasındaki veri iletimini sağlayan OSI katmandır. Bu katmanda fiziksel adresleme, çerçeveleme, hata tespiti ve akış kontrolü gibi işlevleri yerine getirilmektedir. Veri bağlantı katmanına yönelik siber saldırılar, bu işlevleri hedef alır ve network güvenliğini tehlikeye atar. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong><em>MAC Flooding (MAC Taşkını):</em></strong> Bir switch üzerine çok sayıda sahte MAC adresi gönderilerek anahtarın adres tablosunun doldurulması amaçlanmaktadır.Switch öğrenilen tüm MAC adreslerini unutup tüm trafiği tüm portlara iletmeye başlar (hub davranışı sergiler), bu da saldırganın tüm network trafiğini izleyebilmesini sağlayan saldırı yöntemidir.</li><li><strong><em>MAC Spoofing (MAC Sahtekarlığı): </em></strong>Sahte bir MAC adresi kullanarak başka bir cihaz gibi davranarak saldırı yapılması yöntemidir. Bu yöntemle saldırgan, network üzerinde yetkisiz erişim elde edebilir veya trafik izleme yapabilir.</li><li><strong>ARP Spoofing/ARP Poisoning (ARP Zehirlenmesi)</strong>: Network üzerindeki IP adresleri ile MAC adresleri arasındaki ilişkiyi manipüle ederek trafiği yanlış yönlendirmeyi hedefleyen bir saldırı çeşitidir.Bu yöntemle saldırgan, trafiği kendine yönlendirebilir ve gizli bilgileri çalabilir.</li><li><strong>Switch Spoofing</strong>: Bir switch’in portuna sahte bir switch ekleyerek VLAN bilgilerini değiştirme ile yapılan bir saldırı yöntemidir. Bu yöntemle saldırgan, farklı VLAN’lar arasındaki trafiği izleyebilir.</li><li><strong>Double Tagging (Çift Etiketleme) Saldırıları</strong>: VLAN etiketlerini manipüle ederek trafiği başka bir VLAN’a yönlendirme ile yapılan siber saldırı çeşitidir.Bu yöntemle sSaldırgan, VLAN güvenlik sınırlarını aşabilir ve izinsiz erişim elde edebilir.</li></ul><p><strong><em>iii) Network Katmanı Saldırıları:</em></strong> OSI modelinin üçüncü katmanıdır ve veri paketlerinin kaynak ve hedef cihazlar arasında yönlendirilmesinden sorumludur. Bu katmanda gerçekleşen siber saldırılar, veri paketlerinin yönlendirilmesini ve iletimini hedef alır. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong><em>IP Spoofing (IP Sahtekarlığı):</em></strong> Sahte bir IP adresi kullanarak başka bir cihaz gibi davranma ile yapılan saldırıdır. Bu yöntemle saldırgan, yetkisiz erişim elde edebilir, veri çalabilir veya DoS saldırıları gerçekleştirebilir.</li><li><strong><em>DDoS (Distributed Denial of Service) Saldırıları:</em></strong> Bir hedefe çok sayıda sahte istek göndererek hizmetlerin aşırı yüklenmesini sağlamak için yapılan bir saldırı çeşitidir. Bu saldırıyla birlikte hedef sistemin veya ağın erişilemez hale gelmesine neden olunmaktadır.</li><li><strong><em>Packet Sniffing (Paket Dinleme): </em></strong>Network trafiğini izleyerek veri paketlerini yakalayarak yapılan saldırı yöntemidir. Bu saldırı yöntemiyle gizli bilgiler (şifreler, e-postalar vb.) ele geçirilebilmektedir. Tabi ki şifreli olan paketleri de çözmek içinde ekstra efor gerekmektedir.</li><li><strong><em>Man-in-the-Middle (Ortadaki Adam) Saldırıları:</em></strong> İki taraf arasındaki iletişimi gizlice dinleme veya değiştirmeyi hedefleyen bir saldırı çeşitidir.Bu yöntemle verilerin bütünlüğü ve gizliliği tehlikeye girebilmektedir.</li><li><strong>Route Hijacking (Yönlendirme Kaçırma)</strong>: Network trafiğinin yanlış yönlendirilmesiyle gerçekleştirilen bir saldırı yöntemidir. Bu saldırıyla birlikte veri paketleri saldırganın kontrolündeki bir yoldan geçebilmektedir.</li><li><strong><em>ICMP Flooding (ICMP Taşkını):</em> </strong>Network üzerinde çok sayıda ICMP (Internet Control Message Protocol) isteği gönderme ile yapılan bir saldırıdır. Bu saldırı yöntemiyle birlikte network veya cihazların kaynaklarını tüketir, hizmetlerin aksamasına neden olur.</li></ul><p><strong><em>iv) Taşıma Katmanı Saldırıları:</em></strong> OSI modelinin dördüncü katmanıdır ve iki uç sistem arasında veri iletimini sağlamaktadır. Bu katman veri segmentlerinin güvenilir bir şekilde iletilmesinden sorumludur. Taşıma katmanı saldırılarında ise bu katmanın işlevleri hedef alınır. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong><em>SYN Flooding (SYN Taşkını):</em> </strong>Bir sunucuya çok sayıda SYN (synchronize) isteği göndererek yarı açık bağlantılar oluşturmayla gerçekleştirilen bir saldırıdır. Bu yöntemle sunucunun kaynaklarını tüketilir ve yeni bağlantıları kabul edemez hale getirilir.</li><li><strong><em>UDP Flooding:</em></strong> Hedef sisteme çok sayıda UDP paketi göndererek sistemi aşırı yükleme yöntemiyle yapılan saldırıdır. Bu yöntemle hedef sistemin kaynaklarını tüketir ve hizmetlerin aksamasına neden olur.</li><li><strong><em>TCP Reset (RST) Saldırıları:</em></strong> Açık TCP bağlantılarını RST (reset) bayrağı taşıyan paketlerle sonlandırmak için yapılan saldırı çeşitidir. Bu yöntem ile bağlantılar beklenmedik şekilde kapanır ve iletişim kesintiye uğrar.</li><li><strong><em>Port Tarama (Port Scanning):</em></strong> Hedef sistemin açık portlarını ve kullanılan hizmetleri tespit etmeye yönelik yapılan bir saldırı yöntemidir. Bu saldırı çeşidiyle saldırganlar, sistemdeki zayıf noktaları belirleyebilir ve hedeflenmiş saldırılar başlatabilir.</li><li><strong><em>ACK Flooding:</em></strong> Hedef sisteme çok sayıda ACK (acknowledgment) paketi göndererek sistemi aşırı yükleme ile cevap veremez hale getirmeyi amaçlayan bir saldırı yöntemidir. Bu yöntemle birlikte hedef sistemin performansını düşürür ve hizmetlerin aksamasına neden olur.</li><li><strong><em>Session Hijacking (Oturum Kaçırma):</em></strong> Aktif bir oturumu ele geçirerek yetkisiz erişim sağlamayı amaçlayan bir saldırı çeşitidir. Bu yöntemle birlikte saldırgan, meşru bir kullanıcı gibi davranabilir ve veri çalabilir veya değiştirebilir.</li></ul><p><strong><em>v) Oturum Katmanı Saldırıları: </em></strong>OSI modelinin beşinci katmanıdır ve iki cihaz arasındaki iletişim oturumlarını yönetir. Bu katman, oturumların kurulmasını, sürdürülmesini ve sonlandırılmasını sağlar. Oturum katmanına yönelik siber saldırılar, oturumların güvenliğini ve bütünlüğünü hedef alır. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong><em>Session Hijacking (Oturum Kaçırma):</em></strong> Mevcut bir oturumu ele geçirerek yetkisiz erişim sağlamayı amaçlayan bir saldırı yöntemidir. Bu yöntemle saldırgan, meşru bir kullanıcı gibi davranabilir ve hassas bilgilere erişebilir.</li><li><strong><em>Session Fixation (Oturum Sabitleme): </em></strong>Bir oturum kimliği (session ID) sabitleyerek ve kullanıcıyı bu kimliği kullanmaya zorlayarak oturumu ele geçirmek için kullanılan bir saldırı yöntemidir. Bu saldırı çeşidiyle saldırgan, kullanıcı giriş yaptıktan sonra oturumu devralabilmektedir.</li><li><strong><em>Man-in-the-Middle (Ortadaki Adam) Saldırıları: </em></strong>İki taraf arasındaki iletişimi gizlice dinleme veya değiştirmek üzerinde kurulmuş bir saldırıdır. Bu yöntemle verilerin bütünlüğü ve gizliliği tehlikeye girmektedir.</li><li><strong><em>Replay Attacks (Tekrar Saldırıları):</em></strong> Geçmişte yakalanmış oturum verilerini tekrar göndererek oturumu yeniden oluşturmayla yapılan saldırı çeşitidir. Bu yöntemle saldırgan, önceki oturumda yapılan işlemleri tekrar edebilir.</li></ul><p><strong><em>vi) Sunum Katmanı Saldırıları:</em></strong> OSI modelinin altıncı katmanıdır ve verilerin sunumunu, biçimlendirilmesini ve şifrelenmesini yönetir. Bu katman, verilerin cihazlar ve uygulamalar arasında doğru ve güvenli bir şekilde iletilmesini sağlar. Sunum katmanına yönelik siber saldırılar, verilerin formatını, şifrelemesini ve bütünlüğünü hedef alır. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong>Kod Enjeksiyonu (Code Injection)</strong>: Zararlı kod parçalarının bir uygulamaya veya veri akışına enjekte edilmesi ile yapılan saldırı yöntemidir. Bu yöntemle saldırgan, sistemi ele geçirebilir, veri çalabilir veya uygulamayı manipüle edebilir.</li><li><strong>SSL/TLS Saldırıları</strong>: SSL/TLS protokollerinin zayıflıklarını hedef alan saldırılar (örneğin, POODLE, BEAST, Heartbleed) olarak bilinmektedir. Bu yöntemle verilerin şifrelenmesi ve bütünlüğü tehlikeye girebilir.</li><li><strong>Veri Manipülasyonu (Data Tampering)</strong>: Verilerin iletim sırasında değiştirilmesi yöntemidir. Bu saldırı ile veri bütünlüğü bozulur, sahte veya yanıltıcı bilgiler iletilmesinin önü açılmış olur.</li><li><strong>Şifreleme Kırma (Encryption Cracking)</strong>: Zayıf veya yanlış uygulanmış şifrelemelerin kırılmasını hedefleyen bir saldırı çeşitidir. Bu yöntemle birlikte gizli bilgilerin ele geçirilmesine neden olmaktadır.</li><li><strong>Format Dizini (Format String) Saldırıları</strong>: Format dizgisi güvenlik açıklarını kullanarak bellek manipülasyonu saldırısıdır. Uygulamanın çökmesine veya saldırganın kod çalıştırmasına neden olabilir.</li></ul><p><strong><em>vii) Uygulama Katmanı Saldırıları:</em></strong> OSI modelinin yedinci ve en üst katmanıdır. Kullanıcıya en yakın olan bu katman, uygulama yazılımlarının ağ üzerinden iletişim kurmasını sağlar. Uygulama katmanı saldırıları, bu katmanda çalışan protokolleri ve uygulamaları hedef alır. Bu katmanda gerçekleşebilecek siber saldırı türleri ise şunlardır:</p><ul><li><strong>SQL Injection (SQL Enjeksiyonu)</strong>: Kötü niyetli SQL kodları enjekte ederek veritabanını manipüle etmek amacıyla zararlı kodların sorgulara eklenmesi yöntemidir. Böylece veritabanı bilgileri çalınabilir veya değiştirebilir.</li><li><strong>Cross-Site Scripting (XSS)</strong>: Web uygulamalarında güvenlik açıkları kullanılarak zararlı scriptler enjekte etmeyle yapılan bir saldırı yöntemidir. Bu tip saldırıyla kullanıcıların oturum bilgileri çalınabilir veya uygulama manipüle edilebilir.</li><li><strong>Cross-Site Request Forgery (CSRF)</strong>: Kullanıcının bilgisi dışında istek göndermeyle yapılan bir saldırı yöntemidir. Bu yöntemle kullanıcının kimliği kullanılarak istekler gönderilebilimesi yapılabilir.</li><li><strong>Buffer Overflow (Arabellek Taşması)</strong>: Bellekteki sınırların aşılmasıyla zararlı kod çalıştırmasıyla yapılan saldırı çeşididir. Bu saldırıyla sistemde uzaktan kod çalıştırma veya hizmet kesintisini yapılabilmektedir.</li><li><strong>Denial of Service (DoS) ve Distributed Denial of Service (DDoS)</strong>: Aşırı yükleme yaparak hizmetleri aksatmaya yönelik yapılan bir saldırı yöntemidir. Bu saldırıyla uygulamanın veya hizmetin kullanılamaz hale gelmesinin önü açılmış olur.</li><li><strong>Remote Code Execution (RCE)</strong>: Uzak bir sistemde zararlı kod çalıştırma yöntemidir. Bu yöntemle saldırganın hedef sistem üzerinde tam kontrol elde etmesinin önü açılmaktadır.</li><li><strong>Phishing (Kimlik Avı)</strong>: Sahte web siteleri veya e-postalar kullanarak kullanıcı bilgilerini çalma yöntemidir. Bu saldırıyla birlikte kullanıcı kimlik bilgileri ve hassas veriler çalınabilir.</li></ul><blockquote>Güvenli sistem demek sadece atıl duran ve offline olanlardır. Güvende kalın</blockquote><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=e3d8731cd7a1" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Mutabakat(Konsensüs) Algoritmaları - I]]></title>
            <link>https://veliuysal.medium.com/mutabakat-algoritmalar%C4%B1-i-633eb5d6de36?source=rss-77b02730dc58------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/633eb5d6de36</guid>
            <category><![CDATA[web3-development]]></category>
            <category><![CDATA[consensus]]></category>
            <category><![CDATA[consensus-algorithm]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain-development]]></category>
            <category><![CDATA[algorithms]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Veli Uysal]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 23 Jun 2024 15:07:35 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-06-24T08:25:40.917Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Blockchain dediğimiz teknolojininde temelini oluşturan ve bizim node üzerinde yaptığımız tüm işlemlerin bir mutabakat çerçevesinde node üzerinde kalıcı hale getirilmesi için kullanılan algoritmalar bulunmaktadır. Bu algoritmalar, blockchain ağlarında kullanılmakla birlikte web2 dediğimiz klasik yazılım geliştirme dünyasında da kullanılan bazı toollarda bu algoritmalardan yararlanmaktadır. Gelin bu algoritmalar nelerdir birlikte inceleyelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/810/1*l4VS6HMFGAhSIvT9hs_-JA.jpeg" /></figure><h4>Mutabakat Algoritması</h4><p>Algoritmaları anlatmaya başlamadan gelin mutabakat algoritma nedir bakalım. Bir işlemin bir düzen içerisinde kalıcı olması ve yapılan işlemin geçerli kılınması için geliştirilen algoritmaların genel adıdır. Bu algoritmalar günlük hayatta da kullandığımız bir çok şeyde bulunmaktadır. Örneğin; biz öğle yemeği için dışarıya çıkacağız ve nereye gideceğimizi iş arkadaşlarımızla tartışıyoruz, sonrasında bir karar veriyoruz. Bu durumda biz o günkü öğle yemeğimizi nerede yiyeceğimiz konusunda bir mutabakata varmış oluyoruz. Bu durumla durmadan karşılaşmamak için tüm ekip arkadaşları olarak bir karar alıyoruz ve bunun için bir uygulamamız olsun ve üzerinde hangi gün nereye gideceğimiz bilgisini barındırsın. Tüm ekipteki kişilerde o programa güvenerek öğle yemeklerini planlamak için ekstra efor sarfetmesin. İşte bu durumu biz başka konularda da uygulamaya başladığımızda o yaptığımız yöntemlerin genel çerçevesine Mutabakat algoritması diyebiliriz. Şimdi de serimizin ilkinde işleyeceğimiz konsensüs yani mutabakat algoritmalarına bakalım.</p><h4>Paxos Algoritması(Konsensüsü)</h4><p>Yukarıda da bahsettiğim gibi Leslie Lamport(Solana’nın en küçük para birimide adını bu algoritmayı geliştiren kişinin soyadından alır : ) ) tarafından geliştirilmiş bir mutabakat algoritmasıdır. Özellikle network’teki birden fazla node arasında karar verme süreçlerinde kullanılır. Bu algoritmanın temel amacı ise sistemdeki düğümlerin belirli bir değerde anlaşmaya varmasını sağlamak ve bu değer ise bir öneri, işlem veya veri olabilmektedir. Algoritma, node’ların birbirleriyle iletişim kurarak çoğunluk kararı ile bir değeri kabul etmelerini sağlamayı amaçlar.</p><h4>Temel Özellikleri</h4><ul><li><strong>Dağıtık Yapı</strong>: Birden fazla düğümün bulunduğu dağıtık sistemlerde çalışmaktadır.</li><li><strong>Hata Toleransı</strong>: Belirli sayıda düğüm arızalansa bile sistemin çalışmaya devam etmesini sağlar.</li><li><strong>Tutarlılık</strong>: Bütün dürüst düğümler sonunda aynı değerde anlaşır.</li><li><strong>Canlılık</strong>: Sistem, bir öneri üzerinde mutabakata varıncaya kadar çalışmaya devam eder.</li></ul><h4>Çalışma Prensibi</h4><ul><li><strong>Önerici (Proposer)</strong>: Bir değer önerir.</li><li><strong>Hazırlayıcı (Acceptor)</strong>: Öneriyi işleme alır ve kabul edip etmeyeceğine karar verir.</li><li><strong>Öğrenici (Learner)</strong>: Kabul edilen değerleri öğrenir ve node’lar arasında yayılmasını üstlenir.</li></ul><blockquote><strong>Avantajlar</strong>: Güvenilirlik, tutarlılık ve hataya dayanıklılık.</blockquote><blockquote><strong>Dezavantajlar</strong>: Karmaşık yapı ve yüksek iletişim maliyeti.</blockquote><h4>Raft Protokolü(Consensüs Algoritması)</h4><p><strong><em>Raft</em></strong>, dağıtık sistemlerde tutarlılığı sağlamak için kullanılan bir konsensüs algoritmasıdır. Raft, anlaşılabilirlik ve uygulanabilirlik açısından Paxos’a alternatif olarak tasarlanmıştır. Algoritma, sistemdeki düğümlerin belirli bir değerde anlaşmasını sağlar ve üç ana bileşene ayrılır:</p><ol><li><strong>Lider Seçimi (Leader Election)</strong>: Lider seçme aşamaları bu algoritma için önemlidir. Raft konsensüs algoritmasında lider seçimi süreci, liderin başarısız olduğu veya iletişim kuramadığı durumlarda gerçekleşir. İşte lider seçimi sürecinin adımları:</li></ol><p><strong>i) Zaman Aşımı</strong>:</p><ul><li>Bir takipçi, belirli bir süre boyunca liderden mesaj almazsa, bu sürenin dolmasıyla aday durumuna geçer.</li><li>Bu süre “<strong><em>election timeout</em></strong>” olarak adlandırılır ve her düğüm için rastgele bir aralıkta belirlenir.</li></ul><p><strong>ii) Adaylık ve Oy Toplama</strong>: Zaman aşımından sonra kulis işlemleri başlar ve adımları aşağıdaki gibidir.</p><ul><li>Aday olan düğüm, yeni bir term başlatır ve term numarasını artırır.</li><li>Kendisine oy verir ve diğer düğümlere “<strong><em>RequestVote</em></strong>” mesajları gönderir.</li><li>Mesajlarda term numarası ve kendi log bilgileri yer alır.</li></ul><p><strong>iii) Oy Verme</strong>: Aday node üzerinde liderlik için adaylığını duyurduğunda doğal olarak oy verme süreci başlatılır ve bu süreç aşağıdaki adımlardan oluşur.</p><ul><li>Follower düğümler, gelen “<strong><em>RequestVote</em></strong>” mesajlarını değerlendirir.</li><li>Eğer adayın term numarası, kendi term numaralarından büyükse ve logları güncelse, oy verirler.</li><li>Her takipçi, yalnızca bir adaya oy verebilir.</li></ul><p><strong>iv) Lider Seçimi</strong>: Bu oy verme süreçleri tüm node üzerinde gerçekleştikten sonra sırada lideri belirleme işlemi olur ve aşağıdaki adımlarla gerçekleştirilir.</p><ul><li>Aday olan node çoğunluk oyunun (n/2 + 1) yani yarısından bir fazlasını alırsa lider olarak seçilmiş olur.</li><li>Yeni lider, diğer düğümlere “<strong><em>AppendEntries</em></strong>” mesajları göndererek liderliğini bildirir.</li><li>Diğer node’lar, yeni lideri tanır ve term numaralarını günceller.</li></ul><p><strong>v) Başarısızlık Durumları</strong>: Lider olmak isteyen node yeterli çoğunluğu elde edemeyince aşağıdaki adımlar takip edilir.</p><ul><li>Aday çoğunluk oyunu alamazsa veya başka bir lider seçilirse, takipçi durumuna geri döner.</li><li>Eğer seçim süreci başarısız olursa (örneğin, node bölünmesi nedeniyle çoğunluk sağlanamazsa), aday tekrar election timeout süresi sonunda aday olur ve süreç yeniden başlar.</li></ul><p>2.<strong> Log Replikasyonu:</strong> Liderin istemci komutlarını log girdileri olarak diğer node’lara (takipçi) dağıtması ve bu girdilerin tüm düğümlerde tutarlı bir şekilde yer almasını sağlama sürecidir. Bu süreç, tutarlılığı ve güvenilirliği sağlamak için hayati öneme sahiptir. Adım adım log replikasyon sürecie bakalım.</p><ul><li><strong>İstemci Komutu Alınması</strong>: İstemci bir komut gönderir ve bu komut lider tarafından bir log girdisi olarak eklenir.</li><li><strong>Log Girdilerinin Dağıtılması</strong>: Lider yeni log girdisini “<strong><em>AppendEntries</em></strong>” mesajlarıyla tüm followerlara gönderir. Bu mesaj, liderin term numarasını, log girişi dizisini ve liderin log girdisinin en son girişiyle ilgili bilgileri içerir.</li><li><strong>Girdilerin Kabul Edilmesi</strong>: Takipçi Node’lar “<strong><em>AppendEntries</em></strong>” mesajını alır ve loglarını liderin log bilgisiyle uyumlu hale getirir. Eğer bir follower’ın logu liderin loguyla uyuşmuyorsatakipçi node kendi log girdisi liderin log girdisine uygun hale getirir. Takipçi node’lar girişleri ekleyip lideri bilgilendirir.</li><li><strong>Çoğunluğun Onayı (Commitment)</strong>: Lider, yeni log girdisinin çoğunluk tarafından kabul edilip edilmediğini kontrol eder. Girdi çoğunluk tarafından kabul edildiğinde, lider bu girdiyi “<strong><em>committed</em></strong>” olarak işaretler ve takipçi node’lara bildirir. Committed girdiler, tüm node’lar tarafından uygulanan girdilerdir ve kalıcı hale geldikleri için geri alınamazlar.</li><li><strong>Girdilerin Uygulanması</strong>: Committed log girdileri, lider ve takipçi node’lar tarafından durum makinelerine uygulanır. Bu, istemci komutlarının sistemde fiilen uygulanması anlamına gelir.</li><li><strong>Durum Makinesi Güncellenmesi</strong>: Her node, <strong><em>committed</em></strong> log girdilerini kendi durum makinesine uygular ve istemciye sonuç döner.</li></ul><p><strong>Güvenlik ve Tutarlılık</strong></p><ul><li><strong>Güvenli Durum Güncelleme</strong>: Committed log girdileri geri alınamaz. Bu geri alınamaz olması da sistemin tutarlı kalmasını sağlamaktadır.</li><li><strong>Lider Değişimi</strong>: Eğer bir lider başarısız olursa, yeni lider, log girdilerinin çoğunluğunda bulunan en son <strong><em>committed</em></strong> giriş üzerinden logları senkronize eder.</li><li><strong>Durum Anlaşmazlıkları</strong>: Takipçi node’ların log girdileri liderin log girdileriyle uyuşmazsa, takipçi node’ların log girdilerini liderin log girdilierine uygun hale getirir.</li></ul><p><strong><em>3. Güvenlik(Safety):</em></strong> Raft algoritması, dağıtık bir sistemde güvenliği sağlamak için bir dizi mekanizma kullanır ve bu kullandığı mekanizmalar sistemin her zaman tutarlı ve güvenli olmasını sağlar.</p><ul><li><strong>Liderin Tekliği: </strong>Aynı termde yalnızca bir lider olabilir. Yeni bir lider seçildiğinde, eski lider veya eski termdeki diğer node’lar artık lider olarak kabul edilmez. Bu, sistemdeki düğümlerin tutarlılığını ve liderin otoritesini garanti eder.</li><li><strong>Log Tutarlılığı: </strong>Lider, takipçi node’ların log girdilerini kendi log girdileriyle senkronize eder. Eğer bir takipçi node’un log girdisi liderin log girdisiyle uyuşmuyorsa, takipçi node kendi log girdilerini liderin log girdilerine uygun hale getirir. Loglar aynı sırayla yazıldığından, log girişlerinin doğruluğu ve sırası korunur.</li><li><strong>Çoğunluk Kararı (Commitment):</strong> Yeni bir log girişi, çoğunluk (n/2 + 1) tarafından onaylandığında committed olarak işaretlenir. Committed log girişleri geri alınamaz ve tüm düğümler tarafından uygulanır. Bu mekanizma, sistemin tutarlılığını ve işlemlerin geri alınamazlığını sağlar.</li><li><strong>Term ve Votem Tabanlı Güvenlik: </strong>Her termde yalnızca bir lider seçilebilir ve her düğüm sadece bir candidate’e oy verebilir. Bu, logların ve termlerin tutarlılığını sağlar ve çakışmaları önler.</li><li><strong>Güvenlik Yükümlülükleri: </strong>Raft, liderin loglarının her zaman en güncel ve tutarlı olmasını sağlar. Eğer lider başarısız olursa, yeni lider, çoğunluğun kabul ettiği en güncel logları alarak devam eder.</li></ul><blockquote>NOT: Bu yazımda sadece 2 tane mutabakat algoritmasından bahsettim ve yazı serisine girizgah niteliğinde bir yazı yazdım. Devamında günümüzde kullanılan bir çok mutabakat algoritmalarını ele alacağım.</blockquote><p><strong>Sosyal medya hesaplarım: </strong><a href="https://twitter.com/0xVeliUysal"><strong>Twitter</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.linkedin.com/in/veliuysal/"><strong>Linkedin</strong></a><strong> | </strong><a href="https://github.com/veliuysal"><strong>Github</strong></a><strong> | </strong><a href="https://www.youtube.com/@veliuysal"><strong>Youtube</strong></a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=633eb5d6de36" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>