<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:cc="http://cyber.law.harvard.edu/rss/creativeCommonsRssModule.html">
    <channel>
        <title><![CDATA[Stories by Yunis Huseynzade on Medium]]></title>
        <description><![CDATA[Stories by Yunis Huseynzade on Medium]]></description>
        <link>https://medium.com/@yunisdev?source=rss-83802537bbf2------2</link>
        <image>
            <url>https://cdn-images-1.medium.com/fit/c/150/150/1*mLNxDWGEIN6-wgxW8Jpiew.jpeg</url>
            <title>Stories by Yunis Huseynzade on Medium</title>
            <link>https://medium.com/@yunisdev?source=rss-83802537bbf2------2</link>
        </image>
        <generator>Medium</generator>
        <lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 14:26:21 GMT</lastBuildDate>
        <atom:link href="https://medium.com/@yunisdev/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/>
        <webMaster><![CDATA[yourfriends@medium.com]]></webMaster>
        <atom:link href="http://medium.superfeedr.com/" rel="hub"/>
        <item>
            <title><![CDATA[HTML, CSS və JS ilə “Snake” oyunu]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/html-css-v%C9%99-js-il%C9%99-snake-oyunu-4ef729035b87?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/4ef729035b87</guid>
            <category><![CDATA[javascipt]]></category>
            <category><![CDATA[html]]></category>
            <category><![CDATA[snake-games]]></category>
            <category><![CDATA[css]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 08 Nov 2020 17:19:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-10T18:09:59.740Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/998/1*ieohpl4eJ6ukD2KMm28kjQ.png" /></figure><p>İlan oyunu dünyanın ən məhşur oyunlarından biridir. Bu oyunun bir çox versiyası var və demək olar ki bütün platformalarda oynamaq olur. Bu sevilən oyunu yenidən yaratmaq isə alqoritm qabiliyyətləri üçün yaxşı məşğələdir.</p><p>Biz bu məqalədə HTML, CSS və JS-dən istifadə edəcəyik. Həmçinin məqalədə JS və CSS-də bəzi gələcəkdə faydası ola biləcək “trick”-lər də olacaq. Ümid edirəm ki, bu məqalə sizin üçün faydalı bir məqalə olacaq. İndi isə oyunumuza başlayaq.</p><h4>1.Fayl strukturu</h4><pre>/snake-game<br>|---js/<br>     ---app.js<br>|---css/<br>     ---style.css<br>|---index.html</pre><p>Başlanğıc template yuxarıdakı kimidir.</p><p>İlk öncə HTML-i yazaq. HTML də oyun sahəsi olacaq bir div olmalıdır. Həmçinin css və script-i də import etməliyik. Bütün kodları yazdıqdan sonra html faylımız belə görünəcək:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/53fda5334c1983f6ed75a3550880a005/href">https://medium.com/media/53fda5334c1983f6ed75a3550880a005/href</a></iframe><p>Script tag-inə əlavə olaraq iki atribut da əlavə etdim. <strong>defer </strong>atributu bu faylın ən sonda yüklənməli olduğunu deyir. Yəni body tag-inin sonuna yazmaqla eyni işi görür.<strong>type=“module” </strong>isə ES6 modullarından istifadə etməyimizə imkan yaradır. ES6 modulları sayəsində, eyni ilə Python və başqa dillər kimi dəyişənləri export və import edə bilərik. Həmçinin kodumuzu bir neçə yerə bölmək development mərhələsinin daha rahat olmasına kömək edir və kodumuz daha anlaşıqlı olur.</p><h4>2.Stillər</h4><p>Snake oyunu xanalardan ibarətdir. Bu xanaları yaratmaq üçün isə CSS-də grid adlanan çox əlverişli bir yol var. İlk öncə css faylımıza body üçün bəzi xüsusiyyətlər əlavə edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/3201daac69c3fd2fe14833e074e3a48f/href">https://medium.com/media/3201daac69c3fd2fe14833e074e3a48f/href</a></iframe><p>İndi isə bu sətirləri izah edək. 2-ci sətir və 3-cü sətir body-ə bütün ekranı tutmasını deyir. 4, 5 və 6-cı sətirdəki kodlar isə #game-board div-ini ekrana mərkəzləşdirir. Növbəti olaraq #game-board div-inə stil vermək lazımdır.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/ec5ed28b5b342a4b1104e9a7851f807a/href">https://medium.com/media/ec5ed28b5b342a4b1104e9a7851f807a/href</a></iframe><p>Böyük ehtimal bu sətirlərdə ilk olaraq <strong>vmin </strong>keyword-ü diqqətinizi çəkdi. <strong>vmin </strong>keyword-ü brauzerin eni və ya uzunundan hansı daha kiçik olarsa onun ölçüsünü ifadə edir. 100vmin isə bu ölçünün 100%-i mənasına gəlir. Məsələn brauzerin ekran ölçüsü 1920x1080-dirsə o zaman vmin ən kiçik ölçü olan 1080-i yəni ekranın height-ini götürür. 100vmin isə 1080 x 100%=1080 olur. Mobil brauzerlərdə isə əksi olur, çünki width daha az olur. Həm height həm də width 100vmin olduqda qutu hər zaman kvadrat olur. Bu isə bizim tam olaraq ehtiyacımız olan şeydir. <strong>display: grid</strong> isə div-i hissələrə bölür. <strong>grid-template-rows</strong> və <strong>grid-tamplate-columns </strong>property-ləri isə bölünməli olan sətir və sütunların sayını bildirir. Chrome DevTools da elementləri inspect edərkən mouse-u #game-board-ın üzərinə gətirsəniz onun hissələrə bölündüyünü görəcəksiniz.</p><p>Növbəti olaraq ilan və yemək üçün lazım olan stilləri yazaq.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/2cd7c274f2d0c60eaebd8036cb9a6760/href">https://medium.com/media/2cd7c274f2d0c60eaebd8036cb9a6760/href</a></iframe><h4>3.Alqoritm</h4><p>Artıq proyektin ən maraqlı hissəsi olan JS-ə başlaya bilərik. ilk öncə js folder-i içində <strong>constants.js</strong> adlanan bir fayl yaradaq və aşağıdakı kodları daxil edək.</p><pre>export const EXPANSION_RATE = 2<br>export const GRID_SIZE = 21<br>export const SNAKE_SPEED = 5</pre><p>Bu dəyişənlər layihəmizin sabitləri olacaq. EXPANSION_RATE ilanın hər bir yemək yeyəndə artan uzunluğudur. GRID_SIZE x yə y oxu üzrə olacaq xanaların sayıdır. SNAKE_SPEED isə ilanın hərəkət sürətidir. <strong>export </strong>keyword-ü vasitəsilə bu dəyişənləri başqa .js fayllarında import edərək istifadə edə bilərik. Python-dan fərqli olaraq JS-də yalnız export olunmuş dəyişənlər import edilə bilir. export-un ES6 sintaksı isə belədir. Lakin NodeJS kimi bəzi tool-larda isə aşağıdakı sintaksdan istifadə edilir.</p><pre>module.exports = {EXPANSION_RATE:2,...}</pre><p>Biz bu məqalədə ES6 sintaksından istifadə edəcəyik.</p><p>Artıq oyunun alqoritmini qurmağa başlaya bilərik.</p><p>JS-də oyun yazarkən işinizi asanlaşdıran metodlardan biri də window.requestAnimationFrame metodudur. Bu metod brauzerə sizin bir animasiya göstərmək istədiyinizi və bu animasiya üçün müəyyən bir metodun çağılırmalı olduğunu deyir. Biz bu metodu ekrana oyunu render etmək üçün istifadə edəcəyik. window.requestAnimationFrame bir parametr qəbul edir: Callback funksiya. Callback funksiya brauzer tərəfindən avtomatik olaraq çalışdırılacaq. Həmçinin brauzer tərəfindən callback funksiyaya da timestamp adında parametr ötürülür. Adından da göründüyü kimi bu parametr hazırda olan timestamp-a malikdir. Əgər funksiyanı özümüz manual olaraq çağırsaydıq o zaman timestamplərlə də özümüz məşğul olmalı idik. İndi isə kodu yazaq.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href">https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href</a></iframe><p>window.requestAnimationFrame metodu funksiyanın işləməsini dayandırmadığına görə onu yuxarıda yaza bilərik. window.requestAnimationFrame-i niyə yuxarıda yazdığımı birazdan görəcəksiniz. Həmçinin hər dəfə main funksiyası çağırılanda update və draw funksiyaları da işləyəcək. Update ilan və yeməyin koordinatları kimi bəzi işləri yerinə yetirəcək. Draw isə update olunmuş kordinatları ekrana render edəcək. Aşağıdakı window.requestAnimationFrame isə dövrün başlanmağı üçündür.</p><p>İlanın sürətini dəyişmək və ya azaltmaq üçün update və draw-un müəyyən bir tezliklə çağırılması lazımdır. Ona görə də kodumuza aşağıdakı əlavələri edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href">https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href</a></iframe><p>import keyword-ü ilə SNAKE_SPEED sabitini contants.js faylından import edə bilərik. İndi isə dəyişiklikləri bir-bir izah edək. 4-cü sətirdə elan etdiyimiz lastRenderTime sonuncu dəfə render edilən zaman olan timestamp-ə bəradərdir. 9-cu sətirdəki secondsSinceLastRender sonuncu dəfə renderdən sonra keçmiş zamanı göstərir. 1000-də bölməyimizin səbəbi timestamplərin millisaniyə ilə ifadə olunmasıdır. Millisaniyəni isə saniyəyə çevirmək üçün 1000-ə bölmək lazımdır. 10-cu sətirdəki if statement-ini izah edək. 1 / SNAKE_SPEED hər render üçün lazım olan zaman aralığıdır. 1 / SNAKE_SPEED olması ilə, render zamanı SNAKE_SPEED dən tərs asılı olur və SNAKE_SPEED artdıqca update və draw daha tez-tez çağırılır. Əgər sonuncu render-dən keçən vaxt tələb olunan vaxt aralığından kiçikdirsə, o zaman funksiyanı yarıda kəsir. Əks halda isə davam edir. requestAnimationFrame-in funksiyanın əvvəlində olmasının da səbəbi budur. Əgər funksiya kəsilsə window.requestAnimationFrame çağırılmayacaq və dövr qırılacaq. Böyük ehtimal ekran sadəcə 1 dəfə render olunacaq. Hər render zamanı isə kodumuzun işlədiyindən əmin olmaq üçün 12-ci sətirdəki kimi console-a “Render” sözünü print edə bilərik. Brauzer-i açdıqda isə console-da hər saniyə ərzində 5 dəfə “Render” yazdığını görə bilərsiniz</p><p>Artıq dövrü olaraq render məntiqini qurduğumuza görə ilanın funksiyalarını yazmağa başlaya bilərik.</p><p>Əvvəlcə snake.js adında bir fayl yaradaq. Daha sonra isə aşağıdakı kodları daxil edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href">https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href</a></iframe><p>3-cü sətirdəki snakeBody array-i ilanın hər bir hissəsinin koordinatlarını saxlayır. İlk indeksi isə ilanın başının kordinatlarıdır. İlanın başlama kordinatını hard-coded bir dəyər ilə ifadə edə bilərik. 11x11 grid sistemin mərkəzidir. update funksiyası ilanın kordinatlarını təzələyəcək. İlan oyununda ilanın hər bir hissəsi hər renderdə özündən əvvəlki hissənin koordinatına malik olur. Bunu isə 8-ci sətirdəki for döngüsü ilə edə bilərik. 12 və 13 sətir isə ilanın başının hərəkət istiqamətini göstərir. İndilik hard-coded bir dəyər verə bilərik. Daha sonra bu dəyəri arrow keylər vasitəsilə dəyişəcəyik. draw funksiyası isə parametr olaraq oyunun olacağı div-i qəbul edəcək. Yəni, #game-board. 18-ci sətirdə isə hər bir ilan hissəsini kordinatlarına görə ekrana yazırıq.</p><p>İndi isə app.js-ə ilan üçün xüsusiyyətləri əlavə edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href">https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href</a></iframe><p>2-ci sətirdəki import ilə ilanın update və draw funksiyalarını import edirik. Amma funksiyaların qarışmaması üçün as keyword-ü ilə funksiyaların adını dəyişirik. 6-cı sətirdə gameBoard div-ini seçirik. 24-cü sətirdə updateSnake funksiyasını çağırırıq artıq ilanın kordinatları dəyişəcək. 29-cü sətirdəki drawSnake funksiyasına isə bayaq parametr kimi qəbul etdiyimiz gameBoard-ı ötürürük. 28-ci sətirdəki kodun səbəbi isə hər dəfə ekranı təmizləməkdir. əgər təmizləməsən ekranda ilan daim genişləyər. Bu kodu comment-ə alaraq səbəbini daha yaxşı anlaya bilərsiniz.</p><p>İndi isə input.js adında bir fayl yaradıb içinə aşağıdakı kodları daxil edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/7cd85fb6094ed83eb6b5d1504c565e74/href">https://medium.com/media/7cd85fb6094ed83eb6b5d1504c565e74/href</a></iframe><p>inputDirection hal hazırda ilanın hərəkət etdiyi istiqaməti saxlayır. lastInputDriection isə sonuncu istiqaməti. 10-cu sətir ilə arrow key-ləri handle edirəm. Böyük ehtimal 13-cü sətirdəki kod və bənzərləri diqqətinizi çəkdi. Bu kodun səbəbi ilanın geri dönə bilməməsi üçündür. Çünki ilan oyununda sağa gedən bir ilə öz üstündən sola getməyə başlaya bilməz. export etdiyimiz getInputDirection isə bizə bu directionları ilana tətbiq etmə şansı yaradır.</p><p>İndi isə kontrol funksiyası əlavə etmək üçün snake.js-də dəyişikliklər edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href">https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href</a></iframe><p>3-cü sətirdə import etdiyimiz getInputDirection metodu ilə 10-cu sətirdə gedilən istiqaməti əldə edirik. Və onu hard-code etdiyimiz 16 və 17-ci sətirlərə əlavə edirik. Artıq brauzerdə ilanı hərəkət etdirə bildiyinizi görəcəksiniz.</p><p>Növbəti olaraq food.js faylını yaradaraq yemək üçün lazım olan kodları yaza bilərik.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href">https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href</a></iframe><p>2-ci sətirdəki food dəyişəni yeməyin x və y koordinatlarını saxlayır. Hələlik koordinatlara hard-coded bir dəyər vermişik. update funksiyasına daha sonra əlavələr edəcəyik. draw funksiyası isə ilandakı kimi gameBoard parametri qəbul edir və yeməyi müəyyən koordinatlara render edir.</p><p>Növbədə isə eyni ilə yeməyi də oyuna əlavə edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href">https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href</a></iframe><p>3-cü sətirdə funksiyaları import edirik və update və draw funksiyalarına əlavə edirik.</p><p>Oyunda əsas məqsəd ilanın yeməkləri yeyib böyüməsidir. Ona görə də ilanın yeməyi yeməsi üçün alqoritm yazmalıyıq.</p><p>İlk öncə hər hansı bir kordinatın ilanın üstündə olub olmamasını tapmalıyıq. Bunun üçün snake.js faylına aşağıdakı dəyişiklikləri etmək lazımdır.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href">https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href</a></iframe><p>onSnake funksiyası bir məcburi, bir optional parametr qəbul edir. Position parametri x və y key-ləri olan obyekt olmalıdı. İkinci parametr haqqında daha sonra danışacağıq. Array.some metodu ilə üst-üstə düşən bir koordinatın olub olmamasını yoxlayırıq. Yoxlamaq üçün isə equalPositions funksiyasından istifadə olunur. 32-ci sətiri isə ignoreHead ilə birlikdə izah edəcəm. Növbəti olaraq isə onSnake metodunu food.js-ə import edib yoxlamaq lazımdır.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href">https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href</a></iframe><p>Brauzerdə yoxlasanız, hər şeyin yaxşı işlədiyini görəcəksiniz. Lakin hələ də çatışmayan cəhətlər var.</p><p>4 və 9-cu sətirə hard-coded dəyərlər verdik. Lakin indi bu dəyərləri dəyişmək lazımdır. İlan oyununda yemək ilanın üstündə və oyun xaricində olmayan yerlərdə random olaraq yaranır. İndi isə random üçün lazım olan kodları yazaq.</p><p>grid.js faylı yaradın və içərisinə aşağıdakı kodları daxil edin.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/b0fdb8950f51f0b8c16c2c7c57197eb0/href">https://medium.com/media/b0fdb8950f51f0b8c16c2c7c57197eb0/href</a></iframe><p>İlk sətirdə məqalənin əvvəlində təyin etdiyimiz sabitlərdən birini import edirik. 3-cü sətirdə isə parametr qəbul etməyib, bizə random dəyər qaytaran bir funksiya elan edirik. 5 və 6-cı sətir isə [1:21] aralığında random bir ədəd qaytarır. Math.random metodunun özü [0:1] aralığında dəyər qaytarır və 0 koordinatının grid-dən kənarda olduğuna görə + 1 əlavə edirik. İndi isə bunu food.js-ə əlavə edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href">https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href</a></iframe><p>getRandomGridPosition funksiyası həmçinin ilanın üstündə olan koordinatlar da return edə bilər. Ona görə də 22-ci sətirdə ilanın üstündə olmayan bir koordinat return edən getRandomFoodPosition funksiyası yaratmalıyıq.</p><p>Artıq brauzer-də ilanın hər dəfə yemək yeyəndən sonra yeməyin random bir koordinata getdiyini görə bilərsiniz.</p><p>Növbəti bir problem ilanın yemək yeyəndən sonra böyüməməsidir. Bunun üçün isə snake.js-ə aşağıdakı kodları daxil etməliyik.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href">https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href</a></iframe><p>Yeni bir new segments dəyişəni elan etdik. Bu, hər dəfə əlavə olunmalı olan segmentlərin sayıdır. Bu dəyər ona 46-cı sətirdə amount parametri ilə mənimsədilir. amount parametri food.js-dən göndəriləcək. addSegments funksiyası isə newSegments-in sayı qədər ilanın quyruğunun kordinatında olan xana push edir. Və təzədən yeni hissələrin əlavə olunmaması üçün newSegments-i 0-a bərabər edirik. İndi isə food.js-ə qayıdıb aşağıdakı kodları əlavə edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href">https://medium.com/media/f932ea4200f4dedf4d1e80e60dbf0560/href</a></iframe><p>Artıq oyunu yoxlasanız, ilanın yemək yedikcə böyüdüyünü görəcəksiniz.</p><p>Artıq oyunun demək olar hamısı hazırdır. Lakin əsas bir hissə qalıb. Təbii ki, game over. Game over üçün 2 şərt var. İlanın özünü kəsməsi və kənara toxunması.</p><p>snake.js-ə sonuncu dəfə aşağıdakı kodu daxil edin.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href">https://medium.com/media/f0702d78f5ace82352ec548de17d7401/href</a></iframe><p>getSnakeHead funksiyası adından da göründüyü kimi ilanın başının koordinatlarını geri qaytarır. snakeIntersection isə bool tipində məlumat qaytarır və ilanın başı ilə digər hər hansı bir hissəsinin koordinatlarının üst-üstə düşüb düşməməsini bilməyimiz üçün vacibdir (ilanın özü ilə kəsişməsi). İndi ignoreHead parametrinin nə işə yaradığı haqqında danışa bilərik. 62-ci sətirdə ignoreHead olmasının səbəbi, ilanın başının koordinatının hər zaman başının koordinatı ilə eyni olmasıdır. Və əgər biz bu parametri ötürməsək, onSnake funksiyası həmçinin başı da nəzərə alacaq və oyun başladığı an game over olacaq.</p><p>Növbəti game over səbəbi isə oyundan kənara çıxmaqdır. Buna görə də grid.js-ə aşağıdakı kodları daxil edin.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/b0fdb8950f51f0b8c16c2c7c57197eb0/href">https://medium.com/media/b0fdb8950f51f0b8c16c2c7c57197eb0/href</a></iframe><p>outsideGrid bizə ilanın başının sahədə olub olmamasını deyir.</p><p>İndi isə proyektdə son dəyişiklikləri edək. app.js-i açın və aşağıdakı kodları daxil edin.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href">https://medium.com/media/1c34549cdd607b4d6a3d58b50d0ac0a3/href</a></iframe><p>9-cu sətirdə oyunun game over olub olmamasını saxlayan bir global dəyişən elan etdik. 14–19-cu sətirlərdə isə əgər bu dəyişən true-dursa oyunu dayandırıb, istifadəçinin yenidən oynamağı istəyib istəmədiyini soruşur. Əgər cancel olsa o zaman oyun dayanır.18-ci sətirdəki return cancel zamanı oyunun davam etməsinin qarşısını alır. Çünki 22-ci sətirdəki window.requestAnimationFrame çalışmır və render dövrü qırılır. İstifadəçi ok klikləyərsə, səhifə refresh olunur və oyun təzədən başlayır. 47-ci sətirdəki funksiya isə game over ehtimallarının olub olmamasını yoxlayır və əgər hansısa ehtimal baş versə, gameOver-i true edərək oyunu dayandırır.</p><p>Brauzer-i açıb oyunu yoxlayın.</p><p>Məqaləni oxuduğunuz üçün təşəkkürlər. Bu məqaləni yazarkən özüm də zövq aldım. Ümid edirəm ki, maraqlı və faydalı bir məqalə oldu. Aşağıda sizə bu məqalədəki bəzi hissələri anlamağınız üçün kömək edə biləcək linklər qoyacam. Əgər hər hansı bir sualınız olarsa şərh yaza və ya yunisdev.04@gmail.com email-i ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz.</p><h4>Online demo</h4><p><a href="https://yunisdev-snake-game.netlify.app/">Snake Game</a></p><h4>Qaynaq kodu</h4><p><a href="https://github.com/YunisDEV/snake-game">YunisDEV/snake-game</a></p><h4>Faydalı linklər</h4><ul><li><a href="https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/API/window/requestAnimationFrame">Window.requestAnimationFrame() - Web APIs | MDN</a></li><li><a href="https://www.w3schools.com/css/css_grid.asp">W3Schools.com</a></li><li><a href="https://css-tricks.com/snippets/css/complete-guide-grid/">A Complete Guide to CSS Grid Layout | CSS-Tricks</a></li><li><a href="https://javascript.info/modules-intro">Modules, introduction</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=4ef729035b87" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/html-css-v%C9%99-js-il%C9%99-snake-oyunu-4ef729035b87">HTML, CSS və JS ilə “Snake” oyunu</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Regular Expressions nədir, nəyə görə var?]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/regular-expressions-n%C9%99dir-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-var-d5a4c40a6a1d?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/d5a4c40a6a1d</guid>
            <category><![CDATA[regex]]></category>
            <category><![CDATA[regular-expressions]]></category>
            <category><![CDATA[python]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 07 Nov 2020 13:53:27 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-10T18:09:35.827Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*S8M88H-f9UqBixP2H2KUjg.jpeg" /></figure><p>Bu məqalədə toxunacağım mövzu olan Regex yəni, Regular Expressions girişdə mənə çox problem yaradan bir mövzu idi. Ona görə də bu məqaləni əlimdən gələn qədər rahat dillə yazmağa çalışacam ki, faydalı olsun.</p><p>Qeyd edim ki, məqalə regex-ə sadəcə girişdir və bütün detalları ilə yazılmayıb.</p><p>Regular Expressions (tərcümə etsək “düzənli ifadələr” kimi tərcümə oluna bilər amma məncə ən yaxşısı tərcümə etməməkdir) bir proqramçının bilməli olduğu ən güclü alətlərdən biridir. Xüsusi ilə validation üçün çox əlverişlidir. Daha uzun kod yazmağımızın qarşısını alır. İndi isə sadə nümunələrlə regex-i izah edək.</p><p>Bunu nəzərə almaq lazımdır ki regex bütün proqramlaşdırma dilləri üçün demək olar ki eynidir. Çox xırda fərqlər var. Mən bu məqalədə regex-i Python və <a href="https://regex101.com/">regex101.com</a> üzərindən göstərəcəm.</p><p><a href="https://regex101.com/">Regex101</a> ə daxil olun və ordakı textbox-a (test string) aşağıdakı yazıları əlavə edin:</p><pre>The quick brown fox jumped over the lazy dog.<br>Simple test Simple<br>Harder test<br>Extreme test case<br>ABC 123 abc 567<br>The dog is lazy</pre><p>Və side menu-dan flavor hissəsindən python seçin (istəyə bağlı).</p><p>Artıq ilk regex-i yazmağa başlaya bilərik.</p><h4>Başlanğıc və son operatorları</h4><p>String-in başlanğıcı və ya sonu ^ və $ ilə göstərilir.</p><p>Məsələn:</p><pre>^Simple</pre><p>daxil edin. Bu zaman aşağıdakı görüntü ilə qarşılaşacaqsınız.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/951/1*m0lYLRgvhb7tOwmkjNd5_Q.png" /></figure><p>^ operatoru sətrin başlanğıcı həmin karakterlərlə başlayan string-i seçir</p><p>$ operatoru isə əksinə.</p><pre>test$</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/942/1*5vqkuMk7JnQMvkZ5VgP7vw.png" /></figure><h4>Karakterlər</h4><p>Bəs biz string-in A ilə T arasında bir karakterlə başladığını necə bilə bilərik?</p><p>Bunun üçün aşağıdakı regex-i yaza bilərik.</p><pre>^[A-T]</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/941/1*9vtZPcWJjLH9FEJGmckUJA.png" /></figure><p>“-” operatoru “aralıq” mənasını verir yəni A və T (A və T özləri də daxil olmaqla) aralığında yerləşən karakterlər mənasını verir. Bu operatorun işləməsi üçün bracketlərdən yəni, künclü mötərizədən istifadə etmək lazımdır. “[]” operatoru həmçinin character toplusu üçün də işlənir. Məsələn “A-T” hissəsinin açılışı “ABCDEFGHIJKLMNOPQRST”dir:</p><pre>^[ABCDEFGHIJKLMNOPQRST]</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/939/1*AqFMNhTEOWufa6hoeLkhMw.png" /></figure><p>Və gördüyünüz kimi eyni nəticəni aldıq.</p><p>Əgər A və T aralığında həm uppercase həm də lowercase karakterləri seçmək istəyiriksə “A-Ta-t” ifadəsindən istifadə etməliyik. Yəni</p><pre>^[A-Ta-t]</pre><p>Arada lazımsız boşluqlar qoymamağa diqqət edin. Çünki regex boşluqları da karakter kimi sayır. Əgər 0-dan 9-a qədər rəqəmləri əlavə etmək istəyirsinizsə eyni ilə “0–9” ifadəsi ilə bunu edə bilərsiniz. Lakin əgər bütün hərf və rəqəmləri seçmək istəyirsinizsə, \w-dan istifadə edə bilərsiniz. Məsələn,</p><pre>^[\w]</pre><p>daxil edin və test case lərə aşağıdakı sətirləri əlavə edin.</p><pre>1afdpogk<br>_agdg<br>!adgakpok</pre><p>Daha sonra nəticəyə baxaq:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/944/1*DhICozCEEBpmrXyE08iZvQ.png" /></figure><p>Əgər hərf, rəqəm və “_” ilə başlamayan söz olduğunu tapmaq istəyirsinizsə, o zaman \W yazaraq bunu edə bilərsiniz. Hərflə yazılan operatorları uppercase yazdıqda onun əksini tapır. Nöqtə isə (“.”) bütün karakterləri əvəzliyir. Əgər nöqtə karakterinin özünü seçmək istəyirsinizsə, o zaman “\.” yazaraq escape (“\”) operatoru ilə bunu edə bilərsiniz.</p><h4>Frequency (tezlik) operatorları</h4><p>String-dəki karakterlərin tezliyini tapmaq üçün istifadə olunur.</p><p>İlk olaraq “+” operatorundan başlayaq. Karakterin təkrarlanması mənasını verir. Məsələn:</p><pre>^[\w]+</pre><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/943/1*Q5p1iwTGmIW3Q0KeNy9Emg.png" /></figure><p>Əgər təkrarlanma sayını özünüz qeyd etmək istəyirsinisə, “{n,m}” operatorundan istifadə edə bilərsiniz. n minimum karakter sayını, m isə maksimum sayı göstərir (n və m özləri də daxil olmaqla). Aşağıdakı nümunələri yoxlayaraq daha yaxşı anlaya bilərsiniz.</p><pre>^[\w]{1,3}</pre><pre>^[\w]{1,}</pre><pre>^[\w]{,3}</pre><p>İndi isə gəlin bildiklərimizi Python-da tətbiq edək və daha sonra ardına davam edək.</p><h4>Username validation</h4><p>Bir sosial şəbəkə yazdığınızı düşünün. Burda username üçün şərtlər olmalıdır. Məsələn:</p><ul><li>Karakter sayı minimum 6 maksimum 25 ola bilər;</li><li>Ancaq hərf, rəqəm və underscore (“_”)-dan ibarət ola bilər;</li></ul><p>Pyhon-da regex istifadə etmək üçün “re” modulundan istifadə edilir. Bu modulu import edib, bir funksiya yaradaq.</p><pre>import re</pre><pre><br>def is_valid_username(username):</pre><pre>    return</pre><p>Daha sonra expression yazaq. Regex yaratmaq üçün aşağıdakı sintaksdan istifadə olunur,</p><pre>regex = re.compile(r&quot;regular expression&quot;)</pre><p>İndi isə lazım olan regex-i yazmağa başlayaq.</p><p>İlk öncə karakterləri tapmaq lazımdır. Karakterlərimiz \w ilə uyğun gəlir deyə aşağıdakı regex-i daxil edin.</p><pre>regex = re.compile(r&quot;[\w]&quot;)</pre><p>İfadənin əvvəlinə ^ sonuna isə $ qoyun (bütün string-in uyğun olmalı olduğunu bildirmək üçün).</p><pre>regex = re.compile(r&quot;^[\w]$&quot;)</pre><p>Növbədə isə karakter limitini əlavə etmək lazımdır.</p><pre>regex = re.compile(r&quot;^[\w]{6,25}$&quot;)</pre><p>Artıq kodumuzu birləşdirə bilərik.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/d8408254e1a574da2c37b97c173328ad/href">https://medium.com/media/d8408254e1a574da2c37b97c173328ad/href</a></iframe><p>String-in regex ilə uyğunluğunu match metodu ilə tapırıq. Return-ü bool-a çevirməyimin səbəbi isə match metodunun re.Match obyekti qaytarmasıdır. Əgər match yoxdursa metod None qaytarır və None bool-la False olaraq ifadə olunur.</p><p>Qeyd edim ki əgər daha qısa kod yazmaq istəyirsinizsə aşağıdakı yolu yoxlaya bilərsiniz.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/44bc49cef2c59b18994d525de4ea6ed5/href">https://medium.com/media/44bc49cef2c59b18994d525de4ea6ed5/href</a></iframe><p>Həmçinin bunu lambda function ilə də edə bilərsiniz. Bu tamamilə sizin istəyinizə bağlıdır.</p><p>Məqaləyə başqa bir nümunə ilə davam edək.</p><h4>Phone validation</h4><p>İndi Azərbaycandakı telefon nömrələrinin standartlarını yazaq.</p><p>Mobil nömrələr üçün:</p><ul><li>Əvvəldə +994 olur</li><li>77, 70, 50, 51, 55 prefix-lərindən biri olur</li><li>prefixdən sonra 0 ilə 9 arasında 7 rəqəm olur</li></ul><p>İndi isə buna uyğun regex yazaq</p><p>+994 ilə başlamasını yoxlamaq üçün:</p><pre>^\+994</pre><p>Prefix üçün:</p><pre>^\+994(77|70|50|51|55)</pre><p>Rəqəmlər üçün və sonluq:</p><pre>^\+994(77|70|50|51|55|99)[0-9]{7}$</pre><p>Və nəticə:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/83b6b7979db3adb9a3a23c0622ed5001/href">https://medium.com/media/83b6b7979db3adb9a3a23c0622ed5001/href</a></iframe><p>Ümid edirəm ki, bu məqalə sizə regex-i anlamağa kömək etmişdir. Regex qabiliyyələrinizi inkişaf etdirmək üçün isə HackerRank-dəki regex məsələləri və aşağıdakı linkləri tövsiyyə edirəm:</p><ul><li><a href="https://docs.python.org/3/library/re.html">re - Regular expression operations</a></li><li><a href="https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/JavaScript/Guide/Regular_Expressions">Regular expressions - JavaScript | MDN</a></li></ul><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=d5a4c40a6a1d" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/regular-expressions-n%C9%99dir-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-var-d5a4c40a6a1d">Regular Expressions nədir, nəyə görə var?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Password hashing nədir, nəyə görə lazımdır?]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/password-hashing-n%C9%99dir-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-laz%C4%B1md%C4%B1r-c5247a275620?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/c5247a275620</guid>
            <category><![CDATA[hash]]></category>
            <category><![CDATA[security]]></category>
            <category><![CDATA[passwords]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Sat, 07 Nov 2020 13:32:51 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-11-10T18:09:06.336Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*5msQblEINuoojxXuGVdLfA.png" /></figure><p>Sosial media yaratdığınızı düşünün. Bu aplikasiyada hər bir hesabın parolu olacaq. Bildiyiniz kimi, parol gizli qalmalıdır. Lakin hər hansı bir hacker databazadan məlumat çəkə bilsə o zaman ordakı parolları da oğurlaya bilər. Bəzi insanlar parol olaraq digər parollarını, gizli məlumatlarını hətta kart nömrəsini belə işlədə bilər. Bu security boşluğunun törədəcəyi problemləri təsəvvür edə bilərsiniz.</p><p>Bu problemin ən optimal həll yolu parolları plain text əvəzinə hash edilmiş şəkildə saxlamaqdır. Bunun üçün bir çox yol var. Lakin mən bu məqalədə bcrypt library-dən istifadə edəcəm. Bcrypt C, C++, C#, Elixir, Go, Java, JavaScript, Perl, PHP, Python, Ruby və s. dillərdə istifadə edilə bilən <strong>password hashing funksiyasıdır</strong>.</p><h3>İşləmə prinsipi</h3><p>MD5, SHA1, SHA256, SHA512, SHA-3 kimi bir çox alqoritmlər varkən niyə bcrypt-dan istifadə etməyimiz lazım olduğunu belə izah edə bilərik.</p><h3>İstifadə</h3><p>Bu maqələdə biz Python-dan istifadə edəcik. Python-da bcrypt-dan istifadə etmək üçün <strong><em>bcrypt</em></strong> modulundan istifadə edilir.</p><pre>pip3 install bcrypt</pre><p>İndi isə .py faylı yaradaq və kodlarımızı yazmağa başlayaq.</p><p>İlk olaraq bcrypt-i import edək.</p><pre>import bcrypt</pre><p>Daha sonra isə terminal-dan input qəbul edərək, bu input üzərində işləməyə başlayaq.</p><pre>passToHash = input(&#39;Parolu daxil edin: &#39;)</pre><p>Parolu hash etmək üçün bcrypt.hashpw metodundan istifadə edilir. Bu metod 2 məcburi parametr qəbul edir</p><ul><li>Bytes tipində parol</li><li>salt</li></ul><p>Salt-u əldə etmək üçün isə bcrypt.gensalt metodundan istifadə edilir.</p><pre>salt = bcrypt.gensalt()</pre><p>Bu metod heç bir məcburi parametr qəbul etmir.</p><h4>hashpw metodu</h4><p>İndi isə parolu hash etmək üçün lazım olan kodları yazaq.</p><pre>hashedPass = bcrypt.hashpw(passToHash.encode(), salt)</pre><h4>Nəticə</h4><pre>Parolu daxil edin: blabla123<br>b&#39;$2b$12$kGRvx42fssJChGmaOXzsauWJHDRjhZpsbEJIrVgjeEHDBW5j0./Cy&#39;</pre><p>Gördüyünüz kimi <strong>hashpw </strong>metodu bytes tipində dəyər qaytarır. bcrypt.hashpw<strong> </strong>metoduna parol ötürərkən yuxarıdakı nümunədə olduğu kimi .encode() etməyi unutmayın. Bu metod string-i bytes-a çevirir.</p><p>ər.Bunu da qeyd etməliyəm ki, bytes tipində olan dəyişəni müəyyən databazalar qəbul etmir. Məsələn, MongoDB. Bunun üçün də hash edilmiş parolu .decode() edərək saxlamaq daha uyğundur.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/24ba90e386e4ebc267c59bc4663360e4/href">https://medium.com/media/24ba90e386e4ebc267c59bc4663360e4/href</a></iframe><h4>Nəticə</h4><pre>Parolu daxil edin: blabla123<br>$2b$12$E3A6i.F5DQvmRiBOd6pjKO9KSE.jhZ65qs5lu2SZFq.pIh3gIVnV.</pre><h4>checkpw metodu</h4><p>İndi isə login zamanı parolun doğru olub olmamasını necə yoxlayacağımıza baxaq.</p><p>Bunun üçün bcrypt.checkpw metodundan istifadə edilir. 2 məcburi parametr qəbul edir.</p><ul><li>parol</li><li>hash</li></ul><p>hər iki parametr də bytes tipində olmalıdır.</p><p>İndi isə yoxlamalı olduğumuz parol dəyişənə əlavə edək.</p><pre>passToCheck = input(&#39;Parolu daxil edin: &#39;)</pre><p>Daha sonra check əməliyyatı üçün metoddan istifadə edək.</p><pre>bcrypt.checkpw(passToCheck.encode(), hashedPass.encode())</pre><p>Bu metod bool tipində dəyər qaytaracaq. Əgər parol uyğun gəlirsə <strong>True</strong>, gəlmirsə <strong>False</strong> qaytaracaq. Terminala nəticəni çap etdirdikdən sonra isə artıq password hashing-in necə olduğunu anlayacağıq. Qeyd edim ki hash edilmiş string-dən biz parolu əldə edə bilmərik. Yəni hash-in geri dönüşü olmur.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/0b93b004ad9b10972910c651784cc695/href">https://medium.com/media/0b93b004ad9b10972910c651784cc695/href</a></iframe><h3>Yoxlamalar</h3><pre>Parolu daxil edin: hello123<br>$2b$12$FbOIcOANdBBLS.3jhew.WeLGddlD0zTMqlC/DtE9mOUb44C8DjwPO<br>Parolu daxil edin: blabla123<br>False</pre><p>Yuxarıdakı parolların bir biri ilə uyğun olmadığına görə <strong>False </strong>qaytarıldı.</p><pre>Parolu daxil edin: blabla123<br>$2b$12$PoIm1sV4/P3HRr.cXoPMAeKEc2suAbSjanqnnfWGLK.8Byr/w9c5C<br>Parolu daxil edin: blabla123<br>True</pre><p>Bu nümunədə isə parolların eyni olduğuna görə <strong>True </strong>qaytarıldı.</p><h3>İstifadə olunmuş mənbələr:</h3><p><a href="https://pypi.org/project/bcrypt/">https://pypi.org/project/bcrypt/</a></p><p><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Bcrypt">https://en.wikipedia.org/wiki/Bcrypt</a></p><p><strong>Məqaləni oxuduğunuz üçün təşəkkürlər.</strong></p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=c5247a275620" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/password-hashing-n%C9%99dir-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-laz%C4%B1md%C4%B1r-c5247a275620">Password hashing nədir, nəyə görə lazımdır?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Databaza Paradiqmaları]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/databaza-paradiqmalar%C4%B1-8d97d9cfd2a7?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/8d97d9cfd2a7</guid>
            <category><![CDATA[praqmatik-məsələlər]]></category>
            <category><![CDATA[database]]></category>
            <category><![CDATA[database-paradigms]]></category>
            <category><![CDATA[cql]]></category>
            <category><![CDATA[sql]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 16 Sep 2020 07:43:02 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2021-12-23T11:51:00.875Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/640/1*IhPDCyTFO6vmxoh5xHnVEg.png" /></figure><p>Data yəni, məlumat gündəlik həyatımızın ən vacib hissələrindən biridir. Eyni ilə proqramlaşdırmanın da təməllərindəndir. Proqramlaşdırmada məlumatı saxlamaq üçün bir neçə üsul var. Lakin bunlardan ən strukturlusu databazalardır. Database (databaza) məlumatın saxlanması üçün istifadə edilən tool-dur (alət). Məqsədə uyğun olaraq databaza növü də dəyişir. İndi isə gəlin database paradigms yəni, databaza paradiqmalarına nəzər salaq.</p><h3>1. Key-Value</h3><p>Redis, Memcached, Etcd kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*nC50HQeNx9OTolJtt8YaAg.png" /></figure><p>Bu növ databazalar Javascript obyekti və ya Python dictionary-ləri kimi strukturlaşdırılıb.Unique (təkrarlanmayan) key-lərdən və hər bir key-ə mənimsədilmiş value-dan ibarətdir. GitHub və Twitter kimi applikasiyalar key-value databazalardan istifadə edir</p><h4>Müsbət cəhətləri</h4><ul><li>Sürətlidir</li></ul><h4>Mənfi cəhətləri</h4><ul><li>Limitli yaddaş</li><li>Query yoxdur</li></ul><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Keşlərin saxlanması</li><li>Leaderboard-lar</li></ul><h3>2. Wide Column</h3><p>Cassandra, HBase kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*OLG7inN-h6-NKUcGJFR_RA.png" /></figure><p>Bu növ databazalar da key-value db-lərə bənzəyir. Lakin key-lərə value əvəzinə column yəni, sütunlar mənimsədilir. Aşağıdakı python dict sizin bu strukturu anlamağınıza kömək edəcək:</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/2c721058072a20cb75d63cce6c4d4cf5/href">https://medium.com/media/2c721058072a20cb75d63cce6c4d4cf5/href</a></iframe><p>Bu növ databazalar-da schema olmur. Query üçün CQL adlanan dildən istifadə edir hansı ki, SQL-ə çox bənzəyir.</p><p>Netflix kimi aplikasiyalar wide-column database-lərdən istifadə edir</p><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Tarixi qeydlər</li><li>Çox yazılıb, az oxunan məlumatlar</li></ul><h3>3. Document Oriented</h3><p>MongoDB, Firestore, CouchDB, DynamoDB kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*rAADQGzUbmWeeecePAykAw.png" /></figure><p>Bu paradiqmada dokumentlər var. Dokumentlər JSON fayllarından ibarətdir (MondoDB kimi bəzi növləri isə BSON yəni, binary JSON-dan istifadə edir. Bu isə query sürətini artırır). Dokumentlər (documents) birləşərək collection yaradır.</p><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Bir çox aplikasiyalar</li><li>Content management</li><li>Oyunlar və s.</li></ul><h3>4. Relational</h3><p>MySQL, Postgres, SQL Server, CockroachDB, SQLite kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*zI1tFKi-kkwgrEbNgQiN0w.png" /></figure><p>Bu paradigma ən geniş yayılmış database növlərindən biridir. SQL adlanan proqramlaşdırma dilindən istifadə edir. Əsas olaraq table-lardan ibarətdir. Relational database bir-biri ilə əlaqəli dəyərləri saxlayan databaza növüdür. Məsələn, Plane adlanan bir table var. Həmçinin Engine adında da bir table var. Plane-nin “engine” sütununa bir foreign key əlavə edirik. həmin foreign key-in dəyəri 25 olsun. Engine table-da isə “id” column-a primary key əlavə edirik və bu da eyni ilə 25 olsun. Databaze bu iki table-i bir-biri ilə əlaqələndirir. Relational database-in əsas üstünlüyü bundadır.</p><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Bir çox aplikasiya üçün istifadə edilə bilər</li></ul><h4>Mənfi cəhətləri</h4><ul><li>Struktursuz data üçün əlverişli deyil</li></ul><h3>5. Graph</h3><p>Neo4j, DGraph, Janus Graph kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*p1eZuVer-M6TsZdj6-2WdA.png" /></figure><p>Graph database bir node və budaqlardan ibarətdir. Budaqlar yalnız bir tərəfə getmək məcburiyyətində deyil həmçinin iki tərəfə də gedə bilər. Buna ən yaxşı nümunə Facebook nümunəsidir. Facebook-da bir user digəri ilə dost olduqda həmçinin digəri də onunla dost olmuş olur. Yəni A user B ilə, həmçinin B user A ilə dost olur. Bu iki tərəfli edge-dir. Graph-lar query üçün Cypher adlanan dildən istifadə edir.</p><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Recommendation (tövsiyə) sistemləri</li><li>Knowledge graph-lar</li><li>Bütün növ qraflar</li></ul><h3>6. Search Engine</h3><p>ElasticSearch, Algolia, MeiliSearch kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*E-iZ3eEl01XJdcqD1MoM8w.png" /></figure><p>Google kimi bir aplikasiya hazırladığınızı düşünün. Bu zaman user text daxil edir və siz onunla əlaqəli bir və ya bir neçə məlumat geri qaytarırsınız. Search Engine bu zaman köməyinizə çatır.</p><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Adından da göründüyü kimi axtarış sistemləri üçün əlverişlidir.</li></ul><h3>7. Multi-Model</h3><p>FaunaDB, CosmosDB kimi database-lər bu paradiqmaya aiddir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*RcMbZUD1RP0Ouz1RdEQz1A.png" /></figure><p>Araşdırma edərkən mənə ən maraqlı gələn database bu oldu. Adından da göründüyü kimi bir necə modeldən eyni anda istifadə edir. Çünki həm graphlardan həm də documentlərdən istfadə edilir. Query üçün GraphQL dən istifadə olunur. Sürət cəhətdən üstündür.</p><h4>İstifadə məqsədləri</h4><ul><li>Demək olar ki, hər şey üçün istifadə oluna bilər</li></ul><p>Məqaləni oxuduğunuz üçün təşəkkürlər. Ümid varam ki, bu məqalə database-ləri anlamağınıza kömək etdi.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=8d97d9cfd2a7" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/databaza-paradiqmalar%C4%B1-8d97d9cfd2a7">Databaza Paradiqmaları</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Decoratorlar nədir, nəyə görə var?]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/decoratorlar-n%C9%99dir-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-var-6fd63c2cae3c?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/6fd63c2cae3c</guid>
            <category><![CDATA[decorators]]></category>
            <category><![CDATA[python]]></category>
            <category><![CDATA[praqmatik-məsələlər]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Wed, 02 Sep 2020 14:39:18 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-09-15T09:34:52.819Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*PBv9VrkogKF31QDL5pK4Mw.jpeg" /></figure><p>Decoratorlar funksiyanı alır, ona əlavə funksionallıq verir və geri qaytarır. Decoratorlar proqramlaşdırmanın ən önəmli hissələrindən biridir. Bu həmçinin <strong>metaproqramlaşdırma (metaprogramming) </strong>adlanır, çünki compiling zamanı proqramın bir hissəsi, digər bir hissəsini modifikasiya etməyə çalışır. Biz bu məqalədə pythondakı decoratorlardan danışacağıq.</p><h4><strong>Başlamadan əvvəl</strong></h4><p>İlk öncə bəzi təməl mövzuları xatırlamaq, decoratorları anlamaqda bizə kömək edəcək.</p><p>Bunu bilməliyik ki python-da hər şey obyektdir (classlar da həmçinin). Funksiyalar da atributları olan obyektlərdir. Eyni funksiya obyekti fərqli adlarla çağırıla bilər.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/eebc3b3d24c4b54041acfdaf1ed00165/href">https://medium.com/media/eebc3b3d24c4b54041acfdaf1ed00165/href</a></iframe><p>Nəticə:</p><pre>Hello<br>Hello</pre><p>Artıq biraz mürəkkəbə doğru gedə bilərik…</p><p>Funksiyalara parametr olaraq funksiya ötürülə bilər. Aşağıdakı kod nümunəsi anlamağınıza daha da kömək edəcək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/4b7e5e436975e2e3aceb09bb7e15a547/href">https://medium.com/media/4b7e5e436975e2e3aceb09bb7e15a547/href</a></iframe><p>Nəticə:</p><pre>6<br>4</pre><p>Eyni ilə funksiyalar funksiya da return edə bilər. Məsələn,</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/ea64fe409fbe3e7987d5073fe1f0f637/href">https://medium.com/media/ea64fe409fbe3e7987d5073fe1f0f637/href</a></iframe><p>Nəticə:</p><pre>Hello</pre><p>Bu bilikləri yadımıza saldıqdan sonra artıq decoratorlara qayıda bilərik.</p><h4>Decoratorlara giriş</h4><p>Funksiya və metodlar callable (yəni, çağırıla bilən) olduqlarına görə onları çağıra bilirik. Bunu isə funksiyanın obyektində olan __call__() adlı metod yerinə yetirir. Hər hansı bir dəyişənin callable olub olmamasını yoxlamaq üçün callable() built-in functiondan istifadə edə bilərsiniz.</p><p>Decoratorlar funksiyanı parametr olaraq qəbul edirlər və ona əlavələr edib geri qaytarırlar. Bu alqoritmi bu cür anlaya bilərik.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/6c96e468e17963be78ccbe1ac4875c7c/href">https://medium.com/media/6c96e468e17963be78ccbe1ac4875c7c/href</a></iframe><p>Console-da,</p><pre>&gt;&gt; Home()<br>Home Content</pre><pre>&gt;&gt; homePage = Layout(Home)<br>&gt;&gt; homePage()<br>HEADER<br>Home Content<br>FOOTER</pre><p>React kimi frontend library/framework-lər də təxminən bu məntiq ilə işləyir. Əvvəllər belə bir texnologiyadan istifadə etmisinizsə anlamağınız daha asan olacaq.</p><p>İndi isə kodu izah edək. Yuxarıdakı kodda <strong>Layout</strong> decoratordur. Biz Home funksiyasını Layout-a ötürəndə Layout onu “bəzəyir” və modifikasiya edilmiş funksiyanı return edir. Return edilmiş funksiya homePage adında dəyişənə assign edilir və biz homePage funksiyasını çağıranda decorate edilmiş funksiya işləyir. Girişdə biraz mürəkkəb eşidilə bilər. Lakin praktik edərək daha rahat anlaya bilərsiniz. Daha rahat anlamağınız üçün yuxarıdakı kodu gündəlik həyatımızda göstərə bilərik.</p><p>Sizin əlinizdə taxta var. Bu taxta kodumuzdakı Home funksiyasıdır. Siz bu taxtanı (Home funksiyasını) ustaya yəni, Layout funksiyasına verirsiniz. Usta bu taxtanın üzərində iş aparır və bu iş kodumuzda Layout-un daxilindəki wrapperdir. Usta emal olunmuş taxtanı bizə qaytardıqdan sonra biz onu istifadə edə bilirik (homePage). Ümid varam, bu nümunə sizin decoratorların məntiqini daha yaxşı anlamağınıza kömək edib.</p><p>İndi isə decoratorların pythondakı sintaksına baxaq. Elə yuxarıdakı nümunə üzərində bunu tətbiq edək.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/0687d12b12759a6c2801ef78f26457d3/href">https://medium.com/media/0687d12b12759a6c2801ef78f26457d3/href</a></iframe><p>Pythonda decorator “@” işarəsi ilə elan edilir. Sintaks belədir:</p><pre>@DECORATORUN_ADI<br>def DECORATORA_ÖTÜRÜLƏCƏK_OLAN_FUNKSİYANIN_ADI():<br>    #kod</pre><p>Hətta @ işarəsindən sonra decorator return edən bir funksiya da çağırmaq olar. Məsələn,</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/cab1441ac03639f8fff36bd84d49689d/href">https://medium.com/media/cab1441ac03639f8fff36bd84d49689d/href</a></iframe><p>Buna bənzər bir sintaksdan Flask kimi bir çox frameworkdə də istifadə olunur.</p><h4>Decoratorlara parametr ötürmə</h4><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/cb7320d1228ef7d1476b3d7e6d52a278/href">https://medium.com/media/cb7320d1228ef7d1476b3d7e6d52a278/href</a></iframe><p>Yuxarıdakı sintaks ilə decoratorlara parametr ötürə bilərik. Qeyd edim ki bayaq işlətdiyimiz wrapper adının yerinə istənilən ad yazıla bilər. Əsas məqsəd o adda olan funksiyanı return etməkdir. İndi isə kodun necə işlədiyinə baxaq.</p><p>Console-da:</p><pre>&gt;&gt; divide(2,0)<br>I am going to divide 2 and 0<br>Whoops! cannot divide</pre><pre>&gt;&gt; divide(2,1)<br>I am going to divide 2 and 1<br>2.0</pre><h4>Decorator chaining</h4><p>Decorator chaining bir neçə decoratorun eyni anda istifadə olunmasıdır. Və qeyd edim ki, decoratorlar yuxarıdan aşağı icra edilir. Bunu aşağıdakı kodda daha yaxşı anlaya bilərsiniz. Yuxarıdakı bölmə əməliyyatının nəticəsini integer edən və bəzəyən bir decorator əlavə edə bilərik.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/bd81fbe32912aa201130711d70521251/href">https://medium.com/media/bd81fbe32912aa201130711d70521251/href</a></iframe><p>Kodu analiz edək. İlk öncə divide(2,1) çağırılanda smart_divide adında bir decorator olduğunu görür və onu çalışdırır. Decoratorun (smart_divide) içindəki inner-də func(a/b) çağırılan zaman bu dəfə divide funksiyası yox, convertInteger-in wrapper funksiyasını çağırır və a/b parametrini bura ötürür. Daha sonra convertInteger funksiyasının içindəki wrapper, func funksiyasını çağırdıqda ötürdüyü parametri divide funksiyası qəbul edir və çap edir.</p><p>Bəzən isə ötürülən parametrlərdən yalnız funksiyanın özü istifadə edir və decoratorlar istifadə etmir. Bu zaman məlumatın itməməsi üçün <strong>(*args,**kwargs) </strong>sintaksından istifadə edilir. Aşağıdakı kod bunu anlamaqda sizə kömək edə bilər.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/d976307d465342b02aba0beabe8e739e/href">https://medium.com/media/d976307d465342b02aba0beabe8e739e/href</a></iframe><p>Nəticə:</p><pre>******************************<br>%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%<br>Hello<br>%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%<br>******************************</pre><p>Alqoritmini izah edək. İlk öncə printer funksiyası çağırıldıqda birinci decorator (star)işləyir. Qəbul edilən parametrləri olduğu kimi növbəti decoratora göndərir. İkinci decorator (percent) işlədikdə isə o da eyni prosesi təkrarlayır və məlumat itmədən printer funksiyasının özünə ötürülür. Bu kodda *args qəbul edilən <strong>positional arqumentlərdən</strong> ibarət tuple-dır. **kwarqs isə <strong>keyword arqumentlərdən</strong> ibarət dictionary-dir.</p><p>Məqaləmi oxuduğunuz üçün təşəkkür edirəm.</p><p>Uğurlu araşdırmalar!</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=6fd63c2cae3c" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/decoratorlar-n%C9%99dir-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-var-6fd63c2cae3c">Decoratorlar nədir, nəyə görə var?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Git nəyə görə var? Part 1]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/git-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-var-part-1-b1943416dcb9?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/b1943416dcb9</guid>
            <category><![CDATA[praqmatik-məsələlər]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Fri, 21 Aug 2020 12:31:37 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-24T10:02:38.559Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Git nəyə görə var?</h3><p>Git Linux-un yaradıcısı Linus Torvalds tərəfindən yaradılmış versiya control sistemidir (VCS). İlk öncə bilməyənlər üçün deyim ki, versiya kontrol sistemi proyektin üstündə etdiyimiz dəyişiklikləri idarə etmək üçün əlverişlidir. Bu məqalədə isə biz git və GitHub-dan nə üçün istifadə edilə biləcəyi haqqında danışacağıq. Və daha effektiv olsun deyə bunu proyekt üzərində tətbiq edərək araşdıracağıq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*6X9Sw2qcseL_Ty9-TTnf0Q.jpeg" /></figure><h4>Proyekt strukturu</h4><p>Bu məqalə yazılan zaman Ubuntu (Linux) və Visual Studio Code dan istifadə edilmişdir. Digər əməliyyat sistemi və editorlarda xırda fərqlər ola bilər (qısayollar və ya menyu adları). Lakin məqalənin əsas məqsədi git və GitHub-dır və git əmrləri bütün əməliyyat sistemi və editorlarda eynidir.</p><p>İlk öncə üzərində git ilə işləyə biləcəyimiz bir proyekt olmalıdır. Bəsit bir HTML-CSS-JS proyekti məqsədəuyğundur. İlk öncə proyekt üçün qovluq yaratmaq və içərisində proyektimiz üçün struktur yaratmaq lazımdır.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/300/1*Ol54saM2DJieGG5TujoxHA.png" /></figure><p>Biraz content əlavə etdikdən sonra artıq git ilə işləməyə başlaya bilərik.</p><h4>Git ilə ilk addımlar</h4><p>Əvvəlcə terminalı açın. Əgər Linux və ya MacOS istifadə edirsinizsə bash-dən Windows istifadə edirsinizsə PowerShell terminal üçün uyğundur. <strong><em>CTRL+SHIFT+`</em></strong> qısayolu ilə Visual Studio Code da terminalı aça bilərsiniz.</p><p>Proyektimizə git əlavə etmək üçün aşağıdakı əmri daxil edin:</p><pre>git init</pre><p>Git proyektimizdəki fayllar hal hazırda untracked vəziyyətdədir. Onları git proyektimizə əlavə etmək üçün iki yol var.</p><p>Birinci yol bütün faylları bir əmr ilə əlavə etməkdir:</p><pre>git add .</pre><p>İkinci yol isə faylları tək-tək əlavə etməkdir:</p><pre>git add &lt;fayl və ya folder adı&gt;</pre><p>Məsələn,</p><pre>git add index.html</pre><p>Birinci yol əgər folder-də olan bütün faylları proyektimizə əlavə edəciksə əlverişlidir. Əgər sadəcə müəyyən folder və fayllar üstündə əməliyyat aparacıqsa o zaman ikinci üsul daha uyğundur. Bu layihədə qovluqdakı bütün fayllardan istifadə edəcəyimizə görə bütün faylları indexləyə bilərik. İndexləmə isə faylları git proyektinə əlavə etmək mənasını verir. “git add .” əmrindən sonra faylların yanında “A” ikonu gələcək ki, bu da index added mənasını verir.</p><p>Əgər git konfiqurasiyalarını etməyibsinizsə, aşağıdakı əmrlər ilə bunu edə bilərsiniz</p><pre>git config --global user.name &quot;İstifadəçi adınız&quot;<br>git config --global user.email email@example.com</pre><p>Etdiyimiz dəyişikliklərin git-ə əlavə edilməsi üçün commit əmrindən istifadə edilir. Commit əmri məcburi olaraq -m parametri qəbul edir və bu message mənasını verir.</p><pre>git commit -m &quot;mesajınız&quot;</pre><p>İlk commitiniz üçün “init” , “First commit” kimi mesajlar tövsiyyə olunandır. Lakin növbəti commitlər üçün “scriptdəki xətalar düzəldildi” mesajına bənzər etdiyiniz dəyişiklikləri göstərən mesajlar məqsədəuyğundur. Commit etdikdən sonra editorda (vscode) faylların rənginin və yanındakı hərfin yoxa çıxdığını görəcəksiniz.</p><h4>Repo-nun yaradılması</h4><p>Repo “repository” sözünün qısaldılmış formasıdır. Repository GitHub-dakı proyektlərə verilən addır.</p><p>İlk mərhələ özünüzə GitHub hesabı yaratmaqdır. Hesab yaratmaq mərhələləri digər platformalarla oxşar olduğu üçün hesabınızın olduğunu var sayaraq davam edək. Əgər hesabınız yoxdursa <a href="https://github.com/">github.com</a> adresinə gedərək pulsuz olaraq yarada bilərsiniz.</p><p>İndi isə repo-nu yaradaq.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/314/1*hExlb1N3GBOtQU-KFjif5A.png" /><figcaption>Navbar da yerləşən “+” ikonunu klikləyərək menu-nu açın</figcaption></figure><p>Açılan menu-da “New Repository” seçimini klikləyin. Qarşınıza belə bir ekran çıxacaq:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1020/1*-mRmVOAauChjeowiDRUijg.png" /></figure><p>“Resposity Name” hissəsinə repo adını yazın. Məsələn <strong><em>git-meqale </em></strong>. Daha sonra görünürlüyü seçin. Public hər kəsə açıb repo mənasını verir. Hər kəs sizin kodunuzu görə, klonlaya, öz dəyişikliklərini commit edə bilər. Private də isə sadəcə siz. Görünürlük sonradan dəyişdirilə bilir. Daha sonra “Create repository” düyməsini klikləyin. Artıq git repomuz yaradıldı.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*YStDkl_Htq72BBRskeqbtQ.png" /></figure><p>Bu səhifədə repomuzun ssh və https linki yazılır. SSH yoxsa HTTPS linki istifadə edəcəyiniz sizin istəyinizə bağlıdır. SSH üçün əvvəlcədən konfiqurasiyalar edilməlidir. Lakin HTTPS üçün bu şərt deyil. SSH key istifadə etmədiyinizi və HTTPS linkini istifadə edəcəyinizi var sayaraq davam edək.</p><h4>Lokal git proyektimiz ilə repo-nu əlaqələndirmək</h4><p>HTTPS və ya SSH linkini kopyaladıqdan sonra aşağıdakı əmri daxil edin</p><pre>git remote add origin &lt;link&gt;</pre><p>Məsələn,</p><pre>git remote add origin <a href="https://github.com/YunisDEV/git-meqale.git">https://github.com/YunisDEV/git-meqale.git</a></pre><p>Artıq lokal proyektimiz GitHub-a yüklənməyə hazırdır.</p><pre>git push -u origin master</pre><p>Yuxarıdakı əmri verərək lokal git proyektimizi GitHub-dakı repo-ya yüklədik. “origin master” hissəsinin mənası origin reponun master branch-na yükləmək mənasını verir. Branch-lar isə bizim proyektimizdə yaratdığımız budaqlardır.</p><h4>Faydalı əmrlər</h4><p>Proyektimizi github-a yüklədikdən sonra hələ də proyektinizi inkişaf etdirməyə davam edəcəksiniz. Tövsiyə edilir ki, hər vacib dəyişiklikdən sonra, push etməsəniz belə commit edəsiniz. Çünki bəzən fayllardan hansısa səhvən silinə bilər. Bu zaman aşağıdakı əmri daxil edin</p><pre>git checkout HEAD &lt;fayl adı&gt;</pre><p>Məsələn,</p><pre>git checkout HEAD index.html</pre><p>Kodlarınızda hər hansı bir dəyişiklik etdikdən sonra geri qaytarmaq üçün isə:</p><pre>git reset --hard</pre><p>əmrlərindən istifadə edə bilərsiniz</p><p>Ümid edirəm ki məqalə sizə faydalı olmuşdur. Gələcəkdə bu mövzularda bir çox məqalə yazmağı planlaşdırıram.</p><p>Oxuduğunuz üçün təşəkkürlər.</p><h4>Mənbələr:</h4><p>Git dokumentasiyası: <a href="https://git-scm.com/docs/">https://git-scm.com/docs/</a></p><p>StackOverflow</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=b1943416dcb9" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/git-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-var-part-1-b1943416dcb9">Git nəyə görə var? Part 1</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[Data Strukturlar nəyə görə lazımdır]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/data-strukturlar-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-laz%C4%B1md%C4%B1r-557466c3acf3?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/557466c3acf3</guid>
            <category><![CDATA[stack]]></category>
            <category><![CDATA[data-structures]]></category>
            <category><![CDATA[alqoritm-və-data]]></category>
            <category><![CDATA[hash]]></category>
            <category><![CDATA[data]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Tue, 18 Aug 2020 19:13:56 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-22T10:51:54.742Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<h3>Data Strukturlar nəyə görə lazımdır?</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*4ipXYyCMdD1YwYTxy68Puw.png" /></figure><p>İstənilən bir proqramlaşdırma dilində ən vacib hissələrdən biri, Data Strukturlarıdır. Bəs <strong>Data Structures nədir?</strong></p><p>Kod yazılan zaman əsas olaraq iki komponentdən ibarət olur: Alqoritm və Məlumat (Data). Alqoritm problemin həlli üçün olan addımlardır. Məlumat isə bu həll yolunda istifadə olunan bilgiləri daşıyan hissədir. Data Structures, bu məlumatın (datanın) saxlanma yollarıdır.</p><p>Hər an kompüterinizdə bir çox input və output olur. Yəni məlumat mübadiləsi baş verir. Bu məlumatların saxlanması üçün də bu data strukturlarından istifadə olunur. Məlumat saxlanılan zaman bəzi modellərdən istifadə olunur:</p><ol><li>Array</li><li>Linked List</li><li>Stack</li><li>Queue</li><li>Binary Tree</li><li>Graph</li><li>Hashing</li></ol><p>və s.</p><p>İndi isə bu data strukturlardan bəzilərinə nəzər salaq</p><h3>Array</h3><p>Array yaddaşda sıra ilə düzülmüş məlumatlar toplusudur</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/429/1*7RN0uNj_VYiprxrRVHfc8Q.png" /><figcaption>Array’lərin yaddaşda yer tutma şəkli</figcaption></figure><p>Əsas məqsəd bir neçə elementi eyni yerdə toplamaqdır. Array-də məlumatların mövqeyi indekslərlə qeyd edilir.İndekslər 0-dan sayılmağa başlayır. Kitab dolabındakı kitablar da Array kimi sıra ilə düzülür. Bu isə Array-lərə real nümunədir.</p><h3>Linked List</h3><p>Linked List, array-dən fərqli olaraq bitişik olmur. Linked List-lər aşağıdakı şəkildə olur:</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/759/1*6ReSYwX-z-n4jWPCRSxqBw.png" /></figure><p>Bu tip Data Strukturda iki dəyişən olur: biri qəbul edilən dəyəri yəni input-u saxlayır. Digəri isə növbəti məlumatın adresini. Linked List-in əsas üstünlüklərindən biri, səmərəli yaddaş istifadəsidir. Statistika ilə əlaqədar problemlərin həlli üçün məqsədəuyğundur.</p><h3>Stack</h3><p>Stack xətti bir data strukturdur. Stack-də sıralama LIFO (last in first out) və ya FILO (first in last out) şəklində olur.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/500/1*k1lPem8ubXVyCdEERAvDsw.jpeg" /></figure><p>Stack real həyatta çox qarşılaşdığımız bir şeydir. Məsələn, üst-üstə kubları yığdığınızı düşünün və siz ordan bir kub götürəndə ən son qoyuduğunuz kubu götürəcəksiniz. Həmçinin boşqab nümunəsində də.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/875/1*Y1FQYd1Ky0bKQZq0GqFbQA.jpeg" /></figure><p>Facebook-da son paylaşılan bir paylaşımın ilk önə çıxması da Stack-ə bənzəyir.</p><h3>Queue</h3><p>Stack-in əksinə, Queue FIFO (first in first out) şəklində düzülür. Queue üçün ən yaxşı nümunə marketə gələn istehlakçılardır. İlk gələn istehlakçı, ilk gedir.</p><h3>Binary Tree</h3><p>Elementlərinin ən çox 2 budağı olan yəni iki yerə bölünən Ağac data strukturuna Binary Tree deyilir. Budaqlar əsas olaraq sağ və sol child adlandırılır. Binary Tree-də əsas olaraq məlumat və budaqlar üçün pointerlər olur. Binary Tree həmçinin 3D oyunlarda hansı obyektin render olunmasını bilmək üçün istifadə olunur. Həmçinin bir çox axtarış motoru da binary tree-dən istifadə edir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/420/1*lwaDg8aL0XtdEndSDBtyvQ.png" /></figure><h3>Graph</h3><p>Graph nisbətən Tree-ə bənzəyir lakin, graph xətti struktura malik deyil. Graph kənar (edge) və qovşaqlardan (nodes) ibarətdir.</p><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/491/1*_ZLmV0IH7_j8eQUrlG76hg.png" /></figure><p>Graphların real həyatda bir çox faydaları var. Facebook, LinkedIn kimi sosial şəbəkələr Graphlardan istifadə edir. Facebook-da hər bir istifadəçinin məlumatları bir qovşaqda (node) yerləşdirilir. Kənarlar (edge) ilə də, istifadəçilər arasında əlaqələr qurulur.</p><h3>Hashing</h3><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/768/1*kLhJsGDn9FPFSb74kt0QCg.png" /></figure><p>Hashing data strukturu önəmli data strukturlardan biridir və xüsusi olaraq Hash funksiyasından istifadə etməsi üçün yaradılıb. Məlumatların daha sürətlə əldə edilməsinə şərait yaradır. Xüsusi ilə də kriptoqrafiya üçün çox önəmlidir. Parolların təsdiqlənməsi hash üçün real nümunədir.</p><p>Mənbələr:</p><p><a href="https://www.geeksforgeeks.org/data-structures/">https://www.geeksforgeeks.org/data-structures/</a></p><p>Bəzi <a href="https://stackoverflow.com/">StackOverflow</a> cavabları</p><p>Məqaləni oxuduğunuz üçün təşəkkürlər</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=557466c3acf3" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/data-strukturlar-n%C9%99y%C9%99-g%C3%B6r%C9%99-laz%C4%B1md%C4%B1r-557466c3acf3">Data Strukturlar nəyə görə lazımdır</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
        <item>
            <title><![CDATA[OOP yoxsa, Functional. Hansı daha üstündür?]]></title>
            <link>https://medium.com/pragmatech/oop-yoxsa-functional-hans%C4%B1-daha-%C3%BCst%C3%BCnd%C3%BCr-326dd7825437?source=rss-83802537bbf2------2</link>
            <guid isPermaLink="false">https://medium.com/p/326dd7825437</guid>
            <category><![CDATA[object-oriented]]></category>
            <category><![CDATA[functional-programming]]></category>
            <category><![CDATA[oop]]></category>
            <category><![CDATA[praqmatik-məsələlər]]></category>
            <category><![CDATA[function]]></category>
            <dc:creator><![CDATA[Yunis Huseynzade]]></dc:creator>
            <pubDate>Sun, 16 Aug 2020 10:53:12 GMT</pubDate>
            <atom:updated>2020-08-19T10:05:29.232Z</atom:updated>
            <content:encoded><![CDATA[<figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/700/1*BWMV2arP1T6Ry3dcCNrypA.png" /></figure><p>Functional və OOP proqramlaşdırma dilləri tərəfindən geniş istifadə olunan paradiqmalardır. Bu iki paradiqmanı da bəzi hallarda eyni nəticəni əldə etmək üçün istifadə edə bilərik.</p><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/f7f0eb2c562e71d0fd89ac52ea0f5f00/href">https://medium.com/media/f7f0eb2c562e71d0fd89ac52ea0f5f00/href</a></iframe><p>Yuxarıdakı kod blokunda hər iki üsul da oxşar obyektlər istehsal edir. Obyektlərin içindəki dəyərlər eynidir lakin <em>u1</em> və <em>u2</em> dəyişənlərinin eyni olduğunu deyə bilmərik. Bəs bu yollardan hansı daha üstündür?</p><p>Hansı standartın daha üstün olmasını dəqiq deyə bilmərik. Çünki istifadə edən şəxs və istifadə məqsədinə görə dəyişir. Hansı halda hansı üsulun daha üstün olduğunu tapmaq üçün bu iki yolu da bir-biri ilə qarşılaşdırmaq ən yaxşı yoldur.</p><h3>Məlumat tipi</h3><p><strong>OOP</strong> <strong>dəyişən </strong>(mutable) məlumat istifadə edir.</p><p><strong>Functional</strong> isə <strong>dəyişməyən </strong>(immutable) məlumat istifadə edir.</p><h4><strong>Dəyişən (mutable) məlumat</strong></h4><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/139bfeb48fa4385e2dcc583e433b18a0/href">https://medium.com/media/139bfeb48fa4385e2dcc583e433b18a0/href</a></iframe><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*KOagzhzB2s8D4_UYN0IyOQ.jpeg" /></figure><p>Şəkildə yuxarıdakı kodun arxa planda yaddaşı necə tuttuğu göstərilib. Referans tipli dəyişənlər <strong>dəyişən</strong> məlumatdan istifadə edir.</p><h4>Dəyişməyən (immutable) məlumat</h4><iframe src="" width="0" height="0" frameborder="0" scrolling="no"><a href="https://medium.com/media/a4cf330630451671555cbe644b28de90/href">https://medium.com/media/a4cf330630451671555cbe644b28de90/href</a></iframe><figure><img alt="" src="https://cdn-images-1.medium.com/max/1024/1*wffBap3V7hSTmTcRpEGQAQ.jpeg" /></figure><p>Şəkildə yuxarıdakı kodun arxa planda yaddaşı necə tuttuğu göstərilib. <strong>Dəyişməyən</strong> bir məlumat yaradıldıqdan sonra dəyişmir. Dəyişən (variable) yeni dəyər aldıqda əvvəlki dəyəri əvəzləmir, RAM-da yeni məlumat yaradır və əvvəlki qalır.</p><h3>Model</h3><p><strong>OOP</strong> <strong>imperative</strong> proqramlaşdırma modelindən istifadə edir.</p><p><strong>Functional</strong> isə <strong>declarative</strong>.</p><h3>Dəstək</h3><p><strong>OOP </strong>paralel proqramlaşdırmanı dəstəkləmir.</p><p><strong>Functional</strong> isə paralel proqramlaşdırmanı dəstəkləyir.</p><h4>Paralel proqramlaşdırma</h4><p>Əgər hər hansı bir metod uzunmüddətli bir iş görürsə həmin iş kiçik hissələrə parçalanaraq ayrı ayrı nüvələrə verilir. Bununla da metod daha sürətli işləyir. Buna <strong>Paralel proqramlaşdırma</strong> deyilir. Məsələn hər hansı bir databazadan böyük bir məlumat çəkirsinizsə və ya bu məlumatın üstündə işləyirsinizsə, bunun sadəcə bir nüvədə edilməsi uzun çəkəcək. Lakin bir neçə nüvəyə bölünməsi işi tezləşdirəcək. Bu xüsusiyyəti nəzərə alsaq <strong>Functional</strong> proqramlaşdırmanın daha <strong>sürətli</strong> olduğunu deyə bilərik. Qeyd edim ki, JavaScript-də <a href="https://parallel.js.org/">https://parallel.js.org/</a> vasitəsi ilə paralel proqramlaşdırmadan istifadə edə bilərsiniz.</p><h3>İşləmə</h3><p><strong>OOP</strong>-də əmrlər müəyyən bir sıra ilə çalışır.</p><p><strong>Functional</strong>-da isə əmrlər istənilən sıra ilə çalışa bilər.</p><h3>Elementlər</h3><p><strong>OOP</strong>-də əsas elementlər <strong>metod </strong>və <strong>obyektlərdir</strong>.</p><p><strong>Functional</strong>-da isə əsas elementlər <strong>dəyişənlər </strong>və <strong>funksiyalardır</strong>.</p><h3>İstifadə məqsədləri</h3><p>Yuxarıdakı xüsusiyyətləri qarşılaşdırdıqdan sonra hansı üsulun nə vaxt istifadə edilə biləcəyini təhlil etmək olar. <strong>OOP </strong>çoxlu məlumat toplamaq üçün əlverişlidir. <strong>Functional </strong>isə əksinə daha az məlumat toplamaq üçün uyğundur. Lakin funksiyonallıq cəhətdən <strong>Functional</strong> daha üstündür. İstifadə edə biləcəyimiz məqsədlərə nümunə verə bilərik. Əgər biz hər hansı bir databaza üçün client yazırıqsa, o zaman <strong>OOP </strong>daha məqsədə uyğundur. Və kodlarımız da daha strukturlu olar. Əgər biz az elementi emal etmək istəyiriksə və bəsit bir obyekt yaratmaq istəyiriksə, bu zaman isə <strong>Functional proqramlaşdırma</strong> daha əlverişlidir.</p><p>Məqaləmi oxuduğunuz üçün təşəkkürlərimi bildirirəm.</p><img src="https://medium.com/_/stat?event=post.clientViewed&referrerSource=full_rss&postId=326dd7825437" width="1" height="1" alt=""><hr><p><a href="https://medium.com/pragmatech/oop-yoxsa-functional-hans%C4%B1-daha-%C3%BCst%C3%BCnd%C3%BCr-326dd7825437">OOP yoxsa, Functional. Hansı daha üstündür?</a> was originally published in <a href="https://medium.com/pragmatech">Pragmatech</a> on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.</p>]]></content:encoded>
        </item>
    </channel>
</rss>