<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Virbhumi Blog on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Virbhumi Blog on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@virbhumi?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*9LVXBMP_T0TK5tFHbCTL9w.png</url>
            <title>Stories by Virbhumi Blog on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@virbhumi?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 05:31:58 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@virbhumi/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[म्लेच्छों ​के राजा शाल्व​ की मृत्यु]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9B%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81-5b02b2854896?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5b02b2854896</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[hindi]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 28 Jun 2025 10:57:34 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-28T10:57:34.071Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>मद्रराज शल्य की मृत्यु के बाद, भागते हुए सैनिकों को दुर्योधन ने फिर से युद्ध करने के लिए प्रेरित किया।​ तब ​म्लेच्छों के राजा शाल्व क्रुद्ध होकर पांडवों से युद्ध करने के लिए आया।​ पर्वत के समान विशाल शरीर वाला, शत्रु-संहार में समर्थ, युद्ध के लिए सदैव तैयार रहने वाले गजराज पर वह सवार था।​ वह हाथी महाभद्र नामक हाथी वंश में जन्मा था।​ गजशास्त्र के जानकारों ने उस हाथी को उत्तम प्रकार से सजाया था।</p><p>उस श्रेष्ठ हाथी पर बैठकर शाल्व वज्र के समान तीव्र बाण चलाकर पांडव सेना को घायल करने लगा।​ शाल्वराज का हाथी अकेले ही रणभूमि में घूम रहा था,​ म्लेच्छराज शाल्व ने उस सेना में अचानक एक बड़ी सेंध लगा दी।​ ​गजराज की गति को सहन न कर पाने के कारण पांडव सेना चारों दिशाओं में भागने लगी।​ ​पांडव सेना तहस-नहस होकर बिखर गई।​ यह देखकर कौरव सेना के प्रमुख योद्धा शाल्व की प्रशंसा करने लगे और शंखनाद करने लगे।</p><p>यह देखकर पांडवों के सेनापति धृष्टद्युम्न अत्यंत क्रोधित हो गया।​ उसने उसी गजराज पर हमला कर दिया।​ धृष्टद्युम्न अचानक आक्रमण कर रहा है, यह देखकर उसका वध करने हेतु शाल्व ने हाथी को धृष्टद्युम्न की ओर मोड़ दिया।​ हाथी को अपनी ओर आते देख धृष्टद्युम्न ने तीव्र धार वाले वेगवान नाराच बाणों से हाथी को घायल किया।​ फिर धृष्टद्युम्न ने हाथी के गंडस्थल को लक्ष्य कर पाँच सौ नाराच बाण छोड़े।<br>जिसके कारण अत्यंत घायल हुआ वह गजराज मुख मोड़ कर भागने लगा।</p><p>भागते हुए अपने हाथी को शाल्व ने फिर युद्धभूमि की ओर मोड़ा​ और पीड़ा देने वाले अंकुशों से चुभाकर पांचाल नरेश धृष्टद्युम्न के रथ की ओर बढ़ाया।​ तब धृष्टद्युम्न रथ से कूदकर हाथ में गदा लेकर धरती पर खड़ा हो गया।​ लेकिन गर्जना करने वाले उस हाथी ने सारथी और घोड़ों समेत धृष्टद्युम्न का रथ कुचल दिया​ और अपनी सूंड से उठाकर ​धरती पर पटक दिया।</p><p>हाथी द्वारा पीड़ित धृष्टद्युम्न को देखकर भीम, शिखंडी और सात्यकी उसकी सहायता के लिए दौड़े।​ उन सभी ने चारों दिशाओं से हमला करने वाले हाथी की गति को अपने बाणों से रोक दिया।​ हाथी की गति रुक जाने से वह एक ही स्थान पर बंधे हुए जैसा प्रतीत हुआ।​ तब शाल्व ने बाणों की वर्षा शुरू की।​ शाल्व के शीघ्रगामी बाणों के प्रहार से वे पांडव-रथी इधर-उधर भागने लगे।</p><p>तब पांचाल ​योद्धाओं ने हाहाकार करके रणभूमि में उस हाथी को चारों ओर से घेर लिया।​ उसी समय धृष्टद्युम्न ने अपनी विशाल गदा से हाथी पर आक्रमण किया।​ गदा के जोरदार प्रहार से हाथी का गंडस्थल फट गया।​ पीड़ा से चीत्कार करते हुए, मुँह से रक्त बहाते हुए वह हाथी नीचे गिर पड़ा।​ उसी समय सात्यकी ने एक तीक्ष्ण बाण से शाल्वराज का मस्तक धड़ से अलग कर दिया।​ और फिर उस गजराज की भांति ही शाल्वराज भी भूमि पर गिर पड़ा।​ इस तरह ​ ​म्लेच्छों ​का राजा शाल्व​ मृत्यु को प्राप्त हुआ।</p><p>“महाभारत के योद्धाओं​ के साथ ‘<a href="https://virbhumi.com/">Virbhumi</a>’ में ​​Sangram करें।”</p><p>महाभारत की महागाथा सुनने के लिए हमारे <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> को सब्सक्राइब करें</p><p>सोचो, खेलो और जीतो !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5b02b2854896" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9B%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81-5b02b2854896">म्लेच्छों ​के राजा शाल्व​ की मृत्यु</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[म्लेच्छराज शाल्व]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9B%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B5-812395bcde0e?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/812395bcde0e</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[marathi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 28 Jun 2025 10:33:44 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-28T10:33:44.289Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>मद्रराज शल्याच्या मृत्यूनंतर पळून जाणा-या सैनिकांना दुर्योधनाने पुन्हा युद्ध करण्यास प्रवृत्त केले. तेंव्हा म्लेच्छांचा राजा शाल्व क्रूद्ध होऊन पांडवांबरोबर युद्ध करण्यास आला. पर्वताप्रमाणे विशाल शरीर असलेल्या, शत्रूसंहारास समर्थ असलेल्या, युद्धप्रसंगात स्वारीसाठीच सिद्ध असलेल्या गजराजावर तो बसला होता. तो हत्ती महाभद्र नावाच्या हत्तीकुलात जन्मला होता. गजशास्त्रात जाणकार असलेल्यांनी त्या हत्तीला उत्तम सजवले होते.</p><p>त्या श्रेष्ठ हत्तीवर बसून शाल्व वज्राप्रमाणे तीक्ष्ण बाण सोडून पांडव सेनेला घायाळ करू लागला. शाल्वराजाचा हत्ती एकटाच समरांगणात संचार करीत असला तरी त्याच्या भीतीमुळे पांडव सेना समरांगणात टिकू शकली नाही. ती सेना उध्वस्त होऊन विखुरली गेली. त्यातच म्लेच्छराज शाल्वाने त्या सेनेत अचानक भगदाड पाडले. आणि मग गजराजाच्या वेगाला सहन न करू शकल्याने पांडवसेना चारही दिशांना पळत सुटली. ते पाहून कौरव सैन्यातील प्रमुख योद्धे शाल्वाची प्रशंसा करू लागले. आणि शंखनाद करू लागले.</p><p>यामुळे पांडवांचा सेनापती धृष्टद्युम्न भयंकर चिडला. त्याने त्या गजराजावरच हल्ला चढवला. धृष्टद्युम्न अचानक आक्रमण करत आहे हे पाहून त्याचा वध करण्यासाठी शाल्वाने हत्तीला धृष्टद्युम्नाकडे वळवले. हत्तीला आपल्याकडे आलेले पाहून धृष्टद्युम्नाने तीक्ष्ण धार असलेल्या वेगवान अशा नाराच बाणांंनी हत्तीला घायाळ केले. मग धृष्टद्युम्नाने हत्तीच्या गंडस्थळाचा वेध घेऊन पाचशे नाराच बाण सोडले. त्यामुळे अत्यंत घायाळ झालेला तो गजराज तोंड फिरवून पळू लागला.</p><p>पळणा-या आपल्या हत्तीला शाल्वाने पुन्हा युद्धभूमीकडे वळवले. आणि पीडा देणा-या अंकुशांनी टोचून पांचाल राजा धृष्टद्युम्नाच्या रथाकडे वळवले. तेंव्हा धृष्टद्युम्न रथातून उडी मारून हातात गदा घेऊन जमिनीवर उभा राहिला. पण गर्जना करणा-या त्या हत्तीने सारथी आणि घोड्यांसहित धृष्टद्युम्नाचा रथ तुडवला आणि सोंडेने उचलून जमिनीवर फेकून दिला. हत्तीकडून पीडीत झालेल्या धृष्टद्युम्नाला पाहून भीम, शिखंडी आणि सात्यकी त्याच्या मदतीला धावून आले. त्या सर्वांनी सर्व बाजुंनी आक्रमण करणा-या हत्तीच्या वेगाला आपल्या बाणांनी अडवले. हत्तीची गतीच अडवल्याने तो एकाच जागी बांधल्यासारखा झाला. मग शाल्वाने बाणांचा बर्षाव करायला सुरूवात केली. शाल्वाच्या शीघ्रगामी बाणांच्या मारामुळे ते पांडवरथी इकडे तिकडे पळू लागले. तेंव्हा पांचाल नरेशांनी हाहाःकार करून समरांगणावर हत्तीला चारही बाजुंनी घेरून टाकले. त्याचवेळी धृष्टद्युम्नने आपली विशाल गदा घेऊन हत्तीवर आक्रमण केले. गदेच्या जोरदार आघाताने हत्तीचे गंडस्थळ फुटून गेले. वेदनेने चित्कार करत, तोंडातून रक्त ओकत हत्ती खाली कोसळला. एवढ्यातच सात्यकीने एका तीक्ष्ण बाणाने शाल्वराजाचे मस्तक धडापासून वेगळे केले. आणि मग त्या गजराजाप्रमाणेच शाल्वराजाही जमिनीवर कोसळला.</p><p>“महाभारताच्या चरित्र कार्ड्ससह ‘<a href="http://virbhumi.onelink.me/wNsQ/p5hzg0aw">Virbhumi</a>’ मध्ये <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.sangram&amp;hl=en">Sangram</a> करा.”</p><p>महाभारताची महाकथा ऐकण्यासाठी, आमच्या <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> सबस्क्राईब करा.</p><p>विचार करा, खेळा आणि जिंका !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=812395bcde0e" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9B%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B5-812395bcde0e">म्लेच्छराज शाल्व</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[क्यों नकुल और सहदेव के मामा मद्रराज शल्य की मृत्यु उन्हीं के भांजे द्वारा हुई?]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81-ad534b22e3fb?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/ad534b22e3fb</guid>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[hindi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 20 Jun 2025 06:41:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-20T06:44:56.351Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>युद्ध के सत्रहवें दिन कर्ण ने दुर्योधन से कहा, “यदि श्रीकृष्ण के समान श्रेष्ठ शल्य मेरे सारथी बने, तो मैं युद्ध में अर्जुन को पराजित कर दूँगा।” इसलिए दुर्योधन ने कर्ण को सेनापति और शल्य को कर्ण का सारथी बनने के लिए कहा। स्वाभाविक रूप से शल्य को यह अपना अपमान लगा। परंतु दुर्योधन को दिए गए वचन के कारण उन्होंने कर्ण का सारथी बनना स्वीकार किया। लेकिन उन्होंने साथ ही एक शर्त रखी — “मैं जो कुछ भी बोलूंगा, वह कर्ण को सहन करना होगा।”</p><p>युद्ध आरंभ हुआ। रणभूमि में पहुँचते ही कर्ण ने अपने पराक्रम की डींगें मारना शुरू किया। यह सुनकर शल्य ने तुरंत ही कर्ण की प्रतिष्ठा को ठेस पहुँचाना शुरू कर दिया। इस सत्रहवें दिन के युद्ध के अंत में अर्जुन के हाथों कर्ण मारा गया।</p><p>युद्ध के अठारहवें दिन कौरव सेना के सेनापति के रूप में मद्रराज शल्य की नियुक्ति की गई। महापराक्रमी शल्य शस्त्रों और अस्त्रों के प्रयोग में निपुण थे। भीष्म, द्रोणाचार्य, कर्ण से भी वह श्रेष्ठ थे । “बल में मैं कृष्ण और अर्जुन से श्रेष्ठ हूँ। युद्ध हेतु आए हुए देवता, असुर, मनुष्य, इन सभी से मैं युद्ध कर सकता हूँ, तो फिर पांडवों की क्या बिसात? रणभूमि में मैं कुंती के सभी पुत्रों पर विजय प्राप्त करूंगा। मैं तुम्हारा सेनापति बनकर ऐसी व्यूह-रचना करूंगा जिसे कोई भी शत्रु पार नहीं कर सकेगा,” ऐसा विश्वास शल्य ने दुर्योधन को दिलाया। और तब शल्य का सेनापति के रूप में अभिषेक किया गया।</p><p>अब किसी भी योद्धा को अकेले युद्ध नहीं करना है — ऐसा दुर्योधन ने निश्चित किया। कौरव सेना में अब केवल 11,000 रथ, 10,700 हाथी, 2 लाख घोड़े और 3 करोड़ पैदल सैनिक शेष थे।<br> पांडवों के पास 6,000 रथ, 6,000 हाथी, 10,000 घोड़े और 2 करोड़ पैदल सैनिक थे। शल्य ने अपनी सेना की व्यूह-रचना की। मद्रराज शल्य उस व्यूह के अग्रभाग में थे। उसके साथ उसके मद्रदेशी वीर और कर्ण का पुत्र दुर्जय था। व्यूह के बाएँ भाग में त्रिगर्त सेना से घिरे कृतवर्मा और दाएँ भाग में शक और यवनों की सेना के साथ कृपाचार्य थे। पीछे कंबोजों से घिरा हुआ अश्वत्थामा था। मध्य भाग में कुरुवंश के प्रमुख वीरों से सुरक्षित दुर्योधन था और विशाल घुड़सवारों की सेना से घिरे शकुनि और उलूक थे।</p><p>पांडवों ने भी अपनी सेना को तीन भागों में बाँटकर व्यूह-रचना की। तभी भीषण युद्ध शुरू हुआ। इस युद्ध में शल्य ने अतुलनीय पराक्रम किया। उसके बाणों से पीड़ित होकर पांडवों की सेना भागकर युधिष्ठिर के पास आ गई। युधिष्ठिर ने तीक्ष्ण बाणों से शल्य को रोकने का प्रयास किया। शल्य ने साँप के समान विषैले बाण से युधिष्ठिर को घायल कर दिया। तब भीम, सहदेव, नकुल, द्रौपदी के पुत्र सभी ने शल्य को घायल किया। कृतवर्मा, कृपाचार्य, उलूक, शकुनि, अश्वत्थामा सभी शल्य की रक्षा कर रहे थे।</p><p>जहाँ-जहाँ देखा जाए वहाँ सैनिकों के भयानक द्वंद्व युद्ध चल रहे थे। भीम और शल्य के गदा युद्ध में भीम ने अपूर्व पराक्रम दिखाया, जिसमें शल्य का सारथी मारा गया। कृपाचार्य, कृतवर्मा, शकुनि ने युधिष्ठिर से युद्ध करना शुरू किया। युद्ध की धुंध-धुंध में दोनों सेनाओं में “मारो”, “युद्ध करो”, “पकड़ो”, “प्रहार करो”, “टुकड़े-टुकड़े करो” — ऐसे ही शब्द सुनाई दे रहे थे।</p><p>शल्य ने युधिष्ठिर को मारने की इच्छा से तीव्र बाण छोड़ने शुरू किए। शल्य ने अद्भुत पराक्रम दिखाते हुए युधिष्ठिर के घोड़े और सारथी को मार डाला। क्रुद्ध युधिष्ठिर को “यह तुम्हारा मामा है, यह भूलकर युद्ध करो” — यह कृष्ण का वचन याद आया और उन्होंने शल्य को मारने का निश्चय किया।</p><p>युधिष्ठिर ने मणियों और स्वर्ण-दंड से युक्त, छोटी घंटियों और पताका से सुसज्जित, नित्य पूजन की जाने वाली, अत्यंत तेजस्वी एक <em>शक्ति</em> (शस्त्र) हाथ में ली। भगवान प्रजापति ने व्रत रखकर बड़े प्रयत्नों से वह शक्ति भगवान शंकर के लिए बनाई थी। अचूक लक्ष्य भेद करने वाली वह शक्ति जल, स्थल, आकाश में कहीं भी रहने वाले प्राणियों का संहार करने में समर्थ थी क्रोध से आँखें फाड़कर युधिष्ठिर ने शल्य की ओर देखते हुए भारी मंत्र से अभिमंत्रित कर, पूरी ताकत से वह शक्ति शल्य की ओर छोड़ी। उस प्रहार को सहन करने के लिए शल्य ने गर्जना की, परंतु उस शक्ति की गति कहीं भी रुकी नहीं। वह शक्ति शल्य के मर्मस्थानों को नष्ट करते हुए उसके वक्षस्थल को फाड़ती हुई भूमि में समा गई। उस शक्ति से हुए घावों के कारण शल्य रक्त के पोखर में, रथ से जमीन पर गिर पड़ा। उसके शस्त्र, ध्वज सभी नष्ट हो गए। अंततः शल्य की मृत्यु हो गई।</p><p>“महाभारत के योद्धाओं​ के साथ ‘<a href="https://virbhumi.com/">Virbhumi</a>’ में ​​Sangram करें।”</p><p>Click here to download =&gt; <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.original&amp;hl=en">Google Play</a> or <a href="https://apps.apple.com/in/app/virbhumi/id6503603019">App Store</a></p><p>महाभारत की महागाथा सुनने के लिए हमारे <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> को सब्सक्राइब करें</p><p>सोचो, खेलो और जीतो !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=ad534b22e3fb" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81-ad534b22e3fb">क्यों नकुल और सहदेव के मामा मद्रराज शल्य की मृत्यु उन्हीं के भांजे द्वारा हुई?</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[मद्रराज शल्याचा मृत्यू]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%82-09f24ec4003d?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/09f24ec4003d</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[marathi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 20 Jun 2025 06:27:03 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-20T06:27:03.899Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>युद्धाच्या सतराव्या दिवशी “सारथ्यकर्मात श्रीकृष्णतुल्य असलेला शल्य माझा सारथी झाला तर</p><p>मी युद्धात अर्जुनाला जिंकू शकेन”, असे कर्ण दुर्यौधनाला म्हणाला. म्हणून कर्णाला सेनापती आणि शल्याला त्याचा सारथी बनण्यास दुर्योधनाने सांगितले. अर्थात शल्याला हा आपला अपमान आहे असे वाटले. पण दुर्योधनाला दिलेल्या वचनामुळे तो कर्णाचा सारथी होण्यास तयार झाला. मात्र “मी जे जे बोलेन ते ते कर्णाने सहन केले पाहिजे” अशी अट शल्याने घातली. युद्ध सुरू झाले. रणांगणात आल्यावर कर्णाने आपल्या पराक्रमाची शेखी मिरवण्यास सुरूवात केली. ते ऐकताच लगेच शल्याने कर्णाचा तेजोभंग करण्यास सुरूवात केली. या सतराव्या दिवसाच्या युद्धाच्या अखेरीस कर्ण अर्जुनाकडून मारला गेला.</p><p>युद्धाच्या अठराव्या दिवशी कौरव सैन्याचा सेनापती म्हणून मद्रराज शल्याची निवड करण्यात आली. महापराक्रमी शल्य शस्त्रास्त्रांचा वापर कौशल्याने करणा-यांपैकी होता. भीष्म, द्रोणाचार्य, कर्ण यांच्यापेक्षाही तो वरचढ होता. “बाहुबलात मी कृष्णार्जुनापेक्षा श्रेष्ठ आहे. युद्धासाठी आलेल्या देव, असूर, मानव यांसह सर्व भूमंडळाशी मी युद्ध करू शकतो, मग पांडवांची काय कथा ? समरांगणात मी कुंतीचे सर्व पुत्र, आणि सोमकांवर विजय मिळवीन. मी तुझा सेनापती होऊन अशी व्यूहरचना करीन की कोणताही शत्रू ती ओलांडू शकणार नाही “ असा विश्वास शल्याने दुर्योधनाला दिला. आणि मग शल्याला सेनापती म्हणून अभिषेक करण्यात आला.</p><p>आता कोणत्याही योद्ध्याने एकेकट्याने कोणत्याही प्रकारचे युद्ध करायचे नाही, असे दुर्योधनाने ठरवले. कौरव सैन्यात अकरा हजार रथ, दहा हजार सातशे हत्ती, दोन लाख घोडे, तीन कोटी पायदळ सैन्य एवढेच शिल्लक होते. आणि पांडवांकडे सहा हजार रथ, सहा हजार हत्ती, दहा हजार घोडे आणि दोन कोटी पायदळ सैन्य होते.</p><p>शल्याने आपल्या सैन्याची व्यूहरचना केली. मद्रराज शल्य त्या व्यूहाच्या अग्रभागी होता. त्याच्याबरोबर त्याचे मद्रदेशी वीर आणि कर्णाचा पुत्र दुर्जय होता. व्यूहाच्या डाव्या बाजुला त्रिगर्त सेनेने वेढलेला कृतवर्मा आणि उजव्या बाजुला शक आणि यवनांच्या सेनेबरोबर कृपाचार्य होते. पाठीमागे कंबोजांनी वेढलेला अश्वत्थामा होता. मध्यभागी कुरूकुलातील प्रमुख वीरांकडून सुरक्षित असलेला दुर्योधन, विशाल घोडेस्वारांच्या सेनेने वेढलेला शकुनी आणि उलूक होता. पांडवांनीही आपल्या सेनेचा व्यूह बनवून तीन भागात विभागणी केली होती. तुंबळ युद्ध सुरू झाले.</p><p>या युद्धात शल्याने अतुल पराक्रम गाजवला. त्याच्या बाणांनी त्रस्त झालेले पांडवांचे सैन्य पळत युधिष्ठिराच्या जवळ आले. युधिष्ठिराने शल्याला तीक्ष्ण बाणांनी अडवून धरले. शल्याने सर्पाप्रमाणे विषारी बाणाने युधिष्ठिराला घायाळ केले. मग भीम, सहदेव, नकुल, द्रौपदीपुत्र सा-यांनी शल्याला घायाळ केले. कृतवर्मा, कृपाचार्य, उलूक, शकुनी, अश्वत्थामा सारे शल्याचे रक्षण करत होते. जिकडे तिकडे सैनिकांची भयानक द्वंद्वयुद्धे चालू होती. भीम शल्याच्या गदा युद्धात भीमाने अतुल पराक्रम दाखवला. त्यात शल्याचा सारथी मारला गेला.</p><p>कृपाचार्य, कृतवर्मा, शकुनी शल्याला पुढे करून युधिष्ठिराबरोबर युद्ध करू लागले.युद्धाच्या धुमश्चक्रीत दोन्ही सैन्यात “मारा, युद्ध खरा, पकडा, प्रहार करा, तुकडे तुकडे करा” असेच शब्द ऐकू येत होते. शल्याने युधिष्ठिराला मारण्याच्या इच्छेने तीव्र बाण सोडण्यास सुरूवात केली. शल्याने अतुल पराक्रम करून युधिष्ठिराचे घोडे आणि सारथी मारले. क्रूद्ध झालेल्या युधिष्ठिराने “हा आपला मामा आहे हे विसरून युद्ध कर” हे कृष्णाचे वचन आठवून शल्याला मारून टाकण्याचा निश्चय केला.</p><p>.युधिष्ठिराने मणी आणि सुवर्णदंडाने युक्त, लहान घंटा आणि पताका लावलेली, नित्य पूजा करत असलेली अत्यंत तेजस्वी अशी शक्ती हातात घेतली. भगवान प्रजापतीने व्रतस्थ राहून मोठ्या प्रयत्नांनी ती शक्ती शंकरासाठी निर्माण केली होती. अचूक लक्ष्यवेध करणारी ती शक्ती जल, स्थल, आकाश यापैकी कोठेही रहाणा-या प्राण्यांना मारण्यास समर्थ होती. रागाने डोळे विस्फारून युधिष्ठिराने शल्याकडे पाहून मोठ्या ताकदीने, घोर मंत्राने अभिमंत्रित करून ती शक्ती शल्याकडे सोडली. तिचा प्रहार सहन करण्यासाठी शल्याने मोठी गर्जना केली. पण त्या शक्तीची गती कोठेही खंडीत न होता, ती शक्ती शल्याच्या मर्मस्थानांना नष्ट करून त्याचे वक्षःस्थल फाडत जमिनीत घुसली. त्या शक्तीने केलेल्या जखमांमुळे शल्य रक्ताच्या थारोळ्यात रथातून जमिनीवर कोसळला. त्याचे शस्त्र, ध्वज सारे नष्टप्राय झाले. युद्धात कौरव सेनेचा अतोनात संहार झाला.</p><p>“महाभारताच्या चरित्र कार्ड्ससह ‘<a href="http://virbhumi.onelink.me/wNsQ/p5hzg0aw">Virbhumi</a>’ मध्ये <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.sangram&amp;hl=en">Sangram</a> करा.”</p><p>Click here to download =&gt; <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.original&amp;hl=en">Google Play</a> or <a href="https://apps.apple.com/in/app/virbhumi/id6503603019">App Store</a></p><p>महाभारताची महाकथा ऐकण्यासाठी, आमच्या <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> सबस्क्राईब करा.</p><p>विचार करा, खेळा आणि जिंका !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=09f24ec4003d" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%82-09f24ec4003d">मद्रराज शल्याचा मृत्यू</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[नकुल-सहदेव के मामा, मद्र देश के राजा शल्य ने क्यों चुना दुर्योधन का साथ?]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%9A%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-22f6251b199f?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/22f6251b199f</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[hindi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Jun 2025 04:44:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-15T07:37:37.283Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>जब महाभारत युद्ध होना निश्चित हो गया, तब युधिष्ठिर ने नकुल-सहदेव के मामा, मद्र देश के राजा शल्य को संदेश भेजा।</p><p>संदेश सुनते ही महाबली और पराक्रमी राजा शल्य अपनी एक अक्षौहिणी विशाल सेना और अपने पुत्रों के साथ पांडवों की सहायता के लिए निकल पड़ा।<br> उसकी सेना में शूरवीर योद्धा थे। रंग-बिरंगे ध्वज, अनेक प्रकार के रथ और वाहन, विविध प्रकार के वस्त्र, आभूषण, अलंकार और कवच धारण किए हुए वह विशाल सेना जब चलती थी, तो प्राणीमात्र भयभीत हो जाते थे।</p><p>रास्ते में पड़ाव डालते हुए शल्य युद्ध में सम्मिलित होने के लिए आगे बढ़ रहा था, तभी यह समाचार दुर्योधन को मिला। चतुर दुर्योधन ने शल्य के स्वागत हेतु रमणीय स्थलों पर रत्नजड़ित दीवारों वाली सभा-स्थलें तैयार करवायीं। हर स्थान पर क्रीड़ास्थल बनवाकर वहां फूल, वस्त्र, विभिन्न खाद्य पदार्थ, पेय आदि की उत्तम व्यवस्था की। विविध प्रकार की कुएं, जलाशय और जलमंदिर भी बनवाए। जहाँ-जहाँ शल्य जाता, वहां दुर्योधन के सेवक उसकी पूजा करते।</p><p>उस सम्मान को स्वीकार कर प्रसन्न हुए शल्य ने सेवकों से कहा, “युधिष्ठिर के जिन कलाकारों ने यह सभा-स्थल बनवाए हैं, वे पुरस्कार पाने योग्य हैं। मैं प्रसन्न होकर उन्हें दान देना चाहता हूँ। युधिष्ठिर इस प्रस्ताव को स्वीकार करें।” यह सुनकर सेवक चकित रह गया और उन्होंने यह बात दुर्योधन को जाकर बताई।</p><p>संतुष्ट हुआ शल्य अब कुछ भी देने को तैयार होगा, यह देखकर गुप्त रूप से छिपा हुआ दुर्योधन शल्य के सामने आया। उसी क्षण यह पूरी व्यवस्था दुर्योधन द्वारा की गई है, यह बात शल्य को समझ में आ गई। वह दुर्योधन से बोला, “तुम्हें जो बात उपयुक्त लगे, वह मुझसे मांग लो। मैं निश्चित ही तुम्हें दूंगा।”</p><p>दुर्योधन तुरंत बोला, “हे राजन! मेरी इच्छा है कि तुम मेरे पक्ष से युद्ध में लड़ें। — यह वचन तुम मुझे दो।” शल्य ने कहा, “दुर्योधन, मैंने तुम्हारी प्रार्थना स्वीकार कर ली है। अब मैं और क्या कर सकता हूँ?” दुर्योधन ने कई बार पूछकर यह सुनिश्चित किया कि शल्य अपने वचन पर दृढ़ है या नहीं। शल्य ने कहा, “दुर्योधन, मैंने जो वचन दिया है, वह मैं अवश्य निभाऊंगा। अब तुम अपने नगर को लौट जाओ। मैं युधिष्ठिर से भेंट कर, फिर तुम्हारे पास लौट आऊँगा।”</p><p>फिर दोनों ने एक-दूसरे को आलिंगन दिया और विदाई ली। दुर्योधन अपने नगर को गया और शल्य विराट नगर के उपलव्य नामक क्षेत्र में पांडवों से मिलने गया।</p><p>पांडवों के शिविर में पहुंचते ही वह अपनी बहन के पुत्र नकुल और सहदेव को आलिंगन देने के बाद भीम, युधिष्ठिर और अर्जुन से मिला। उनका कुशल क्षेम पूछकर, उसने दुर्योधन से हुई भेंट, दुर्योधन द्वारा की गई सेवा-सत्कार, और स्वयं द्वारा दुर्योधन को दिया गया वचन — इन सब बातों की विस्तारपूर्वक जानकारी पांडवों को दी।</p><p>युधिष्ठिर ने कहा, “राजन, तुमने प्रसन्न होकर दुर्योधन को सहायता देने का वचन दिया, वह उचित ही किया। परंतु अब मेरी भी एक इच्छा है कि तुम मेरा एक कार्य कर दो। तुम कृष्ण के समकक्ष श्रेष्ठ सारथी हो, इसीलिए जब कर्ण और अर्जुन के बीच रथयुद्ध प्रारंभ होगा, तब निश्चित ही तुम्हें कर्ण का सारथी बनना पड़ेगा। यदि तुम मेरे कल्याण की चिंता रखते हो, तो युद्ध में कौरवों की ओर से लड़ते हुए भी तुम्हें अर्जुन की रक्षा करनी होगी। तुम सूतपुत्र कर्ण की तेजस्विता को भंग कर देना, जिससे हमें उस पर विजय पाना सरल हो जाए।</p><p>राजा, यह कार्य अनुचित है, यह मैं जानता हूँ — लेकिन मेरे लिए इतना करने की कृपा तुम करो। युधिष्ठिर की इस मांग को शल्य ने स्वीकार कर लिया। इसके बाद वह कौरवों की ओर से युद्ध करने के लिए निकल गया।</p><p>“महाभारत के योद्धाओं​ के साथ ‘<a href="https://virbhumi.com/">Virbhumi</a>’ में ​​Sangram करें।”</p><p>Click here to download =&gt; <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.original&amp;hl=en">Google Play</a> or <a href="https://apps.apple.com/in/app/virbhumi/id6503603019">App Store</a></p><p>महाभारत की महागाथा सुनने के लिए हमारे <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> को सब्सक्राइब करें</p><p>सोचो, खेलो और जीतो !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=22f6251b199f" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%9A%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%A7%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-22f6251b199f">नकुल-सहदेव के मामा, मद्र देश के राजा शल्य ने क्यों चुना दुर्योधन का साथ?</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[शल्य कौरवांच्या बाजूने का लढला ?]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%B2%E0%A4%BE-063b9b72178c?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/063b9b72178c</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[marathi]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 15 Jun 2025 04:35:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-15T04:35:14.047Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>शल्य कौरवांच्या बाजूने का लढला ?</h3><p>युद्ध होणार हे निश्चित झाल्यावर युधिष्ठीराने नकुल सहदेवाचा मामा असलेल्या मद्र देशाच्या राजा शल्याला निरोप पाठवला. निरोप ऐकताच महाबलाढ्य आणि पराक्रमी राजा शल्य आपली एक अक्षौहिणी इतकी भली मोठी सेना आणि आपल्या पुत्रांना घेऊन पांडवांच्या मदतीला निघाला. त्याच्या सैन्यात शूर योद्धे होते. रंगीबेरंगी ध्वज, अनेक प्रकारचे रथ आणि वाहनांसह विविध प्रकारची वस्त्रे, अलंकार, आभूषणे आणि कवचे घातलेले ते प्रचंड सैन्य पाहून प्राणीमात्र भयभीत होत होते.</p><p>वाटेत तळ ठोकत ठोकत शल्य युद्धात सामील होण्यासाठी येत असल्याची बातमी दुर्योधनाला समजली. चाणाक्ष दुर्योधनाने शल्याच्या स्वागतासाठी रमणीय प्रदेशात ठिकठिकाणी रत्नजडीत भिंती असलेली सभास्थाने तयार केली. ठिकठिकाणी क्रिडाविहार बांधून त्यात फुले, वस्त्रे, विविध खाद्य पदार्थ, पेय यांची सोय केली. विविध प्रकारच्या विहीरी, हौद, जलमंदीरेही बांधली. ज्या ज्या ठिकाणी शल्य जाई तेथे दुर्योधनाचे सचीव त्याची पूजा करत असत. त्या सन्मानाचा स्विकार करून खुश झालेल्या शल्याने सेवकांना म्हटले, “युधिष्ठिराच्या ज्या कोणत्या कारागिराने ही सभास्थाने बनवली आहेत, तो बक्षीस देण्यास पात्र आहे. मी प्रसन्न होऊन त्याला देणगी देणार आहे. युधिष्ठिराने या प्रस्तावाला मान्यता द्यावी.” आश्चर्यचकीत झालेल्या सेवकाने त्याचे हे बोलणे दुर्योधनाला सांगितले.</p><p>संतुष्ट झालेला शल्य आता काहीही देण्यास तयार होईल हे जाणून गुप्त राहिलेला दुर्योधन शल्यासमोर आला. तत्क्षणी ही सारी व्यवस्था दुर्योधनाने केली आहे हे शल्याच्या लक्षात आले. तो दुर्योधनाला म्हणाला, “तुला जी गोष्ट इष्ट वाटेल ती माझ्याकडून मागून घे. मी तुला ती निश्चित देईन.” दुर्योधन लगेच म्हणाला, “ हे राजा, तू माझ्या सैन्याचा सेनापती व्हावेस अशी माझी इच्छा आहे. तसा वर तू मला दे.” शल्य म्हणाला, “दुर्योधना मी तुझ्या प्रार्थनेचा स्वीकार केला आहे. आणखी दुसरे मी आता काय करणार ? दुर्योधनाने पुन्हापुन्हा विचारून शल्य आपल्या वचनावर ठाम आहे ना याची खात्री करून घेतली. शल्य म्हणाला, “दुर्योधना, दिला शब्द मी नक्कीच पाळणार. तू आता तुझ्या नगरात परत जा. मी युधिष्ठिराला भेटून परत तुझ्याकडेच येतो. नंतर दोघांनी परस्परांना आलिंगन देऊन एकमेकांचा निरोप घेतला. दुर्योधन आपल्या नगरात गेला आणि शल्य विराट नगरात उपलव्य नावाच्या प्रदेशात पांडवांना भेटण्यासाठी गेला.</p><p>पांडवांच्या छावणीत जाताच आपल्या बहिणीचे पुत्र नकुल, सहदेवांना आलिंगन देऊन तो भीम, युधिष्ठिर, अर्जुनाला भेटला. त्यांचे कुशल विचारून त्याने आपली दुर्योधनाशी झालेली भेट, दुर्योधनाने केलेली सेवा आणि आपण त्याला दिलेले वरदान याची इत्थंभूत माहिती पांडवांना सांगितली.</p><p>युधिष्ठिर म्हणाला, “राजा, तू प्रसन्न होऊन दुर्योधनाला सहाय्य करण्याचे वचन दिलेस ते चांगलेच केलेस. पण आता माझेही एक काम तू करावेस, अशी माझी इच्छा आहे. तू कृष्णाच्या बरोबरीइतकाच उत्तम सारथी आहेस. त्यामुळे कर्ण अर्जुनाचे रथयुद्ध सुरू होईल तेंव्हा तुला नक्कीच कर्णाचे सारथ्य करावे लागेल. तू जर माझे कल्याण चिंतीत असशील तर युद्धात कौरवांच्या बाजुने तू लढत असलास तरीही तुला अर्जुनाचे संरक्षण करावे लागेल. तू सूतपुत्र कर्णाचा तेजोभंग करावास म्हणजे आम्हाला त्याच्यावर विजय मिळवणे सोपे जाईल. राजा,हे अकार्य आहे हे मी जाणतो. पण माझ्यासाठी एवढे करण्याची कृपा तू करावीस.” युधिष्ठिराच्या या मागणीला शल्याने मान्यता दिली. तो कौरवांच्या बाजुने लढण्यास निघून गेला.</p><p>“महाभारताच्या चरित्र कार्ड्ससह ‘<a href="http://virbhumi.onelink.me/wNsQ/p5hzg0aw">Virbhumi</a>’ मध्ये <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.sangram&amp;hl=en">Sangram</a> करा.”</p><p>Click here to download =&gt; <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.original&amp;hl=en">Google Play</a> or <a href="https://apps.apple.com/in/app/virbhumi/id6503603019">App Store</a></p><p>महाभारताची महाकथा ऐकण्यासाठी, आमच्या <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> सबस्क्राईब करा.</p><p>विचार करा, खेळा आणि जिंका !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=063b9b72178c" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%B6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%82%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%B2%E0%A4%BE-063b9b72178c">शल्य कौरवांच्या बाजूने का लढला ?</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[द्रोण वध]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A3-%E0%A4%B5%E0%A4%A7-658329c1e902?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/658329c1e902</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[hindi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 08 Jun 2025 07:05:48 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-08T07:05:48.014Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>​भीष्म के धराशायी होते ही कौरवों ने द्रोणाचार्य को सेनापति नियुक्त किया। सेनापति बनने के बाद द्रोणाचार्य ने दुर्योधन से पूछा, “तुम्हारी क्या इच्छा है?” इस पर दुर्योधन ने कहा, “वीरों में श्रेष्ठ युधिष्ठिर को जीवित पकड़कर मेरे सामने लाओ।”</p><p>यह बात पांडवों के कानों तक पहुंचते ही अर्जुन ने दृढ़ निश्चय किया — “मैं धर्मराज को कभी बंदी बनने नहीं दूँगा।”</p><p>सेनापति बनने के बाद द्रोणाचार्य ने अस्त्रों का प्रयोग कर पांडव सेना का भारी संहार किया। अतः जब तक द्रोण को शस्त्र त्यागने पर विवश न किया जाए, पांडवों की विजय संभव नहीं थी।</p><p>पूर्व में जब द्रोणाचार्य बाल्यकाल के मित्र बनकर राजा द्रुपद से मिलने गए थे, तब द्रुपद ने उनका अपमान किया था। इसी अपमान का बदला लेने के लिए उन्होंने गुरु दक्षिणा के रूप में कौरवों और पांडवों से राजा द्रुपद को पकड़कर उनके सामने लाने की माँग की थी। पांडवों ने युद्ध में द्रुपद को पराजित कर उन्हें बाँधकर द्रोणाचार्य के सामने प्रस्तुत किया। द्रोण ने द्रुपद के आधे राज्य को उसे वापस सौंप दिया। लेकिन इस अपमान से द्रुपद अत्यंत क्रोधित हो गए और उन्होंने एक यज्ञ किया, जिससे ऐसा पुत्र उत्पन्न हो जो द्रोण की मृत्यु का कारण बने।</p><p>यज्ञ की पूर्णाहुति के बाद उस यज्ञ से एक दिव्य तेजस्वी युवक प्रकट हुआ — जिसके शरीर पर कवच था, सिर पर मुकुट था, एक हाथ में तलवार और दूसरे में धनुष-बाण था। वह सिंहनाद करता हुआ एक भव्य रथ में बैठकर ​यज्ञ से निकला। तभी आकाशवाणी हुई, “इस वीर पुत्र का जन्म केवल द्रोणवध के लिए हुआ है।” यह तेजस्वी युवक था धृष्टद्युम्न।</p><p>युद्ध के दौरान युधिष्ठिर ने धृष्टद्युम्न को यह स्मरण कराया और द्रोण के वध के लिए प्रेरित किया।</p><p>युधिष्ठिर की योजना के अनुसार समस्त योद्धा द्रोण पर टूट पड़े। किंतु दुर्योधन ने द्रोण की रक्षा हेतु आक्रमण किया। द्रोणाचार्य ने भी शपथ ली, “मैं अखिल पांचालों का संहार कर, युद्ध में पराक्रम दिखाकर ही अपने शस्त्र का परित्याग करूँगा।” द्रोण ने महान पराक्रम दिखाते हुए पांडव पक्ष के कई वीरों का वध कर डाला। द्रुपद, विराट, केकय, चेदी, मत्स्य, पांचाल जैसे अनेक वीर उनके हाथों मारे गए। द्रुपद के तीन पौत्रों का भी उन्होंने संहार किया।</p><p>यह दृश्य देखकर धृष्टद्युम्न अत्यंत क्रोधित हुआ और उसने प्रतिज्ञा की, “यदि आज धृष्टद्युम्न के हाथों द्रोण नहीं मारे गए, या यदि उन्होंने मुझे पराजित किया, तो मेरे सारे यज्ञ, सभी धार्मिक कार्य, क्षत्रियत्व और ब्राह्मण्य — सबका नाश हो जाए।”</p><p>प्रतिज्ञा करने के बाद धृष्टद्युम्न ने द्रोण पर आक्रमण किया। द्रोण की रक्षा में दुर्योधन, कर्ण और शकुनि आ गए, जिससे धृष्टद्युम्न को द्रोण तक पहुँचना कठिन हो गया। इसी बीच भीम द्रोण की सेना में घुसकर स्वयं द्रोण तक पहुँच गया। दोनों में भीषण युद्ध हुआ। युद्ध का भय दोनों पक्षों की सेनाओं, घोड़ों और हाथियों पर भी स्पष्ट रूप से दिखाई दे रहा था।</p><p>फिर गुरु-शिष्य — द्रोण और अर्जुन के बीच भयंकर युद्ध प्रारंभ हुआ। अस्त्र-शस्त्रों का घोर प्रयोग होने लगा। उसी समय धृष्टद्युम्न ने दुःशासन से भिड़ कर उसे पीछे हटने पर विवश किया और द्रोण की ओर बढ़ा। द्रोण ने पांचालों पर, जिनका नेतृत्व धृष्टद्युम्न कर रहे थे, हमला किया और पांचाल सेना का भारी संहार किया।</p><p>जब पांचालों का संहार होते हुए श्रीकृष्ण ने देखा तो उन्होंने कहा, “जब तक द्रोण के हाथ में शस्त्र है, तब तक उनका वध असंभव है। यदि वे अपने शस्त्र त्याग दें, तभी उनका वध संभव है। उन्हें किसी प्रकार यह बताया जाए कि उनका प्रिय पुत्र अश्वत्थामा मारा गया है।”</p><p>भीम ने तुरंत अपनी ही सेना के अश्वत्थामा नामक हाथी — मालव नरेश इंद्रवर्मा के हाथी — का गदा से वध किया और द्रोण के पास जाकर ऊँचे स्वर में बोला, “अश्वत्थामा मारा गया!”</p><p>यह सुनकर द्रोण विचलित हो उठे। किंतु वे अपने पुत्र के शौर्य से परिचित थे, इसलिए उन्होंने भीम के कथन पर विश्वास नहीं किया।</p><p>पांचालों के बीस हजार श्रेष्ठ योद्धाओं ने बाणों की वर्षा कर द्रोण को ढँक लिया। तब द्रोण ने ब्रह्मास्त्र का प्रयोग कर पांचालों के बीस हजार, मत्स्य देश के पाँच सौ, स्रंजयों के छह हजार वीरों, दस हजार हाथियों और उतने ही घोड़ों का संहार कर दिया।</p><p>उसी समय सूक्ष्म देह धारण कर उपस्थित हुए विश्वामित्र, जमदग्नि, भारद्वाज आदि ऋषियों ने, ब्रह्मास्त्र का सामान्य मनुष्यों पर प्रयोग करने के लिए ​द्रोण को दोष देना शुरू किया।</p><p>मनोविक्लित द्रोण ने सत्यवादी युधिष्ठिर से जाकर पूछा, “क्या ​अश्वत्थामा मारा गया?”</p><p>झूठ बोलने के भय से युधिष्ठिर ने ​उच्च स्वर में कहा ‘ अश्वत्थामा मारा गया​’ परंतु ‘हाथी का वध हुआ है’ यह बात धीरे से कही जो द्रोण​ ने नहीं सुनी।</p><p>द्रोण अत्यंत दुःखी और उदास हो गए। उस स्थिति में वे पहले की तरह युद्ध करने में असमर्थ हो गए।</p><p>द्रोण की यह स्थिति देखकर धृष्टद्युम्न ने अपने अमोघ, दिव्य धनुष पर अग्निशिखा-युक्त बाण चढ़ाया। द्रोण ने उस बाण को निष्फल करने का प्रयास किया, किंतु उनके अस्त्र निष्प्रभावी हो गए।</p><p>लगातार चार दिनों के युद्ध के कारण उनके बाण समाप्त हो चुके थे, और शस्त्रों के प्रयोग की इच्छा भी जाती रही थी। फिर भी वे अंगिरस नामक धनुष और ब्रह्मदंड जैसे बाण लेकर धृष्टद्युम्न से युद्ध करते रहे। उन्होंने धृष्टद्युम्न का ध्वज, धनुष, बाण और सारथी सब नष्ट कर डाले।</p><p>धृष्टद्युम्न घायल हो गया, यह देख भीम अत्यंत क्रोधित हुआ और द्रोण से जाकर बोला — “हे ब्राह्मण! जिस पुत्र के लिए तुम शस्त्र धारण किए हो, जो तुम्हारी प्रेरणा का कारण है, वह तुम्हारे पीछे मारा पड़ा है। इस विषय में धर्मराज ने तुमसे सत्य कहा है — उस पर संदेह करना अनुचित है।”</p><p>भीम की यह बात​ सुनकर ​द्रोण ने अश्वत्थामा के लिए विलाप किया और शस्त्र त्याग दिए। रथ के आसन पर बैठ उन्होंने योग का आश्रय लिया और अपने प्राण त्याग दिए।</p><p>धृष्टद्युम्न ने बाणों से छलनी, रक्तरंजित और शस्त्रत्यागी द्रोण के शरीर को स्पर्श किया, उनके मृत मस्तक को तलवार से धड़ से अलग किया और उसे कौरव सेना में फेंक दिया।</p><p>रणभूमि में पड़े हजारों शवों के ढेर में कौरवों के लिए उस महापराक्रमी महारथी द्रोण का शव पहचानना भी कठिन हो गया।</p><p>शस्त्रसंन्यास ग्रहण कर चुके अपने पिता का अधर्मपूर्वक वध होते देखकर अश्वत्थामा ने धृष्टद्युम्न को मारने की प्रतिज्ञा ली।​</p><p>“महाभारत के योद्धाओं​ के साथ ‘<a href="http://virbhumi.onelink.me/wNsQ/p5hzg0aw">Virbhumi</a>’ में ​​<a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.sangram&amp;hl=en">Sangram</a> करें।”</p><p>महाभारत की महागाथा सुनने के लिए हमारे <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> को सब्सक्राइब करें</p><p>सोचो, खेलो और जीतो !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=658329c1e902" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A3-%E0%A4%B5%E0%A4%A7-658329c1e902">द्रोण वध</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[द्रूपदपुत्र धृष्टद्युम्नाकडून द्रोणाचार्यांचा वध]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A7%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%A1%E0%A5%82%E0%A4%A8-%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%A7-bf603b6e5e9f?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/bf603b6e5e9f</guid>
            <category><![CDATA[marathi]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 08 Jun 2025 06:20:46 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-08T06:23:17.166Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>भीष्म धारातीर्थी पडताच कौरवांनी द्रोणाचार्यांना सेनापती केले. सेनापती झाल्यावर, ”तुझी काय इच्छा आहे?” असे द्रोणाचार्यांनी विचारले असता “वीरातील श्रेष्ठ अशा युधिष्ठिराला जिवंत पकडून माझ्यासमोर आणा.” असे दुर्योधन म्हणाला. ही गोष्ट पांडवांच्या कानी जाताच, ”धर्मराजाला मी कधीच पकडू देणार नाही.” असा निश्चय अर्जुनाने केला. द्रोणांनी आपल्या सेनापती काळात अस्त्रप्रयोग करून पांडव सैन्याचा प्रचंड संहार केला होता. त्यामुळे द्रोणांना शस्त्रसंन्यास घ्यायला लावल्याशिवाय पांडवाना जय मिळवणे अशक्य झाले होते.</p><p>बालमित्र म्हणून भेटायला आलेल्या द्रोणांचा राजा द्रूपदाने अपमान केला होता. या अपमानाचा बदला म्हणून राजा द्रूपदाला पकडून मुसक्या बांधून आणण्याची गुरूदक्षिणा द्रोणाचार्यांनी कौरव पांडवाकडे मागितली. आणि त्याप्रमाणे द्रूपदाला युद्धात जिंकून पांडवांनी द्रोणाचार्यांसमोर आणले. द्रोणाचार्यांनी द्रूपदाच्या जिंकलेल्या राज्यापैकी अर्धे राज्य देऊन त्याला परत पाठवले. पण या प्रकाराने द्रूपद भयंकर चिडला आणि द्रोणांच्या मृत्यूला कारण होईल असा पुत्र मिळवण्यासाठी त्याने एक मोठा यज्ञ केला. यज्ञविधी समाप्तीनंतर यज्ञातून अंगात चिलखत, डोक्यावर मुकुट घातलेला, एका हातात तलवार, तर दुस-या हातात धनुष्यबाण घेतलेला एक तेजस्वी युवक सिंहनाद करत बाहेर आला आणि एका शोभिव़त रथात बसून निघून गेला. त्यानंतर “द्रोणवधासाठीच या युवकाचा जन्म झाला आहे.” अशी आकाशवाणी झाली होती. हा तेजस्वी युवक म्हणजेच धृष्टद्युम्न. धृष्टद्युम्नाच्या या जन्मघटनेची आठवण युधिष्ठिराने धृष्टद्युम्नाला करून दिली.आणि त्याला द्रोणाचार्यांच्या वधासाठी प्रवृत्त केले.</p><p>युधिष्ठिराने द्रोणाचार्यांच्या वधाची योजना आखून दिल्यानंतर सर्व योद्धे द्रोणावर चालून गेले. उलट दुर्योधनाने द्रोणांच्या जीविताची इच्छा धरून पांडवांवर चाल केली. द्रोणाचार्यांनीही शस्त्राला हात लावून शपथ घेतली की, “अखिल पांचालांचा संहार करून युद्धात पराक्रम गाजवूनच मी माझे कवच उतरवेन.” दिवस रात्र तुंबळ युद्ध चालूच होते. द्रोणाचार्यांनी अतुल्य पराक्रम करत पांडव सेनेतील अनेक योद्ध्यांना नामोहरम केले. द्रोणाचार्यांनी द्रूपद, विराट केकय, चेदी, मत्स्य, पांचाल आदिंना मृत्युमुखी धाडले. तसेच द्रूपदाच्या तीन नातवांचाही मृत्यू घडवून आणला. ते भयंकर कर्म पाहून धृष्टद्युम्नाने क्रोधित होऊन अशी प्रतिज्ञा केली की, “आज या धृष्टद्युम्नाच्या हातून द्रोण जर जिवंत सुटला किंवा द्रोणांनी माझा पराभव केला तर माझे सर्व यज्ञयाग, सर्व सार्वजनिक कृत्ये, माझे क्षत्रियत्व माझे ब्राह्मण्य या सा-यांचा नाश होईल.”</p><p>प्रतिज्ञा केल्यानंतर धृष्टद्युम्नाने द्रोणावर हल्ला केला. दुर्योधन, कर्ण, शकुनी द्रोणांच्या रक्षणार्थ आले. त्यामुळे प्रयत्न करूनही द्रोण धृष्टद्युम्नाच्या दृष्टीस पडले नाहीत. पण त्याचवेळी भीमाने द्रोणांच्या सैन्यात प्रवेश करून द्रोणांना गाठले. दोघांचे भीषण युद्ध झाले. दोन्ही पक्षांकडचे सैन्य, घोडे, हत्ती सारेच भयग्रस्त, व्याकूळ होऊन गोंधळून गेले होते.</p><p>नंतर द्रोण आणि अर्जुन या गुरूशिष्यांमध्ये घनघोर युद्ध चालू झाले. एकमेकांवर विविध अस्त्रांचे प्रयोग केले गेले. त्याचवेळी धृष्टद्युम्नाने दुःशासनाशी युद्ध करून त्याला माघार घ्यावयास लावली आणि तो द्रोणांवर चाल करून गेला. द्रोणांनीही धृष्टद्युम्न प्रमुख असलेल्या पांचालांवर आक्रमण केले आणि पांचालांचा संहार करण्यास सुरुवात केली. पांचालांचा मोठ्या प्रमाणावर संहार होत असलेला पाहून श्रीकृष्ण म्हणाले, “जोपर्यंत द्रोणांच्या हातात शस्त्र आहे तोपर्यंत द्रोणांचा पराभव अशक्य आहे. त्यांनी शस्त्र खाली टाकले तरच मानव त्यांचा वध करू शकेल. त्यांचा प्रिय पुत्र अश्वत्थाम्याचा वध झाला, असे त्यांना कोणीतरी सांगावे.”</p><p>महाबाहू भीमाने लगेचच आपल्याच सैन्यातील मालव राजा इंद्रवर्मा याच्या अश्वत्थामा नावाच्या हत्तीचा आपल्या गदेने वध केला. आणि द्रोणाजवळ जाऊन “अश्वत्थामा मारला गेला.” असे जोरात ओरडला. ते ऐकून द्रोण खचून गेले. पण आपल्या पुत्राच्या शौर्याची कल्पना असलेल्या द्रोणांनी भीमावर विश्वास ठेवला नाही. त्यांनी युद्ध चालूच ठेवले. पांचालांच्या वीस हजार नरश्रेष्ठांनी आपल्या बाणांनी द्रोणांना झाकून टाकले. अशावेळी द्रोणांनी ब्रम्हास्त्र प्रकट करून पांचालांच्या वीस हजार, मत्स्य देशीच्या पाचशे आणि स्श्रंजयांच्या सहा हजार योद्ध्यांचा तसेच दहा हजार हत्ती तेवढेच घोडे यांचा संहार केला. त्यावेळी विश्वामित्र, जमदग्नी, भारद्वाज आदि सूक्ष्म देह धारण करणारे महर्षी तेथे उपस्थित होऊन अस्त्राचे ज्ञान नसलेल्या मानवांवर ब्रम्हास्त्राचा प्रयोग केल्याबद्दल द्रोणांना दोष देऊ लागले. खिन्न झालेल्या द्रोणांनी सत्यवचनी युधिष्ठिराला गाठून आपल्या पुत्रवधाविषयी विचारले. असत्याच्या भीतीने ग्रासलेल्या युधिष्ठिराने “अश्वत्थामा हत्ती मेला” असे अस्पष्ट शब्दात सांगितले. द्रोणांना त्या वाक्याचे नीट आकलन न झाल्याने ते दुःखी झाले. विमनस्क झालेल्या द्रोणांना पूर्वीप्रमाणे युद्ध करणे अशक्य झाले. त्या अवस्थेत द्रोणांना पाहून धृष्टद्युम्नाने आपल्या अविनाशी, दिव्य धनुष्याला प्रचंड ज्वाला असलेला बाण जोडला. त्या बाणाचे निवारण करण्याचा प्रयत्न द्रोण करू लागले. पण त्यांची अस्त्रे प्रकट होईनाशी झाली. चार दिवस सतत युद्ध करून बाण संपुष्टात आल्याने, अस्त्र अनुकुल झाल्याने त्यांना शस्त्रांचा त्याग करण्याची इच्छा झाली. पण अंगिरस नावाचे धनुष्य आणि ब्रह्मदंडासारखे बाण घेऊन ते धृष्टद्युम्नाबरोबर लढतच राहिले. त्यांनी धृष्टद्युम्नाचे ध्वज, धनुष्य, बाण सारथी यांना खाली पाडून त्याला चांगलेच घायाळ केले. मग धृष्टद्युम्नाने गदा त्यांच्यावर फेकली. आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी द्रोणांनी ती मोडून टाकली. मग धृष्टद्युम्न खड्ग आणि ढाल घेऊन लढू लागला. पण द्रोणाचार्यांनी सहस्त्र बाणांनी ती ढाल आणि तलवार तोडून टाकली. धृष्टद्युम्नाला विद्ध झालेले पाहून भीम भयंकर चिडला. द्रोणाचार्यांच्या जवळ जाऊन त्याने म्हटले, “ हे ब्रह्मन, ज्याच्यासाठी तू शस्त्र धारण केलेस आणि ज्याच्या विचाराने तू जगतो आहेस तो तुझा पुत्र पाठीमागे मरून पडला आहे. याविषयी धर्मराजाने तुला माहिती दिलीच आहे. त्याच्या वचनावर तू शंका घेणे हे योग्य नाही.” भीमाचे हे बोलणे ऐकल्यावर अश्वत्थाम्यासाठी विलाप करत द्रोणांनी शस्त्रत्याग केला. रथातील आसनावर बसून त्यांनी योगाचा आश्रय घेतला. आणि त्यानी आपले प्राण सोडले.</p><p>धृष्टद्युम्नाने बाणांनी छिन्नविछिन्न झालेल्या, शस्त्र टाकून दिलेल्या, रक्त गळत असलेल्या द्रोणांच्या त्या देहाला स्पर्श केला. द्रोणांच्या निष्प्राण झालेल्या मस्तकाला पकडून आपल्या तलवारीने त्याने ते धडापासून वेगळे केले. आणि कौरव सैन्यात फेकून दिले. रणांगणात पडलेल्या हजारो प्रेतांच्या ढिगा-यात कौरवांना त्या महापराक्रमी महारथ द्रोणांचा देह शोधणेही नंतर कठीण झाले. शस्त्रसंन्यास घेतलेल्या आपल्या पित्याला अधर्माने मारल्याचे पाहून अश्वत्थाम्याने धृष्टद्युम्नाला ठार मारण्याची प्रतिज्ञा केली.</p><p>“महाभारताच्या चरित्र कार्ड्ससह ‘<a href="http://virbhumi.onelink.me/wNsQ/p5hzg0aw">Virbhumi</a>’ मध्ये <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.sangram&amp;hl=en">Sangram</a> करा.”</p><p>महाभारताची महाकथा ऐकण्यासाठी, आमच्या <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> सबस्क्राईब करा.</p><p>विचार करा, खेळा आणि जिंका !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=bf603b6e5e9f" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A7%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%A1%E0%A5%82%E0%A4%A8-%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%A7-bf603b6e5e9f">द्रूपदपुत्र धृष्टद्युम्नाकडून द्रोणाचार्यांचा वध</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[द्रौपदी स्वयंवर]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-b6ace6b4e435?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b6ace6b4e435</guid>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[hindi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 01 Jun 2025 13:00:17 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-01T13:00:17.369Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>विवाह योग्य आयु होने पर राजा द्रुपद ने द्रौपदी का स्वयंवर करने का निश्चय किया। द्रुपद की मन से यह इच्छा थी कि द्रौपदी का विवाह अर्जुन से हो। इसलिए उन्होंने जानबूझकर ऐसा धनुष बनवाया जिसे कोई भी सामान्य वीर खींच नहीं सके। साथ ही, उन्होंने तीव्र गति से आकाश में घूमने वाला एक कृत्रिम यंत्र भी बनवाया, जिसके छोटे- छोटे छिद्रों से अधर में झूलता हुआ लक्ष्य भी देखा जा सकता था।</p><p>स्वयंवर की सारी तैयारी पूरी होने के बाद द्रुपद ने स्वयंवर की घोषणा करते हुए कहा, “जो वीर इस धनुष पर डोरी चढ़ाकर, यंत्र को भेद कर लक्ष्य को सटीक रूप से भेदेगा, उसी के गले में मेरी पुत्री वरमाला डालेगी।”</p><p>स्वयंवर के लिए एक भव्य मंडप तैयार किया गया। उस समारोह को देखने के लिए ऋषि-मुनि, प्रतिष्ठित ब्राह्मण, अनेक देशों के राजा, दुर्योधन सहित कौरव, कर्ण, तथा अपने पुत्रों के साथ बलराम और कृष्ण उपस्थित थे। उन सभी का यथोचित स्वागत करने के बाद, सजे हुए मंडप में वरमाला लेकर द्रौपदी भी उपस्थित हुई।</p><p>धृष्टद्युम्न ने स्वयंवर के लिए द्रुपद द्वारा रखी गई प्रतिज्ञा का सभी को विस्तार से वर्णन करके बताया। फिर उसने नाम और गोत्र सहित आए हुए राजाओं का परिचय कराया। इसके बाद वहाँ उपस्थित राजाओं ने अपना पराक्रम दिखाना शुरू किया। परंतु सभी राजा लक्ष्य को भेदने में असफल रहे।</p><p>तभी कर्ण उठा और उसने धनुष पर डोरी चढ़ाकर बाण लगाया। उसी क्षण द्रौपदी ने ऊँची आवाज में कहा, “मैं सूतपुत्र का वरण नहीं करूँगी।” यह सुनते ही कर्ण ने धनुष फेंक दिया और वह अपनी जगह जाकर बैठ गया। शल्य, शिशुपाल, जरासंध जैसे योद्धा भी धनुष को खींचने में असफल ही रहे।</p><p>इतने में ब्राह्मणों के बीच बैठा, एक ब्राह्मण उठा और उसने धनुष पर डोरी चढ़ाकर बाण लगाने के लिए कमर कस ली। उसने घूमते हुए यंत्र के छिद्र से बाण मारकर लक्ष्य को भेद दिया। यह देखकर ब्राह्मण वर्ग खुश हुआ, लेकिन वहाँ इकट्ठा हुए राजाओं ने कोलाहल करना शुरू कर दिया। उन्हें अपना अपमान महसूस हुआ। उसी समय, कोई उन्हें पहचान न ले, इसलिए उस कोलाहल से युधिष्ठिर नकुल और सहदेव के साथ चुपचाप बाहर निकल गए।</p><p>इकट्ठा हुए क्षत्रिय द्रुपद पर आक्रमण करने के लिए बढ़े। लेकिन उन राजाओं को भीम और अर्जुन ने रोक दिया। भीम ने एक बड़ा वृक्ष जड़ से उखाड़ा, उसके सारे पत्ते झाड़ दिए, और वह वृक्ष दोनों हाथों से डंडे की तरह ऊँचा उठा लिया। फिर अर्जुन भी युद्ध के लिए तैयार हुआ। उनकी यह क्रिया देखकर यह निश्चित हो गया कि यह अत्यंत बलशाली भीम और सरलता से धनुष खींचने वाला अर्जुन ही हैं — इसका विश्वास कृष्ण को हो गया।</p><p>द्रौपदी उसे प्राप्त नहीं हुई, इस कारण क्रोधित कर्ण अर्जुन पर झपटा। दोनों ने एक-दूसरे पर बाणों की वर्षा करनी शुरू कर दी। परंतु कुछ ही समय में पराजय के भय से कर्ण पीछे हट गया। शल्य और भीम की भिड़ंत में भीम ने शल्य को दोनों हाथों से उठाकर धरती पर पटक दिया। यह देखकर सभी राजा भीम के चारों ओर घेरा बनाकर खड़े हो गए और बोले, “अब यह उत्पात बंद करो।”</p><p>भीम और अर्जुन का पराक्रम देखकर कृष्ण ने वहाँ उपस्थित राजाओं को यह समझा दिया कि “अर्जुन ने धर्मानुसार लक्ष्यभेद करके ही द्रौपदी को प्राप्त किया है।”</p><p>युद्ध समाप्त होने के बाद, वे सभी युद्धकुशल राजा शर्मिंदा होकर अपने-अपने निवास स्थानों की ओर लौट गए। और शत्रुओं द्वारा जगह-जगह घायल किए गए भीम और अर्जुन, द्रौपदी के साथ अपने घर लौट गए।</p><p>“महाभारत के योद्धाओं​ के साथ ‘<a href="https://virbhumi.com/">Virbhumi</a>’ में ​​संग्राम करें।”</p><p>Click here to download =&gt; <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.original&amp;hl=en">Google Play</a> or <a href="https://apps.apple.com/in/app/virbhumi/id6503603019">App Store</a></p><p>महाभारत की महागाथा सुनने के लिए हमारे <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> को सब्सक्राइब करें</p><p>सोचो, खेलो और जीतो !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b6ace6b4e435" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-b6ace6b4e435">द्रौपदी स्वयंवर</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[द्रौपदीस्वयंवर]]></title>
            <link>https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-d6aacaa92627?source=rss-741ed7aba4ce------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d6aacaa92627</guid>
            <category><![CDATA[mahabharata]]></category>
            <category><![CDATA[mahabharat]]></category>
            <category><![CDATA[marathi]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Virbhumi Blog]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 01 Jun 2025 12:36:14 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-06-01T12:36:14.085Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>विवाहास योग्य वय झाल्यावर राजा द्रूपदाने द्रौपदीचे स्वयंवर करण्याचे ठरवले. अर्जुनाबरोबर द्रौपदीचा विवाह व्हावा अशी द्रूपदाची मनापासूनची इच्छा होती. म्हणूनच कोणाही श्रेष्ठ वीराला वाकवता येणार नाही असे धनुष्य त्याने मुद्दाम तयार करवून घेतले. तसेच तीव्र वेगाने अधांतरी गरगर फिरणारे एक कृत्रिम यंत्रही त्याने तयार करवून घेतले. या यंत्राच्या लहानशा छिद्रांतून दिसणारे एक लक्ष्य तसेच अधांतरी लोंबकळत राहील अशी व्यवस्थाही त्याने तयार करविली होती. “या धनुष्याला दोरी लावून तयार ठेवलेल्या बाणांनी यंत्राचा भेद करून जो लक्ष्याचा अचूक वेध करील, त्याच्याच गळ्यात माझी कन्या माळ घालील,” असे त्याने ठरवले होते.</p><p>स्वयंवराची तयारी पूर्ण झाल्यावर द्रूपदाने स्वयंवराची घोषणा केली. स्वयंवराचा भव्य मंडप उभारण्यात आला. तो सोहळा पाहण्यासाठी ऋषीमुनी, प्रतिष्ठित ब्राह्मण, अनेक देशोदेशींचे राजे, दुर्योधनासह कौरव, कर्ण, तसेच आपल्या पुत्रांसह बलराम,कृष्ण उपस्थित झाले होते. त्या सा-यांचे यथोचित स्वागत द्रूपदाने केल्यावर सजवलेल्या मंडपात माला घेऊन द्रौपदीही अवतीर्ण झाली. धृष्टद्युम्नाने स्वयंवरासाठी द्रूपदाने लावलेल्या पणाचे सर्वांना विस्तृत वर्णन करून सांगितले. त्यानंतर त्याने नाव आणि गोत्रासकट आलेल्या राजांची ओळख करून दिली. त्यानंतर तेथे जमलेल्या राजांनी आपापला पराक्रम दाखवण्यास सुरुवात केली. पण सर्वच राजे लक्ष्यभेद करण्यात असफल ठरले. मग कर्ण उठला. आणि त्याने धनुष्याला दोरी जोडून बाण लावला. तत्क्षणी द्रौपदी मोठ्याने म्हणाली, “सूतपुत्राला मी वरणार नाही.” ते ऐकताच कर्णाने धनुष्य फेकले आणि तो जागेवर जाऊन बसला. शल्य, शिशुपाल, जरासंधयासारखे योद्धेही धनुष्य वाकवण्यात अपयशीच ठरले.</p><p>इतक्यात ब्राह्मण समाजात बसलेला अर्जुन उठला आणि धनुष्याला दोरी जोडून बाण लावण्यास तयार झाला. त्याने फिरत्या यंत्रातील छिद्रामधून बाण मारून अचूक लक्ष्यभेद केला. ते पाहून ब्राह्मणवर्ग खुश झाला पण जमलेल्या राजेलोकांनी कोलाहल करायला सुरुवात केली. त्यांना आपला अपमान झाला असे वाटले. त्याचवेळी आपल्याला कोणी ओळखू नये म्हणून त्या कोलाहलातून युधिष्ठिर नकुल सहदेवासह हळूच बाहेर पडला.</p><p>जमलेले क्षत्रिय द्रूपदावर चाल करून गेले. पण त्या राजांना भीमाने आणि अर्जुनाने अडवले. भीमाने एक मोठा वृक्ष मुळासकट उपटला, त्याची सारी पाने झाडून टाकली. आणि तो वृक्ष दोन्ही हातांनी दंडासारखा उंच धरला. मग अर्जुनही युद्धास तयार झाला. त्यांची ती कृती पाहून हा अफाट शक्तीचा भीम, आणि लिलया धनुष्य वाकविणारा अर्जुनच असल्याची खात्री कृष्णाला पटली.</p><p>द्रौपदी आपल्याला मिळाली नाही म्हणून रागावलेला कर्ण अर्जुनावर धावून आला. दोघेही एकमेकांवर बाणांचा मारा करू लागले. पण काही वेळातच पराभवाच्या भीतीने कर्णाने माघार घेतली. शल्य आणि भीम यांच्या झटापटीत भीमाने शल्याला दोन्ही हातांनी उचलून जमिनीवर आपटले. ते पाहून सर्व राजे भीमाभोवती कडे करून उभे राहिले. आणि म्हणाले, ”आता हा धुमाकूळ थांबवा.” भीमार्जुनाचा पराक्रम पाहून “अर्जुनाने धर्मानुसार लक्ष्यभेद करूनच द्रौपदीची प्राप्ती केली आहे” हे कृष्णाने जमलेल्या राजांना पटवून दिले. युद्ध संपल्यानंतर ते सारे युद्धविशारद राजे खजील होऊन आपापल्या निवासस्थानी निघून गेले. आणि शत्रुंनी ठिकठिकाणी जखमा केलेले भीमार्जुन द्रौपदीसह आपल्या कुंभाराच्या घरी गेले.</p><p>“महाभारताच्या चरित्र कार्ड्ससह ‘<a href="https://virbhumi.com/">Virbhumi</a>’ मध्ये युद्ध करा.”</p><p>Click here to download =&gt; <a href="https://play.google.com/store/apps/details?id=com.virbhumi.original&amp;hl=en">Google Play</a> or <a href="https://apps.apple.com/in/app/virbhumi/id6503603019">App Store</a></p><p>महाभारताची महाकथा ऐकण्यासाठी, आमच्या <a href="https://www.youtube.com/@VirbhumiTheGame">youtube channel</a> सबस्क्राईब करा.</p><p>विचार करा, खेळा आणि जिंका !</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d6aacaa92627" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://blog.virbhumi.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-d6aacaa92627">द्रौपदीस्वयंवर</a> was originally published in <a href="https://blog.virbhumi.com/">Virbhumi</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>