<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Barış Yesari on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Barış Yesari on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@yesaribaris23?source=rss-f3984e216b94------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*w64mQ_mrX9NysFK0c-APvQ.png</url>
            <title>Stories by Barış Yesari on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23?source=rss-f3984e216b94------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 15:25:37 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@yesaribaris23/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[Akıllı Kontratlar ve Solidity]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/ak%C4%B1ll%C4%B1-kontratlar-ve-solidity-5c0ac64b5d53?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5c0ac64b5d53</guid>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[smart-contract-blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[blokzinciri-teknolojisi]]></category>
            <category><![CDATA[solidity]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 04 Jan 2025 15:56:55 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-06T11:29:05.091Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*1ehIwMghWC8PunWy2WQAXw.jpeg" /></figure><p>Bir arkadaşınız ile bahse girdiğinizi düşünün. Bahis sonunda siz kazandınız ama arkadaşınız bahsi hatırlamadığını veyahut bahsi kazanana ödülünün olmadığını iddia ettiğini düşünün. Bu durumda yaptığınız bahsin bir önemi kalmayacaktır kazanmanıza rağmen. Tabi ki bu örnek biraz basit oldu ancak asıl değinmek istediğim belirli şartlar altında sizin kazandığınız ancak ödülü alamadığınızdır. İşte bu noktada Akıllı Kontratlar devreye giriyor.</p><p>Akıllı kontratlar, blockchain ve web 3 ile beraber dünyamıza gelmiş, iki taraf arasında yapılan anlaşmaları insan müdahalesine gerek kalmadan yerine getirir. Üstelik güvenli, şeffaf ve kimsenin “unuttum” deme şansı yok.</p><p>Bu yazımda sizlere akıllı kontratları, solidity ve basit bir solidity örneği ile anlatmaya çalışacağım. Eğer ki blockchain teknolojisini incelemek isterseniz <a href="https://medium.com/@yesaribaris23/blockchain-47d24a7756bf">buradan</a> “Blockchain” yazıma ulaşabilirsiniz.</p><h3>Akıllı Kontratlar Nedir?</h3><blockquote>Belirli koşulların sağlanması durumunda otomatik olarak çalışan deterministik bilgisayar programları</blockquote><p>Buradaki deterministik kelimesi, aynı komut altında her seferinde aynı sonucu veren program anlamına gelir. Yani belirttiğimiz “belirli koşullar” da her zaman aynı sonucu üreten, blockchain ağlarında çalışan bir programlardır.</p><p>Akıllı kontratlar, kısaca, “kodlanmış anlaşmalar” olarak tanımlanabilir. Bir blockchain (blokzincir) ağı üzerinde çalışırlar ve iki veya daha fazla taraf arasında yapılan anlaşmaları kod haline getirir ve şartlar yerine getirildiğinde otomatik olarak çalışır. Örneğin, birine bir ürün sattınız ve ödeme yapılmasını bekliyorsunuz. Akıllı kontrat sayesinde, ödeme yapılır yapılmaz ürün teslimatı otomatik olarak başlar.</p><h4>Akıllı Kontratlar Nasıl Çalışır ?</h4><p>Bu teknoloji kulağa karmaşık gelebilir, ama aslında oldukça basit bir mantığa dayanıyor.</p><ol><li>Şartlar belirlenir.</li><li>Bu şartlar, genellikle <strong>Solidity</strong> gibi programlama dilleriyle yazılır ve akıllı kontrata dönüştürülür.</li><li>Kontrat, Ethereum gibi bir blockchain ağına yüklenir. Bu aşamada kontrat artık değiştirilemez ve tamamen şeffaf hale gelir. Yapılan her işlem herkes tarafından görülebilir.</li><li>Belirlenen şartlar gerçekleştiğinde kontrat otomatik olarak devreye girer.</li></ol><p>Örnek olarak başta verdiğim bahis örneğinden gidelim. Diyelim ki bu şekilde çalışan bir akıllı kontrat yazdınız. İçeriğinde, bahis ve ödülü bulunuyor. Daha sonra bahislerinizi yaptınız ve artık sonucunu bekliyorsunuz. Bu sonuç isterse 1 gün sonra isterse 1 ay sonra belirli olsun bahis sonuçlandığı anda akıllı kontrat devreye girer ve kazanana ödülünü teslim eder.</p><p>Bir nevi “dijital noter” gibi düşünebilirsiniz. Farkı ise, noterlerin aksine blockchain teknolojisiyle bu süreçler tamamen güvenli ve hızlıdır.</p><p>Peki, neden bu kadar popüler oldular?</p><ul><li>Banka, noter ya da avukat gibi üçüncü taraflara ihtiyaç duymazsınız. Bu da maliyetlerinizi düşürür.</li><li>İşlemler anında gerçekleşir. Bekleme süreleri ortadan kalkar. İstediğiniz yerden işlemlerinizi gerçekleştirmenizi sağlar.</li><li>Kontratın tüm şartları blockchain üzerinde saklanır ve değiştirilemez. Herkes neyin ne olduğunu bilir.</li><li>Her şey otomatik olduğu için hata payı sıfıra iner.</li></ul><p>Akıllı kontratlar, henüz başlangıç aşamasında. Ancak şimdiden hukuk, finans ve teknoloji dünyasına girmeye başlıyor. İlerleyen yıllarda daha fazla sektörün bu teknolojiye geçiş yaptığını düşünüyorum. Özellikle metaverse ve NFT gibi yeni dijital ekosistemlerde, akıllı kontratlar çok daha büyük bir rol oynayacak.</p><p>Bu teknolojinin kötü yanları veya zorlukları yok mu peki ? Elbette var.</p><ul><li>Akıllı kontratlar bir kez blockchain’e yüklendiğinde, değiştirilemezler. Eğer kodda bir hata varsa, bu hata herkesin erişimine açık bir şekilde orada kalır.</li><li>Akıllı kontratlar, Ethereum gibi ağlarda çalışırken “gas fee” adı verilen işlem ücretleri gerektirir. Özellikle ağ yoğun olduğunda, bu ücretler oldukça yükselebilir.</li><li>Akıllı kontratlar kod üzerinden çalıştığı için, bazen yasal sistemle uyumsuz olabilir. Hangi ülkenin yasalarına tabi oldukları hala net değil.</li><li>İnsanlar bazen anlaşmalardan vazgeçmek ister. Ancak akıllı kontratlar, bir kez tetiklendiğinde geri alınamaz. Bu durum bazı kullanıcılar için sıkıntı yaratabilir.</li><li>Akıllı kontratlar ve blockchain teknolojisi, teknik bilgi gerektirir. Ortalama bir kullanıcı için bu sistemleri anlamak ve kullanmak zor olabilir.</li><li>Akıllı kontratlar yalnızca blockchain üzerinde çalışır. Eğer çalıştıkları blockchain ağı çökerse, akıllı kontratınız da kullanılamaz hale gelir.</li></ul><p>Gibi bir çok zorlukları, sıkıntıları da bulunuyor. Akıllı kontratlar, geleceğin teknolojisi olarak büyük bir potansiyele sahip olsa da, mükemmel değiller. Kodlama hataları, yüksek maliyetler, yasal belirsizlikler ve kullanıcı deneyimi zorlukları gibi sorunlar hala çözülmeyi bekliyor. Ancak bu zorluklar, teknolojinin gelişimi için birer fırsat da olabilir.</p><p>Peki akıllı kontrat nasıl yazılıyor? Hangi programla dilleri ile yazılıyor gelin birde bunu inceleyelim.</p><h3>Solidity Nedir?</h3><p>Akıllı kontratlar bir çok programlama dili üzerinden yazılabilir. Bunların en popüler olanları; Solidity, Rust, Vyper diyebilirim. Bu yazımda en çok kullanılan olduğunu düşündüğüm ve benimde üzerine çalıştığım solidity anlatmak istedim.</p><p>Solidity, Ethereum blockchain’i üzerinde çalışan akıllı kontratları yazmak için kullanılan bir programlama dilidir. Basitçe söylemek gerekirse, akıllı kontratların arkasındaki büyüyü gerçekleştiren kodları yazmanızı sağlar.</p><p>Ama durun, “Blockchain için özel bir dil neden var ki?” diye sorabilirsiniz. Blockchain üzerindeki kontratlar bir kez yüklendiğinde değiştirilemez. İşte bu yüzden Solidity, güvenli, verimli ve hata yapmayı zorlaştıran bir yapı sunar.</p><p>Biraz daha somutlaştırmaya çalışayım.</p><ol><li>Önce akıllı kontratınızı Solidity ile yazıyorsunuz. Mesela, yazıda sürekli bahsettiğim bir bahis uygulaması için bir kontrat kodladınız.</li><li>Bu kod, Ethereum Sanal Makinesi (EVM) tarafından anlaşılabilir hale getirilir. EVM (Ethereum Virtual Machine), Ethereum blok zincirinde çalışan bir sanal makinedir. Ethereum platformu üzerindeki akıllı sözleşmelerin (smart contracts) çalıştırılmasından sorumlu olan bu sanal makine, Ethereum ağı üzerinde yapılan tüm işlemleri ve akıllı sözleşmeleri yürütmek için gerekli hesaplamaları yapar.</li><li>Kontrat, blockchain ağına yüklenir ve burada herkes tarafından görülebilir hale gelir. Artık hiçbir şey değiştiremezsiniz, çünkü blockchain “unutmaz”!</li></ol><p>Birde çok ufak her programla diline başladığımızda karşımıza çıkan “Hello World” çıktısı veren bir Solidity kod örneği vereyim.</p><pre>pragma solidity ^0.8.0;<br><br>contract HelloWorld{<br>    string public message = &quot;Hello, Blockchain!&quot;;<br>    <br>    function updateMessage(string memory newMessage) public {<br>        message= newMessage;<br>    }<br>}</pre><p>Hemen içeriğini de açıklayayım. Burada “pragma” “contract” gibi farklı terimler var.</p><p>pragma solidity ^0.8.0</p><ul><li>pragma<strong>:</strong> Solidity derleyicisine talimat vermek için kullanılır.</li><li>solidity ^0.8.0<strong>:</strong> Bu, kontratın 0.8.0 veya daha yeni bir Solidity sürümünde çalıştırılacağını belirtir.</li></ul><p>contract HelloWorld</p><ul><li>Contract<strong>:</strong> Solidity’de, bir kontrat, kod ve verilerin birleşimidir. Bir sınıf (Class) olarak da düşünebiliriz.</li><li>HelloWorld<strong>:</strong> Bu kontratın adı. Tıpkı bir sınıf (class) gibi düşünülebilir.</li></ul><p>Son olarak ta updateMessage fonksiyonumuz yeni gelen mesajı kontrattaki mesaja atar. Buradaki public bu fonksiyonun dış dünyadan çağrılabilir olduğunu belirtir. Solidity’nin bunun gibi farklı parametreleri ve detayları bulunuyor. Onları da solidity derinlemesine anlatmak istediğim bir yazıda yazmayı düşünüyorum.</p><p>Bu kontratı yayınladığımız zaman bir Ethereum blockchaini ağında herkes tarafından görülebilir. Bu kontratı kullanarak bir uygulama yaptığımızı farz edelim. Bu uygulama da mesaj girdisi alıp mesajı değiştirir. Blockchain üzerinde bu değişiklik kaydedilir ve herkes tarafından görülebilir.</p><p>Sonuç olarak akıllı kontratlar belirli şartlar altında otomatik olarak gerçekleşen programlar dedik. Bu teknoloji uzun zamandır var ancak etkilerini şuan gösterdiğini düşünüyorum. Blockchain yapısı sayesinde güvenilir, değiştirilemez özellikleri sayesinde yazdığımız bir akıllı kontrat belki hayatımızdaki bir çok şeyi değiştirebilir. Yine de dikkat etmekte fayda var. Yazdığımız akıllı kontratta bir yanlış veya açık bulunuyorsa değiştirmemiz mümkün değil. :)</p><p>Bu yazımda sizlere akıllı kontratların ne olduğunu, nasıl çalıştığını, bir akıllı kontrat programlama dili olan Solidity’i, ufak bir kod örneği ile açıklamaya çalıştım. Eksik veya yanlış gördüğünüz bir yer olursa belirtmekten çekinmeyin.</p><blockquote>Kaynaklar<br>Dersimiz Kripto — <a href="https://www.youtube.com/watch?v=GBZ8zdGNGbo">https://www.youtube.com/watch?v=GBZ8zdGNGbo</a><br>Coinbase — <a href="https://www.coinbase.com/tr/learn/crypto-basics/what-is-a-smart-contract">https://www.coinbase.com/tr/learn/crypto-basics/what-is-a-smart-contract</a><br>Solidity — <a href="https://soliditylang.org/">https://soliditylang.org/</a><br>Alchemy — <a href="https://www.alchemy.com/overviews/solidity">https://www.alchemy.com/overviews/solidity</a></blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5c0ac64b5d53" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Blockchain Oracle ve Chainlink]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/blockchain-oracle-ve-chainlink-98522c8c9379?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/98522c8c9379</guid>
            <category><![CDATA[blockchain-oracle]]></category>
            <category><![CDATA[oracle]]></category>
            <category><![CDATA[chain-link]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 03 Jan 2025 16:47:05 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-06T11:34:05.320Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/750/1*sx11StRdzbGVRN_EsA3jXg.png" /></figure><p>Tekrardan merhabalar, blockchainin yapısı gereği sadece kendi ağındaki bilgileri kullanabiliyor. Ve biz geliştiriciler bir akıllı kontrat yazdığımızda veya aklımızdaki bir projede blockchain ağı dışından veri almamız gerekebiliyor. Bunu projeye bir backend sistemi geliştirip orada gerekli olan verileri hazırlayıp akıllı kontrata iletebiliriz yada “Blockchain Oracle” ile akıllı kontratlarımızı dış dünyadan veri alabilecek şekilde düzenleyebiliriz. Bu yazımda da bu Blockchain Oracle konusunu ele alıp bir oracle olan Chainlink’i sizlere anlatmaya çalışacağım.</p><h3>Blockchain Oracle Nedir ?</h3><blockquote>Blockchain oracle’ları, blok zincirinin sınırlı veri erişim yeteneğini aşmak için tasarlanmış sistemlerdir. Blok zincirleri yalnızca kendi içindeki verilerle çalışabilir ve dış dünyadaki olayları doğrudan gözlemleyemez. Ancak, akıllı sözleşmeler gibi blockchain tabanlı uygulamaların dış dünyadan gelen verilerle etkileşime girmesi gerekir. İşte burada oracle’lar devreye girer.</blockquote><p>Bir oracle, dış dünyadan gelen veriyi alır ve bu veriyi blockchain’e (örneğin bir akıllı sözleşmeye) ileterek, sözleşmenin dış dünyadaki olaylara dayalı işlemler yapabilmesini sağlar. Örneğin, bir akıllı sözleşme bir ödeme yapacaksa ve bu ödeme bir futbol maçının sonucuna bağlıysa, oracle maçın sonucunu alır ve bu veriyi blockchain’e ileterek akıllı sözleşmenin işlemi gerçekleştirmesini sağlar.</p><p>Blockchain’lerin kendi içindeki verilerle çalışmasının nedeninin, önceki <a href="https://medium.com/@yesaribaris23/blockchain-47d24a7756bf">blockchain</a> yazımda da belirttiğim üzere merkeziyetsiz yapılarından kaynaklanan güvenlik endişeleri olduğunu belirtebiliriz. Blockchain, merkezi bir sunucu yerine bir ağda bulunan birçok düğüm (node) tarafından kontrol edilen bir yapıdır. Bu yapı, verilerin şeffaf ve güvenli bir şekilde işlenmesini sağlar. Ancak dış dünyadaki veriler, bu şeffaflık ve güvenliği tehlikeye atabilecek unsurlar içeriyor olabilir. Örneğin, merkezi bir veritabanından alınan veriler, manipülasyona açık olabilir. Bu nedenle blockchain yalnızca kendi içindeki verilerle çalışmakla sınırlıdır.</p><p>Yani aslında API benzeri bir sistem diyebiliriz. Tıpkı API gibi futbol verisini almak için oraya istek atılır ve gelen veriyi blockchain yani akıllı kontrat içerisinde kullanabiliriz.</p><h4>Oracle Türleri</h4><p>Genel anlamda bir çok oracle türü bulunabiliyor. Bunlardan en yaygın olanları:</p><ol><li><strong>Veri Sağlayıcı Oracle’lar (Inbound Oracles)</strong>: Bu tür oracle’lar, dış dünyadan veri alıp blockchain’e iletir. Örneğin, bir akıllı sözleşme döviz kuru verisini kullanarak bir ödeme yapacaksa, bir veri sağlayıcı oracle, döviz kuru bilgisini alır ve bu veriyi blockchain’e aktarır. Ardından akıllı kontrat gerekli olan işlemi yapar.</li><li><strong>Çift Yönlü Oracle’lar (Outbound Oracles)</strong>: Sadece dış dünyadan veri almak yetmez bazen blockchain içerisindeki verileri dış dünyaya göndermemiz gerekebilir. Bu oracle türü, blockchain’den dış dünyaya veri gönderir. Örneğin, bir akıllı sözleşme belirli bir koşul sağlandığında bir dış sisteme veri göndermek isteyebilir. Çift yönlü oracle’lar bu veriyi dış dünyaya iletir.<br>Örnek olarak şöyle bir sistem düşünebiliriz. Diyelim ki bir akıllı kontratımız bir bilet sisteminde bir uçuşun iptal olduğu bilgisini aldı ve blockchain üzerindeki akıllı sözleşme bir dış servise (örneğin, sigorta şirketinin ödeme sistemi) veri gönderir. Bu veri, sigortalının tazminat talebini işleme almak için işlemler yaptırabilir.</li><li><strong>Karma Oracle’lar</strong>: Karma oracle’lar, birden fazla veri kaynağından veri alıp bunları birleştirerek blockchain’e ileten oracle’lardır. Bu tür oracle’lar, örneğin birden fazla hava durumu kaynağından veri alıp en doğru veriyi seçebilir ve blockchain’e aktarabilir.</li><li><strong>Donanım Oracle’ları</strong>: Donanım oracle’ları, fiziksel dünyadan veri toplayan ve bunu blockchain’e ileten cihazlardır. Örneğin, bir sensör, sıcaklık verisini toplayabilir ve bu veriyi blockchain’e aktarabilir.</li></ol><h4>Oracle’ların Güvenliği</h4><p>Peki Oracle’lar ne kadar güvenli birde bunu ele alalım. Çünkü bir blockchain sistemi şeffaflığı ve güvenilirliği nedeniyle ön planda.</p><p>Oracle’lar, blok zincirlerinin merkeziyetsiz doğasıyla çelişen bir özellik taşıdığı için güvenlik açısından önemli bir konu teşkil eder. Eğer oracle, yanlış veya manipüle edilmiş veri sağlarsa, blockchain üzerindeki akıllı sözleşmeler yanlış işlemler yapabilir. Ve blockchain yapısı gereği yapılan yanlış işlemler geri alınamadığından çok büyük güvenlik sorunlarına yol açar.</p><p>Örneğin bir bahis sistemini blockchain yani web 3 ile geliştirildiğini düşünelim. Burada kullanıcılar bahislerini tokenlar yani kriptolar üzerinden oynadıklarını farzedelim. Burada yazılan akıllı kontrat dış dünyadan bahis sonucunu alabilmek için oracle ile beraber çalışır. Alınan sonuca göre kullanıcılara parasını yatıracak şekilde tasarlanmış olduğunu düşünelim. Şimdi burada sorun, dış dünyadan aldığımız verinin ne kadar güvenilir olduğudur. Bir hacker sonucu aldığımız sisteme bir saldırı yaptığında ve verileri manipüle ettiğinde blockchaine giden veri yanlış olacaktır. Dolayısıyla kazananlar kaybetmiş, kaybedenler kazanmış olacak ve geri alınamaz bir şekilde büyük sonuçlar üretir.</p><p>Bu nedenle oracle’lar güvenilir olmalı ve veri doğruluğunu sağlamak için çeşitli güvenlik önlemleri almalıdır.</p><ul><li><strong>Çoklu veri kaynağı kullanmak</strong>: Birden fazla veri kaynağından gelen veriyi karşılaştırarak doğruluk sağlamak. (Karma Oracle)</li><li><strong>Merkeziyetsiz Oracle’lar</strong>: Birçok farklı oracle’ın aynı veriyi sağlaması ve bu oracle’lar arasında konsensüs sağlanması.</li></ul><p>Birçok popüler blockchain oracle’ı mevcuttur. Bunlar, akıllı sözleşmelere güvenilir veri sağlamak için kullanılır.</p><ul><li><strong>Chainlink</strong>: En popüler ve yaygın kullanılan merkeziyetsiz oracle ağlarından biridir. Chainlink, dış dünyadan veri almak için güvenli ve doğrulanabilir bir yöntem sunar.</li><li><strong>Band Protocol</strong>: Merkeziyetsiz bir oracle ağıdır ve blockchain’lere dış veri sağlayan başka bir önemli projedir.</li><li><strong>Tellor</strong>: Tellor, veri sağlayıcılarının, blockchain üzerinde akıllı sözleşmelerin ihtiyaç duyduğu veriyi sağlamasına olanak tanır.</li></ul><p>Gelin birde bunlardan en popüler olan “Chainlink” kısa bir şekilde inceleyelim.</p><h3>Chainlink Nedir?</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qynli4Fnq22i-bbfekqlVw.jpeg" /><figcaption>Chainlink</figcaption></figure><p><strong>Chainlink</strong>, blockchain ağları ile dış dünyadaki veriler arasında bir köprü işlevi gören bir <strong>oracle</strong> ağını ifade eder. Blockchainler kendi başlarına dış dünyadan gelen verilere doğrudan erişim sağlayamadıklarını belirttik. Ancak, Chainlink gibi oracle ağları, blockchain’lere dış veriler sağlayarak, akıllı sözleşmelerin gerçek dünya verileriyle etkileşim kurmasına olanak tanır.</p><p>Chainlink, merkeziyetsiz bir oracle ağına sahiptir. Yani, verileri sağlayan birden fazla bağımsız oracle node’u vardır. Bu node’lar, dış dünyadan veri alır, doğrular ve bu veriyi blockchain ağına iletir. Chainlink, tek bir oracle’a bağlı kalmak yerine, birden fazla oracle node’undan veri alarak doğruluk ve güvenliği sağlar. Oracle node’ları, veri doğrulama süreçlerinde çeşitli güvenlik önlemleri kullanır. Bu süreçte, verilerin doğruluğu sürekli kontrol edilir ve tutarsızlık durumunda hata tespiti yapılır.</p><p>Peki Chainlink nasıl çalışır bir örnek ile bakacak olursak:</p><ul><li>Bir akıllı kontratımızda dış dünyadan veriye ihtiyaç duyduğumuzu farz edelim.</li><li>Akıllı kontratımız, dış veriyi almak için Chainlink oracle ağına başvurur. Chainlink, dış veriyi sağlayacak oracle node’larını seçer ve bu node’lardan veriyi toplar.</li><li>Chainlink oracle node’ları, dış dünyadan (örneğin finansal piyasa verileri) doğru veriyi alır ve bu veriyi blockchain’e iletir. Oracle’lar veriyi sağlarken, birden fazla oracle’ın kullanılması, sayesinde güvenirliği artırarak veriyi iletir.</li><li>Chainlink, birden fazla oracle node’undan alınan verileri karşılaştırır ve doğruluğu onaylar. Eğer oracle’lar arasında bir tutarsızlık varsa, Chainlink bu hatayı tespit eder ve doğru veri sağlanana kadar işlemi bekletir.</li><li>Veri doğru bir şekilde sağlandıktan sonra, akıllı kontratlara bu veriyi kullanarak artık ne yaptırmak istiyorsak kontrata yapmasını sağlayabiliriz.</li></ul><p>Bu sayede akıllı kontratlarımızda dış dünyadan veriyi daha güvenilir bir şekilde almamızı sağlar.</p><p>Sonuç olarak bir web3 projesinde Oracle’lar blockchain dışından verileri almamızı sağlar. Ancak yine de dikkat edilmesi gereken büyük güvenirlik açıkları bulunuyor. Bu açıklıklara göre projeyi geliştirmek daha mantıklı olacaktır. Chainlink gibi Oracle Networkleri sayesinde verileri alırken hem doğrulanmış hemde bir çok node üzerinden alındığından daha güvenli bir sistem kurabiliriz. Başka bir yazımda da Chainlink solidity üzerinde nasıl kullanıldığı ele almaya çalışacağım.</p><p>Bu yazımda sizlere Blockchain Oracle’ların ne olduğunu ve bir oracle network olan Chainlink anlatmaya çalıştım. Eksik veya yanlış gördüğünüz bir yer mevcut ise lütfen bildirmekten çekinmeyin. Başka bir yazıda görüşmek üzere.</p><blockquote>Kaynaklar</blockquote><blockquote>GeeksForGeeks — <a href="https://www.geeksforgeeks.org/blockchain-oracle-types-uses-and-how-it-works/">https://www.geeksforgeeks.org/blockchain-oracle-types-uses-and-how-it-works/</a></blockquote><blockquote><a href="https://www.youtube.com/@DersimizKripto">Dersimiz Kripto</a> — <a href="https://www.youtube.com/watch?v=KUNNhPDND1k">https://www.youtube.com/watch?v=KUNNhPDND1k</a></blockquote><blockquote>Chainlink — <a href="https://chain.link/education/blockchain-oracles#:~:text=Blockchain%20Oracle%20Definition-,DEFINITION,outputs%20from%20the%20real%20world">https://chain.link/education/blockchain-oracles#:~:text=Blockchain%20Oracle%20Definition-,DEFINITION,outputs%20from%20the%20real%20world</a>.</blockquote><blockquote>investopedia — <a href="https://www.investopedia.com/chainlink-link-definition-5217559">https://www.investopedia.com/chainlink-link-definition-5217559</a></blockquote><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=98522c8c9379" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Blockchain Konsensüs Protokolleri (Blockchain Consensus Protocols)]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/blockchain-konsens%C3%BCs-protokolleri-blockchain-consensus-protocols-73950197de1c?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/73950197de1c</guid>
            <category><![CDATA[proof-of-stake]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[consensus]]></category>
            <category><![CDATA[proof-of-work]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Thu, 02 Jan 2025 12:40:12 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2025-01-02T12:40:12.962Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/948/1*W1K1HlYpsiqF-DByvplKyg.png" /></figure><p>Merhaba, bir önceki yazımda blockchainin ne olduğunu, blockchain yapısını, blockchainin nasıl çalıştığını ve temel blockchain işlemlerini anlattım. Bu teknolojinin güvenli ve verimli bir şekilde çalışabilmesi için, ağdaki tüm katılımcıların aynı veri üzerinde mutabık kalmasını sağlayan mekanizmalara ihtiyaç duyulmaktadır. İşte bu noktada konsensüs protokolleri devreye girer. Blockchain ağlarının güvenliğini ve verimliliğini sağlamak için kullanılan konsensüs algoritmaları, ağdaki düğümlerin birbirleriyle uyumlu çalışmasını ve kötü niyetli saldırılara karşı dayanıklı olmasını mümkün kılar. Bu yazımda, blockchain ağlarında yaygın olarak kullanılan iki önemli konsensüs protokolü olan Proof of Work (PoW) ve Proof of Stake (PoS) protokollerini inceleyeceğim. Blockchain hakkında bilgi almak için <a href="https://medium.com/@yesaribaris23/blockchain-47d24a7756bf"><em>buradan</em></a><em> </em>yazımı okuyabilirsiniz.</p><blockquote>Konsensüs algoritmaları, bir grup veya sistemi yönetmek için ait olunan topluluk tarafından kabul edilmiş kararlar bütünüdür. Konsensüs algoritmaları çoğunluğu yönetmek ve ortak bir fikir altında toplamak için kullanır. Konsensüs algoritması oluşturulurken kullanıcıların faydası en çok ön planda tutulan konulardan birisidir. Konsensüs algoritmaları aynı zamanda tüm kullanıcıların eşit haklara sahip olmasını amaçlar.</blockquote><p><strong>Consensus protokolleri</strong>, bir blokchain ağında katılımcıların ortak bir karara varmasını sağlayan mekanizmalardır. Bu protokoller, ağdaki düğümlerin (nodes) aynı blockchain üzerinde mutabık kalmasını ve dolandırıcılığı önlemek için güvenilir bir şekilde çalışmasını sağlar.</p><p>Peki bu protokoller neden gereklidir? Şöyle ki bir blockchain dağıtık ve merkeziyetsiz olduğundan, merkezi bir otoriteye sahip değildir. Ağdaki tüm düğümler aynı veri üzerinde anlaşmalı ve senkronize çalışmalıdır. Kötü niyetli katılımcıların (örneğin, sahte işlemler eklemek isteyenler) ağı manipüle etmesini engellemek üzerine bu protokoller çıkarılmıştır. Ve tabi ki dağıtık sistem olduğundan ağdaki tüm nodeların aynı blockchaine sahip olması gerekir dolayısıyla bu protokoller bir bütünlük sağlamak amacıyla da çalışır.</p><p>İyi güzel ancak bu protokoller nelerdir veya nasıl çalışır gelin birde protokollerden en yaygın olan iki tanesini inceleyelim.</p><h3>Proof of Work (PoW)</h3><p>Bu protokolü anlatmadan önce kısa bir şekilde “madenciler” ne olduğunu anlatmak istiyorum.<br><strong>Madenciler</strong>, blockchain ağlarında işlemleri doğrulayan ve yeni bloklar ekleyen katılımcılardır. Madenciler toplanan işlemleri bir blok oluşturmak için zorlu matematiksel problemleri çözmeye çalışırlar ve bloğu oluşturan madenci karşılığında ödüller kazanır. (Örneğin şu anda Bitcoin madenciliğinde bir blok oluşturmanın ödülü <strong>6.25 BTC</strong>’dir.)</p><p>Şimdi gelelim PoW protokolüne,</p><ol><li>PoW, madencilerin blokzincir ağına yeni bloklar eklemek için <strong>matematiksel bir problem çözmesi</strong> ilkesine dayanır.</li><li>Bu problemi çözmek, yüksek miktarda işlem gücü gerektirir. İşlem gücü, genellikle ASIC cihazlar veya GPU’lar gibi güçlü donanımlarla sağlanır. Yani zamanında bir sürü ekran kartı toplanıp madencilik yapıp bundan yüksek kazançlar elde edildi.</li><li>İlk çözen madenci, yeni bloğu ağa ekler ve bir ödül alır.</li></ol><h4>PoW Nasıl Çalışır?</h4><ul><li>Bir grup işlem (transaction) toplanarak bir blok oluşturulur.</li><li>Madenciler, bu bloğun geçerli bir “hash”ini bulmak için çalışır. Bu hash, belirli bir zorluk seviyesine uymalıdır (örneğin, hash belirli sayıda sıfırla başlamalıdır).</li><li>İlk geçerli hash’i bulan madenci, bloğu ağda paylaşır.</li><li>Diğer düğümler, bloğun geçerliliğini doğrular. Doğrulanırsa, blok zincire eklenir.</li></ul><p>PoW algoritmasının genel mantığından dolayı, saldırılara karşı çok dayanıklıdır. Ağın kontrolünü ele geçirmek için toplam işlem gücünün %51’ine sahip olmak gerekir (51% saldırısı), bu da pratikte çok maliyetlidir. Madenciler dünya çapında dağıtık olduğu için ağ merkezi bir otoriteye bağlı değildir.</p><p>Başlarda sadece bu protokol üzerinde ilerliyordu ancak bu protokolünde bazı sıkıntıları ortaya çıkmaya başladı. Genel olarak bahsedecek olursak;</p><ul><li>PoW çok fazla elektrik enerjisi harcar. Bitcoin ağı, bazı ülkelerden daha fazla enerji tüketir.</li><li>İşlemlerin onaylanması yavaştır (Bitcoin’de yaklaşık 10 dakika). Büyük ölçekli ağlarda düşük işlem kapasitesine sahiptir.</li><li>Madencilik yapmak için pahalı ekipmanlara ihtiyaç duyulur (yüksek performanslı GPU’lar).</li></ul><p>Bunun gibi nedenlerden dolayı başka protokollerin arayışı da başladı diyebiliriz.</p><h3>Proof of Stake (PoS)</h3><ol><li>PoS, blok doğrulama hakkını bir kullanıcının sahip olduğu kripto para miktarına (<strong>stake</strong>) göre belirler. Daha fazla stake eden kullanıcılar, blok doğrulama şansını artırır.</li><li>Madencilik yerine, <strong>doğrulayıcılar (validators)</strong> devreye girer. Doğrulayıcılar, stake ettikleri kripto parayı bir tür teminat olarak gösterir.</li><li>Doğrulayıcı seçildiğinde, işlemleri doğrular ve yeni bloğu oluşturur. Karşılığında bir ödül alır.</li></ol><p><strong>PoW</strong>’da madencilik yapabilmek için büyük yatırımlar gereklidir (güçlü donanımlar ve düşük elektrik maliyetleri). Bu, küçük madencilerin ağda yer almasını zorlaştırabilir ve ağın merkeziyetçi hale gelmesine yol açabilir. Ancak <strong>PoS</strong> ise daha adil bir dağılım sağlar. Çünkü, bir kişi daha fazla kripto para stake ettikçe, blok oluşturma şansı artar, tüm katılımcılar için daha erişilebilir bir sistem sunar. Bu da daha fazla merkeziyetsizliği teşvik eder. Aynı zamanda <strong>PoS</strong> ise daha hızlı ve verimli işlem onaylama sağlar, bu da ağın daha büyük ölçeklerde çalışmasını mümkün kılar.</p><p>Peki PoS mükemmel bir protokol mü ? Tabi ki PoS’inde kendi dezavantajları bulunuyor.</p><ol><li>Merkeziyetleşme riskini ortaya çıkabilir. Daha fazla token’a sahip olan kullanıcılar, daha fazla ödül kazanır. Bu durum, zenginlerin daha zengin olmasına yol açabilir. (Aslında bu her şey de böyle gibi ama :))</li><li>Doğrulayıcılar, stake ettikleri kripto parayı ağın kurallarını ihlal ederlerse kaybedebilirler (slashing).</li><li>PoS daha yeni olduğundan, PoW kadar uzun süredir kullanılmadığı için bazı yönlerden daha az denenmiştir.</li></ol><p>Burada PoW ve PoS protokollerinin kullanıldığı ağlardan örnek vermek gerekirse, PoW Bitcoin, Litecoin ağları, PoS Ethereum, Cardano, Solana ağları örnek verilebilir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/737/1*sc4xbrTL20Yd62TFXdJMug.png" /><figcaption>ChatGPT — PoW ve PoS Karşılaştırılması</figcaption></figure><p>ChatGPT’den bu iki prokotolü karşılaştırmasını ve tablo halinde sunmasını istedim. Tablodan da gördüldüğü üzere her iki protokolünde kendine göre avantajları ve dezavantajları bulunuyor. Hangisi seçilmeli gibi bir soru sorulduğunda bana kalırsa, proje içeriğine bağlı olacak şekilde derim. Eğer ki projeniz güvenliği ve merkeziyetsizliği çok önemliyse Bitcoin ağı gibi bir ağı, Ancak daha çok hız, performans önemliyse Ethereum gibi ağları kullanmak olacaktır. Tabi ki bu demek değildir Ethereum gibi ağlar merkezi bir sistemdir. Sadece kullanılan protokol sebebiyle zor da olsa böyle bir ihtimalin olduğu belirtiliyor.</p><p>Peki sadece bu kadar mı protokol bulunuyor. Hayır daha bir sürü protokol var. Delegated Proof of Stake (DPoS), Proof of Authority (PoA), Proof of Burn (PoB), Practical Byzantine Fault Tolerance (PBFT) gibi bir sürü protokol mevcut. Ben bu yazımda şuan da en çok kullanılan ve bilinen iki protokolü ele almak istedim.</p><p>Sonuç olarak, blockchain ağlarında kullanılan konsensüs protokolleri, ağın güvenliği, merkeziyetsizliği ve verimliliği açısından kritik öneme sahiptir. Bu yazımda en yaygın olan iki protokolü anlatmaya çalıştım. Umarım faydalı olmuştur. Bir eksik veya yanlış gördüğünüz yerleri lütfen söylemekten çekinmeyin. Başka bir yazıda görüşmek üzere.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=73950197de1c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Blockchain]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/blockchain-47d24a7756bf?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/47d24a7756bf</guid>
            <category><![CDATA[blockchain]]></category>
            <category><![CDATA[web3]]></category>
            <category><![CDATA[blockchain-structure]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 31 Dec 2024 13:24:29 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-12-31T13:24:29.021Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*k4NFnCTb20Rf02c9_SEJBQ.png" /></figure><p>Teknolojinin geleceği olarak görülen Web3 ve blockchain, son yıllarda hızla popülerlik kazanıyor. İki yıl önce bu alana olan ilgimle başladığım yolculuk, bugün “Blockchain Developer” veya “Web3 Developer” olma hedefimle devam ediyor. Bu yazıda, blockchain’in temel yapı taşlarını ve çalışma prensiplerini, konuya ilgi duyan herkesin anlayabileceği şekilde açıklamaya çalışacağım.</p><h3>Blockchain Nedir</h3><p><strong>Blockchain</strong>, verilerin güvenli ve şeffaf bir şekilde depolandığı ve yönetildiği, dağıtık bir dijital defter teknolojisidir. Bu teknoloji, bir ağdaki tüm katılımcılar arasında paylaşılan bir zincir şeklinde düzenlenmiş bloklardan oluşur. Her blok, belirli bir veri kümesini ve bir önceki bloğun kriptografik bir özetini (hash) içerir, böylece zincirleme bir yapı oluşturur.</p><p>Yani artık veriler tek bir merkezden değil de isteyen herkesin bunu görebilmesi ve bunun değiştirilmesinin çok zor olduğu anlamına geliyor.</p><h4>Blockchain’in Temel Özellikleri:</h4><ol><li><strong>Dağıtık Yapı</strong>: Veriler, merkezi bir sunucu yerine, bir ağdaki tüm katılımcılar (düğümler) arasında dağıtılır.</li><li><strong>Şeffaflık</strong>: Blockchain üzerindeki işlemler herkes tarafından görüntülenebilir, ancak yalnızca özel anahtara sahip kişiler verileri kontrol edebilir.</li><li><strong>Değişmezlik</strong>: Bir kez kaydedilen veri, blok zincirinde geri alınamaz veya değiştirilemez. Bu, güvenliği artırır.</li><li><strong>Güvenlik</strong>: Kriptografi kullanılarak veriler korunur, böylece kötü niyetli saldırılar zorlaştırılır.</li><li><strong>Akıllı Sözleşmeler</strong>: Otomatikleştirilmiş ve koşullu işlemleri gerçekleştiren programlanabilir sözleşmeler blockchain üzerinde çalışabilir.</li></ol><p>Peki bir blockchain sistemi nasıl çalışır? Temel olarak 5 ana adımdan bahsedebiliriz:</p><ol><li><strong>İşlem Başlatılır</strong>: Kullanıcılar, bir işlem yapar (örneğin, bir para transferi).</li><li><strong>İşlem Doğrulanır</strong>: Ağdaki düğümler, işlemin geçerli olup olmadığını doğrular.</li><li><strong>Blok Oluşturulur</strong>: Doğrulanan işlem, diğer işlemlerle bir araya getirilerek bir blok oluşturulur.</li><li><strong>Blok Zincire Eklenir</strong>: Yeni blok, zincirin sonuna eklenir ve işlem tamamlanır.</li><li><strong>Dağıtım</strong>: Güncellenmiş zincir, tüm düğümlere dağıtılır.</li></ol><p>Evet bu kadar özellikler bulunuyor ancak bahsettiğimiz blockchain içerisindeki bloklar nedir, içerisinde tam olarak neler olabilir gelin birde bunu inceleyelim</p><h3>Blockchain structure (Blokchain yapısı)</h3><p><strong>Blockchain structure</strong> (blok zinciri yapısı), verilerin güvenli ve değiştirilemez bir şekilde saklandığı bloklardan oluşan bir zincirdir. Her blok, belirli bir veri kümesini ve zincirdeki diğer bloklarla bağlantıyı sağlayan özel bileşenleri içerir.</p><h3>Blockchain Yapısının Temel Bileşenleri:</h3><ol><li><strong>Blok</strong>: Blockchain’in temel birimidir. Her blok üç ana kısmı içerir:<br>- <strong>Veri (Data)</strong>: İşlem bilgileri veya kayıtlar. Örneğin, bir para transferi blok zincirinde işlem miktarı, gönderen ve alıcı adresleri gibi veriler saklanır.<br>- <strong>Hash</strong>: Bloktaki verilerin benzersiz bir tanımlayıcısıdır. Bu, bloktaki herhangi bir değişikliğin fark edilmesini sağlar.<br>- <strong>Önceki Blok Hash’i (Previous Block Hash)</strong>: Blok zincirindeki bir önceki bloğun hash’ini içerir ve zincirleme yapıyı oluşturur.</li><li><strong>Genesis Block</strong>: Blockchain’in ilk bloğudur. Bu blok, önceki bir bloğa bağlı olmadığından, “Previous Block Hash” değeri genellikle sıfırdır.</li><li><strong>Dağıtık Defter (Distributed Ledger)</strong>: Blockchain, merkezi bir sistem yerine, bir ağdaki tüm katılımcılar arasında dağıtılır. Her katılımcı, blok zincirinin tam bir kopyasına sahiptir.</li><li><strong>Kriptografi</strong>: Blockchain’in güvenliğini sağlar. Özellikle, verilerin doğruluğunu ve bütünlüğünü korumak için karma (hashing) algoritmaları kullanılır.</li><li><strong>Konsensüs Mekanizması</strong>: Blokların doğruluğunu ve güvenliğini sağlamak için ağdaki katılımcıların (düğümler) anlaştığı bir yöntemdir. Örneğin:<br>- <strong>Proof of Work (PoW)</strong>: Zorlu matematiksel problemleri çözmeyi gerektirir.<br>- <strong>Proof of Stake (PoS)</strong>: Katılımcıların ağı doğrulama yeteneğini sahip oldukları token miktarına dayandırır.</li></ol><h3>Blockchain Nasıl Çalışır?:</h3><ol><li><strong>İşlem (Transaction)</strong>: Yeni bir işlem oluşturulur.</li><li><strong>Blok</strong>: Bu işlem, bir blokta gruplandırılır.</li><li><strong>Doğrulama (Validation)</strong>: Konsensüs mekanizması, işlemin geçerli olup olmadığını kontrol eder.</li><li><strong>Zincire Ekleme (Addition to Chain)</strong>: Doğrulanan blok, zincire eklenir.</li><li><strong>Dağıtım (Distribution)</strong>: Güncellenmiş zincir, ağdaki tüm düğümlere dağıtılır.</li></ol><p>Bir blockhain yapısını aşağıdaki görselden daha net anlayabiliriz. Burada ki header aslında yapılan işlemleri tutuyor, “timestamp” bloğun oluşturulma zamanını, nonce değeri madencilerin bulmak için uğraştıkları değeri ifade ediyor. Burada sadece temel işlemleri anlatacağım için bu detaylara çok girmedim. Başka bir blokların detaylarını da anlatmaya çalışacağım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1001/1*eyGBp-brSGJO8HfOHEDRAg.png" /></figure><p>Evet şimdiye kadar temel olarak blockchainin ne olduğunu, yapısını ve bir blok içerisinde ne olabileceğini öğrenmiş olduk.</p><p>Blockchain sistemi sunmuş olduğu bu özellikler sayesinde, veri manipülasyonuna karşı dirençli, güvenilir, şeffaf bir sistem sağlıyor. Web 3 dediğimiz alan da aslında bu blokchain sistemini temel alan bir alan diyebiliriz.</p><p>Tabi ki her sistemin olduğu gibi blockchain kendi zorlukları ve problemleri bulunuyor. Bunu başka bir yazımda ele almayı düşünüyorum ancak burada da önemli bir kaç tanesinden bahsedecek olursam:</p><ol><li>Blockchain ağları, özellikle yoğun işlem trafiği olduğunda yavaşlayabilir.</li><li>Blockchain ağlarında işlem ücretleri ve altyapı maliyetleri yüksek olabilir. Bunun için ekstra çalışmak gerekebilir.</li><li>Tüm işlemler, halka açık bir defterde kaydedilir ve bu, gizlilik kaygılarına neden olabilir. Kişisel verilerden çok önemli verilerin tutulması gerekir.</li><li>Blockchain’de yapılan işlemler genellikle geri alınamaz. Yanlış adreslere gönderilen kripto paralar geri alınamaz.</li></ol><p>Bunlar problemlerden sadece bir kaçı. Ancak yinede bu sistemlerin genel özellikleri bakıldığında finans, bankacılık, sağlık gayrimenkül, vb. gibi bir çok alanda verilerin daha güvenli bir şekilde tutulmasını, yapılacak işlemlerin daha güvenli bir şekilde yapılmasını sağlayacaktır.</p><p>Son olarak Temel Blockchain İşlemlerini de anlatıp bitirmek istiyorum. Bu işlemler, blockchain’in çalışmasını, veri bütünlüğünü ve güvenliğini sağlar.</p><h4>Transactions (İşlemler)</h4><p>Blockchain üzerindeki en temel operasyon, işlemlerdir. Bir veri ya da değer transferini ifade eder (örneğin, bir kripto para transferi).<br>- Kullanıcı, bir işlem oluşturur. <br>- İşlem, ağa yayınlanır ve doğrulama için düğümlere iletilir.</p><h4>Validation (Doğrulama)</h4><p>İşlemlerin geçerliliği kontrol edilir. Ağa eklenen işlemlerin ve blokların doğru olduğundan emin olma süreci.<br>- İşlem, düğümler tarafından doğrulanır.<br>- Konsensüs mekanizmaları (Proof of Work, Proof of Stake vb.) bu sürece rehberlik eder. (Buradaki mekanizmaları da başka bir yazımda anlatmak istiyorum.)</p><h4>Block Creation (Blok Oluşturma)</h4><p>Doğrulanan işlemler bir blokta toplanır. Belirli bir süre boyunca toplanan işlemlerden bir blok oluşturulur.<br>- Blok, hash’lenerek güvence altına alınır.</p><h4>Consensus Mechanism (Konsensüs Mekanizması)</h4><p>Yukarıda da bahsettiğim gibi bu konuyu bşaka bir yazımda ele alacağım ancak yinede burada bahsedilmesi gerektiğine karar verdim.<br>Ağdaki düğümler arasında fikir birliğine ulaşılır. Hangi bloğun zincire ekleneceğini belirlemek için kullanılan yöntem diyebiliriz kısaca.<br>- Proof of Work (PoW): Zorlu matematik problemleri çözülür.<br>- Proof of Stake (PoS): Sahip olunan token miktarına göre doğrulama yapılır.</p><h4>Block Addition (Blok Eklenmesi)</h4><p>Yeni blok zincire eklenir. Doğrulanan blok, blockchain zincirinin bir parçası olur.<br>- Blok, önceki bloğun hash’ini alarak kendisi ile bağlantısını oluşturur.<br>- Bu, zincirleme bir yapı oluşturur ve bloklar arasındaki bağlantıyı sağlar.</p><h4>Ledger Update (Defter Güncellemesi)</h4><p>Blok eklendikten sonra tüm düğümler defterlerini günceller. Blockchain ağı üzerindeki tüm katılımcıların yeni bloğu almaları gerekir ki bütünlük sağlansın.<br>- Güncellenmiş zincir, tüm düğümlere dağıtılır.</p><h4>Verification (Doğrulama)</h4><p>Blockchain üzerinde yapılan işlemler, geçmişteki kayıtlarla karşılaştırılır. İşlemin ve blokların geçerliliğinin sürekli olarak kontrol edilmesi gerekir böylece herhangi bir yanlış blok veya işlemde doğrulayabilinmesi içindir.<br>- Ağdaki kullanıclar, hash değerlerini ve işlem bütünlüğünü kontrol eder.</p><p>Evet bu yazımda blockchain temellerini anlatmaya çalıştım. Blockchain sistemi başlı başlına çok detaylı bir şey olduğundan temel olarak önemli gördüğüm konuları ele alıp anlatmaya çalıştım. Eksik veya yanlış gördüğünüz bir yer varsa lütfen bildirmekten çekinmeyin. :) Okuduğunuz için teşekkür ederim başka yazılarımda görüşmek üzere.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=47d24a7756bf" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Node.js ile AWS S3'te Dosya Yükleme ve Yönetme]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/node-js-ile-aws-s3te-dosya-y%C3%BCkleme-ve-y%C3%B6netme-7585e2b54f11?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/7585e2b54f11</guid>
            <category><![CDATA[aws-s3]]></category>
            <category><![CDATA[nodejs]]></category>
            <category><![CDATA[s3-bucket]]></category>
            <category><![CDATA[aws-sdk]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 12 Nov 2024 11:26:09 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-12T11:42:08.212Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/355/1*myg1jhJoTgStYio2PHW_nQ.png" /></figure><p>AWS S3 ile dosya yönetimi yapmak, uygulamanızda oldukça faydalı olabilir. Bu yazıda, Node.js ile S3&#39;e nasıl bağlanıp dosya yükleyebileceğinizi ve bu dosyalarla nasıl işlem yapabileceğinizi göstermeye çalışacağım.</p><h3>AWS S3 Nedir?</h3><p>Peki nedir bu AWS S3? Amazon Web Services (AWS) tarafından sunulan ölçeklenebilir bir bulut depolama hizmetidir. Bu servis, özellikle yüksek miktarda veriyi güvenli bir şekilde depolamak, yönetmek ve gerektiğinde erişmek için kullanılır. Amazon S3, dosyaları nesne (object) olarak saklar ve bu nesneler <em>bucket</em> adı verilen depolama birimlerinde organize edilir.</p><p>Amazon S3, genel olarak güvenilir, esnek ve düşük maliyetli bir bulut depolama çözümü sunarak kullanıcıların veriyi güvenle saklamalarını, yönetmelerini ve erişmelerini sağlar.</p><p>Yani bir uygulamamızda fotoğraf, video veya herhangi bir dosyayı saklayabilmemizi ve aynı zamanda buna hızlıca erişebilmemizi sağlar.</p><p>O halde birlikte bir S3 bucketı oluşturup, Node.js ile nasıl iletişime geçeceğimze bakalım.</p><h3>AWS S3 Bucket Oluşturma</h3><p>İlk olarak amazon üzerinden s3 servisine gidelim. <a href="https://us-east-1.console.aws.amazon.com/s3/">Buradaki</a> linkden ulaşabilirsiniz. Hesabınız yoksa aws zaten yönlendirmeleri yapacaktır, burada bir daha hesap açmayı göstermeyeceğim uzun olmaması adına.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZdmldDbTyb9P41xEVl3Mcw.png" /></figure><p>Hesap açıktıktan sonra bucket sayfasında yukarıdaki gibi bir sayfa karşılayacak. Burada yeni bir bucket oluştur diyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/858/1*JHNUBfPNIX1d7UN5KLcKnQ.png" /></figure><p>Daha sonra bir bucket adı (bucket adınız benzersiz olması gerekiyor) girdikten sonra dilerseniz önceki bucket ayarınızı da kopyalayabilirsiniz.</p><h3>AWS IAM</h3><p>Şimdi bucketımızı oluşturduk ancak bizim kullanıcımıza bu bucketı kullanabilmesi için yetki vermemiz gerekiyor. Burada da AWS IAM servisi karşımıza çıkıyor.</p><p>Kısaca AWS IAM , awshizmetlerine erişimi güvenli bir şekilde yönetmek için kullanılan bir kimlik ve erişim yönetimi servisidir. IAM, aws kaynaklarına kimlerin erişebileceğini, hangi kaynaklara ve hangi koşullarda erişebileceğini tanımlamanızı sağlar.</p><p><a href="https://us-east-1.console.aws.amazon.com/iam">Buradaki </a>linkten veya arama kısmına IAM yazdıktan sonra sol tarafta policies (Politikalar) kısmına geliyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ygWD33BLbSQl4gY2gd7k6g.png" /></figure><p>Burada aws sunduğu bir sürü politikalar var. Bu politikalar aws kaynaklarına erişimi kontrol eden kuralları tanımlayan json dosyalarıdır. Bu politikalar, IAM kullanıcılarının, gruplarının veya rollerinin AWS hizmetlerine ne tür erişim (okuma, yazma, silme, yönetme vb.) sağladığını belirler.</p><p>Burada kendimzi bir politika oluşturalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*vuSxZdI2AeD-uDRANiGkeg.png" /></figure><p>Burada servis kısmında şuanda S3 üzerinde işlem yaptığımızdan S3 seçiyoruz. Ve karşımıza böyle bir ekran çıkıyor. Burada ben direkt tüm aktivitileri seçtim (Okuma,yazma,listeleme gibi). Siz isterseniz tek tek hangilerinin yapabileceğini seçebilirsiniz.</p><p>Daha sonra biraz aşağı kaydırıp orada Resources kısmına geliyoruz. Burada şuanda bucket’lar ile işlem yapacağımız için Add ARNs diyip bu politikaya bir kaynak bağlıyoruz gibi düşünebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*qhXmrIH2XH-WkYd8MEMmuw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/878/1*p5zpSHU8AEKITYXShzZLkw.png" /></figure><p>Burada da gördüğünüz gibi oluşturduğumuz s3 ismi ile aynı şekilde girip s3 bucketımızı bu politikaya bağlamış olduk. Artık bu bucket için izinler geçerli hale gelmiş oldu.</p><p>Son olarak ileri dedikten sonra bir isim belirtmemizi istiyor. Onuda yaptıktan sonra politikamız artık kullanabilir halde.</p><p>Aws üzerinde birde kullanıcımıza oluşturduğumuz politikayı yani izinleri atamamız gerekecek.</p><p>IAM sayfasındayken sol menüden kullanıcılar sayfasına gelip kullanıcının üzerine tıklıyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*n6yf0dHK8Xaq-s6T8-N71w.png" /></figure><p>Böyle bir ekran karşılayacaktır. Burada izin ekle diyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*naJNrK7dzeOJ5CVr0fTR9w.png" /></figure><p>Politikaları doğrudan ekle dedikten sonra oluşturduğunuz politikanın ismini girip ekledikten sonra artık bucketınız, politikanız ve kullanıcınız kullanılabilir duruma geçti.</p><p>Son olarak uygulamalarımızda kullanabilmemiz için AWS üzerinde accessKeyId ve secretAccessKeyId değerlerini almamız gerekiyor. Aynı sekmeden güvenlik kimlik bilgileri kısmına geliyoruz ve aşağıda erişim anahtarları kısmında yeni bir anahtar çifti oluşturuyoruz. Oluşturduktan sonra secretAccessKeyId bir daha göremeyeceğiniz için kaydedin. Aşağıdaki gibi bir alan oluşacak artık uygulamalarımızda kullanabileceğiz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*fAjDkKWFqJpHty7phgWGhQ.png" /></figure><p>Şimdiye kadar her şeyi aws üzerinde yaptık peki bir kodlama örneğinde nasıl bağlanacağız nasıl bir fotoğraf yükleyeceğiz veya yüklediğimiz fotoğrafı kullanabileceğiz birde ona bakalım.</p><h3>Nodejs — AWS</h3><p>İlk olarak bir nodejs projesi oluşturduktan sonra (hızlıca bir express sunucu oluşturdum burada bir daha göstermiyorum) gerekli olan kütüphaneleri yükleyelim.</p><p>npm install aws-sdk @aws-sdk/client-s3</p><p>dedikten sonra artık konfigurasyonları yapabiliriz.</p><pre>// s3-v3.ts<br>import { S3Client, PutObjectCommand, GetObjectCommand, PutObjectCommandOutput, GetObjectCommandOutput, ObjectCannedACL } from &#39;@aws-sdk/client-s3&#39;;<br>import * as fs from &#39;fs&#39;;<br>import { Readable } from &#39;stream&#39;;<br><br>const bucketName = process.env.AWS_BUCKET_NAME;<br>const region = process.env.AWS_BUCKET_REGION;<br>const publicKey = process.env.AWS_PUBLIC_KEY;<br>const secretKey = process.env.AWS_SECRET_KEY;<br><br>if (!publicKey || !secretKey) {<br>    throw new Error(&quot;AWS credentials are not set&quot;);<br>}<br><br>const s3 = new S3Client({<br>    region: region,<br>    credentials: {<br>        accessKeyId: publicKey,<br>        secretAccessKey: secretKey<br>    }<br>});<br><br>export async function uploadFile(file: any): Promise&lt;PutObjectCommandOutput&gt; {<br>    if (!bucketName) {<br>        throw new Error(&quot;Bucket name is not defined&quot;);<br>    }<br><br>    const fileStream = fs.createReadStream(file.path);<br>    <br>    const uploadParams = {<br>        Bucket: bucketName,<br>        Body: fileStream,<br>        Key: file.filename,<br>        ACL: ObjectCannedACL.public_read,<br>        ContentType:&quot;image/png&quot;<br>    };<br><br>    const command = new PutObjectCommand(uploadParams);<br><br>    try {<br>        const data = await s3.send(command);<br>        return data;<br>    } catch (err) {<br>        throw new Error(`Error uploading file: ${err}`);<br>    }<br>}<br><br>export async function getFileStream(fileKey: string): Promise&lt;Readable&gt; {<br>    if (!bucketName) {<br>        throw new Error(&quot;Bucket name is not defined&quot;);<br>    }<br><br>    const params = {<br>        Bucket: bucketName,<br>        Key: fileKey<br>    };<br><br>    const command = new GetObjectCommand(params);<br><br>    try {<br>        const data = await s3.send(command);<br>        if (data.Body) {<br>            return data.Body as Readable;<br>        } else {<br>            throw new Error(&quot;File stream not found&quot;);<br>        }<br>    } catch (err) {<br>        throw new Error(`Error fetching file: ${err}`);<br>    }<br>}</pre><p>Burada gerekli olan fonksiyonları alıyoruz. Ve ortam değişkenlerimizi belirtiyoruz.</p><ol><li>bucketName belirlediğimiz bucket ismimiz</li><li>region hangi bölge üzerinden aws bağlandığımız (default olarak us-east-1 dir)</li><li>public ve secret keyler de oluşturduğumuz erişim anahtaları</li></ol><p>Daha sonra yeni bir S3Client ile s3 servisine bağlanıyoruz.</p><p>uploadFile fonksiyonu ile s3 bucketımıza dosya yükleme işlemini yapacağız. İlk olarak gelen dosyayı okuyoruz. uploadParams değişkeninde de bucketa yollayacağım parametreler yer alıyor.</p><ol><li>Body: okuduğumuz dosyayı gösteriyoruz</li><li>Key: her dosyanın benzersiz bir keyi olması gerekiyor burada dosyanın filename olsun dedim.</li><li>ACL: yüklediğimiz dosyanın gizliliğini belirtiyoruz. Burada public_read yaparak public olarak erişilebilir hale getirdik.</li><li>ContentType: Opsiyonel bir alan ben şuan sadece fotoğraf yüklediğimden png olarak belirttim.</li></ol><p>Aws&#39;in PutObjectCommand fonksiyonu ile komutumuzu oluşturuyoruz (bu aws-sdk v3 de geliyor). Ve son olarak send fonksiyonu ile komutu yolluyoruz.</p><p>getFileStream fonksiyonu ile de yüklediğimiz dosyaları çekme işlemini yapıyoruz. Burada paramslarda aynı olduğundan yazmıyorum. Farklı olarak GetObjectCommand fonksiyonu ile object çağırma komutunu oluşturuyoruz ve tekrardan send fonksiyonu ile gönderiyoruz. Readable olarak gelen datanın bodysini alıyoruz.</p><pre>// index.ts<br>import dotenv from &#39;dotenv&#39;<br>dotenv.config();<br>import multer from &#39;multer&#39;<br>import express from &#39;express&#39;<br>import * as fs from &#39;fs&#39;<br>import util from &#39;util&#39;<br>import { getFileStream, uploadFile } from &#39;./s3-v3&#39;;<br><br>const app = express();<br>const upload = multer({dest:&#39;uploads/&#39;})<br>const unlinkFile = util.promisify(fs.unlink)<br><br>app.get(&#39;/:key&#39;, async(req,res) =&gt; {<br>    const key:string = req.params.key;<br><br>    const readStream = await getFileStream(key);<br>    <br>    readStream.pipe(res)<br>})<br><br>app.post(&#39;&#39;, upload.single(&#39;image&#39;), async (req,res) =&gt; {<br>    const file = req.file;<br>    <br>    if (!file) {<br>        throw new Error(&#39;there is no file&#39;)<br>    }<br>    const result = await uploadFile(file);<br>    console.log(result);<br>    <br>    await unlinkFile(file?.path)<br><br>    const s3FilePath = `https://yesari-s3-bucket.s3.us-east-1.amazonaws.com/${file.filename}`<br>    <br>    res.status(201).json(s3FilePath)<br>})<br><br>app.listen(8080, () =&gt; {<br>    console.log(`Server running on 8080`);<br>})</pre><p>index.ts dosyamızda da klasik bir express sunucusu oluşturduk ve multer ile dosya yükleme işlemini yaptım. Burada dosyaları geçici olarak uploads klasörüne yükleme yapacak.</p><p>Upload apisinde dosyamızı file olarak alıyoruz. Daha sonra s3-v3 dosyamızda oluşturduğumuz uploadFile fonksiyonuna gönderiyoruz. Bir hata durumu yoksa unlinkFile komutuz da uploads klasöründe geçici olarak tuttuğu dosyayı silerek sunucumuzda gereksiz bir dosya tutma işlemini ortadan kaldıracak. Ve en sonda da <a href="https://yesari-s3-bucket.s3.us-east-1.amazonaws.com/">https://yesari-s3-bucket.s3.us-east-1.amazonaws.com</a> bu sabit s3 bucketımızın yolu, yüklenen dosya da / ifadesinden sonraki keyimiz ve bu da bizim filename olarak belirttiğimiz şey aslında. Bunu da yanıt olarak dönderiyoruz.</p><p>Get apisinde de key params olarak urlden alıyoruz. getFileStream fonksiyonuna keyi gönderip oradan bu keyde bir dosya varsa getirmesini istiyoruz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/796/1*TrXqJ0oTcvaMwAH1UQgYYw.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*dzCArOzu9ehScODUJFbE7A.png" /></figure><p>Gördüğümüz gibi yüklediğimiz dosya bucket’ımıza sıkıntısız bir şekilde yüklenmiş.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*ZWEUzbiBhSbyOAjK--k7OA.png" /></figure><p>Burada da yüklenen dosyanın get isteği ile çıktısı.</p><p>Hatta dilerseniz direkt olarak aws url’inden de görebilirsiniz. Örnek olarak <a href="https://yesari-s3-bucket.s3.us-east-1.amazonaws.com/b6780f385eda3f2fd4a9308c3bd401ba">https://yesari-s3-bucket.s3.us-east-1.amazonaws.com/b6780f385eda3f2fd4a9308c3bd401ba</a> adresine gittiğimizde fotoğrafı görebiliriz.</p><p><strong>Sonuç olarak</strong>, AWS S3 ile Node.js’i entegre ederek dosya yükleme ve indirme işlemlerini nasıl kolayca gerçekleştirebileceğimizi görmüş olduk. Umarım adım adım izlediğimiz bu süreç, sizlere de faydalı olmuştur.</p><p>Github üzerinden ulaşmak için: <a href="https://github.com/Yesarib/aws-s3">https://github.com/Yesarib/aws-s3</a></p><h3>Kaynaklar</h3><p><a href="https://docs.aws.amazon.com/AWSJavaScriptSDK/v3/latest/">AWS SDK for JavaScript v3</a></p><p><a href="https://www.sammeechward.com/upload-images-to-s3-from-node-back-end">https://www.sammeechward.com/upload-images-to-s3-from-node-back-end</a></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=7585e2b54f11" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Node.js-Streams Nedir ?]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/node-js-streams-nedir-85730f25d6d4?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/85730f25d6d4</guid>
            <category><![CDATA[big-data-management]]></category>
            <category><![CDATA[nodejs]]></category>
            <category><![CDATA[nodejs-stream]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 03 Nov 2024 13:08:32 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-11-03T15:37:42.687Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zrjL-eRuXTKiJa98j_XHlQ.png" /></figure><h3>Node.js-Streams Nedir ?</h3><p>Node.js ile çalışmaya başladığımızda, muhtemelen verileri işleme ve yönetme yöntemleri hakkında en optimize yöntemleri ararız.</p><p>Düşünelim ki, büyük bir dosyayı sunucumuza yüklemek zorunda kalıyoruz. Bu dosyayı bir seferde okumak yerine, onu parça parça işlemek çok daha verimli. İşte tam burada stream’ler devreye giriyor. Hem bellek kullanımını optimize ediyor hem de performansı artırıyor.</p><p>Bu yazıda, stream’lerin ne olduğunu, nasıl çalıştığını ve projelerinizde nasıl kullanabileceğimizi anlatmaya çalışacağım.</p><h3>Streams</h3><p>Node.js’de <strong>streams</strong> (akışlar), büyük veri parçalarını yönetmek ve işlemler sırasında belleği verimli kullanmak için kullanılan bir yapı sağlar. Streams, veriyi parça parça okuyup işlemeye olanak tanır, bu da özellikle büyük dosyalarla veya sürekli veri akışlarıyla çalışırken oldukça avantajlıdır.</p><p>Yani bir sunucumuzda dosya yükleme, kopyalama gibi işlemleri yaparken ve bu dosyaların büyük boyutlu bir dosya olduğu zamanlarda stream bunu arka planda parça parça yaparak en optimize bir şekilde sonuç sağlıyor.</p><p>Streams, özellikle şunları yaparken kullanışlıdır:</p><ol><li><strong>Bellek Verimliliği</strong>: Büyük bir dosyayı tümüyle belleğe yüklemek yerine, parça parça okur ve işler, böylece bellek kullanımını düşük tutar.</li><li><strong>Performans Artışı</strong>: Veriler parça parça işlendiğinden, işlemler daha hızlı ve verimli hale gelir. Örneğin, bir dosyanın tamamını okumadan önce bazı işlemleri başlatabilirsiniz.</li><li><strong>Gerçek Zamanlı Veri İşleme</strong>: Streams, gerçek zamanlı veri akışlarıyla (örneğin, video veya ses akışı, HTTP istek/cevapları) çalışmak için idealdir.</li></ol><p>Streams’lerin 4 ana türü vardır. Bunlar normal bir dosya okuma yazma işlemlerine çok benzer aslında.</p><ol><li><strong>Readable (Okunabilir)</strong>: Dış kaynaktan veri okumak için kullanılır. Örneğin, dosya sisteminden bir dosya okumak.</li><li><strong>Writable (Yazılabilir)</strong>: Veriyi bir hedefe yazmak için kullanılır. Örneğin, bir dosyaya veri yazmak.</li><li><strong>Duplex (Çift Yönlü)</strong>: Hem veri okumak hem de yazmak için kullanılabilir. Örneğin, bir ağ soketi.</li><li><strong>Transform (Dönüştürücü)</strong>: Okunan veriyi belirli bir işlemden geçirip değiştirir ve dönüştürülmüş olarak yazar. Örneğin, veriyi sıkıştırma ya da şifreleme.</li></ol><p>Hemen ufak bir proje üzerinden ve kod üzerinden anlatmaya çalışayım. Projemiz sunucuya bir dosya yükletmeyi sağlayan bir API sunan sunucu olsun. Streams’ler ile bunu çok daha optimize bir şekilde nasıl yapılabilir onu gösterelim.</p><pre>import express from &#39;express&#39;<br>import fs from &#39;fs&#39;<br>import multer from &#39;multer&#39;<br>import path from &quot;path&quot;<br>import { dirname } from &#39;path&#39;;<br>import { fileURLToPath } from &#39;url&#39;;<br>import { Transform } from &#39;stream&#39;;<br><br>const app = express();<br>const PORT: number = 5000;<br><br>const upload = multer({ dest: &#39;temp/&#39; })<br><br>const __filename = fileURLToPath(import.meta.url);<br>const __dirname = dirname(__filename);<br><br>const uploadsDir = path.join(__dirname, &#39;uploads&#39;);<br>if (!fs.existsSync(uploadsDir)) {<br>    fs.mkdirSync(uploadsDir, { recursive: true }); <br>}<br><br>app.post(&#39;/upload&#39;, upload.single(&#39;file&#39;), async (req, res) =&gt; {<br>   <br>    const tempPath = req.file.path;<br>    const targetPath = path.join(uploadsDir, req.file.originalname);<br>    <br>    const readStream = fs.createReadStream(tempPath);<br>    const writeStream = fs.createWriteStream(targetPath);<br><br>    readStream.pipe(writeStream)<br><br><br>    writeStream.on(&#39;finish&#39;, () =&gt; {<br>        fs.unlink(tempPath, (err) =&gt; {<br>            if (err) return res.status(500).send(&quot;File is not uploaded&quot;);<br>            res.send(&#39;File successfully uploaded&#39;)<br>        })<br><br>        // operations here <br>        // Example: creating log file or adding logs to log file <br>        // Example: db updating <br>    })<br><br>    writeStream.on(&#39;error&#39;, (err) =&gt; {<br>        console.log(&quot;Write error : &quot;, err);<br>        res.status(500).send(&quot;File is not uploaded&quot;);<br>    })<br>})<br><br>app.post(&#39;/upload/chunk&#39;, upload.single(&#39;file&#39;), async (req, res) =&gt; {<br>    const tempPath = req.file.path;<br>    const targetPath = path.join(uploadsDir, req.file.originalname);<br><br>    const transformStream = new Transform({<br>        transform(chunk, encoding, callback) {<br>            console.log(&#39;Chunk received:&#39;, chunk.toString());<br>            this.push(chunk.toString().toUpperCase());<br>            callback();<br>        }<br>    });<br><br>    const readStream = fs.createReadStream(tempPath);<br>    const writeStream = fs.createWriteStream(targetPath);<br><br>    readStream<br>        .pipe(transformStream)<br>        .pipe(writeStream);<br><br>    writeStream.on(&#39;finish&#39;, () =&gt; {<br>        fs.unlink(tempPath, (err) =&gt; {<br>            if (err) return res.status(500).send(&quot;File is not uploaded&quot;);<br>            res.send(&#39;File successfully uploaded and transformed&#39;);<br>        });<br>    });<br><br>    writeStream.on(&#39;error&#39;, (err) =&gt; {<br>        console.log(&quot;Write error:&quot;, err);<br>        res.status(500).send(&quot;File is not uploaded&quot;);<br>    });<br>});<br><br><br>app.listen(PORT, () =&gt; {<br>    console.log(`Server is running on ${PORT}`);<br>})</pre><p>Burada express ile ufak bir API sunucusu hazırladık. Multer kütüphanesi ile dosya yükleme işlemleri ile bu endpoint’e POST isteği yapıldığında, upload.single(&#39;file&#39;) middleware&#39;i ile bir dosya yüklemesi yapılır.</p><p>Geçici dosya yolu (tempPath) ve hedef dosya yolu (targetPath) belirlenir. Hedef yol, uploads dizininde yüklenen dosyanın orijinal adıyla oluşturduk.</p><p>fs.createReadStream fonksiyonu, bir dosyayı okumak için bir okunabilir stream oluşturur. Bu, dosyanın içeriğini parça parça okuyarak belleğe yüklemeye gerek kalmadan işlem yapmamızı sağlar.</p><p>fs.createWriteStream fonksiyonu, bir dosyaya veri yazmak için bir yazılabilir stream oluşturur. Bu, verileri dosyaya doğrudan yazarken belleği etkin bir şekilde kullanmamızı sağlar.</p><p>readStream.pipe(writeStream) ile de belirlenen dosyaya yazma işlemini yapmasını sağlıyoruz. pipe, bir okunabilir stream&#39;den (örneğin, bir dosya okuma işlemi) veri alıp, bu veriyi bir yazılabilir stream&#39;e (örneğin, bir dosya yazma işlemi) yönlendiren bir yöntemdir. Bu yöntem, veri akışını yönetmek için birçok işlem yapmadan, iki stream arasında doğrudan bir bağlantı kurar.</p><p>writeStream.on(‘finish’, ()) işlemi, bizim yapmak istediğimiz işlemler tamamlandıktan sonra istediğimiz fonksiyonları çalıştırabileceğimiz yerler. Örnek olarak burada dosya yüklendiğinde geçiçi olarak sakladığımız yerde artık silinmesini sağlıyoruz. Buna bir log tutmak için gerekli işlemler veya veritabanında yeni dosyayı güncellemek gibi işlemleri yapabiliriz.</p><p>writeStream.on(‘error’, (err)) yapılan işlemlerde bir hata olması durumunda bu hatayı ele almak için bir dinleyici olarak düşünebiliriz.</p><p>chunk apisinde ise transformStream adlı bir Transform stream tanımlıyoruz. Her bir chunk alındığında, chunk&#39;ı string olarak alıp toUpperCase() ile büyük harfe çeviriyor ve böylece hedef dosyaya bu işlenmiş veriyi yazıyoruz.</p><p>console.log(&#39;Chunk received:&#39;, chunk.toString()); satırında her chunk’ın okunması sırasında terminale loglanmasını sağlıyoruz. Bu, her bir parçanın işleme alındığını ve nasıl bir işlem yapıldığını gözlemlememize olanak tanır.</p><p>Şimdi aslında buradan bakılarak ekstra veya farklı bir kopyalama işlemi göremeyebiliriz. Bunun optimizasyonu veya faydası ne olur diyebilirsiniz. Buradaki yapılan küçük proje ve yaptığım testler bir kaç fotoğraf yükleme veya txt gibi dosyaları yükleme işlemleri. Ancak büyük veriler ile çalışıldığında Streamsler arka planda bunu parça parça işlediğinden hem daha hızlı hem de daha optimize bir şekilde ele alıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1003/1*716tCOjZr-8feFFsncqdUQ.png" /></figure><p>Burada boyutu yaklaşık 1GB olan bir txt dosyasını stream ile yapıp kopyalama işlemini yaptık. Bu tarz dosyalarda çok büyük bir farklılık göremesek te arka planda bunu parça parça halinde sunucumuzu yormadan ve bellek kullanımını optimize bir şekilde ele alıp işlemi yapıyor.</p><h3>Sonuç</h3><p>Stream’ler, bellek verimliliğini artırarak ve performansı iyileştirerek, özellikle büyük dosyalarla çalışırken önemli avantajlar sunar. Bir dosyayı belleğe tamamen yüklemek yerine, parçalar halinde işlemek, sunucunun kaynaklarını daha etkin bir şekilde kullanmanızı sağlar.</p><p>Projemizde, bir API aracılığıyla dosya yükleme işlemini gerçekleştirdik ve stream’lerin işleyişini gözler önüne serdik. Bu yöntemi kullanarak, hem kullanıcı deneyimini iyileştirirken hem de sistem performansını artırmış olduk.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=85730f25d6d4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Node.js Worker Threads]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/node-js-worker-threads-91ccc94124d9?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/91ccc94124d9</guid>
            <category><![CDATA[nodejs]]></category>
            <category><![CDATA[workers]]></category>
            <category><![CDATA[thread-workers]]></category>
            <category><![CDATA[threads]]></category>
            <category><![CDATA[nodejs-threads]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 28 Sep 2024 09:02:09 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-09-28T09:02:09.804Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*KDg0wFVbOBA-2Q2CTG9ZlA.jpeg" /></figure><p>Node.js, yüksek performanslı, asenkron ve tek iş parçacıklı bir mimariye sahiptir. Ancak, bazı durumlarda uzun süreli işlemler ana threadimizi engelleyerek işlemleri bloklayabilir ve kullanıcı deneyimini olumsuz etkileyebilir. Bu yazıda, Node.js üzerinde worker threads kullanarak nasıl blocking ve non-blocking senaryoları oluşturabileceğimizi göstermeye çalışacağım.</p><h3>Worker Threads Nedir?</h3><p>Worker Threads, yoğun CPU işlemlerini paralel olarak gerçekleştirmek için harika bir araç. Node.js, temel olarak tek bir thread üzerinde çalışıyor, bu da demek oluyor ki, ağır bir işlem yapıldığında ana thread’i bloke edebiliyor. Yani, bir hesaplama işlemi yapılıyorsa, kullanıcılar beklerken uygulama yanıt vermemeye başlayabilir. Bu durum, kullanıcı deneyimini olumsuz etkiler. Kimse o yoğun iş gücünü beklemek istemez.</p><p>Peki, Worker Threads bu sorunu nasıl çözüyor? Aslında oldukça basit: CPU üzerinde aynı anda birden fazla thread oluşturmamıza olanak tanıyor. Yani, yoğun işlem gücü gerektiren bir işi arka planda bir worker thread’e devredip, ana thread’in diğer işlere devam etmesine izin veriyoruz. Bu, performansı artırıyor ve uygulamanızın daha duyarlı olmasını sağlıyor.</p><p>Örneğin, bir hesaplama işlemi veya büyük bir veri seti üzerinde analiz yaparken, bu işlemleri worker thread’lerde gerçekleştirebiliriz. Böylece ana uygulamamız, kullanıcıların isteklerine hızlı bir şekilde yanıt verebiliyor. Çoğu zaman, kullanıcılar uygulamanın yanıt vermesini beklerken, biz arka planda yoğun hesaplamalar yapıyoruz.</p><p>Şimdi, ufak bir örnek proje üzerinden Worker Threads’lerin nasıl kullanıldığına ve daha iyi anlamaya çalışalım.</p><pre>const express = require(&#39;express&#39;)<br><br>const app = express();<br>const port = 8080;<br><br>app.get(&#39;/non-blocking&#39;, async(req,res) =&gt; {<br>    res.status(200).send(&#39;Non-Blocking&#39;)<br>})<br><br><br>app.get(&#39;/blocking&#39;, async(req,res) =&gt; {<br>    let counter = 0;<br>    for (let i =0; i&lt;5_000_000_000; i++) {<br>        counter++;<br>    }<br><br>    res.status(200).send(`Blocking page ${counter}`)<br><br>})<br><br>app.listen(port, () =&gt; {<br>    console.log(&quot;Server started!&quot;);<br>})</pre><p>Bu şekilde basit bir Express uygulaması oluşturalım. Gördüğümüz gibi, blocking API&#39;sinde yoğun bir hesaplama işlemi var. non-blocking işlemi ise düz bir şekilde mesaj iletiyor. Şimdi projeyi ayağa kaldırıp her iki API&#39;yi tarayıcıda çağıralım.</p><p>İlk olarak, non-blocking API&#39;sine istek atıldığında 3-4 ms bir süre ile anlık cevap geliyor. Ancak blocking API&#39;sine istek attığımızda 4-5 saniyelik bir süre ile cevap alıyoruz. Aslında burada hiç bir problem yok. Ancak biz önce blocking API&#39;sini çağırıp daha sonra non-blocking API&#39;sini çağırırsak, normalde 3-4 ms cevap veren API, önceki işlemin bitmesini bekleyip öyle bize bir sonuç veriyor. Yani, non-blocking API&#39;sinin yanıt süresi, blocking API&#39;sinin tamamlanmasını beklediği için artıyor.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*lksgpwUAGeNHa7lgPy2-8w.png" /></figure><p>Yukarıda da görüldüğü gibi non-blocking 3.76 sn lik bir cevap verme süresine sahip.</p><h3>Worker Threads ile Optimize Etme</h3><p>Şimdi de Worker Threads ile bunu nasıl optimize edeceğimize bakalım. İlk önce worker.js adında bir dosya oluşturup yapmasını istediğimiz işlemi burada yazıyoruz.</p><pre>// worker.js<br>const { parentPort } = require(&#39;worker_threads&#39;)<br><br>let counter = 0;<br>for (let i = 0; i &lt; 5_000_000_000; i++) {<br>    counter++;<br>}<br><br>parentPort.postMessage(counter)</pre><p>Burada worker_threads modülünden parentPort işlemini alıyoruz. Bu yeni oluşturulan threadin işlemi bitirdiğinde bizim main threade bitirdiğine dair veriyi göndermeye yarayacak.</p><p>Daha sonra index.js Worker Threadse uygun bir şekilde güncellersek;</p><pre>// index.js<br>const express = require(&#39;express&#39;)<br>const { Worker } = require(&#39;worker_threads&#39;)<br><br>const app = express();<br>const port = 8080;<br><br>app.get(&#39;/non-blocking&#39;, async(req,res) =&gt; {<br>    res.status(200).send(&#39;Non-Blocking&#39;)<br>})<br><br>app.get(&#39;/blocking&#39;, async(req,res) =&gt; {<br>    const worker = new Worker(&#39;./worker.js&#39;)<br><br>    worker.on(&#39;message&#39;, (data) =&gt; {<br>        res.status(200).send(`Blocking page ${data}`)<br>    })<br>    <br>    worker.on(&#39;error&#39;, (data) =&gt; {<br>        res.status(404).send(`Blocking page error ${data}`)<br>    })<br><br>})<br><br>app.listen(port, () =&gt; {<br>    console.log(&quot;Server started!&quot;);<br>})</pre><p>Burada worker_threads modülünde bir Worker oluşturuyoruz. Bu worker, belirttiğimiz worker.js dosyasını çalıştıracak. Yani, worker.js dosyasında yazılan kodlar, bu yeni iş parçacığında çalışacak.</p><p>worker.on(‘message’, (data)) ile worker’dan gelen mesajları dinliyoruz. Worker, işlemi tamamladığında main threade sonuç gönderecek. data, worker tarafından gönderilen sonuç olacak ve bu sonuçla birlikte api yanıtını gönderiyoruz.</p><p>Şimdi tekrardan cevap sürelerini karşılaştıralım. Yine ilk önce blocking sonra non-blocking apisini çağıralım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zcuGz9R-2QcB6EYPdEfHZQ.png" /></figure><p>Bu sefer görüldüğü gibi blocking apisi yine işlem gücü yüksek olduğundan 4.84 saniyede tamamladı ancak blocking apisi 4ms de hızlıca yanıtı verdi. Yani her iki apiye istek atıldığında oluşturduğumuz yeni thread arkada yoğun işlem gücü gerektiren işlemi yaptı, diğer işlemleri main threadimiz devam ederek hızlı bir şekilde yanıtlar döndü. Birbirini bloklamadan kullanıcı deneyimini yükseltti.</p><p>Bu yazıda, blocking ve non-blocking senaryoları ile bu senaryoları Worker Threads ile nasıl optimize edebileceğimizi anlatmaya çalıştım. Node.js üzerinde Worker Threads kullanmak, uygulamalarımızın performansını önemli ölçüde artırabilir. Uzun süren CPU işlemlerinin main thread’i bloke etmeden, arka planda çalışan worker thread’ler aracılığıyla gerçekleştirilmesi, kullanıcı deneyimini iyileştirir. Bu sayede kullanıcılar, işlemlerin tamamlanmasını beklemeden uygulamalarla etkileşimde bulunabilirler.</p><p>Bu yazıda, Node.js üzerindeki Worker Threads hakkında derinlemesine bilgi edinmek için bu <a href="https://www.youtube.com/watch?v=MuwJJrfIfsU&amp;list=PL5Lsd0YA4OMGN86vWiW7O52izu-cTxcS3&amp;index=1">YouTube videosunu </a>temel aldım. Video, Worker Threads’in nasıl çalıştığını ve uzun süreli işlemlerin ana thread’i nasıl etkilediğini anlaşılır bir şekilde açıklıyor. Bu kaynak, yazıyı hazırlarken büyük bir yardımcı oldu.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=91ccc94124d9" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Node.js ve RabbitMQ ile Mikroservisler Arasında Mesajlaşma]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/node-js-ve-rabbitmq-ile-mikroservisler-aras%C4%B1nda-mesajla%C5%9Fma-d4785725e36d?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d4785725e36d</guid>
            <category><![CDATA[queue]]></category>
            <category><![CDATA[microservices]]></category>
            <category><![CDATA[message-broker]]></category>
            <category><![CDATA[nodejs]]></category>
            <category><![CDATA[rabbitmq]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 22 Sep 2024 09:52:30 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-09-22T09:52:30.332Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*Fdl9b8vly5YvT6Lyv_RN2Q.jpeg" /></figure><p>Yazılım projelerinde mikro servisler, sistemler arası mesaj alışverişi ve asenkron işlemler yaygın bir hale geldi. Bu noktada <strong>message broker</strong>’lar devreye girer. Bu yazıda, message broker kavramını, RabbitMQ’nun ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını Node.js ile örnek üzerinden açıklamaya çalışacağım.</p><h3>Message Broker Nedir?</h3><p>Message broker, uygulamalar arasında mesaj alışverişini sağlayan bir <strong>ara katman</strong> yazılımıdır. Sistemler arası iletişimi kolaylaştırır ve genellikle <strong>asenkron</strong> yapıların kurulmasını sağlar.<br>Bir message broker şu görevleri üstlenir:</p><ul><li><strong>Mesajları alır ve iletir.</strong></li><li><strong>Üreticiler (producers) ile tüketiciler (consumers) arasında köprü oluşturur.</strong></li><li><strong>Mesaj kuyruklarını (queues) yönetir.</strong></li></ul><h3>Peki RabbitMQ Nedir Ne İşe Yarar?</h3><p><strong>RabbitMQ</strong>, yaygın kullanılan, açık kaynaklı bir message broker’dır. <strong>Advanced Message Queuing Protocol (AMQP)</strong>’yi destekler ve mesajları sıraya koyarak iletir. RabbitMQ, <strong>publish-subscribe</strong> ve <strong>point-to-point</strong> gibi mesajlaşma modellerini destekler.</p><p>Şimdi publisher ve consumers olarak ele alalım. Publisher’lar RabbitMQ üzerindeki kuyruklara verileri göndermeye yarayan fonksiyonlardır. Consumer’lar ise bu kuyruklara gelen verileri işleyip daha sonrada o görevi bitiren fonksiyonlardır.</p><p>Şimdi message brokerların ve RabbitMQ ne olduğunu ve ne işe yaradığını öğrendiğimize göre bir uygulama ile daha da netleştirerek anlatmaya çalışayım.</p><p>İlk olarak RabbitMQ docker üzerinden başlatmamız gerekecek.</p><pre>docker pull rabbitmq<br>docker run -it -d --name rabbitmq -p 5672:5672 -p 15672:15672 rabbitmq</pre><p>Bu şekilde çalıştırdıktan sonra RabbitMQ <a href="http://localhost:15672/">localhost:15672</a> adresinden erişilebilir bir şekilde başlatır. Ayrıca, RabbitMQ’nun yönetim ara yüzüne erişim için http://<a href="http://localhost:15672/">localhost:15672</a> adresini kullanabiliriz.</p><p>Node.js örneğine gelmeden önce oluşturduğum projeyi anlatayım. Proje bir mikroservis yapısıyla kurulmuş Node.js projesidir. Burada “order” ve “event” mikroservisleri arasında RabbitMQ iletişimini göstermeye çalışacağım.</p><h3>Node.js ile RabbitMQ Bağlantısı</h3><p>RabbitMQ docker üzerinden başlattıktan sonra Node.js projemizde RabbitMQ bağlanabilmek için “amqplib” kütüphanesini yüklememiz gerekiyor. Bu kütüphane sayesinde RabbitMQ işlevlerini kolayca ele alabiliyoruz.</p><pre>npm install amqplib</pre><p>Projemizde “Order” mikroservisi gelen siparişleri oluşturduktan sonra “Event” mikroservisine RabbitMQ ile veri göndertecek ve burada da gerekli olan işlemleri yapıp tamamlayacak şekilde olacak.</p><p>Yani burada “Order” servisi aslında bir publisher, “Event” servisi ise bir consumer oluyor.</p><h3>RabbitMQ Bağlantısı</h3><p>Her iki serviste de aynı bağlantı olacağından tek bir yerde göstereyim.</p><pre>import amqp from &#39;amqplib&#39;;<br><br>const RABBITMQ_URL: string = process.env.RABBITMQ_URL;<br><br>let connection: amqp.Connection | null = null;<br>let channel: amqp.Channel | null = null;<br><br>export async function connect() {<br>    if (!connection) {<br>        connection = await amqp.connect(RABBITMQ_URL);<br>    }<br>    if (!channel) {<br>        channel = await connection.createChannel();<br>    }<br>    return channel;<br>}</pre><p>.env dosyamızda belirlediğimiz url ile amqplib kütüphanesi yardımı ile RabbitMQ’ya bağlanıyoruz.</p><h3>Order Servisi</h3><p>Order servisi dediğimiz gibi bir publisher olduğundan verileri iletmesi gerekecek.</p><pre>import { connect } from &quot;../config/rabbitmq&quot;;<br>import { IProduct } from &quot;../models/order.model&quot;<br><br>interface OrderData {<br>    companyId: string,<br>    tableId: string,<br>    products: IProduct[]<br>}<br><br>export const sendOrderInfo = async (orderData: OrderData) =&gt; {<br>    try {<br>        const channel = await connect()<br>        const queue = &#39;order_info&#39;<br>        await channel.assertQueue(queue, { durable: true })<br><br>        await channel.sendToQueue(queue, Buffer.from(<br>            JSON.stringify({<br>                orderData<br>            })<br>        ))<br>    } catch (error) {<br>        console.log(error);<br>        throw error<br>    }<br>}</pre><p>Burada oluşturduğumuz RabbitMQ bağlantısı ile bir queue yani bu verilerin hangi kuyrukda olması gerektiğini belirtmemiz için kuyruk adı belirliyoruz (order_info). Daha sonra kanal bağlantısını oluşturup, sendToQueue fonksiyonu ile belirlenen kuyruğa gelen verileri yukarıdaki gibi gönderiyoruz.</p><h3>Event Servisi</h3><p>Gelelim bu RabbitMQ üzerindeki kuyruklara gelen verileri nasıl alıp işleyebileceğimize.</p><p>Event servisimiz de bir consumer olarak çalışıyor. Verileri alıp işleyip bitirecek.</p><pre>import { connect } from &quot;../config/rabbitmq&quot;;<br>import { IProduct, sendOrderInfo } from &quot;../services/sendOrder.services&quot;;<br><br>interface OrderData {<br>    orderData: {<br>        companyId: string;<br>        tableId: string;<br>        products: IProduct[];<br>    }<br>}<br><br>export async function start() {<br>    const channel = await connect();<br>    const queue = &#39;order_info&#39;;<br>    await channel.assertQueue(queue, { durable: true });<br>    console.log(`Waiting for orders in ${queue}`);<br><br>    channel.consume(queue, async (data) =&gt; {<br>        try {<br>            if (data !== null) {<br>                const parsedData = JSON.parse(data.content.toString());<br><br>                if (!parsedData.orderData ||<br>                    typeof parsedData.orderData.companyId !== &#39;string&#39; ||<br>                    typeof parsedData.orderData.tableId !== &#39;string&#39; ||<br>                    !Array.isArray(parsedData.orderData.products)<br>                ) {<br>                    throw new Error(&quot;Invalid data format&quot;);<br>                }<br><br>                const orderData = parsedData.orderData;<br><br>                await sendOrderInfo(orderData.companyId, orderData.tableId, orderData.products);<br>                channel.ack(data);<br>            }<br>        } catch (err) {<br>            console.error(&quot;Error processing message:&quot;, err);<br>            if (data) {<br>                channel.nack(data);<br>            }<br>        }<br>    });<br>}</pre><p>Burada start fonksiyonu sürekli çalışan bir fonksiyon. Yine kanal bağlantılarını yaptıktan sonra artık consume fonksiyonu ile belirlenen kuyruğu dinlemeye başlıyor.</p><p>Burada gelen verileri ilk önce parseleyip json formatına dönüştürüyoruz ve bir tip kontrolü yaptıktan sonra, sendOrderInfo adında bir fonksiyona gelen verileri iletiyoruz.</p><p>Burada ki sendOrderInfo fonksiyonu gelen verileri WebSocket ile dağıtmaya yarıyor. Aşağıdaki fonksiyona iletiyor ve ‘company-companyId’ üzerinden yayınlıyor. Burada Web Socket anlatmayacağım ancak <a href="https://medium.com/@yesaribaris23/ger%C3%A7ek-zamanl%C4%B1-i%CC%87leti%C5%9Fim-websocket-ve-socket-io-d4810a79c4c4">buradan </a>önceki “Node.js ve Web Socket” yazımı okuyabilirsiniz.</p><pre>import { getIO } from &quot;../config/socketio&quot;;<br><br><br>export interface IProduct {<br>    productId: string;<br>    name: string;<br>    price: number;<br>    quantity: number<br>}<br><br>export const sendOrderInfo = async (companyId: string, tableId: string, products: IProduct[]) =&gt; {<br>    const io = getIO();<br>    const companyChannel = `company-${companyId}`;<br><br>    io.emit(companyChannel, { tableId, products });<br>}</pre><p>Evet projeyi oluşturduğumuza göre bir de servisleri çalıştırıp gelen çıktıları görmeye çalışalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*w3l-Jh6PZZLnsxlFdTuxDA.png" /></figure><p>Burada order servisim 8085, event servisi ise 8086 portunda çalıştırdım. Order servisinde yeni bir order isteği geldiğinde event servisine veri iletilecek ve bu veriyi alıp işleyecek.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/955/1*qqQ92rCXac1zR0GiJ2p9xg.png" /></figure><p>Bu şekilde order servisine bir istek attığımda aşağıdaki gibi event servisi anlık olarak verileri aldı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/1*taRobSYZZxkbx8As77QbdA.gif" /></figure><p>Gördüğümüz gibi order servisine istek attığımda event servisindeki RabbitMQ direkt olarak verileri aldı ve işledi.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/997/1*J7mUd-FEAweTOxA-wsks1A.png" /></figure><p>Burada da RabbitMQ nun verileri işledikten sonra web socket ile yayınladığını görebiliriz.</p><p>Bu yazıda, message broker kavramını ele alarak RabbitMQ’nun mikroservis mimarilerinde nasıl kullanıldığını açıkladık. RabbitMQ’nun sistemler arası mesaj alışverişini düzenlemek, veriyi sıraya koyarak asenkron işlemler gerçekleştirmek için güçlü bir araç olduğunu gördük. Özellikle publish-subscribe ve point-to-point gibi farklı mesajlaşma modelleriyle esneklik sağlayarak, farklı uygulama ihtiyaçlarına uyum sağlar.</p><p>Node.js ile verdiğimiz örnekte, RabbitMQ’nun nasıl bir üretici (publisher) ve tüketici (consumer) arasında köprü kurarak veri akışını sağladığını ve bu yapının uygulamalar arasında iş yükünü dengelediğini gösterdik. Aynı zamanda, RabbitMQ’nun Docker ile nasıl çalıştırıldığını ve “amqplib” kütüphanesiyle nasıl entegre edildiğini de öğrenmiş olduk.</p><p>Okuduğunuz için teşekkür ederim.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d4785725e36d" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Gerçek Zamanlı İletişim: WebSocket ve Socket.IO]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/ger%C3%A7ek-zamanl%C4%B1-i%CC%87leti%C5%9Fim-websocket-ve-socket-io-d4810a79c4c4?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d4810a79c4c4</guid>
            <category><![CDATA[clients]]></category>
            <category><![CDATA[socketio]]></category>
            <category><![CDATA[websocket]]></category>
            <category><![CDATA[nodejs]]></category>
            <category><![CDATA[servers]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 18 Sep 2024 10:27:46 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-09-18T10:44:34.026Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3><strong>Web Socket Nedir ?</strong></h3><p>WebSocket, tarayıcı ve sunucu arasında tam çift yönlü, sürekli bir bağlantı sağlayan bir iletişim protokolüdür. WebSocket’ler HTTP’nin aksine, bir istemci ve sunucu arasındaki sürekli bir iletişim hattı açar ve her iki tarafın da veri gönderebilmesine olanak tanır. Bu özellikle <strong>gerçek zamanlı</strong> uygulamalarda (chat uygulamaları, canlı bildirimler vb.) oldukça etkilidir. Yani hem server hem de client tarafı için sürekli bir dinleme olayı ile işlemlerini gerçekleştirir.</p><h3>Socket.IO</h3><p>Peki ya web soketlerini nasıl kullanabiliriz ? Bunun için bir çok yazılım dilinde bir çok kütüphane mevcut. Ben burada Node.js ile kullanılan socket.io ile size örnek bir uygulama üzerinden anlatmaya çalışacağım</p><p>socket.io, WebSocket protokolüne bir üst katman ekleyerek daha güvenilir, hataya dayanıklı ve geniş tarayıcı desteği sunan bir Node.js kütüphanesidir.</p><p>Socket.IO’yu kullanmak için hem server hem de clientlarda Socket.IO’nun kurulu olması gerekir.</p><h3>Proje</h3><p>Web soketlerini anlatmak için yapacağımız proje ufak bir chatleşme projesi olacak. Mesajların tüm client tarafında gözükmesini sağlayan ufak çaplı soketleri anlamak için bir proje olacak.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/693/1*JHXb7QS8iZV4bMO2imfZdA.png" /></figure><h3><strong>Node.js (Server) Tarafı</strong></h3><p>Node.js tarafında ilk olarak gerekli kütüphaneleri kurmak ile başlayalım.</p><pre>npm install express socket.io</pre><p>Gerekli kütüphaneleri kurduktan sonra serverımızın genel düzenlemelerini yapalım.</p><pre>const express = require(&#39;express&#39;);<br>const http = require(&#39;http&#39;);<br>const { Server } = require(&#39;socket.io&#39;);<br><br>const app = express();<br>const server = http.createServer(app);<br>const io = new Server(server);<br><br>io.on(&#39;connection&#39;, (socket) =&gt; {<br>  console.log(&#39;User connected!&#39;);<br><br>  socket.on(&#39;chat message&#39;, (msg) =&gt; {<br>    console.log(&#39;message: &#39; + msg);<br><br>    io.emit(&#39;chat message&#39;, msg);<br>  });<br><br>  socket.on(&#39;disconnect&#39;, () =&gt; {<br>    console.log(&#39;user disconnected.&#39;);<br>  });<br>});<br><br>app.get(&#39;/&#39;, (req, res) =&gt; {<br>  res.sendFile(__dirname + &#39;/index.html&#39;);<br>});<br><br>server.listen(3000, () =&gt; {<br>  console.log(&#39;Server running on 3000&#39;);<br>});</pre><p>Burada express ile web sunucumuzu kurduk. Socket.IO sunucusunu başlattık ve HTTP sunucumuz ile bağlantılı hale getirdik. Artık Socket.IO ile gerçek zamanlı iletişim kurabiliriz.</p><pre>io.on(&#39;connection&#39;, (socket) =&gt; {<br>  console.log(&#39;User connected!&#39;);<br><br>  socket.on(&#39;chat message&#39;, (msg) =&gt; {<br>    console.log(&#39;message: &#39; + msg);<br><br>    io.emit(&#39;chat message&#39;, msg);<br>  });<br><br>  socket.on(&#39;disconnect&#39;, () =&gt; {<br>    console.log(&#39;user disconnected.&#39;);<br>  });<br>});</pre><p>socket.io da “on” olayı o kanalı dinlemek üzerine, “emit” olayı ise o kanala bir veri göndermek üzerine oluyor.</p><p>connection olayı, her yeni kullanıcı sunucuya bağlandığında tetiklenir. Burada socket parametresi, bağlanan her bir istemciyi temsil eder. Sunucuya bağlanan her client buradaki connection ile web socket sunucusuna bağlanmış olur.</p><ul><li><strong>socket.on(‘chat message’)</strong>: İstemciden gelen chat message adında bir olayı dinliyoruz. Bu olay tetiklendiğinde, istemci tarafından sunucuya bir mesaj gönderilmiş olur. msg parametresi, gönderilen mesajın içeriğini tutar.</li><li><strong>io.emit(‘chat message’, msg)</strong>: Aldığımız mesajı tüm bağlı istemcilere (tüm kullanıcılara) gönderiyoruz. Yani her kullanıcı gönderdiği mesajı sadece kendisi değil, diğer tüm kullanıcılar da görebilir.</li></ul><h3><strong>Client Tarafı</strong></h3><p>Client tarafında düz html ve javascript ile gösterebiliriz. Örnek html dosyasını aşağıya bırakıyorum.</p><pre>&lt;!DOCTYPE html&gt;<br>&lt;html lang=&quot;en&quot;&gt;<br>  &lt;head&gt;<br>    &lt;meta charset=&quot;UTF-8&quot; /&gt;<br>    &lt;meta name=&quot;viewport&quot; content=&quot;width=device-width, initial-scale=1.0&quot; /&gt;<br>    &lt;title&gt;Socket.IO Chat&lt;/title&gt;<br>  &lt;/head&gt;<br>  &lt;body&gt;<br>    &lt;ul id=&quot;messages&quot;&gt;&lt;/ul&gt;<br>    &lt;form id=&quot;form&quot; action=&quot;&quot;&gt;<br>      &lt;input id=&quot;input&quot; autocomplete=&quot;off&quot; /&gt;&lt;button&gt;Gönder&lt;/button&gt;<br>    &lt;/form&gt;<br><br>    &lt;script src=&quot;/socket.io/socket.io.js&quot;&gt;&lt;/script&gt;<br>    &lt;script&gt;<br>      const socket = io();<br><br>      // Form gönderildiğinde<br>      const form = document.getElementById(&#39;form&#39;);<br>      const input = document.getElementById(&#39;input&#39;);<br>      form.addEventListener(&#39;submit&#39;, (e) =&gt; {<br>        e.preventDefault();<br>        if (input.value) {<br>          // Mesajı sunucuya gönder<br>          socket.emit(&#39;chat message&#39;, input.value);<br>          input.value = &#39;&#39;;<br>        }<br>      });<br><br>      // Sunucudan gelen mesajları dinleyip listeye ekle<br>      socket.on(&#39;chat message&#39;, (msg) =&gt; {<br>        const item = document.createElement(&#39;li&#39;);<br>        item.textContent = msg;<br>        document.getElementById(&#39;messages&#39;).appendChild(item);<br>      });<br>    &lt;/script&gt;<br>  &lt;/body&gt;<br>&lt;/html&gt;</pre><p>Şimdi her şey hazır olduğuna göre web socketimizi bir test edelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/503/1*JjLkCw6lKSAo7EHnXzsacg.png" /></figure><p>Sunucumuzu başlattıktan sonra localhost:3000 adresine gittiğimizde her sekmeyi bir client olarak düşünebiliriz. Örneğin iki sekme açtığımda iki farklı user connected yazısını gördük.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/600/1*Odk1XNkMYGh8YSoKw7UFog.gif" /></figure><p>Burada gördüğümüz gibi üç farklı client ile mesajlar anlık olarak diğer clientlara bildiriliyor. HTTP ile yapmış olsaydık bu mesajları bir yerde saklayıp aynı zamanda görmek içinde sayfayı yenilememiz gerekirdi.</p><p>socket.io nun sağladığı bir diğer şey ise roomlar. Bu roomlar, sadece o rooma bağlanan kişiler tarafından gözükebilen soket bağlantılarıdır. Örneğin direkt bir kişiye mesaj göndermek, chat grupları oluşturmak gibi işlemlerde bu roomlar kullanılıyor. Başlıca kullanım şekli aşağıdaki gibidir.</p><pre> socket.on(&quot;join_room&quot;, (data) =&gt; {<br>      socket.join(data);<br>      console.log(`User with ID: ${socket.id} joined room: ${data}`);<br>    });<br><br>    socket.on(&quot;send_message&quot;, (data) =&gt; {<br>      socket.to(data.room).emit(&quot;receive_message&quot;, data);<br>    });</pre><p>Burada kullanıcılar join_room kanalına bağlanır. Mesaj göndermek istediklerinde ise o kanala özel örneğin userId, groupId gibi bilgileri göndererek özel roomu oluşturur. Ve mesaj göndermek istediklerinde oluşturulan özel rooma direkt mesaj gönderebilir.</p><p>Bu yazı ile <strong>WebSocket’lerin</strong> ve <strong>Socket.IO</strong>’nun nasıl çalıştığını öğrendik. Gerçek zamanlı uygulamalarda kullanabileceğimiz bu güçlü araçlar, kullanıcıların tarayıcılarında anlık olarak veri alıp göndermesine olanak tanır. Özellikle Socket.IO&#39;nun sunduğu basit API, geliştiricilerin karmaşık gerçek zamanlı uygulamaları kolayca geliştirmesine olanak sağlar.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d4810a79c4c4" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Understanding Microservices Architecture, Docker Usage and Nginx through a Basic E-Commerce Project]]></title>
            <link>https://medium.com/@yesaribaris23/understanding-microservices-architecture-docker-usage-and-nginx-through-a-basic-e-commerce-project-5a37fb91cf3c?source=rss-f3984e216b94------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/5a37fb91cf3c</guid>
            <category><![CDATA[docker]]></category>
            <category><![CDATA[nginx]]></category>
            <category><![CDATA[microservices]]></category>
            <category><![CDATA[api-gateway]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Barış Yesari]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 11 Feb 2024 09:39:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2024-02-11T09:39:02.890Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<p>Bu proje, mikroservis mimarisini,Docker ve Nginx kullanımını anlamak amacıyla geliştirilmiş küçük bir e-ticaret uygulamasıdır. Bu yazıda daha çok nginx üzerinde konuşacağız.</p><p>Şimdi mikroservis yapısı projelerimizi küçük, bağımsız hizmetlere böler ve her hizmetler farklı bir portta çalışır. Böyle bir proje yaptık diyelim bizim yinede her bir servisin portlarını bilmemiz gerekiyor ki API’larını kullanabilelim. O zamanda mikroservis yapısının çok bir anlamı kalmıyor. Öyle bir şey olsun ki biz tek bir localhost üzerinden tüm servislerimizin API’larına istek atabilelim.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/800/1*eLrEOjBaeCJ2E5vG46iaIw.png" /></figure><p>İşte tam bu noktada NGINX devreye giriyor. Ama öncelikle projedeki mikroservis yapısını bir anlatayım.</p><h3><strong>Mikroservis Mimarisi</strong></h3><p>Mikroservis mimarisi, bir yazılım uygulamasını küçük, bağımsız hizmetlere bölen ve her bir hizmetin belirli bir işlevselliği yerine getirdiği bir yaklaşımı ifade eder dedik.</p><p>Geliştirme yaptığım projede de bir e-ticaret platformunun 3 temel servisini ele aldım.</p><p><strong>Ürün Servisi:</strong> Bu servis, Node.js ve MongoDB ile temel CRUD işlemlerini içeren aynı zamanda kullanıcıları da barındıran bir servis.</p><p><strong>Sepet Servisi</strong>: Bu servis, Node.js ve Redis ile kullanıcıların sepete attıkları ürünleri tutacak olan bir servis.</p><p><strong>Sipariş Servisi:</strong> Bu servis ise Node.js ve PostgreSQL ile siparişleri tutacak olan servisimiz.</p><p>Bu servisler sadece temel işlevleri ele alan birer backend servisi gibi düşünebiliriz.</p><h3><strong>Docker</strong></h3><p>Tüm servislerimizin Dockerfile oluşturduktan sonra ana dizinimizde bu servisleri içerdiğimiz bir docker-compose.yml dosyası oluşturacağız. Bu şekilde tüm servislerimiz tek komut üzerinden bir seferde ayağa kaldırmış olacağız.</p><pre>version: &#39;3.4&#39;<br>services:<br> product:<br> container_name: e-commerce_product<br> build: <br> context: ./product<br> dockerfile: Dockerfile<br> ports:<br> - 8080:8080<br> networks:<br> - e-commerce_network<br>cart:<br> container_name: e-commerce_cart<br> build: <br> context: ./cart<br> dockerfile: Dockerfile<br> ports:<br> - 8081:8081<br> networks:<br> - e-commerce_network<br> <br> redis:<br> image: redis<br> ports:<br> - 6379:6379<br> networks:<br> - e-commerce_network<br>order:<br> container_name: e-commerce_order<br> build:<br> context: ./order<br> dockerfile: Dockerfile<br> ports:<br> - 8082:8082<br> networks:<br> - e-commerce_network<br> <br> postgres:<br> image: postgres<br> ports:<br> - 5432:5432<br> environment:<br> - POSTGRES_USER=postgres<br> - POSTGRES_PASSWORD=142536<br> - POSTGRES_DB=order<br> networks:<br> - e-commerce_network<br> volumes:<br> - ./order/order.sql:/docker-entrypoint-initdb.d/order.sql<br>nginx:<br> image: nginx<br> ports:<br> - 80:80<br> volumes:<br> - ./nginx.conf:/etc/nginx/nginx.conf<br> networks:<br> - e-commerce_network<br>networks:<br> e-commerce_network:<br> driver: bridge</pre><p>Burada gördüğünüz gibi her bir servisimizi ve kullandıkları veritabanını docker-compose dosyamızda servis olarak ayağa kaldırdık. Burada MongoDB yok çünkü MongoDB’yi direkt atlas üzerinden bağlandığım için tekrardan ayağa kaldırma gereksinimi gerekmiyor.</p><p>docker-compose dosyamızı oluşturduğumuza göre birde bunu bir ayağa kaldıralım. Bir komut istemcisi tarafından “docker-compose up” dedikten sonra aşağıdaki çıktıları görüyoruz. Burada her servisimizin ayakta ve sorunsuz çalıştığını görebiliriz.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/681/1*1iCj6wHcYShA8-gu83y-eg.png" /></figure><h3><strong>NGINX</strong></h3><p>Gelelim asıl amacımıza şimdi biz docker üzerinden her servisimizi ayağa kaldırdık güzel. Ancak her birinin portu başka biz yine servislerdeki API’larımızı kullanmak için her bir portu bilip ona göre istek atmamız gerekiyor. E o zaman mikroservis yapısının çokta bir anlamı kalmıyor.</p><p>İşte tam bu noktada Nginx devreye giriyor.</p><p>Nginx’in temel amacı, web sunucu olarak kullanıldığında hızlı ve güvenilir bir şekilde web içeriğini sunmaktır. Bununla birlikte, Nginx aynı zamanda yük dengeleme, HTTP önbelleği, SSL/TLS termine edici, içerik yönlendirme ve daha birçok özellik için de kullanılabilir.</p><p>Biz projemizde de aslında bir yük dengeleyici, bir API Gateway sağlıyor. Peki bu nginx nasıl kullanacağız.</p><p>Projemizde bir nginx.conf dosyası oluşturup burada yönlendirmesini ve neye göre yönlendirme yapması gerektiğini söylüyoruz.</p><pre>worker_processes 1;<br>events {<br> worker_connections 1024;<br>}<br>http {<br> upstream product {<br> server product:8080;<br> }<br> upstream cart {<br> server cart:8081;<br> }<br> upstream order {<br> server order:8082;<br> }<br>server {<br> listen 80;<br>location /product/ {<br> proxy_pass http://product/;<br> proxy_set_header Host $host;<br> proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;<br> }<br> location /cart/ {<br> proxy_pass http://cart/;<br> proxy_set_header Host $host;<br> proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;<br> }<br> location /order/ {<br> proxy_pass http://order/;<br> proxy_set_header Host $host;<br> proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;<br> }<br> }<br>}</pre><p>Burada üç farklı upstream ile aslında hangi servisimizin hangi portta çalıştığını ve Nginx’in buraya göre yönlendirme yapması gerektiğini söylüyoruz. Ama unutmayalım ki burada belirlediğimiz isimler bizim docker da ayağa kalkan servis isimleri ile aynı olması gerekiyor.</p><p>Burada biraz server altındaki başlıkları açıklayacak olursak:</p><ol><li>“proxy_pass <a href="http://product/">http://x/</a>”: Gelen tüm isteklerin http://x/ adresine yönlendirilmesini söyler.</li><li>“proxy_set_header Host $host”: Bu başlık, asıl olarak sunucuya hangi domain için bir istek yapıldığını söyler. Bu satır ile birlikte yönlendirilen sunucuda doğru davranış için bu başlık gereklidir.</li><li>“proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme”: Bu başlık, istek yapılan sayfanın kullanıldığı protokolü (http veya https) belirtir. Bu bilgi, uygulamanın doğru protokole göre davranmasını sağlamak için kullanılır.</li></ol><p>Bu konfigürasyonlar, belirli bir yolun isteklerini belirli bir sunucuya yönlendirme yeteneğine sahiptir ve bu sayede mikroservis mimarisini destekler. Örneğin /product/ ucu geldiğinde nginx bunu ürün servisine yönlediriyor.</p><p>Ve tüm bunlar aslında “reverse proxy” yani gelen istekleri belirli bir sunucuya yönlendiren bir ağ sunucusudur.</p><p>Son olarak Postmen’den bir iki istek atalım.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*gxjqJAgf8rITDo972xepug.png" /></figure><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*_FKrQCvPSPvgi17RYJhJdw.png" /></figure><p>Gördüğümüz gibi sadece localhost yazıp port belirlememize bile gerek kalmadan istediğimiz servisteki API’ları kullanabiliyoruz.</p><h3><strong>Sonuç</strong></h3><p>Sonuç olarak bu proje sayesinde, mikroservis mimarisi, Docker kullanımı ve NGINX hakkında temel bir bilgi vermiş olduk. NGINX’in nasıl kullanılabileceğini ve nasıl işlediğini anladık.</p><p>Github üzerinden projeyi incelemek için: <a href="https://github.com/Yesarib/Basic-Microservice-E-Commerce">Basic-Microservice-E-Commerce</a></p><p>İlk Medium yazım olduğundan anlatımımda eksikler olabilir elimden geldiğince sade ve öz anlatmaya çalıştım. Okuduğunuz için teşekkürler.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=5a37fb91cf3c" width="1" height="1" alt="">]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>